diz

1. 2.аял, аялга мүнµздүү. 3. мех. оюк- дµмпµк болуп жуп түзгµн нерселер- дин оюк бµлүгү. 4. (металл үчүн) жумшак, оњой иштетилген. ~ bakır жумшак жез. ~ demir жумшак темир. ~ organ бот. ургаачы орган. 

dişil 1. ургаачы. 2. грам.  ургаачы жы- ныс (род категориясы).

dişilik,-ği 1.аялдык. 2. аялга мүнµздүү,

аялга жарашкан.

dişlek 1.орсок тиш. 2. µтм.  сµзү µткµн,

µткүр, µкүм (киши).

dişlenmek 1.тиштµµ, кетүү. 2. тех.  тиш чыгаруу. 3. µтм.  катуу сµз айтуу.

dişlemek 1.тиштөө, кетүү. 2. (дан эгин-

дери үчүн) дан/баш алуу. 3. µтм.

күчкµ толуу, сµзүн µткµрµ алуу.

dişli  1.тиштүү.  2.  µтм.   µкүм,  µткүр,

абройлуу (киши). 3. тех.  тиштүү.

~  çark  тиштүү  чарык.  4.  тех.

тиштүү   дөњгөлөк,   шестерня.   ~

tırnaklı тажаал, бейжай.

ditmek 1.тытуу (пахтаны,  жүндү). 2.

майдалоо,  үбµлµµ,  тууроо  (мис.

этти).

divan I диван, софа.

divan II 1. тар.  мамлекеттик жогорку

кызматкерлердин чогулушу, мa- жилис. 2. ук. аскердик сот, три- бунал.   Divanı   Adalet   Калыстар

Соту. harp ~ı согуштук сот.

divan  III  ад.        диван   (бир   акындын рифмалары алфавит тартибинде

жайгаштырылган ырлар жыйна- гы). ~ edebiyatı диван адабияты.

divane 1. думана, жинди, келесоо, кењ-

келес. 2. (бир нерсеге) ашкере ку- мар болгон. ~ olmak к. deli divane olmak.  ~si  olmak  (бир  нерсеге)

ашыкча берилүү.

Divanıhümayun        Жогорку        Кењеш

(падыша сарайында жыйналган).

diyabet,-ti мед.  диабет, шекер оорусу.

diyabetik,-ği   диабетик,   шекер   оору- луусу.

diyafram        анат. ,        физ.        диафрагма,

тосмо.

diyagnoz диагноз.

diyagonal 1. диагонал токулган кезде- ме. 2. мат. диагонал.

diyagram диаграмма, график.

diyalekt диалект.

diyalektik,-ği 1.диалектика. 2. диалек- тикалык. ~ materializm диалекти-

калык материализм.

diyalektoloji диалектология.

diyaliz хим.   диализ. ~ makinesi диализ

аппараты.

diyalog диалог. ~ kurmak диалог куруу.

diyanet,-ti 1.ыймандуулук, такыбалык.

1. 2.дин, ынанч. ~ işleri дин иштери. 

diyapazon   1.   диапозон   (түз,        µтмµ

маанилерде). 2. камертон.

diyapozitif,-vi диапозитив, слайд.

diyar µлкµ, аймак, жерге.

diyare мед. ич µткµк, диарея.

diye 1. ... деп (demek этишинин чакчы- лы). 2. (эки сүйлµм арасын себеп билдирүү менен байланыштырат)

деп, дегендиктен, деген үчүн. en- dişe edersiniz ~ söylemekten çekin- dim сарсанаа болосуз деп, айткан-

дан айбыктым. 3. деген, аттуу. insaf ~ bir şey kalmamış ынсап деген нерсе калбаптыр. ~ ~ айтып-

айтып, айта берип. ne ~ эмне деп, кандай максат менен. bu sözü ne ~ söyledin? бул сµздү эмне максат

менен айттыњ? ~si gelmek дегиси келүү.

diyecek  айта/сүйлµй/дей  турган.  ~i

olmak айта турганы (бар) болуу. ~i olmamak айта турганы (жок) болуу. ~ yok cµз жок, сµз жетпейт.

diyet I,- ti 1.кун. 2. µтм.  баа, нарк. diyet II,-ti диета. ~ uzmanı диета адиси. diyetsiyen диета адиси.

diyez муз. диез.

diz тизе. ~ bağı кыска байпактын боосу.

