dişil

diz

 

  1. 2.аял, аялга мүнµздүү. 3. мех. оюк- дµмпµк болуп жуп түзгµн нерселер- дин оюк бµлүгү. 4. (металл үчүн) жумшак, оњой иштетилген. ~ bakır жумшак жез. ~ demir жумшак темир. ~ organ бот. ургаачы орган. 

dişil 1. ургаачы. 2. грам.  ургаачы жы- ныс (род категориясы).

dişilik,-ği 1ялдык. 2. аялга мүнµздүү,

аялга жарашкан.

dişlek 1.орсок тиш. 2. µтм.  сµзү µткµн,

µткүр, µкүм (киши).

dişlenmek 1иштµµ, кетүү. 2. тех.  тиш чыгаруу. 3. µтм.  катуу сµз айтуу.

dişlemek 1.тиштөө, кетүү. 2. (дан эгин-

дери үчүн) дан/баш алуу. 3. µтм.

күчкµ толуу, сµзүн µткµрµ алуу.

dişli  1.тиштүү.  2.  µтм.   µкүм,  µткүр,

абройлуу (киши). 3. тех.  тиштүү.

~  çark  тиштүү  чарык.  4.  тех.

тиштүү   дөњгөлөк,   шестерня.   ~

tırnaklı тажаал, бейжай.

ditmek 1.тытуу (пахтаны,  жүндү). 2.

майдалоо,  үбµлµµ,  тууроо  (мис.

этти).

divan I диван, софа.

divan II 1. тар.  мамлекеттик жогорку

кызматкерлердин чогулушу, мa- жилис. 2. ук. аскердик сот, три- бунал.   Divanı   Adalet   Калыстар

Соту. harp согуштук сот.

divan  III  ад.        диван   (бир   акындын рифмалары алфавит тартибинде

жайгаштырылган ырлар жыйна- гы). ~ edebiya диван адабияты.

divane 1. думана, жинди, келесоо, кењ-

келес. 2. (бир нерсеге) ашкере ку- мар болгон. ~ olmak к. deli divane olmak.  ~si  olmak  (бир  нерсеге)

ашыкча берилүү.

Divanıhümayun        Жогорку        Кењеш

(падыша сарайында жыйналган).

diyabet,-ti мед.  диабет, шекер оорусу.

diyabetik,-ği   диабетик,   шекер   оору- луусу.

diyafram        анат. ,        физ.        диафрагма,

тосмо.

diyagnostik,i  диагностика.

diyagnoz диагноз.

diyagonal 1. диагонал токулган кезде- ме. 2. мат. диагонал.

diyagram диаграмма, график.

diyalekt диалект.

diyalektik,-ği 1.диалектика. 2. диалек- тикалык. ~ materializm диалекти-

калык материализм.

diyalektoloji диалектология.

diyaliz хим.   диализ. ~ makinesi диализ

аппараты.

diyalog диалог. ~ kurmak диалог куруу.

diyanet,-ti 1.ыймандуулук, такыбалык.

  1. 2.дин, ынанч. ~ işleri дин иштери. 

diyapazon   1.   диапозон   (түз,        µтмµ

маанилерде). 2. камертон.

diyapozitif,-vi диапозитив, слайд.

diyar µлкµ, аймак, жерге.

diyare мед. ич µткµк, диарея.

diye 1. ... деп (demek этишинин чакчы- лы). 2. (эки сүйлµм арасын себеп билдирүү менен байланыштырат)

деп, дегендиктен, деген үчүн. en- dişe edersiniz ~ söylemekten çekin- dim сарсанаа болосуз деп, айткан-

дан айбыктым. 3. деген, аттуу. insaf ~ bir şey kalmamış ынсап деген нерсе калбаптыр. ~ ~ айтып-

айтып, айта берип. ne ~ эмне деп, кандай максат менен. bu sözü ne ~ söyledin? бул сµздү эмне максат

менен айттыњ? ~si gelmek дегиси келүү.

diyecek  айта/сүйлµй/дей  турган.  ~i

olmak айта турганы (бар) болуу. ~i olmamak айта турганы (жок) болуу. ~ yok cµз жок, сµз жетпейт.

diyet I,- ti 1.кун. 2. µтм.  баа, нарк. diyet II,-ti диета. ~ uzmanı диета адиси. diyetsiyen диета адиси.

diyez муз. диез.

diz тизе. ~ bağı кыска байпактын боосу.

~lerinin  bağı  çözülmek  тизеси  бү-

гүлүп кете жаздоо, тизелери тити-

 

 

 

 

 

dizanteri

doğaç

 

рµµ (чарчагандан, корккондон). ~ boyu 1) тизеден, тизеге чейин. 2)канчалык, мынчалык, аябай (күчµтүү маанисинде). ~ çökmek

    1. 1)тизе бүгүп/тизелеп отуруу. 2) 

µтм. моюн сунуу, баш ийүү. ~ çü-

rütmek тизесин талытуу (кµпкµ окуу). ~inin dibinde кµзүнүн ал- дында, жанында. ~ ~e тизеси тизе-

сине тийишип. ~ini dövmek тизе- син муштоо, µкүнүү. ~e gelmek бутуна жыгылуу, чµгµµлµµ. ~e ge-

tirmek чµгµөлµтүү. ~ kapağı өтм. томук. ~lerine kapanmak тизесине жыгылуу,       жалынып-жалбаруу,

кечирим суроо. ~leri kesilmek бу- туна тура албоо (чарчагандан). ~ üstü чµк түшүп, тизелеп (отуруу).

dizanteri мед. дизентерия.

dizayn дизайн.

dize сап (ырда).

dizel 1. дизель. 2. арго сойку.

dizem 1.тартип. 2.катар.

dizge түзүлүш, система, (бир нерсенин)

орнотулуш тартиби.

dizgi 1.тартип. 2.түзүлүш, уюм, жайга- шуу. 3. полигр.  терүү. ~ makinesi

терүүчү машина. ~ yanşı терим катасы. 4.комп. жазуу. ~ yeri компьютер бµлмµсү.

dizgici терген/жазган киши.

dizgin   тизгин.   ~ini   çekmek   тизгинин тартуу, теске салуу. ~leri başkasına

kaptırmak тизгинин (бийлигин) алдырып жиберүү. ~leri ele almak эки тизгин, бир чылбырды колуна

алуу. ~ini kısmak тизгинин тартуу.

~leri koyuvermek/salıvermek тиз- гинди    коё    берүү    (түз,    µтмµ

мааниде).

dizginlemek 1.тизгиндµµ, тизгин тагуу.

2. µтм. (бирµµнү)           тизгиндµµ,

тартипке салуу.

dizginsiz 1.  тизгинделбеген, бош  (ай-

бандар).   2. µтм.    эркин,   башы

бош, µзүн µзү билген (киши).

dizi 1.катар, тизги. iki ~ inci эки катар бермет. 2. серия. 3. муз. гамма. 4. аск.  катар. 5. мат.  прогрессия. ~

~ катар-катар. ~ film сериал, кµп сериялуу фильм.

dizici к. gizgici.

dizilemek 1.катарга тизүү. 2.жипке µт-

кµрүү.

dizili  1.катарга  тизилген.  2.жипке  ти-

зилген. 3.тартипке салынган. 4. по- лигр. , комп. терилген, жазылган.

diziliş тизилиш.

dizim 1.басылыш, жазылыш (мис. ки- теп). 2. грам. сµз тизмеги, синтаг- ма.

dizin 1.индекс, тизме (мис. китепте: авторлор, чыгармалар, томдор, беттер   ж. б.    у. с. ).   2.   комп.

директор.

dizlik,-ği 1.тизе кап. 2.тизеге чейин кел- ген кончтуу байпак. 3. ооз.  дам-

бал. 4. шалбар. 5.ооз. алжапкыч.

dizmek 1.тизүү, катарга коюу. 2ипке тизиш (мис.  шуруну). 3. полигр. ,

комп. тизүү, терүү, жазуу.

dizüstü тизе үстүндµ колдонулган. ~ bilgisayar   портативдүү   компью-

тер.

do  муз.  до”  (нота).  ~  anahtarı  муз.

до” ачкычы.

dobra: ~ ~ ачык, шар, чын дилден/жү- рµктµн, тартынбай, жашырып- жаппай (айтуу, сүйлµшүү).

doç. (doçent’ тин кыск. ) доцент.

doçent,-ti доцент.

dogma догма.

dogmatik догматик.

doğa жаратылыш, табият/табийгат. ~ dışı   жаратылышка/табиятка   ай-

кыры/каршы. ~ ötesi 1) сезим ты- шы, метафизика. 2) метафизи- калык.

doğaca тубаса, табигый.

doğacı 1. натуралист. 2. натуралист- тик.

doğaç,-cı  1.  шык.  2.  тµкмµ,  экспромт.

 

 

 

 

 

doğaçlama

doğruluk

 

~tan кошуп жиберүү, уйкашты- рып/жамактатып сүйлµµ/ ырдоо.

doğaçlama жамактатуу, кошуу, тµгүү.

doğal 1.табигый. ~ kaynaklar табигый байлыктар/кендер/ ресурстар. ~ olarak 1) табигый түрдµ. 2) чыны-

гы, тубаса.

doğallık,-ğı  1.табигыйлык,  тубасалык.

  1. 2.карапайымдык, жµнµкµйлүк. 

doğan зоол.  шумкар, ылаачын (Falco).

~ burunlu куш тумшук/мурун.

doğaüstü,-nü        табият        тышы,        сый-

кырдуу. ~ güç сыйкырдуу күч.

doğma  1.туулуш,  тµрµлүш.  2.чыгыш (мис.  Айдын, Күндүн). 3. туулган.

Istanbulda ~ bir yabancı Стамбул- да туулган бир чет элдик. ~ bü- yüme 1) туулуп-µскµн. 2) чыныгы,

таза, тубаса.

doğmak   1уулуу,   тµрµлүү.   2.   чыгуу

(Күн,  Ай). 3. пайда болуу, жара-

луу. 4. µтм. туулуу, пайда болуу, (ой, пикир). doğduğuna bin pişman туулбай  туна  чµгүү,  туулганына

µкүнүү. doğduna pişman etmek (бирµµгµ) азап чектирүү, жанын кашайтуу,   жашоодон   бездирүү.

içine ~ алдын-ала сезүү.

doğram туурам (эт).

doğramа 1. туурамай. 2. жыгач устачы-

лык иштер. 3. (курулуштун) жы- гач, металл, пластикалык бµлүк- тµрү.

doğramacı жыгач уста.

doğramak 1.тууроо, майдалоо. eti ~ эт тууроо. 2.жыгач усталык кылуу.

doğru 1.туура, түз (сызык, бурч ж. б. ).

~ çizgi туура/түз сызык. 2.тегиз. ~ duvar     тегиз/жылмакай     дубал.

  1. 3.туура, чын, чыныгы. ~ cevap туура жооп. 4.туура, акылдуу, эс- түү. ~ karar туура чечим. 5.туура, 

калыс, түз, адилет (киши). 6. мат. түз сызык. 7. чындык, акыйкат. ~ mu? 1)чын элеби? 2) туурабы? ~su

aranırsa чынын айтканда. 8. түз,

бурулбастан/токтобостон (жол, багыт тууралуу). 9.туура, карай (багыт). dereye ~ µзµнгµ карай. 10. жакын, чама, чен, туура, жуук (убакыт/жаш билдирген  сµздµр менен бирге). öğlene ~ түшкµ жакын/жуук. 11. туура! (кубат- тоо). ~dan же ~dan ~ya түз, туура, түздµн-түз. ~su чынында, чынын айтсам. ~su ben senden bunu beklemiyordum чынын  айтсам, мен сенден муну күткµн эмесмин.

~ açı мат. тик бурч. ~ adam түз киши. ~ bulmak туура (деп) табуу.

~    çıkmak    туура    чыгуу.    ~    ~

dosdoğru эњ туурасы. ~dan veya dolayısıyla  түз  же  кыйыр  түрдµ.