~lerinin  bağı  çözülmek  тизеси  бү-

гүлүп кете жаздоо, тизелери тити-

doğaç

рµµ (чарчагандан, корккондон). ~ boyu 1) тизеден, тизеге чейин. 2)канчалык, мынчалык, аябай (күчµтүү маанисинде). ~ çökmek

1. 1. 1)тизе бүгүп/тизелеп отуруу. 2) 

µтм. моюн сунуу, баш ийүү. ~ çü-

rütmek тизесин талытуу (кµпкµ окуу). ~inin dibinde кµзүнүн ал- дында, жанында. ~ ~e тизеси тизе-

сине тийишип. ~ini dövmek тизе- син муштоо, µкүнүү. ~e gelmek бутуна жыгылуу, чµгµµлµµ. ~e ge-

tirmek чµгµөлµтүү. ~ kapağı өтм. томук. ~lerine kapanmak тизесине жыгылуу,       жалынып-жалбаруу,

кечирим суроо. ~leri kesilmek бу- туна тура албоо (чарчагандан). ~ üstü чµк түшүп, тизелеп (отуруу).

dizanteri мед. дизентерия.

dizayn дизайн.

dize сап (ырда).

dizel 1. дизель. 2. арго сойку.

dizem 1.тартип. 2.катар.

dizge түзүлүш, система, (бир нерсенин)

орнотулуш тартиби.

dizgi 1.тартип. 2.түзүлүш, уюм, жайга- шуу. 3. полигр.  терүү. ~ makinesi

терүүчү машина. ~ yanlışı терим катасы. 4.комп. жазуу. ~ yeri компьютер бµлмµсү.

dizgici терген/жазган киши.

dizgin   тизгин.   ~ini   çekmek   тизгинин тартуу, теске салуу. ~leri başkasına

kaptırmak тизгинин (бийлигин) алдырып жиберүү. ~leri ele almak эки тизгин, бир чылбырды колуна

алуу. ~ini kısmak тизгинин тартуу.

~leri koyuvermek/salıvermek тиз- гинди    коё    берүү    (түз,    µтмµ

мааниде).

dizginlemek 1.тизгиндµµ, тизгин тагуу.

2. µтм. (бирµµнү)           тизгиндµµ,

тартипке салуу.

dizginsiz 1.  тизгинделбеген, бош  (ай-

бандар).   2. µтм.    эркин,   башы

бош, µзүн µзү билген (киши).

dizi 1.катар, тизги. iki ~ inci эки катар бермет. 2. серия. 3. муз. гамма. 4. аск.  катар. 5. мат.  прогрессия. ~

dizici к. gizgici.

dizilemek 1.катарга тизүү. 2.жипке µт-

кµрүү.

dizili  1.катарга  тизилген.  2.жипке  ти-

зилген. 3.тартипке салынган. 4. по- лигр. , комп. терилген, жазылган.

diziliş тизилиш.

dizim 1.басылыш, жазылыш (мис. ки- теп). 2. грам. сµз тизмеги, синтаг- ма.

dizin 1.индекс, тизме (мис. китепте: авторлор, чыгармалар, томдор, беттер   ж. б.    у. с. ).   2.   комп.

директор.

dizlik,-ği 1.тизе кап. 2.тизеге чейин кел- ген кончтуу байпак. 3. ооз.  дам-

бал. 4. шалбар. 5.ооз. алжапкыч.

dizmek 1.тизүү, катарга коюу. 2.жипке тизиш (мис.  шуруну). 3. полигр. ,

комп. тизүү, терүү, жазуу.

dizüstü тизе үстүндµ колдонулган. ~ bilgisayar   портативдүү   компью-

тер.

do  муз.  “до”  (нота).  ~  anahtarı  муз.

“до” ачкычы.

dobra: ~ ~ ачык, шар, чын дилден/жү- рµктµн, тартынбай, жашырып- жаппай (айтуу, сүйлµшүү).

doç. (doçent’ тин кыск. ) доцент.

doçent,-ti доцент.

dogma догма.

dogmatik догматик.

doğa жаратылыш, табият/табийгат. ~ dışı   жаратылышка/табиятка   ай-

кыры/каршы. ~ ötesi 1) сезим ты- шы, метафизика. 2) метафизи- калык.

doğaca тубаса, табигый.

doğacı 1. натуралист. 2. натуралист- тик.

doğaç,-cı  1.  шык.  2.  тµкмµ,  экспромт.

doğruluk

~tan кошуп жиберүү, уйкашты- рып/жамактатып сүйлµµ/ ырдоо.

doğaçlama жамактатуу, кошуу, тµгүү.

doğal 1.табигый. ~ kaynaklar табигый байлыктар/кендер/ ресурстар. ~ olarak 1) табигый түрдµ. 2) чыны-

гы, тубаса.

doğallık,-ğı  1.табигыйлык,  тубасалык.