~ya doğru, eğriye eğri demek акты

ак, караны кара деш. ~ durmak 1) түз/тик туруу. 2) жµн туруу, бейбаштык    кылбоо.    ~    dürüst

жакшылап, дурустап, ойдогудай. ~ dürüst konuşamadık жакшылап сүйлµшµ албадык. ~ söylemek туу-

ра        сүйлµµ. ~ söyleyeni dokuz köyden kovarlar мак. туура сүйлµ- гµндү тогуз айылдан куушуптур.

doğruca түздµнүз, түптүз. bu yol ~ oraya çıkar бул жол түптүз ошоякка барат.

doğrulamak тууралоо, ырастоо.

doğrulmak 1.түздµлүү. 2. туруп отуруу.

  1. 3.µтм. түзµлүү, айыгуу  (ноокас 

киши). 4.арго (акчага) карк болуу, камсыз болуу. 5. туура/ кµздµй жµнµµ.

doğrultm элек.  түздµµчү.

doğrultmak 1.түздµµ, түзµтүү. 2.оњдоо,

тууралоо.  yanşları  ~  жањылыш-

тарды оңдоо. 3.багыттоо, жµнµтүү. 4.жол табуу. yolu doğrultarak gitmek  туура  жол  таап  кетүү.  5.

акча табуу, акча маселесин чечүү.

doğrultu  1.тарап,  багыт,  жак.  2.  жол, жµн.

doğruluk,-ğu        1.тууралык,        чындык,

 

 

 

 

 

doğrusal

dokunmаk

 

акыйкат.  2. µтм.   ак  ниеттүүлүк, чынчылдык, калыстык.

doğrusal түз, түз багыттуу. ~ denklem

мат.  туура тењдеме.

doğrusu туурасы, чынында, чынын айт- канда.  ~sunu  isterseniz  туурасын

cурасаœыз, чынын айтсам.

doğu  1.  чыгыш.  2.  Чыгыш.  ~  dilleri

чыгыш     тилдери.     D~     Anadolu

Чыгыш Анадолу. D~ Bloku тар.

Чыгыш Блогу.

doğulu  1.  чыгыштык.  2.чыгыш  µлкµ-

лµрүнүн адамы.

doğum  1.  тµрµт.  2.  туулган,  туулуш жаœырыш (ай, күн, жыл). ~ belgesi

туулганы тууралуу күбµлүк. ~ evi тµрµт үйү. ~ tarihi туулган күнү, айы,  жылы.  3.чыгыш  (Күн,   Ай,

жылдыздардын). gün ~u күндүн чыгышы. ~ günü туулган күнү. ~ kontrolü тµрµт кµзµмµлү. ~ kontrol

kapı   бойго   бүтүрбµµчү   дары.   ~ san толгоо. ~ yapmak тµрµµ.

doğumlu ... жылы туулган. 1964 ~ 1964-

жылы туулган.

doğurgan  1.тµлдөөчº  (айбан).  2.  кµп тµрµгµн (аял). 3. µтм.  түшүмдүү,

берекеттүү,   жемиштºº,   ºзºрлºº (чыгармачылык, ишмердик).

doğurmak 1.тµрµµ (аял), туу (айбан).

2. µтм.  туудуруу,  пайда  кылуу.

sonuçlar ~ натыйжалар жаратуу.

doğurtmak  1.  туудуруу,  уруктандыруу.

2. төрөтүү, тµрµткµ жардам берүү. doğuş   1µрµлүш,   туулуш.   2.   астр. чыгыш   (Күн,    Ай,    жылдыз).   3.

пайда болуу, жаралуу.

doğuştan  туулгандан,  тубаса.  ~  sakat

тубаса майып.

dok,-ku дењ.  1. док. ~ işçısi докер. 2. (соода портунда) склад, депо.

doksan токсон.

doksanar токсондон.

doksanıncı токсонунчу.

doksank 1. ичинде токсон даана бол-

гон. ~ kutu ичинде токсон даана

(бир нерсе) бар куту. 2. токсон- догу, токсон жаштагы. ~ ihtiyar токсондогу карыя.

doktor 1. доктур, табып, дарыгер. 2. (илимдин) доктору.

doktora 1. докторлук (диссертация). 2.

докторлук экзамен.

doktrin доктрина, окуу, теория.

doku биол.  ткань. ~ bilimi гистология.

dokuma 1. токума, текстиль. 2. токул- ган (кездеме). 3. токума, µрмµ (керебет/ үстөл жабуу иретинде

колдонулган тор). ~ tezgahı µрмµк.

dokumacı 1.токуучу. 2.текстиль жу- мушчусу.

dokumak токуу, µрмµк µрүү.

dokunaç,-cı биол. туткач (айрым омурткасыз     дењиз     жаныбарла-

рынын сезүү органы).

dokunaklı 1. таасирлүү, жагымдуу, жа- лындуу. ~ söz жалындуу сµз. 2.ая-

нычтуу. ~ ses аянычтуу үн. 3.шыл- дыњдуу, кээкерлүү, ачуу. ~ dil ачуу тил. 4. катуу, ызгаардуу, күчтүү. ~

şarap   күчтүү   шарап.   ~   zgar

катуу шамал.

dokunca зыяндуу, залалдуу.

dokundurmak 1.тийгизүү. dudak ~ эрин тийгизүү. 2. µтм.  тийишүү, как- шыктоо.

dokunma 1. тийиш, кол тийгизиш. 2.

биол. туюм, сезим.

dokunmаk  I  1.тийүү,  кол  тийгизүү.  2.

урунуу. 3. ден-соолугун бузуу, жакпоо (тамак). bu yemek bana dokundu бул тамак мага жакпады.

  1. 4.таасир берүү, жагымсыз сезим- дер жаратуу, капа кылуу. haysi- yete/namusa   ~   намыска   тийүү. 

onun sözleri bana dokunmaz анын сµздµрү мага таасир этпейт. 5. байланыштуу/   тийиштүү   болуу.

bu makale turizm konusuna doku- nuyordu бул маселе туризм тема- сына  тийиштүү  болчу.  faydası  ~

пайдасы  тийүү.  iyiliği  ~  жакшы-

 

 

 

 

 

dokunmak

dolaşmak

 

лыгы тийүү. yardımı ~ жардамы тийүү. zararı ~ зыяны тийүү.

dokunmak II токулуу (кийим, кездеме

ж. б. ).

dokunulmaz        1.кол        тийбес/тийгис.

2.сындалбас, тил тийбес (мис.   бир

чыгарма).

dokunulmazlık,-ğı саяс. кол тийбестик.

dokuz тогуз. ~ ayın çarşambası bir araya

gelmek бир топ кыйынчылык бир убакта башка келүү. ~ babalı ооз. атасы белгисиз (бала). ~ canlı тыњ,

узун жашаган. ~ doğurmak 1) чыдамы кетүү, чыйпылыктоо. 2) жанын үрµµ, жан-алакетке түшүү.

~ düğüm altında тогуз  түйүн ичинде (µтµ жашыруун). ~unda ne ise, doksanında da odur тогузунда

кандай болсо, токсонунда да ошондой. ~ körün bir değneği бир топ    кишинин    жалгыз    таянган

кишиси. ~ köyden kovulm тогуз айылдан куулган, шүмшүк, сел- саяк.  ~  parça  olmak  жаны  тµрт

чарчы  болуу.  ~  yorgan  eskitmek

µтµ узун жашоо.

dokuzar тогуздан, тогуздап.

dokuzlu 1. тогуз бµлүктµн турган, ичинде тогуз саны болгон. 2.тогуз- дук (карта оюнунда).

dokuztaş тогуз таш (оюн). dokuzuncu тогузунчу. doküman документ.

dokümanter    документалдык.    ~    film

документалдык фильм.

dolama  1.оромо,  чулгама.  2..мед.   тыр-

мак сезгениши, панариций. 3. дол- ман, бешмант.

dolamak  1.  ороо,  чулгоо,  тањуу  (жип-

ти, зымды ж. б. ). 2. кучактоо, ар- тылуу. kolları boynuma doladı колдорун мойнума артты. 3. µтм.

түртµ салуу, жүгүн артуу (бирµµ-

гµ).

dolambaç,-cı 1. айлампач, ийри-буйру,

бурулушу кµп (жол). 2.тегеренме

(жол). 3. анат. кулактын ич жагы, лабиринт.

dolambaçlı 1.айлампачтуу, ийри-буйру,

бурулушу кµп. 2. чаташкан, чиеленген (иш, маселе).

dolandırıcı алдамчы, митаам, шумпай,

айлакер.

dolandırıcılık,-ğı алдамчылык, митаам- дык, айлакерлик.

dolanmak 1. айлануу, тегеренүү. 2.ар- тылуу, курчалуу, оролуу. 3.чаты- шуу, чиеленºº, чалынуу. 4.тентүү,

тентиреп басып жүрүү.

dolap,- 1.шкаф, үкµк, гардероб. 2.суу чарыгы   (кудуктун).   3.турникет.

  1. 4.саат механизминин кутусу (чоњ сааттарда). 5. музыкалык аспап- тын  кутусу.  6.  (жабык  базарда) 

дүкµн. 7. карусель. 8. µтм. амал, айла, тузак, интрига. ~ beygiri gibi nüp   durmak   1)тар   чµйрµдµ

дайыма бир тажатма иште иштµµ.

    1. 2)эч максатсыз аркы-терки басуу. 

~ı    bozulmak    пландары    ойрон

болуу. ~  çevirmek/  döndürmek амал куруу. ~a düşmek/ gelmek/ girmek тузакка түшүү, алдануу.

dolar доллар.

dolaşık        1.чатышкан,        түйдµктµшкµн

(чач,  жип  ж. б. ).  2.  чатышкан,

чиеленген, татаал (маселе, иш). 3. айланган, тегеренген (жол). 4.кы- йыр,  каймана.  ~  deyiş  каймана/

туюк айтылган.

dolaşım айлануу (кан,  акча,  аба ж. б. ),

циркуляция.

dolaşmak 1. кезүү, басуу, жүрүү, сая- каттоо, кыдыруу. sokaklarda ~ кµ- чµлµрдү кыдыруу. denizlerde ~ де-

њиздерди ашуу. 2. айлануу, тегере- нүү (мис. кан). 3. жолду узартуу, адашуу. 4. чачышуу, түйдµктµшүү

(чач, сакал, жип ж. б. ). 5. жайы- луу, тароо (кабар ж. б. ). 6. илээ- шүү, чалынуу (бутка). 7. сыйпа-

лоо,   сылоо   (мис.    кол   менен).

 

 

 

 

 

dolaştırmak

domuz

 

аyakları  ~ буттары  чалыштоо. dili

~   тили   булдуруктоо.   zihni    ~

акылы/ мээси айнуу.

dolaştırmak 1.кездирүү, кыдыртуу, алып жүрүү. 2.жолдон адаштыруу, узак жолго салуу. 3. чачыштыруу,

түйдµктµштүрүү (чачты, сакалды ж. б. ). 4.чатыштыруу, татаалдан- туу (ишти).

dolay 1.тегерек, чет, айлана, чөйрө. 2. (жолдун) бурулушу.

dola 1.  к.   dolay.  2.   -дан  улам,  

себептүү, …. үчүн. bu sebepten ~ ушундай себептен улам. bundan ~ бул үчүн.

dolayısıyla 1. -дан себептүү/улам, үчүн. 2. ошентип, ошондуктан. 3. аркылуу, байланыштуу. onunla iş

~ tanıştım аны менен ишке байла- ныштуу тааныштым.

dolaylı  кыйыр  түрдµ,  кыйыр.  ~  tümleç

грам. кыйыр толуктооч.

dolayz түз, түздµн түз.

doldurmak  1.толтуруу,  куюу  (мис. ,

чайды). 2. октоо (ок атуучу курал- дарды). 3. толтуруу (кагаз-дарды).

4.  жашка  чыгуу.  yirmisini  ~  жы-

йырмага чыгуу. 5. µтм. (бирµµнү башкасына каршы) кµкүтүү, кай- роо. 6.(үн, жыт ж. б. ) толтуруу,

тароо. 7. (убактысы, мµµнµтү) бү- түү. 8. толуктоо. parayı 100 liraya

~  акчаны  100  лирага  толуктоо.

boşluğu ~ ордун толтуруу.

dolgu 1.чуњкур/оюкту толтурган зат. 2.

толтурма. 3. пломба (тиштин). ~

yapmak (тишке) пломба коюу.

dolgun   1.толтурулган,   толо.   ~   havuz

толтурулган кµлмµ. ~ ses кoњур үн.

2. толук, болук. etine ~ эти толук (киши). 3. кµп,  толтура  (акча). 4. µтм.     каарданган,    кекенген,

ачуулуу, кµкүтүлгµн.

dolma 1. толуш. 2. ичине фарш толту- рулган тамак. 3. ичи толтурулуп

жасалган.    ~    arazi    толтурулуп

жасалган аянт. 4. арго жалган, амал, айлакердик. ~ kalem сыя калем. ~ yutmak арго алдануу.

dolmak 1.толуу, толтурулуу. 2.толуу, чогулуу (мис. эл). 3. (мµµнµт, убакыт)  бүтүү.  4. µтм.  сабыры

түгµнүү, кыжыры кайноо. dolup taşmak  толуп-ташуу.

dolmak долмалык(ичине фарш койгон-

го   ылайык   жашылча).    ~   biber

долмага (к. ) ылайык калемпир.

dolmuş 1.толтурулган, толтура. 2. жүр-

гүнчү толгондо жолго чыккан минибус/кайык. ~ yapmak 1) ми- нибус менен жүргүнчү ташуу. 2)

биргелешип машине жалдоо.

dolu I 1.толо, толтура. 2. (бир жерде)

кµп,  толтура,  мол.  3.бош  жери

жок, ээленген. salon ~, boş yer yok салон толо, бош жер жок. 4.бош убактысы   жок.   5.   (ок   атуучу

куралдар үчүн) октолгон. 7.ички- лик чµйчµгү. bir ~ içti бир чµйчµк (толо) ичти. 8. бир сезимге карк

болгон. neşe ~ кµњүлү чак. ~ su суу толо/толтура. avuc ~su 1) уучу толтура.   2)   µтµ   кµп.   ~   dizgin

чапкан бойдон, аттын оозун коё берген бойдон (кетүү), болгон күчү менен (чуркоо). ~ ~ lmek

каткырып күлүү.

dolu II мµндүр.

doluluk,-ğu  толо  болуу,  бош  (жер,

убакыт) болбоо.

dolum        толтурма        (мис.        газ/бензин менен).

dolunay толгон ай.

dolmak        толуп        алуу,        жыйналуу, чогулуу.

domates помидор. ~ salçası томат паста.

domino домино (оюн).

domuz 1. зоол.  чочко, доњуз (Susacrofa

domestica). 2. µтм. , ооз. кежир, терсаяк, кара санатай. 3. балит, ыплас.    4.сырд. с.     чочко!    ~una

1)карабастан, тескерисинче. 2) ая-

 

 

 

 

 

domuzluk

doru

 

бай, абдан. ~ arabası кол араба. ~ gibi ооз. 1µк, кµкмелтей, кырс. 2)адепсиз, орой. 3)күчтүү, семиз, эттүү. 4. аябагандай, болушунча, иттей. ~ gibi bilir ama söylemez иттей билет, бирок сүйлµбµйт. ~ gibi yemek/tıkınmak чочкодой ыгып-тыгып жеш. ~dan (bir) l çekmek /koparmak сарањдан бир нерсе суроо.

domuzluk,-ğu 1. µтм. кара санатайлык, кежирлик, терсаяктык. 2.ооз.  суу

тегирменинде чарык айланган жер. ~ etmek чочколук/кара санатайлык кылуу.

don I тоњ, муз, аяз. ~a çekmek аязга айлантуу. ~ çozülmek тоњу ээрүү. ~

~ tutmak тоњуу, муз тутуу. ~ yağı

1)тоњ май (малдын майы). 2) µтм. жагымсыз, комсоо (киши). ~ gibi тонгон   майдай,   сүйлµбµгµн,   суз

(киши).

don II 1. ооз. тон, кийим. 2. дамбал, ыштан.  ~una  doldurmak  1)  ыш-

танын        толтуруу (кичине/чоњ дааратын шымына ушатуу). 2) катуу  чочуу/коркуу.  ~una  etmek

/kaçırmak ыштанына дааратын качыруу. ~ gömlek көйнөк-ыштан.

don III боз (ат түсү).

donakalmak оозу ачылып калуу, тањ калганынан        селдейип/далдырап калуу.

donanım 1. жабдылыш (үйдүн ички бµ- лүктµрү: терезе, эшик, пол ж. б. ).

2. (кеменин) жабдылышы. 3.комп.

жабдылыш, жабдуу.

donanma 1. жабдылыш. 2. (бир µлкµ-

нүн) дењиз күчтµрү, флоту, согуш

кемелери. Türk ~sı Түрк Флоту. ticaret ~sı соода флоту. 3. фейер- верк/желектер коштоосунда µткµ-

рүлгµн салтанат.

donanmak 1. кийинүү, жасаныпүсµ- нүү.  2. жасалгалануу,  кооздолуу,

чулгануу,     чµмүлүү,     кµмүлүү.

çiçeklerle ~ гүлдµргµ чµмүлүү. 3.жабдылмак,  токулмак   (мис. ат). 4. µтм. (ишинен) сµгүш/жаза алмак.

donatı жабдуу, тетик, жабдык, аспап, шайман.

donatım 1. жабдуу (керектүү шайман- дар менен) камсыз кылуу. 2.(бир жерди)     жасалгалоо,     кооздоо.

3.(чыгарманын) жардамчы кара- жаттары.

donatmak 1. кийгизүү, жасап-түсµµ (би-

рµµнү).  2.  жасалгалоо,  кооздоо.  3.

жабдуу, сапарга даярдоо (кемени).

  1. 4.дасторкон даярдоо. 5. µтм.  (би- 

рµµнү) сµгүп-сагуу, кордоо.

dondurma  1.  бал  муздак.  2.  тоњдурма

(иши).

dondurmacı бал муздакчы (жасаган же саткан  киши).

dondurmak  1.  тоњдуруу.  2. µтм.   ту-

руктуу абалда кармап туруу (мис.

бааны, курсту ж. б. ).

dondurucu        тоњдуруучу,        µлтүрүүчү

(катуу суук). dondurulmuş тоњдурулган. donjuan донжуан.

donmak 1.тоњуу. 2оњуп µлүү. 3.үшүп кетүү        (µсүмдүктµр). 5. катуу (мис.   цемент).  6. µтм.   сенейип/

селдейип катып калуу (күтүл- бµгµн бир окуя каршысында). donup kalmak к. donakalmak.

donsuz 1. ыштансыз, дамбалсыз. 2.µтм.

кедей, колунда жок.

donuk  күњүрт,  солгун,  µњү  µчкµн.  ~

adam түнµргµн, суз киши. ~ ışık күњүрт жарык. ~ zler тунарган, ойлуу, жансыз көздөр.

donuklaşmak күœүрттµнүү (жарык), солуу, µœү µчүү (түс), тунаруу (кµз), тунжуроо .

dopdolu топтолтура, топтоло.

doping,-gi   спорт   допинг.   ~   yapmak

допинг жасоо.

doru тору (ат түсү).

 

 

 

 

 

doruk

dökmek

 

doruk,-ğu 1оку, тµбµ, кыр (бактын, тоонун ж. б. ). 2. µтм. туу чоку (чыгармачылыктын,   санаттын).

~ toplantı саяс. саммит (жогорку дењгээлдеги жолугушуу).

dosdoğru 1. туптуура, түптүз. 2. туптуу-

ра, абдан туура, чын.

dost,-tu 1. дос, жолдош. сan ~u жан досу.  iyi  gün  ~u  жарма  дос.  kara

gün ~u чыныгы дос. 2. ооз. кµңүл- дµш, ойнош. 3. жактоочу, µтµ сүйгµн, берилген. kitap ~u китепти

сүйгµн. 4. Аллаанын бир эпитети.

  1. 5.дос, мамилелери жакын, ынты- мактуу. iki ~ devlet эки дос µлкµ. ~ 

acı söyler мак. дос кºйдºрºп айтат.

~lar aşverişte görsün  diye жасал- ма,  кµрсµтмµлүк  үчүн.  ~  düşman

дос-душман. ~a düşmana элге- журтка, дос-душман алдында. ~ edinmek  1)дос  күтүү.  2)  ойнош

күтүү. ~ kara nde belli olur мак. чыныгы дос башыња кара күн түшкµндµ белгилүү болот.

dostane, dostça досчо, досторчо, дос катары.

dostluk,-ğu  достук.  ~   başka,   aşveriş

başka мак. дос башка, иш башка. ~ etmek достук кылуу. ~ kurmak достук куруу.

dosya 1. досьё, µздүк документ. 2. до- кументтер тиркелген папка. ~ mak досьё ачуу.

dosyalamak документтерди папкага тиркµµ.

doya: ~ ~ тойгончо, болушунча.

doyasıya каалашынча, тойгончо (түз,

µтмµ мааниде), өлгөнчө, канганча.

~    eğlenmek   каалашынча   кµњүл

ачуу.

doygun 1.ток, эч кемчили жок, камсыз, эч  ыктыяжы  жок.  2..хим.  канык-

кан.

doyma 1.тоюш, ыктыяжын камсыз кы- лыш. 2. физ. , хим. каныкма, сату-

рация. ırı ~ ашкере каныкма.

doymak  1.тоюу,  курсагын  тойгузуу.

  1. 2.µтм. канааттануу, жетишерлик деп эсептµµ. 3.кануу (мис.  топу- 

рак сууга). 4. (терс түрүндµ) та- жабоо, жадабоо, танбоо, талбоо. bakmaya  doymamak  карагандан

тажабоо.

doymaz тойбос, ач кµз.

doymuş  1.  тойгон.  2.ыктыяжы  калба-

ган, камсыз болгон, канааттанган.

  1. 3.физ. , хим. каныккан. 

doyum  канааттаныш,  тоюш,  каныш,

ыраазы болуш. (bir şeye) ~ olmamak (бир нерсени) кµрүүдµн, угуудан ж.б. тажабоо.

doyumsuz кµз тойбой турган.

doyurmak 1.тойгузуу. 2.жашатуу, азык- тандыруу. bu topraklar milyonlar-

ca insanı doyurur бул топурактар миллиондогон кишини тойгузат. 3. µтм.  канааттандыруу,  ыраазы

кылуу. 4. µтм.  пара берүү. 5.физ. ,

хим. каныктыруу.

doyurucu 1.тойгудай, тойгузуучу (та-

мак). 2. µтм. жетишээрлик, ка- нааттандырарлык, ишенимдүү, ыраазы болорлук.

doz 1. мед.  доза. 2. хим.  пропорция.