1. 2.карапайымдык, жµнµкµйлүк. 

doğan зоол.  шумкар, ылаачын (Falco).

~ burunlu куш тумшук/мурун.

doğaüstü,-nü        табият        тышы,        сый-

кырдуу. ~ güç сыйкырдуу күч.

doğma  1.туулуш,  тµрµлүш.  2.чыгыш (мис.  Айдын, Күндүн). 3. туулган.

Istanbul’da ~ bir yabancı Стамбул- да туулган бир чет элдик. ~ bü- yüme 1) туулуп-µскµн. 2) чыныгы,

таза, тубаса.

doğmak   1.туулуу,   тµрµлүү.   2.   чыгуу

(Күн,  Ай). 3. пайда болуу, жара-

луу. 4. µтм. туулуу, пайда болуу, (ой, пикир). doğduğuna bin pişman туулбай  туна  чµгүү,  туулганына

µкүнүү. doğduğuna pişman etmek (бирµµгµ) азап чектирүү, жанын кашайтуу,   жашоодон   бездирүү.

içine ~ алдын-ала сезүү.

doğram туурам (эт).

doğramа 1. туурамай. 2. жыгач устачы-

лык иштер. 3. (курулуштун) жы- гач, металл, пластикалык бµлүк- тµрү.

doğramacı жыгач уста.

doğramak 1.тууроо, майдалоо. eti ~ эт тууроо. 2.жыгач усталык кылуу.

doğru 1.туура, түз (сызык, бурч ж. б. ).

~ çizgi туура/түз сызык. 2.тегиз. ~ duvar     тегиз/жылмакай     дубал.

1. 3.туура, чын, чыныгы. ~ cevap туура жооп. 4.туура, акылдуу, эс- түү. ~ karar туура чечим. 5.туура, 

калыс, түз, адилет (киши). 6. мат. түз сызык. 7. чындык, акыйкат. ~ mu? 1)чын элеби? 2) туурабы? ~su

aranırsa чынын айтканда. 8. түз,

бурулбастан/токтобостон (жол, багыт тууралуу). 9.туура, карай (багыт). dereye ~ µзµнгµ карай. 10. жакын, чама, чен, туура, жуук (убакыт/жаш билдирген  сµздµр менен бирге). öğlene ~ түшкµ жакын/жуук. 11. туура! (кубат- тоо). ~dan же ~dan ~ya түз, туура, түздµн-түз. ~su чынында, чынын айтсам. ~su ben senden bunu beklemiyordum чынын  айтсам, мен сенден муну күткµн эмесмин.

~    çıkmak    туура    чыгуу.    ~    ~

dosdoğru эњ туурасы. ~dan veya dolayısıyla  түз  же  кыйыр  түрдµ.

~ya doğru, eğriye eğri demek акты

ак, караны кара деш. ~ durmak 1) түз/тик туруу. 2) жµн туруу, бейбаштык    кылбоо.    ~    dürüst

жакшылап, дурустап, ойдогудай. ~ dürüst konuşamadık жакшылап сүйлµшµ албадык. ~ söylemek туу-

ра        сүйлµµ. ~ söyleyeni dokuz köyden kovarlar мак. туура сүйлµ- гµндү тогуз айылдан куушуптур.

doğruca түздµн-түз, түптүз. bu yol ~ oraya çıkar бул жол түптүз ошоякка барат.

doğrulamak тууралоо, ырастоо.

doğrulmak 1.түздµлүү. 2. туруп отуруу.

1. 3.µтм. түзµлүү, айыгуу  (ноокас 

киши). 4.арго (акчага) карк болуу, камсыз болуу. 5. туура/ кµздµй жµнµµ.

doğrultmaç элек.  түздµµчү.

doğrultmak 1.түздµµ, түзµтүү. 2.оњдоо,

тууралоо.  yanlışları  ~  жањылыш-

тарды оңдоо. 3.багыттоо, жµнµтүү. 4.жол табуу. yolu doğrultarak gitmek  туура  жол  таап  кетүү.  5.