3.ооз. µлчµм, чек (бир мамиледе, сµздө,  жорукта).  ~unu  kaçırmak

чегинен ашып кетүү, чектен чыгуу.

dozaj  1.  мед.   дозировка,  дозасын  µл-

чµµ. 2. хим. пропорция, катыш.

dozer бульдозёр.

dökme  1.тµкмµ  (иши).  2.(бир  жерден

бир жерге) агызылган. ~ su агы- зылган суу. 3.тµгүлгµн, ачык (идишке коюлбаган). ~ buğday тµ-

гүлгµн буудай. 4. калыпка куюл- ган, ташылган. ~ der чоюн. ~ su ile değirmen dönmez мак. ташыма

суу менен тегирмен чуркабайт.

dökmek  1уюу,  агызуу.  çiçeklere  su  ~

гүлдµргµ   суу   куюу.   göz   yaşı   ~

кµзүнµн  жаш  агызуу.  ter  ~  тер

 

 

 

 

 

ktürmek

döllemek

 

агызуу. 2.тµгүү, бошотуу, чачуу. buğda ambara ~ буудайды кам- пага тµгүү. tavuklara yem ~ тоок- торго жем чачуу. 3.түшүү, түлµµ. уaprak ~ жалбырак түшүү. tüy ~ жүнү түлµµ. hastak saçları dök- оору чачтарын түшүрдү. 4.чы- гуу, пайда болуу (жара ж. б. ). çiçek döktü чечек чыкты. 5.ичин бошотуу, күбүү, кагуу. sigara tablası ~ тамеки табагын күбүү. 6.калыпка  куюу  (металл,  кµмүр ж. б. ). 7. бышыруу, кууруу (кµ- мµштанда). 8. (кµп санда) жи- берүү. hududa asker ~ чек арага аскер топтоо. 9. айландыруу. işi alaya ~ ишти шылдыњга айлан- дыруу. 10.каржоо, cарптоо, чачуу. para   ~   акча   чачуу.   11.кулатуу,

µткµрбµµ (мис. экзаменден). 12.µтм.  ачыкка чыгаруу, ашкере-

лµµ, дартын айтуу. dert ~ датта- нуу. 13. ыргытуу, таштоо. satılma- yan  hamsileri  denize  döktüler  са-

тылбаган хамсилерди дењизге ыр- гытышты. döke saça тµгүп-чачып.

ktürmek 1.тµктүрүү, агыздыруу, куй-

дуруу. 2. ыргыттыруу, таш-татуу. 3.калыпка куйдуруу. 4. ооз. чебер- лик   менен   оњой   жасап   салуу

(жазуу, сүйлµµ, ырдоо). bir saat boyu döktürdü бир саат бою тµктү (ырдады ,  сүйлөдү).

kük    1µгүлгµн,    түшкµн    (чачтар тууралуу). saçları  ~  чачы түшкµн.

    1. 2.жыртылган, тытылган (кийим). 

    2. 3.кµйкµлгµн, кµлбµµрүгµн. 4. жазып/бош коё берген (мис. чач). saçları     omuzlana     ~     чачтары 

ийнине тµгүлгөн.

dökülmek  1.тµгүлүү  (таштандылар),

түшүү (жалбырак). 2.түлµµ, жы-

дуу (жүн, чач). 3. агуу (кµз жаш, тер), куюлуу (чай, кофе), сыйрылуу (боёк,  сыр). 4.калыпка

куюлуу    (кирпич).    5.жыйналуу,

топтолуу (кµпчүлүк). sokaklara ~ кµчµлµргµ чыгуу. 6.µзгµрүлүү, айлануу, башка түргµ µтүү. sonu kavgaya ~ аягы чатакка айлануу. 7. эскирүү, ыпыроо. evi dökülüyor үйү жыгылганы турат. 8.ооз. ар- касынан түшүү, умтулуу. herkes kürke döküldü элдин баары тон- дунубанын аркасынан түштү. 9.бош таштап коюу, кµйкµлүү, кµлбµөрүү (чач, кездеме, кµйнµк ж. б. ). 10. геогр. (кµлгµ, дењизге) куюу. 11. ооз. (чарчагандан, оору- дан) күчү калбоо. dökülüp saçıl- mak 1) тµгүлүп-чачылуу. 2) ичин- деги сырын жашырбай айтуу.

küm  1.калыпка  куюш  (мис.   кыш- ты).  2.калыпка  куюлган  (нерсе).

3. (кездеменин) кµйкµлүшү, бура- лышы. 4. (бир нерсенин) деталдар менен берилиши. 5.түшүү, түлµµ

маалы. ~ evi/ dökümhane куюу цехи. yaprak жалбырак түшкµн маал.

dökümcü калып куйган киши.

kümlü        кµйкµлгµн,        буралган

(кийим).

künmek куюнуу (мис. сууну).

küntü 1.таштанды, артык, түп, кал- дык  (тамак  аштын).  2.кесинди,

таарынды, арткан-үрткµн сынык- тар (µнµр жай заттарынын). 3.чачыранды,    жарањка,    шагыл

(кендин). 4.артта/бөлºнºп калган (аскерлер). 5. µтм. (коомдун) са- сыткылары, күрмµктµрү. 6.бүдүр,

жара, ысык. 7.толкундар келип урунган/чарпылган зоока таш.

döl 1µл.  2. бот.  мµмµ байлаган орган.

3.тукум, муун. ~ almak тµл алуу. ~ döş укум-тукум. ~ vermek төлдөө, тµл берүү. ~ yatağı анат.   жатын.

сал. rahim I. ~ yolu тµл жолу, вагина.

döllemek 1. бот. тµлдµµ, тукум берүү.

  1. 2.бот. чањдашуу. 

 

 

 

 

 

döllenme

nüşüm

 

döllenme   1.биол.        уруктанма.    2.бот.

чањдашма.

döllenmek    1.уруктануу.    2.    бот.чањ-

дашуу.

dölüt,- биол. түйүлдүк.

dömifinal,-li спорт жарым финал.

döndürmek 1.тегеретүү, айландыруу. çarkı ~ 1) чарык тегеретүү. 2) жан сакташ. 2. кайра кайтаруу. 3.оода-

руу, орун которуу, аласалдыруу, ањтаруу. 4йландыруу, кейпине келтирүү.  5.  ордунда  калтыруу,

кулатуу. sınavda döndürmüşler сынакта кулатышыптыр. 6. ишин жүргүзүү,    башкаруу,    тартипке

салуу. () ndürüp dolaştır- mak сөздº айлантып-тегеретºº/ бурмалоо.

dönek, -ği 1.кубулма, мињ кубулган, туруксуз, кайпак, ишеничсиз. 2.класста/ордунда                калган

(окуучу).

döneklik, -ği туруксуздук, кайпактык. ~ etmek сµзүнµн кайтуу.

dönem 1.мезгил, учур, период, доор. 2. чакырылыш, сессия (парламент- те). 3. семестр. 4. раунд (бокста).

dönemeç,-ci 1.бурулуш (жолдун). 2.µтм. (бир кырдаалда, мамиледе, пикирде) бурулуш чекити.

dönence астр. , геогр.  тропик.

döner 1. айланган, тегеренген. 2. дµнер

(түрк тамагы;   айлантып куйка-

ланган эт). ~ kapı айланма эшик. ~ kebap айлантып бышырылган кебер. ~ koltuk айланма кресло. ~

merdiven айланма тепкич. ~ ser- maye айланма капитал.

dönerci дөнер жасаган/саткан киши.

ngel        бот.        кадимки        мушмула

(Mespilus germanica).

ngü: kısır ~ бузук чµйрµ.

dönme 1.тегеренме, айланма. 2..мат. айлануу. 3. башка динден мусул- манчылыкка        µткµн    (киши).    ~

dolap 1)карусель. 2) (эски үйлµрдµ

дубалга орнотулган) айланма шкаф.

dönmek  1.  айлануу,  тегеренүү.  baş  ~

баш айлануу. etrafında  ~ тегере- гинде айлануу. 2. кайтуу, артка кетүү. 3. бурулуу, кылчаюу. 4.µз-

гµрүү, µзгµртүү, айлануу, башка түргµ келүү (иш, сµз ж. б. ). 5. ок- шошуу.   bançeye   emek   verilince

cennete döndü бакча иштетилген соњ бейишке окшоп калды. deliye

~ жинди болуп кетүү. 6. ордунда/

классында калуу. 7. ынанчын, ди- нин/пикирин µзгµртүү. 8. баш тартуу,  кайтуу  (сµзүнµн  ж. б. ).

9.кескин µзгµрүү (мис. күн). hava birdenbire döndü күн дароо µзгµр- дү.   10   ооналактоо.   döne   döne

айланып-тегеренип. dönüp dolaş- mak (döne dola) аралап/тентип/ cандалып жүрүү.

nük,-ğü 1ркасын карап/салып тур- ган        (киши). 2. µтм. арналган, багытталган.  halka  ~  bir  itim

элге арналган билим берүү.

nüm 1йланма, тегеренме, бурулма.

~  nokta 1)  бурулуш  чекити.  2)

µтм.  кескин бурулуш, кризис. 2. дµнүм  (аянт  µлчµмү,  440  кв. аршын   =   919,3м2).   3.   кайтыш. 4.ирет,  келиш.  bir  ~de  getirmek бир        келиште        алып        келүү. 5.жылдык. yıl ~ü бир жылдыгы.

nüş 1.кайтыш. 2. бурулуш. 3. спорт спортсмендин бир  бутунун учунда туруп айланышы.

nüşlü 1.кайтышы мүмкүн болгон. 2. грам. ~ fiil µздүк мамиледеги этиш. ~ zamir µздүк ат атооч.

nüşmek 1.µзгµрүү, айлануу, башка түргµ µтүү. 2. µтм. (бир абалдан) чыгып/кутулуп кетүү.

nüşüm 1.µзгµрүш, кайра куруу. 2. биол. (бир органдын) милдетинин µзгµ- рүшү менен түрүнүн да µзгµрүшү.

  1. 3.мат.  трансформация. 

 

 

 

 

 

nüşümlü

döşenmek

 

nüşümlü 1.кезек менен алмашкан, кезектºº, колдон колго µткµн. 2. алмак-салмак. ~ olarak алмак- салмак, кезектешип.

döpiyes   эки   бµлүктµн   турган   (аял кийим).

dörder тµрттµн. ~ ~ тµрттµн-тµрттµн.

dördün  1.  астр.    Айдын  чейреги.  2.

квартал (үч ай).

dördüncü тµртүнчү.

dördüz тµрт түгөй/эм/ эгиз.

rt, -dü 1.тµрт. ~ buçuk тµрт жарым. ~

defa /kere тµрт жолу. ~ kat 1) тµрт кабат. 2) тµрт эсе. 2. бүтүнардык тарап/жак/бµлүк. dünyanın ~ bu-

cından дүйнµнүн тµрт бурчунан.

~ аyak 1µрт аяктуу (айбан). 2)тµрт  буттап,  тизелеп.  ~  ayak

üstüne düşmek коркунучтуу абал- дан соо калуу. ~ başı mamur тµрт тарабы шай. ~te bir тµрттµн бир. ~

bir tarafı/yanı ар тарабы, бардык жагы. ~ bucak тµрт бучкак, бардык тарап. ~ dönmek 1)жаны тµрт чар-

чы болуу. 2) айласы кетүү, арга- сыз болуу. ~ dörtlük 1) муз. бир- дик. 2)µтм.  мыкты, сонун, айбы/

кемчили жок. ~ duvar төрт дубал, ээн үй. ~ duvar arasında/içinde kalmak тµрт дубал арасында ка-

луу. ~ elle sarılmak/yapışmak 1)(бирµµгµ) жабышыпармашуу. 2)(бир  ишке)  башту  менен  ки-

рүү. ~ göz ооз. кµз айнекчен. ~ zle beklemek эки кµзү тµрт бо- луп күтүү. ~ göz bir evt için (ата-

эненин) бүт кылган эткени бала үчүн. ~ işlem тµрт амал (арифме- тикада). ~ köşe/köşeli тµрт бурч-

туу/чарчы. ~ köşe olmak кубанган- дан элеп-желеп болуу, терисине батпоо. ~ taraftan ар тараптан. ~

üstü, murat üstü иши оњунда, төрт тарабы шай. ~ yanına bakmak/ ~ yana      bakınmak      эки      жагын

карануу, элеңдөө, этият болуу. ~

ya deniz kesilmek аргасыз/ чарасыз калуу. ~ yol төрт жолдун кесилиши /тоому. ~ yol zı кесилишкен кµчµлµрдүн башы.

rtgen геом. тµрт бурчтук.

rtkenar   геом.        тµрт   жактуу,   тµрт

бурчтук.

rtlü 1. (карта оюнунда) тµрт. 2.тµрт бµлүктµн  турган.  ~   abajur  тµрт

лампалуу абажур. 3.муз. квартет.

rtlük,-ğü   1.тµрт   бµлүктµн   турган.

2.муз.    нотанын   тµрттµн   бири/

чейреги. 3. ад. куплет, тµрт сап. 4.астр. тегеректин чейреги. 5.ооз. саткын, кемпай (киши). hele şu ~e

bakınız! мына бул кемпайды карасаœар!

rtnal    1.таскак    (аттын).    2.    µтм.

шашылыш. ~a kaldırmak (атты)

таскактатып чабуу.

rtnala (атты) чапкан бойдон.

döş 1.тµш. 2. кабырганын алды.

döşek,-ği 1.тµшµк. 2.ооз.  мињ дµнүм (к.

nüm)  аянттагы  шалы  талаасы.

3. ооз. бастыруу үчүн кырманга алынып келинген эгин саптары.

döşeli        1.жабдылган,        жасалган.        2.к.

dayalı döşeli.

döşem   жабдылыш,   түйүн.   elektrik   ~i

электр түйүнү.

döşeme 1.тµшµмµ. 2. (үйдүн) тактайы/ полу. tahta ~ тактай пол. 3. аск. куралдардын  тµшµгүчү.  kundak

~si кундак тµшµгүчү. 4. эмерек, эмерек менен жабдуу (үйдү). 5. эмеректердин чүпүрµк каптамасы.

  1. 5.ад. элдик чыгармалардын ки- риш бµлүмү. 

döşemeсi эмеректердин каптамаларын

жасаган/оњдогон киши.

döşemek   1µшµµ,   полдоо   (тактай,

мрамор ж. б.  менен). 2. салуу, тµ-

шµµ (килем, бойро ж. б. ). 3. эме- рек менен жабдуу (бµлмµнү, меке- мени).

döşenmek 1µшµлүү. 2.тµшµккµ жатып

 

 

 

 

 

döven

dublve

 

калуу, ооруп калуу. 3. майдалап/ тактап түшүндүрүү. 4.оозу ачык- тык кылуу, жайып жиберүү (мис. сµздү, сырды).

döven к.  düven.

döviz 1.чет элдик акчалар, тыйындар,

валюта. 2.вексель, чек. 3. ураан, чакырык, девиз. ~e çevrilebilir mevduat  валютага  айландырууга

мүмкүн болгон жатырым. ~ ka- çakçılığı журт тышына уруксатсыз валюта  алып  чыкма.  ~  kaçırmak

журт тышына уруксатсыз валюта чыгаруу.

dövme 1. уруш, сабаш. 2.(денеге/тери-

ге) сүрµт/жазуу чектирме, татуи- ровка. 3. бастырылган буудай жа- на андан жасалган тамак. 4. эри-

тилип жасалган металл буюм. ~ dondurma ийленип жасалган балмуздак.

dövmek 1руу, сабоо, тµпµштµµ. 2. бас- тыруу, жанчуу, тартуу (мис. дан- ды).  3.  чалуу,  ийлµµ  (мис.   жу-

муртканы). 4. кагуу, күбүү (тµ- шµктү, кийизди ж. б. ). 5. (ме- таллды)  кызытып,  шекил  берүү.

  1. 6.ок  жаадыруу,  бомбалоо.  gemi kaleyi dövdü кеме чепти аткылады. dövünmek 1. µзүн-µзү ургулоо/койгу- 

лоо. 2. µтм. өкүнүү, бушайман болуу, кайгыруу.

dövüş 1.кармаш, таймаш, сабаш. 2.со-

гуш, уруш. 3.спорт мелдеш, жарыш, күрµш.

dövüşken урушчаак, чатак, чыр (киши).

dövüşmek 1рушуу, мушташуу, тайма- шуу, кармашуу. 2. аск. согушуу, күч сынашуу. 3.боксташуу (белги-

лүү эрежелер менен).

dövüştürmek 1.уруштуруу, мушташты- руу.  2.спорт  беттештирүү,  мел-

дешке чыгаруу, күрµштүрүү.

dr (doktor’дун кыск. ) доктор (илим-

дин).

drahoma (христиан жана иудейлерде)

сеп   (келин   тарабынан   күйөөгө берилет) .

draje  1.  драже  (таттуу  капталган

дары). 2. шоколад капталган куру жемиш.

dram, drama 1. драма (чыгарма,  оюн).

2. µтм.  кайгылуу тагдыр, траге- дия.

dramatik 1. драмалык. 2. шыктандыр-

ган, шердендирген. 3. µтм. кайгы- луу, аянычтуу.

dramatize: ~ etmek 1) (бир чыгарманы)

сахна, радио, телевидениеге ыла- йыкташтыруу. 2) (бир окуяны) ашкере сезимталдаштыруу, адам-

дардын туйгуларына баскы жасоо.

dramaturg,-gu драматург.

dramaturji  драматургия.

dren 1.окоп, арык. 2. .мед. дрен (опера- циядан        кийин суюктуктарды тышка чыгаруу ºчºн колдонулган

бүгүлгµн түтүк) .

drenaj тех. , мед.  дренаж (суюктукту сордуруп чыгарып курутуу).

dua 1. дуба. 2. бата. ~sı almak бата алуу. ~ etmek 1) дуба кылуу, ку- дайга жалбаруу. 2) бата берүү. ~sı

tutmak батасы тийүү.

duacı (бирµµ үчүн) дубаилек тилеген.

duahan        дин        дуба        окуган        (дин

кызматкери).

duyaen  дипл.  эң  тажырыбалуу/  таасын

(кызматкер).

duba 1.асты жалпак баржа. 2.ичи бош ар тарабы корулган сүзүп жүргµн кµпүрµµ. 3. µтм. толук, семиз.

dublâj   кино   дубляж   (фильмдин).   ~ yapmak дубляж жасоо.

dublâjcı  кино  (фильмдин)  дубляжын

жасаган киши.

duble   1.эки   каты,   эки   эсеси   (бир

µлчµмдүн). 2.(кийимдин) астары.

dubleks  эки  кабат.  ~  daire  ичинен тепкичтүү эки кабат үй.

dublör дублёр.

dublve, double-u (w тамгасынын ата-

 

 

 

 

 

duçar

durgunlaşmak

 

лышы).

duçar дуушар. ~ olmak дуушар болуу.

dudak,-ğı  эрин.  ~  boyası  помада,  эрин

боёгу. ~ bükmek оозун бүйрүү, мурдун чүйрүү, тењсинбµµ. ~ı bükmek      ыйламсыроо,      эрдин

кемшињдетүү. ~ ~a оозмо-ооз. ~ıısırmak 1)эрдин тиштµµ,  тањ калуу.  2)  (бир  нерсени)  жашыруу

максатында жасалган ышаарат. ~ ısırtmak тањ калтыруу, ичин күй- гүзүү.   ~   payı   bırakmak   (бир

суюктукту идишке) аз бµксµ куюу. ~ sarkıtmak оозун түйрүй- түү (жактырбаганда). ~ triyakisi

тамеки түтүнүн тышка үйлµгµн (киши). ~ ünsüzü грам. эринчил үнсүз. ~ının ucuna gelmek тилинин

учуна келүү. yak оозу жырык, нышаан/жышаан.

duhul,-lü  1.кирүү,   кириш.   ~   imtihanı

кирүү экзамени. 2.пенистин толук кириши (сексте).

duhuliye  эск.    кириш  акысы.  ~  kartı

кириш күбµлүгү.

dul 1.тул (жубайы µлгµн же ажыраш- кан аял / эркек). 2. жесир же ажы-

рашкан. ~ kalmak тул/жесир калуу.

dulda  1.  далдоо,  буйтка  (жер).  2.ооз.

коруу, калкалоо (бирµµнү).

duman   1.   түтүн.   2.   туман.   3.   тоз, мунарык.  3.  арго  начар,  белгисиз,

бүдµмүк (иш, пикир ж. б. ). durumu ~! абалы кыйын! 5. арго банги,  нашаа.  ~  almak  1)  туман

каптооасуу. 2) тамеки түтүнүн ичине чегүү. ~ altı olmak нашаа түтүнүнµн мас болуу. ~ attırmak

арго  1)  кыйын  абалда  калтыруу.

2) жүрµгүн түшүрүү, коркутуу. ~ etmek  1)   талкалоо,  бузуу,   жок

кылуу. 2) жењип алуу. ~ olmak 1) начар болуу, тµмµндµµ (иши, абалы).  2)  жок  болуу,  дайынсыз

кетүү. ~ rengi коюу күл түстºº.

üstünde 1) (жашылча  жемиш үчүн) жањы үзүлгµн, жаш. 2)жањы болгон, кµп  убакыт  µтµ  элек (окуя,  иш).

dumanlanmak  1.түтүн  басуу.  2.туман түшүү/басуу/чалуу. 3. аск.  муна-

рыктоо, даана кµрүнбµµ. 4.ышта- луу, ыш басуу. 5. буулануу. 6.тер басуу (мис.  терезени). 7.ооз.  мас

болуу, кызуу. 8. акылдан айнуу, алжуу.

dumanlı 1.түтүн баскан, түтүндүү. 2.ту-

мандуу, бүдµмүк. 3.µтм. ыштал- ган. 4. µтм. , ооз. кµздµрү туман- дашкан,  кызуу.

dumansız 1.түтүнсүз. 2.тумансыз, ачык. duran 1. туруктуу, орунтуктуу, кый- мылсыз.        2. µтм.        µнүкпµгµн,

µспµгµн,токтогон.

durak,-ğı 1.(автобус,  минибус,  такси ж. б. ) аялдамасы. 2. эск. чекит. 3.

ад.  (белгилүү муун арасы) тыным.

4.   муз.    пауза,   тыным.   5.   ооз.

резиденция.

duraklama 1.токтоо, тыныгуу. 2.сµзүн бµлүү/токтотуу, унчукпай калуу.

duraksama        олку-солкулук,        тайсал-

дама.

duraksamak  олку-солку  болуу,  тай- салдоо, бир чечимге келе албоо.

dural кыймылсыз, µзгµрүүсүз, турук- туу.

duralit,-ti катуу тактай.

durdurmak 1.токтотуу. 2.тургузуу.

durgu ооз.   1.токтом, тыным, ара. 2.ад.

пауза, цезура.

durgun 1.тынч, мемиреген, кµшүлгµн (суу, кµл, дењиз, күн). 2. (тааси- ри)  кµпкµ  сакталган  (жыт,   уу

ж. б. ). 3.кыймылсыз, жансыз (мис. соода). 4.солгун, алсыз, жайбара- кат, жоош (киши, айбан). 5.ойлуу,

чүнчүгµн, басынган (киши). ~ mevsim жансыз мезгил. ~ su кµшүлгµн/ мелмилдеген суу.

durgunlaşmak        1.тынчтануу,        жоошуу

 

 

 

 

 

durgunluk

duvak

 

(айбан),   басылуу   (шамал,   тол- кун). 2. µтм.  токтоп калуу (мис. соода).        3.        солгундашуу,        чабал болуу, жайлоо, оорлошуу (киши). 4.ой басуу, токтоо тартуу. 5. ооз. эс-акылын  топтой  албоо,  мазасы кетүү (чарчагандан).

durgunluk,u 1.жансыздык, тынчтык, жымжырттык,  солгундук.  piyasa

~u базардагы кыймылсыздык/ жансыздык. 2. алсыздык, кµœүл коштук, жайбаракаттык. 3.ойлуу-

лук, басынгандык.

durmadan токтобостон, үзгүлтүксүз, тынымсыз, дайыма, кечке.

durmak 1.туруу. namaza ~ намазга туруу. rahat ~ жµн/тим/тынч ту- руу. 2.иштебей калуу, токтоо, бу-

зулуу. saat durdu саат иштебей калды. 3. бүтүү, үзүлүү. yamğur durdu жамгыр токтоду. 4. бар бо-

луу, сакталуу. o evler duruyor mu? ошол үйлµр турабы? 5.калуу, ток- тоо. baloda çok durmadık баллда

кµпкµ калбадык. 6. кµрүнүү, сыяк- тануу. pehlivan gibi ~ балбан сыяктуу  туруу.  7.күтүү,  аялдоо.

artık duramayacağım мындан ары чыдай албайм. 8.жарашуу, ыла- йык  болуу.  masa  bu  şeye  nasıl

durdu? үµл бул бурчка кандай жарашты? 9. -ып, -а чакчыл мүчµ- лүү  этиштерге  жардамчы  этиш

катары келип, кыймылдын узакка созулганын кµргµзµт: söylenip ~ көпкө сүйлµнүү. yapa dur жасай

бер/тур. dur! токто! тур! durup dinlenmeden эч токтобой, тыным албай. durup durup 1) анда-санда,

кээде, туруп-туруп. 2) бат-бат. durdu durdu da turnayı zünden vurdu кµпкµ чыдаганга жараша эњ

мыкты нерсеге жетишти. durup dururken 1) туруп туруп эле, ка- пысынан.  2)  эч  себепсиз,  далил-

сиз, зарылчылыгы жок туруп. dur

durak/dinlen/otur yok дем/сеп ал- дырбай, тындырбай. durmuş otur- m 1)  токтоо,  салмактуу  (киши).