акча табуу, акча маселесин чечүү.

doğrultu  1.тарап,  багыт,  жак.  2.  жол, жµн.

doğruluk,-ğu        1.тууралык,        чындык,

dokunmаk

акыйкат.  2. µтм.   ак  ниеттүүлүк, чынчылдык, калыстык.

doğrusal түз, түз багыттуу. ~ denklem

мат.  туура тењдеме.

doğrusu туурасы, чынында, чынын айт- канда.  ~sunu  isterseniz  туурасын

cурасаœыз, чынын айтсам.

doğu  1.  чыгыш.  2.  Чыгыш.  ~  dilleri

чыгыш     тилдери.     D~     Anadolu

Чыгыш Анадолу. D~ Bloku тар.

Чыгыш Блогу.

doğulu  1.  чыгыштык.  2.чыгыш  µлкµ-

лµрүнүн адамы.

doğum  1.  тµрµт.  2.  туулган,  туулуш жаœырыш (ай, күн, жыл). ~ belgesi

туулганы тууралуу күбµлүк. ~ evi тµрµт үйү. ~ tarihi туулган күнү, айы,  жылы.  3.чыгыш  (Күн,   Ай,

жылдыздардын). gün ~u күндүн чыгышы. ~ günü туулган күнү. ~ kontrolü тµрµт кµзµмµлү. ~ kontrol

kapı   бойго   бүтүрбµµчү   дары.   ~ sancısı толгоо. ~ yapmak тµрµµ.

doğumlu ... жылы туулган. 1964 ~ 1964-

жылы туулган.

doğurgan  1.тµлдөөчº  (айбан).  2.  кµп тµрµгµн (аял). 3. µтм.  түшүмдүү,

берекеттүү,   жемиштºº,   ºзºрлºº (чыгармачылык, ишмердик).

doğurmak 1.тµрµµ (аял), туу (айбан).

2. µтм.  туудуруу,  пайда  кылуу.

sonuçlar ~ натыйжалар жаратуу.

doğurtmak  1.  туудуруу,  уруктандыруу.

2. төрөтүү, тµрµткµ жардам берүү. doğuş   1.тµрµлүш,   туулуш.   2.   астр. чыгыш   (Күн,    Ай,    жылдыз).   3.

пайда болуу, жаралуу.

doğuştan  туулгандан,  тубаса.  ~  sakat

тубаса майып.

dok,-ku дењ.  1. док. ~ işçısi докер. 2. (соода портунда) склад, депо.

doksan токсон.

doksanar токсондон.

doksanıncı токсонунчу.

doksanlık 1. ичинде токсон даана бол-

гон. ~ kutu ичинде токсон даана

(бир нерсе) бар куту. 2. токсон- догу, токсон жаштагы. ~ ihtiyar токсондогу карыя.

doktora 1. докторлук (диссертация). 2.

докторлук экзамен.

doktrin доктрина, окуу, теория.

doku биол.  ткань. ~ bilimi гистология.

dokuma 1. токума, текстиль. 2. токул- ган (кездеме). 3. токума, µрмµ (керебет/ үстөл жабуу иретинде

колдонулган тор). ~ tezgahı µрмµк.

dokumacı 1.токуучу. 2.текстиль жу- мушчусу.

dokumak токуу, µрмµк µрүү.

dokunaç,-cı биол. туткач (айрым омурткасыз     дењиз     жаныбарла-

рынын сезүү органы).

dokunaklı 1. таасирлүү, жагымдуу, жа- лындуу. ~ söz жалындуу сµз. 2.ая-

нычтуу. ~ ses аянычтуу үн. 3.шыл- дыњдуу, кээкерлүү, ачуу. ~ dil ачуу тил. 4. катуу, ызгаардуу, күчтүү. ~

şarap   күчтүү   шарап.   ~   rüzgar

катуу шамал.

dokunca зыяндуу, залалдуу.

dokundurmak 1.тийгизүү. dudak ~ эрин тийгизүү. 2. µтм.  тийишүү, как- шыктоо.

dokunma 1. тийиш, кол тийгизиш. 2.

биол. туюм, сезим.

dokunmаk  I  1.тийүү,  кол  тийгизүү.  2.

урунуу. 3. ден-соолугун бузуу, жакпоо (тамак). bu yemek bana dokundu бул тамак мага жакпады.