2) сарамжалдуу, эсептүү. durduğu yerde 1)турган эле жерден. 2а- пысынан, эч кереги жок жерден.

üstünde  /üzerinde  ~ 1) токтолуу,

µзгµчµ  кµœүл  буруу.  2)кµшµрүү,

кµгµрүү, айтканынан кайтпоо.

durmaksızın токтобой, тынбай, кечке.

durm туруп  калган,  эскирген.  ~  et

туруп калган эт.

duru  1.тунук,  таза.  ~  su  тунук  суу.

2.жылмакай, сыйда (жүз, бет). 3.бир µњчµй (түс). ~ beyaz апап-

пак. ~ kara капкара. 4.µтм. так, ачык (тил, сµз).

durulama        чайкоо.        ~        tesisatı        суу

тазалагыч аппарат.

durulamak чайкоо (кирди, идиш-аякты ж. б. ).

durulmak 1.тунуу (мис. суу). 2.тынуу, тынчтануу, басылуу (ызы-чуу, жаан,    шамал   ж. б. ).   3. µтм.

токтолуу, эс тартуу (киши).

durum 1.абал, жагдай, кырдаал, шарт.

~a gelmek абалга келүү. ~lara sok-

mak абалга/жагдайга алып баруу. 2.түр, шекил, кµрүнүш. ~ almak абалга келүү. ~unda жагдайында,

абалында. ~u bozulmak абалы/ жагдайы оордо-шуу. ~u zelmek абалы оњолуу.

duruş        1.туруш,        токтош.        2.жүрүш-

туруш.

duruşma ук. сот процесси.

duş душ. ~ almak душка түшүү.

dut,-tu  1.тыт.  2.µтм.   ылжыган  мас.  ~ gibi   olmak   1)абдан   мас   болуу.

2)уят болуу. ~ kurusu куру/куру- тулган тыт. ~ yemiş bülbüle dönmek оозуна кум куюп алгансуу

(сүйлµµк бирµµнүн сүйлµбµй калы- шы).

duvak,-ğı   1.келиндин   жүз   жабуусу,

фата. 2. ооз.  мор/мешандырдын

 

 

 

 

 

duvar

düdük

 

капкагы. 3. ооз. айрым балдар тµрµлгµндµ баштарын каптаган чел. ~ına doyamamak 1) үйлµнµр замат жесир калуу. 2) үйлµнµр замат күйµµсүнµн ажырашуу. ~ düşkü тойдон кийин күйµµ- сүнµн ажыраган жаш жесир.

duvar  1.  дубал.   2осмо   (кирпичтен,

таштан).  3. µтм.  тоскоол,  бµгµт.

4. барьер, тоскоол. ~ çekmek дубал уруу. ~ gazetesi дубал газета. ~ gibi

1)        дубал        сыяктуу,        кайдыгер,

кайрымсыз.  2)  абдан  бышык.  3)

µтм.  дүлµй. ~ ha дубал килеми.

~  ilânı  кулактандыруу.  ~  resmi

дубал сүрөтү. ~ saati дубал сааты. duvarcı сокмочу, дубал урган уста. duy элек. патрон.

duyar        1.сезимтал, туйгусу күчтүү (киши). 2. сезгич, туйгуч (дененин бµлүгү).

duyarga зоол.  антенна, мурут, кычкач

(курт-кумурскаларда).

duyarlı сезимтал, жашык, кайрымдуу,

жүºнү бош.

duyark,-ğı 1. психол. сезгичтик, се- зимталдык. 2. µтм.  боорукердик,

жашыктык, таарынчаактык. duyarlılık,-ğı сезгичтик, кайрымдуулук. duyarsız кайдыгер, тоњ, кайрымсыз.

duyarsızk,-ğı кайдыгерлик, тоњдук, кайрымсыздык.

duygu  1.туйгу,  сезим.  2.  сүйүү.  ~lanı

gizlemek   сезимдерин   жашыруу.

~layla        davranmak        сезимине жењдирүү.

duygudaş  (бир  агымды,  партияны ж. б. ) жактырган, таламын та- лашкан, таламдаш.

duygulandırmak сезимин козгоо, рухий таасир берүү, муунун бошотуу. duygulanmak сезимдери козголуу, жа-

шуу, мууну бошоо, толкундануу.

duygulu 1.сезимтал, назик, жашык, эмоциялуу. 2. боорукер, кайрым-

дуу.

duygusal 1. эмоционалдык, сезимдер- ден/туйгулардан туулган. 2. ро- мантикалык, сентименталдык.

duygusuz 1. сезимсиз, туйгусуз. 2.кай- дыгер, кµњүл кош, тоœ. 3. таш боор, кайрымсыз.

duymak 1. угуу. 2. маалымат алуу, ка- бардар болуу. 3. туюу, сезүү (туюм органдары аркылуу). 4.жыт

алуу. yemeğin kokusunu ~ тамак- тын жытын алуу. 5. түрдүү сезим- дерге кабылуу  (сүйүнүү,  толкун-

доо, сарсанаа болуу). gurur ~ сый- мыктануу. sevinç ~ сүйүнүү. zevk ~ рахат  алуу.  duyduk  duymadık  de-

meyin! уктук, укпадык дебегиле! (бир нерсени жарыялоодо колдо- нулган сырд. с. ). duymazlıktan gel-

mek укпамыш болуу, укмаксанга салуу.

duyu туюм. ~ yitimi анестезия, туюмун

жоготуу.

duyulmamış        кулак        укпаган,        тањ каларлык (нерсе).

duyulur сезилерлик. ~ duyulmaz 1)угу-

лар угулбас. 2) угулар замат.

duyum  туюм,  сезим.  ~  eşiği  психол.

туюла билген эњ тµмµнкү даража.

~ yitimi анестезия.

duyumsal  туюу   органдарына   байла-

ныштуу.

duyumsamak туюу, сезүү.

duyurmak 1. угузуу, билдирүү. 2. жа-

рыялоо, жаюу, кабарлоо.

duyuru  1.  кулактандыруу,  жарыя.  2.

чакыруу.

duyusal психол.   сезимуюмга  байла- ныштуу, эмоционалдык.

düalist филос.  дуалист.

düalizm филос.дуализм.

dübeş        беш-беш        (тавла        оюнундагы таштардын абалы).

düden геол.  үњкүр, жеркуй.

düdük,-ğü   1.түтүк,   ышкырык,   чоор.

2.сигнал,    сирена    (машинанын),

гудок (паровоз, пароходдун). 3.ар-

 

 

 

 

 

düdüklü

dünden

 

го кењкелес, келесоо. ~ü çalmak ишин ийгиликтүү бүтүрүү. ~ gibi чыйылдаган ичке үн. ~ gibi kalmak

  1. 1)жапжалгыз калуу. 2) арыктоо. ~ makarna макарон. 

düdüklü        1.ышкырыктуу.        2.        ышкы-

рыктуу мискей (тез бышырган) .

düello дуэл.

düet дуэт.

düğme 1. топчу, түймµ. ~ çözmek топчу- сун чечүү. 2. (электр контагында) ачкыч, кнопка, түймµ. ~ye basmak

түймµгµ басуу. 3. тех. контакт. 4. төмпөк, торсок (денедеги), үрп (эмчекте). 5. бот.  бүр, бүчүр. 6.

арго күмүш тыйын. düğmek түйүү (түйүнчµктү). düğmelemek топчулоо.

ğüm  1.түйүн  (жиптин,   аркандын ж. б. ). 2. µтм.  түйүн, чечилбеген

/түшүнүксүз     абал/маселе/окуя.

çözmek түйүндү чечүү. 3.физ. түйүн, тармак. 4. ад. окуянын чиеленишинин эњ жогорку чеки-

ти, түйүн. 4.бот. муун. ~ açmak түйүндү чечүү. ~ atmak түйүн түйүү.  ~   ~   түйүн-түйүн,  муун-

муун. ~ nokta чечүүчº/ урунттуу учур. ~ olmak түйүлүп калуу. ~ üstüne  ~  vurmak/  atmak  1)  тү-

йүнчµк-муунчак кылуу. 2) сарањ- данып акча топтоо. ~ vurmak түйүндµµ.

ğümlemek  түйүнчµк  түйүү,  түйүн түйүү.

ğümlenmek 1.түйүлүү, түйүндµлүү,

тањылуу (тањылчак, түйүнчµк). 2. (транспорт) тыгындалуу, токтоп калуу.  3. µтм.   чиеленишүү,  та-

таалдашуу (маселе, окуя ж. б. ).

ğün 1йлµнүү тою. ~ hediyesi тойдо берилген  белек.  2.  сүннµт  тою.  ~

başı той башы, тамада. ~ bayram etmek майрамга айландыруу, ка- туу сүйүнүү. ~ dernek, hep bir ör-

nek ар качан эле окшош нерселер

кишилер боло берген (жер). ~ salonu той салону. ~ yapmak той берүү.

dük,-kü герцог.

dükkan 1. дүкµн. 2. устакана. 3. конто- ра, бюро. 4. арго кумаркана. ~ aç-

mak 1) дүкµн ачуу. 2) жекече иш жерин ачуу.

dükkancı менчик дүкµнү болгон киши.

Düldül 1. дулдул (Азирети Алиге Мухаммед Пайгамбар тарабынан берилген качырдын аты). 2. начар

/чабал ат. 3. какшык эски машине.

dülger жыгач уста.

dümbelek,-ği  1.  (тери  менен  каптал-

ган) добулбас түрү. 2. арго кењ- келес, кемпай, дµµдүр.

dümdüz  1.түптүз,  жылмакай.  2.  µтм.

жµнµкµй, куулук-шумдугу жок, түз (киши). 3. µтм. билимсиз, ка- рањгы (киши). 4. жупуну, жасал-

гасыз. 5.түптүз (бурулбастан).

dümen 1. руль. 2. µтм. айла-амал, куу- лук.  3. µтм.   бийлик,  башкаруу.

~ine bakmak арго µз кызыкчылы- гын кµздµµ. ~ çevirmek амал-айла колдонуу, куулануу. ~i elinde ol-

mak бийликти µз колунда кармоо.

~ kırmak арго качып жоголуу. ~ kullanmak   (бир   ишти)   куулук

менен башкаруу. ~ suyu кеменин артында калган из. ~ suyundan gitmek   (бирµµгµ)   кµз   каранды

болуу, айтканын кылуу. ~ yapmak

амал-айла колдонуп алдоо.

dümenсi 1.(кемеде) руль колдонгон ки-

ши. 2. µтм. эњ начар, артта калган (окуучу). 3. µтм. айлакер, шум- пай.

dün 1. кечээ. 2. мурун, µткµн заманда. ~ bir bugün iki кµп өтпөй, бат эле.

dünden 1.кечээтен. 2. алда качан эле,

качантан бери. ~ bugüne бат/тез эле, кыска убакта. ~ hazır/razı да- йым даяр, араң эле турат. ~ ölmüş

эч нерсеге кµœүлү/ далалаты жок.

 

 

 

 

 

dünkü

düpedüz

 

dünkü,-nü 1. кечээки. 2. жакын заман- дагы. 3. µтм. тажырыйбасыз, чо- гоол, эби жок, үйрµнчүк. ~ çocuk кечээки эле бала. ~ gün кечээки күн.

dünür куда, кудагый. ~ düşmek куда түшүү. ~ gezmek кыз издөө.

nya 1. дүйнµ. 2. Жер. 3. эл-журт, кишилер, чµйрµ. 4. бирдей ынанч-

тагы коомдор. Ba ~sı Батыш дүйнµсү. 5. ой/пикир/ кесип жа- мааты.     edebiyat     ~sı    адабият

дүйнµсү. ~da 1) бул дүйнµдµ. 2) эч качан, өмүрү, µмүрүмдµ. ~da git- mem µмүрү барбайм. ~ âlem ооз.

элдин баары, калайык калк, бүтүн дүйнµ. ~ başına yıkılmak асманы башына  түшүү,  заманасы  кууру-

луу/таруу. ~lar  benim  oldu теле- гейим тегиз/чечекейим чеч болду.

~   bir   araya   gelse   бүтүн   дүйнµ

каршы болсо да. ~nın rt bucağı дүнүйµнүн тµрт бурчу. ~ durdukça түбµлүккµ.     ~dan     elini     etini

çekmek элден бµлүнүү, жалгыздап жашоо. ~ evi үйлµнүү, турмушка чыгуу.   ~   evine   girmek   (бирµµ

менен) никелешүү, үйлµнүү. ~sın- dan geçmek / el çekmek коомдук жашоодон    четтµµ.    ~ya    gelmek

туулуу, тµрµлүү. ~ya getirmek кµз жаруу, тµрµµ. ~ görmüş кµргµн- билген, кµзү каныккан. ~yı görecek

zü yok эч кимди кµрµйүн деген кµзү жок. ~ görüşü дүйнµгµ кµз карашы.     ~ya     zlerini     mak

дүйнµгµ келүү, тµрµлүү. ~yı zü görmemek кµзү башка эч нерсе кµрбµµ.  ~  gözü  ile  rmek  кµзү

тирүүсүндµ кµрүү. ~ya zlerini kapamak/yummak     кµз     жумуу,

µлүү. ~ zeli 1) сулуулардын су-

луусу. 2) Дүйнµ Сулуусу (наам).

~dan haberi olmamak дүйнµкапар, дүйнµ   менен   иши   жок.   ~dan

habersiz бейкапар, оюнда эч нерсе

жок. ~nın k buçak/köse oldunu anlamakğrenmek акараны таа- нуу, бышып жетилүү. ~nın kaç buçak olduğunu stermek акесин таанытуу. ~ kadar абдан кµп/ мол.

~ya kazık kakmak/çakmak дүнү- йµгµ   түркүк   болуу,   кµп   жашоо.

~ya kazık kakacak değil ya дүйнµгµ түркүк болмок беле (бир күн µлµт

да). ~ kelâmı etmek аркы-беркини сүйлµшүү. ~ ma/ nimeti дүнүйµ, мүлк.  ~nın  öbür  ucu  дүнүйµнүн

тиги учу/ аркы жагы. ~nın parası аябай кµп акча. ~ penceresi диал. кµз.   ~yı   toz   pembe   rmek   ак

пейил болуу, дүйнµгµ үмүт менен кароо. ~ tutmak жайылып-чачы- луу. ~nın ucu uzundur µмүр узун,

кµргµнүњµн кµрµ элегињ кµп. ~sıunutmak        дүйнµнү унутуу. ~sı uygun дүнүйµ  мүлкү  жетиштүү.  ~

varş! Kудайга шүгүр! (кыйынчы- лыктан чыкканда айтылат). ~sın- dan  vazgmek  дүйнµдµн  кµœүлү

калуу. ~ ve ahiret kardeşi акырет- тик дос. ~nın yedi harikası дүйнµ- нүн   жети   керемети.   ~   yıkılsa

umrunda değil бейкапар, кай- дыгер, камаарабас (киши). ~ zü rmemek үй күчүк болуу, дүйнө

менен иши жок болуу. ~yı zindan/ zehir etmek (бирµµнүн) кµрбµ- гµнүн кµр кылуу. öbür ~ тиги дүй-

нµ. ölümlü ~ өлºмдºº/жалган дүйнµ.

nyak,-ğı  мал,  мүлк,  дүнүйµ,  кµр

оокат. doğrultmak кењ-кесири жашоо.

nyevî  бул  дүйнµдµгү,  тиричиликке

байланыштуу.

düo муз. дуэт.

düpedüz  1.ачыктан  ачык,  ачык  эле.

2.түздµнүз, µзүнµ, тикеден тике. 3.түптүз, жылмакай. 4.чыныгы, анык, так, накта, барып турган. ~

ahmak    накта    келесоо.    bu    ~

 

 

 

 

 

dürbün

düşmek

 

gevezeliktir бул барып турган дµµдүрµктүк/ сандырактык.

dürbün 1. дүрбү, турнабай. 2. кичине-

кей телескоп. ~ün tersiyle bakmak (бирµµнүн) баркын билбµµ, тµмµнсүнтүү.

dürmek 1. түрүү. 2 (бир нерсени) кат- тоо. defterini ~ µлтүрүү, кµзүн тазалоо.

dürtmek 1үртүү, саюу  (мис.  кол менен). dürtüp uyandırmak түртүп ойготуу.  2. µтм.   (бирµµнү)  кµкү-

түү, кайроо, тукуруу, колтукка түртүү. 3. µтм. (бир ишке) шык- тандыруу,  кайраттандыруу,  түр-

түү. 4. эскертүү.

dürtü түрткү, стимул, ички күч.

dürtüklemek        1.түрткүлµµ,        сайгылоо.

2. µтм. кµкүтүү, тукуруу, кай- раштыруу.

dürüm  1.түрүм,  түрмµк.  2.жупканын

ичине ар нерсе түрүлүп жасалган тамак, оромо.

dürüst,-tü абийирдүү, ак ниет, чынчыл,

түз (киши).

dürüstçe ак ниеттен, ачык, түз, жашы- рып-жаппай.

dürüstlük,-ğü ак ниеттүүлүк, ачыктык, түздүк, чынчылдык, аби-йирдүү- лүк.

düse үч:үч (тавла ойнунда үчтүк таштын үстүнµ келиши).

düstür 1. жалпы жобо/эреже. 2. эреже-

лер/жоболор жыйнагы, кодекс. 3..мат. , хим. формула. 4.башкы китеп, гроссбух. 5.фармакопея, да-

ры жасоонун жолдору кµргµзүл- гµн жыйнак.

düş  1.түш  (уйкуда  кµрүлгµн).  2. µтм.

кыял, эњсµµ, үмүт, фантазия. ~e girmek түшкµ кирүү. ~ görmek түш кµрүү. ~ cü кыял күчү. ~

kırıkğı ою ордунан чыкпоо, тиле- ги таш кабуу. ~ kurmak кыял- дануу, кыял куруу. ~ yormak түш

жоруу.

düşes герцогиня.

düşeş 1. алты:алты (тавла ойнунда ал- тылыктын      үстүнµ      келиши).

2. µтм. күтүлбµгµн кубаныч, ка- пыстан конгон кут. 3. арго сокку, токмок.

düşey перпендикуляр, вертикаль, тик.

düşkün 1. (бир нерсеге) ашкере берил- ген,    артынан    түшкµн,    үзүлүп

түшкµн. çocuğa  ~ баласаак. oyuna

~ оюнкарак. 2. кыйналыш/ кыста- лыш ичинде болгон. 3. µтм.  ата-

гын/баркын/кадырын жогот-кон.

  1. 4.(бир нерсеге) жµндµмүн жогот- кон,    ишке    жарабаган,    майып. 

  2. 5.µтм. жек кµрүмчү, шүмшүк, сойку (аял). ~ler evi багар-кµрµрү жоктор/алсыз-күчсүздµр/ 

майыптар үйү.

düşkünlük,-ğü 1. (бир нерсеге) катуу берилгендик,  үзүлүп  түшкµндүк.

  1. 2.алсыз-күчсүздүк, чабалдык, жараксыздык. 

düşlemek кыялдануу, кыялга батуу.

düşman 1. душман, жоо. 2.  (бирµµнү, бир нерсени) жек кµргµн, тап. 3.(бир нерсени) µтµ кµп түгµткµн.

ekmek нанга тап. ~ başına душмандын башына (келсин!). ~ çatlatmak душмандын ичин күй-

гүзүү. ~ olmak/kesilmek душман болуу.

düşmanca   душмандык   менен,   душ-

манча.

düşmank,-ğı душмандык, кастык. ~ etmek душмандык кылуу.

düşmek 1.түшүү. 2.кулоо, жыгылуу. çocuk koşarken düştü бала чуркап баратып жыгылды. uçak düştü cа-

молёт кулап түштү. 3.жааш. dolu düştü мµндүр жаады. 4. шыпы- рылып түшүү (кийим). 5. бойдон

түшүү (бала). 6. арадан түшүү, аттап кетүү (бир барак/c an/ абзац ж. б. ). 7.чыгаруу, кемитүү. borç-

ları   düştükten   sonra   kalan   para

 

 

 

 

 

düşsel

düşünmek

 

карыздарды чыгаргандан кийин калган акча. 8.кабылуу, учуроо. telaşa ~ карабаластоо. şüpheye ~ күмµнсүү, шектенºº. 9. жарашуу, ылайык болуу. bu resim buraya iyi düştü бул сүрµт бул жерге жакшы жарашты. 10. милдетине кирүү, түшүү. onu ikna etmek bana düşer аны кµндүрүү иши мага түшµт. 11. орун алуу, жайгашуу. buraya zel evler şecek бул жерге сонун үйлµр курулат. 12. туш болуу. kocaya ~ күйµµгµ тийүү/ туш бо- луу. bölüğe ~ (аскер) бир бµлүккµ түшүү. 13. насип болуу, үлүшүнµ түшүү/тийүү. mirastan payına ev ~ мурастан үлүшүнµ үй тийүү. 14. (бир жерлерге) түшүү, аралашуу (айрым начар себептер менен). mahkemeye ~ сотко иши түшүү. tımarhaneye ~ жиндиканага тү- шүү. 15. иштен/ кызматтан кетºº. hükümet ~ өкмөттºн иштен  ке- тººсº. 16. баасы, наркы, ылдамды- гы тºшºº/азаюу. arabanın hızı düştü машиненин ылдамдыгы тºштº. 17. кºч-кубаттан таюу, ка- руу. 18. капыл-тапыл кирип ке- лºº, басып калуу. 19. белгилºº бир убакытка туш болуу. 20. мºм- кºнчºлºк ачылуу. 21.жоготуу, абалга келºº. zayıf ~ арыктоо. şeyit

~ шейит болуу. esir ~ туткунга тºшºº. 22. багынып берºº, жеœи-

лºº. 23аман жолго тºшºº, бузу- луп кетºº. 24. жакырдануу, кедери

кетºº. düşmüş bir aile кедейленген

ºйºлө. 25. кубалоо. izine ~ изине тºшºº.  arkasına/peşine  ~  аркасы-

нан тºшºº. düşüp kalka жыгылып туруп, эптеп-септеп. şüp kalk- mak        1)дос,     жолдош     болуу.

2)сексуалдык жакындыгы болуу.

düşsel 1. тºшкө байланыштуу. 2. кыял- дагы.

düşük 1.төмөн/ылдый тºшкөн. ~ omuz

ийни тºшкөн. 2. аз, арзан. ~ faiz аз пайыздуу.  3.  наркы  жок.  ~  para наркы  жок  акча.  4.  тºшºрºлгөн, кулатылган   (мис.        өкмөт,   каби- нет).    5.    стили/мааниси    начар (сºйлөм,  доклад,  ж. б. ). 6. өтм. кадырын,        аброюн        жоготкон. 7.бойдон тºшкөн бала. ~ yapmak боюнан  тºшºº.

düşün ой, пикир, идея, тºшºнºк.

düşunce 1. ой. 2. идея, көз караш. 3. са- наа, кам. 4. ниет, тилек. 5. бºтºм,

жайынтык. ~ye varmak бºтºмгө келүү. ~ aşverişi пикир алмашуу. (bir) ~ye dalmak ойго батуу. ~sini

okumak оюндагысын билип коюу.