1. 4.таасир берүү, жагымсыз сезим- дер жаратуу, капа кылуу. haysi- yete/namusa   ~   намыска   тийүү. 

onun sözleri bana dokunmaz анын сµздµрү мага таасир этпейт. 5. байланыштуу/   тийиштүү   болуу.

bu makale turizm konusuna doku- nuyordu бул маселе туризм тема- сына  тийиштүү  болчу.  faydası  ~

пайдасы  тийүү.  iyiliği  ~  жакшы-

dolaşmak

лыгы тийүү. yardımı ~ жардамы тийүү. zararı ~ зыяны тийүү.

dokunmak II токулуу (кийим, кездеме

ж. б. ).

dokunulmaz        1.кол        тийбес/тийгис.

2.сындалбас, тил тийбес (мис.   бир

чыгарма).

dokunulmazlık,-ğı саяс. кол тийбестик.

dokuz тогуз. ~ ayın çarşambası bir araya

gelmek бир топ кыйынчылык бир убакта башка келүү. ~ babalı ооз. атасы белгисиз (бала). ~ canlı тыњ,

узун жашаган. ~ doğurmak 1) чыдамы кетүү, чыйпылыктоо. 2) жанын үрµµ, жан-алакетке түшүү.

~ düğüm altında тогуз  түйүн ичинде (µтµ жашыруун). ~unda ne ise, doksanında da odur тогузунда

кандай болсо, токсонунда да ошондой. ~ körün bir değneği бир топ    кишинин    жалгыз    таянган

кишиси. ~ köyden kovulmuş тогуз айылдан куулган, шүмшүк, сел- саяк.  ~  parça  olmak  жаны  тµрт

чарчы  болуу.  ~  yorgan  eskitmek

µтµ узун жашоо.

dokuzar тогуздан, тогуздап.

dokuzlu 1. тогуз бµлүктµн турган, ичинде тогуз саны болгон. 2.тогуз- дук (карта оюнунда).

dokuztaş тогуз таш (оюн). dokuzuncu тогузунчу. doküman документ.

dokümanter    документалдык.    ~    film

документалдык фильм.

dolama  1.оромо,  чулгама.  2..мед.   тыр-

мак сезгениши, панариций. 3. дол- ман, бешмант.

dolamak  1.  ороо,  чулгоо,  тањуу  (жип-

ти, зымды ж. б. ). 2. кучактоо, ар- тылуу. kollarını boynuma doladı колдорун мойнума артты. 3. µтм.

түртµ салуу, жүгүн артуу (бирµµ-

гµ).

dolambaç,-cı 1. айлампач, ийри-буйру,

бурулушу кµп (жол). 2.тегеренме

(жол). 3. анат. кулактын ич жагы, лабиринт.

бурулушу кµп. 2. чаташкан, чиеленген (иш, маселе).

dolandırıcı алдамчы, митаам, шумпай,

айлакер.

dolandırıcılık,-ğı алдамчылык, митаам- дык, айлакерлик.

dolanmak 1. айлануу, тегеренүү. 2.ар- тылуу, курчалуу, оролуу. 3.чаты- шуу, чиеленºº, чалынуу. 4.тентүү,

тентиреп басып жүрүү.

dolap,-bı 1.шкаф, үкµк, гардероб. 2.суу чарыгы   (кудуктун).   3.турникет.

1. 4.саат механизминин кутусу (чоњ сааттарда). 5. музыкалык аспап- тын  кутусу.  6.  (жабык  базарда) 

дүкµн. 7. карусель. 8. µтм. амал, айла, тузак, интрига. ~ beygiri gibi dönüp   durmak   1)тар   чµйрµдµ

дайыма бир тажатма иште иштµµ.

1. 1. 2)эч максатсыз аркы-терки басуу. 

~ı    bozulmak    пландары    ойрон

болуу. ~  çevirmek/  döndürmek амал куруу. ~a düşmek/ gelmek/ girmek тузакка түшүү, алдануу.

dolar доллар.

dolaşık        1.чатышкан,        түйдµктµшкµн

(чач,  жип  ж. б. ).  2.  чатышкан,

чиеленген, татаал (маселе, иш). 3. айланган, тегеренген (жол). 4.кы- йыр,  каймана.  ~  deyiş  каймана/

туюк айтылган.

dolaşım айлануу (кан,  акча,  аба ж. б. ),

циркуляция.

dolaşmak 1. кезүү, басуу, жүрүү, сая- каттоо, кыдыруу. sokaklarda ~ кµ- чµлµрдү кыдыруу. denizlerde ~ де-

њиздерди ашуу. 2. айлануу, тегере- нүү (мис. кан). 3. жолду узартуу, адашуу. 4. чачышуу, түйдµктµшүү