~ özgurlüğü пикир эркиндиги. ~ye varmak ойго келºº, жыйынтыкка/

бºтºмгө баруу.

düşünceli 1.ойлуу, санаалуу, муœайым, ой/санаа  баскан.  2.  эстºº.  3.ойдо

болгон.  özgür  ~  эркин  ойлогон.

kötü ~ арам ойлуу.

düşüncesiz  1.санаасыз,  эссиз,  шайе-

леœ,   капарсыз,   бейкапар.   2.ой-

лору/пикири жок, тайыз.

düşüncesizlik,-ği  санаасыздык,  эссиз-

дик, шайкелеœдик, бейкапарлык. ~ etmek эссиздик кылуу.

düşündürmek,        düşündürtmek        1йго

салуу/тºртºº, ой туудуруу, пикир жаратуу. 2.санаага салуу/батыруу.

düşündürücü  ойлондуруучу.

düşünmeden ойлонбостон.

düşünmek 1.ойлоо, ойлонуу. 2.болжоо,

эсептөө, саноо. 3. пландоо, ниетте-

нºº. bir kurnazk düşündü бир шумдук ойлоп тапты. bir makale yazma şünüyor  бир  макала

жазууну ойлоду. 4. кам көрºº, ой- лоо. anne babası hiç düşünmez ата-энесин ойлоп койбойт. 5. са-

наа тартуу, кабатырлануу, кам саноо, кайгысын тартуу. bu kadar düşunme, mutlak bir çaresi bulunur

мынчалык   кабатырланба,   сөзсºз

 

 

 

 

 

düşünsel

zenbaz

 

бир чарасы табылат. düşünüp taşınmak ары жак, бери жагын ойлоо, бир бºтºмгө келºº.

düşünsel 1.ойлоого/ойго байланыш- туу, ойлонуу аркылуу жетилген, ой-пикирге   мºнөздºº.

düşünür ойчул, акылман, кеменгер, көсөм.

düşünüş        1.ойлош/ойлонуш        мºнөзº.

2.менталитет, дºйнөгө көз караш.

düşürmek 1. тºшºрºº, тºшºрºп жибе- рºº/ийºº.  2.  баасын/наркын  тº-

шºрºº, арзандатуу. 3. бөлºп чыга- руу, ичинен тºшºрºº. çocuk solu- can düşürüyor баланын ичинен

курт тºшºп жатат. çocuk ~ бойдон тºшºрºº. 4.кызматтан тºшºрºº. hükümeti ~ өкмөттº (бийликтен)

кулатуу. 5. кабылтуу, учуратуу. tehlikeye ~ коркунучка кабылтуу. 6.колго тºшºрºº, ээ болуу. sonun-

da muhteşem yalı ucuza düşürdü аягында көркөмдºº чарбакты арзанга түшүрдү. 7. алын кетирºº,

дармансыз кылуу. annemi verem iyiden iyiye düşürdü кургак учук апамын шайын аябай кетирди.

düşüş 1.тºшºш. 2. өтм. кºтºлбөгөн жолугушуу, тагдырдын тартуусу, кайталангыс учур, о¿/дал келиш.

düşüt, -tü ооз. бойдон тºшкөн бала.

düt “тººт” (ºн туурандысы).

düttürü 1. тар кыска кийим. 2. ылайык-

сыз/жарашыксыз  кийинген.

düve кунан торпок.

düz 1. тºз, жалпак, тегиз, текши, жыл-

макай. ~ arazi тºз аянт. ~ ayna физ. жалпак кºзгº. 2. такасы жал- пак (бут кийим). 3. жайык, жай-

пак. ~ kayık жайпак кайык. ~ tabak жайык табак. 4.тºз, тармалы жок (чач).   5.жөнөкөй,   көркөмдөлбө-

гөн, супсак (баяндоо). 6.гºлº жок, бир өœчөй тºстºº (кездеме). 7. тºз- дºк (жер). ~e çıkmak иши оœолуу,

кыйынчылыктарды  жеœºº.  ~  du-

vara tırmanmak шок,  тентек, бейбаш. ~e inmek каракчылыкты таштоо, оœолуу. ~ tümleç грам. белгисиз толуктооч. ~ ünlü грам. эринсиз ºндºº  (а,ы,э,и). ~  yazı кара сөз, проза.

zayak 1.ичинде тепкичи жок (ºй, имарат). 2. тºз, ой-чуœкуру жок, текши (жол, жер).

zeç,-ci нивелир, жантактыкты өлчө- гөн курал.

zelmek 1ºзөлºº, тºз абалга келти-

рилºº. 2.оœолуу, жакшыруу, тºз жолго тºшºº. 3. (кºн, аба) оœолуу, ачылуу. 4.(оорулуу) оœолуу, айы-

гуу. 5.тартипке келºº, жыйналуу.

zelti 1.тºзөтºº, оœдоо, катасын текшерºº. 2.редакциялоо.

zeltici 1.тºздөөчº, оœдоочу, тартипке келтирººчº. 2.оœдогуч. 3.коррек- тор.

zeltme 1ºзөтºº иши. 2.корректура.

3.реформа.

zeltmek 1ºзөлтºº, тартипке келти-

рºº, иреттөө. 2. оœдоо. 3.катасын оœдоо, туура абалга алып келºº.

zeltmen корректор.

zen 1.тартип, ирет. ~i bozmak тартип бузуу. ~e koymak иретке келтирºº. 2.тºзºлºш,  режим,  башкаруу  сис-

темасы. burjuva ~i буржуазиялык тºзºлºш. 3.турмуш агымы. 4.гар- мония,  ылайыкташуу,  аккорд.  ~i

bozuk кººлөнбөгөн (музыкалык аспап). 5. токуу станогу. 6. аск. катар, тартип. 7. өтм.  амал, айла,

куулук, шумдук. ~ bağı тартип. ~e koymak/sokmak тартипке салуу. ~ kurmak  1)  ишти  тартипке  салуу.

  1. 2)өтм. амал/айла колдонуу. ~ teker тех. маховик (кыймылды тартипке салган чарык). ~ vermek 

1)тартипке келтирºº, жыйноо. 2)күүлөө, аккордго келтирºº (му- зыкалык аспапты).

zenbaz айлакер, митайым, шумпай.

 

 

 

 

 

zence

zün

 

zence катуу тартип/режим.

zenek, -ği механизм.

zenleme  1.тартипке  салма.  2..муз.

аранжировка, ылайыктап иштеп чыкма (бир чыгарманы оркестр же башка аспап ºчºн).

zenlemek 1.тартипке келтирºº, ирет- төө, жыйноо. odası zenledi бөлмөсºн    иреттеди.    2.    жасоо,

өткөрºº, уюштуруу. basın toplantı- ~ пресс-конференция уюшту- руу.  3.муз.   аранжировка  жасоо.

4..муз. (аспаптарды) аккордго келтирүү.

zenli 1. тартиптºº, иреттºº. 2. ыраат-

туу, системалуу. ~ bir şekilde ырааттуу тºрдө. 3. кººлөнгөн, аккорддолгон.

zensiz 1. тартипсиз, иретсиз, чачкын, баш-аламан. 2. ыраатсыз, ºзºл- кесил, системасыз.

zey 1. деœгээл. 2. өтм. даража, деœ- гээл (мис. кызмат, абал).

zeysiz сапатсыз, деœгээли төмөн, ка-

рапайым, даражасына ылайыксыз.

z норма, эреже, жобо.

zgün 1.тºз, жылма, текши, тегиз. ~

yol тегиз жол. 2.тартиптºº, ирет- тºº. 3.туура, кемчиликсиз, орун-

дуу. ~ yazı сулуу жазуу. 4. .мат.

теœ жактуу. 5. крем-пудра.

zine        1.тутам,        десте        (12        талдан

турган). 2. өтм. бир далай. bir ~ söz etti бир далай сөз айтты.

zlem 1.геом.  тºз, жалпак. ~ geometri

планиметрия. 2..мат.  проекция.

zlemek тºздөө, текшилөө, тегиздөө, жылмалоо.

zlmek  тºздөлºº,  текшиленºº,  те- гизделºº, жылмалануу.

zlük,-ğü  1.тºздºк,  текшилик,  тегиз-

дик, жылмалык. 2. геогр.   тºздºк.

  1. 3.жөнөкөйлºк, комсоолук. 

zme   1.тºзмө.   2.жасалма.   ~   belge

жасалма/жалган документ. zmece жалган, жасалма, көз боёмо. zmek 1.тºзºº, топтоо, жыйноо, даяр-

доо. çeyiz ~ сеп жасоо. 2. тºзөлтºº, иреттөө, тартипке келтирºº. 3.жаратуу, чыгаруу (мис.  ырды).

4.ойлоп табуу. yalan ~ калптарды ойлоп табуу. 5. орой жыныстык байланыш жасоо, зордуктоо.

ztaban анат. 1. аюу таман (оору). 2. таманында чуœкуру болбогон (киши). 3. өтм. кара жолтой.

zülmek 1ºзºлºº. 2.жолго чыгуу.

zün режим.

 

 

 

 

 

  1. Eecza 

 

E

 

 

E,e 1. түрк алфавитинин алтынчы тамгасы. 2. муз. «ми» нотасынын тамгалай белгилениши. 3. сүйлөм башына келип, та¿ калуу, кызы- гуу, суроо, макул болуу сыяктуу сезимдерди билдирет. ~, artık bu ze diyeceğim yok ээ, эми бу сөзгө айтарым жок. ~, gitsin! эк, кетсе кетсин! ~, şimdi bu olmıyacak ? апей, эми бул болбой калабы? ~, yeter artık! ой, болбодубу эми! ~ sonra? ии, анан? ~ mi? ээ? болуптурбу? макулбу? unutma, ~ mi? унутпа, болуптурбу?

eali 1. жогорку даражалуу/мартабалуу.

    1. 2.ак  сөөктөр/  жогорку  даража- луулар коому/ чөйрөсү. 

ebat,- өлчөм, чо¿дук, ченем, бой, кө-

лөм, габарит. ~ında өлчөмүндө,

…        көлөмүндө,        …        боюнда,       

тере¿дигинде,   чоœдугунда.

ebe 1. аначы (төрөткө жардам берген аял), киндик эне. 2. ооз. чо¿ эне, эне. 3. (балдар оюнунда) башчы,

атаман.

ebedî түбөлүк, өлүмсүз, учу-кыйырсыз, учсуз-түпсүз.

ebedîlmek түбөлүктөшүү, өлбөс- өчпөс болуу.

ebedîlik,-ği   түбөлүктүүлүк,   өлүмсүз-

дүк.

ebediyen 1. түбөлүккө. 2. (терс сүйлөм- дөрдө) эч качан, таптакыр.

ebediyet,-ti түбөлүктүк, түпсүздүк, чек- сиздик.

ebegümeci,-ni   бот.        токой     мальвасы

(Malva silvestris).

ebekuşı,-nı күндүн кулагы, асан-үсөн.

ebelemek   атамандык   кылуу   (балдар

оюнунда).

ebelik,-ği 1. аначылык. ~ etmek аначы- лык  кылуу,  төрөткө  жардам  бе-

рүү.   2.   атамандык,   башчылык

(балдар оюнунда).

ebeveyn эск. ата-эне.

ebleh акылсыз, а¿коо чалыш, дөөпөрөс. eblehlik,-ği акылсыздык, а¿коолук. ebonit, -ti эбонит.

ebru (кагаз, мрамор, кездемеге берил- ген) түс, оймо-чиймелер. ~ ~ тарам-тарам кызыл (жүздөгү).

ebrulamak (кагазга, кездемеге, мра- морго) белгилүү бир түс берүү.

ebrulî  түстүү,  гүлдүү,  оюм-чийимдүү

(кагаз, мрамор, кездеме).

ebrulu : ~ kâğıt мрамор кагаз.

ecdat, -dı ата-баба, укумукум, тек.

ece 1. сулуу аял, каныша. 2. диал. эже же ага.

ecel  ажал.  ~  aman  verirse  аман-эсен

болсок. ~ beşiği тирүүнүн тозогу (коркунучтуу унаа же жер). ~ döşeğinde   өлүм   төшөгүндө/   ал-

дында. ~ geldi cihana, baş ağsı bahane мак. ажал келсе, айла жок.

~e çare bulunmaz мак. ажалга айла

жок. ~i gelmek ажалы жетүү. ~iyle ölmek өз ажалынан өлмөк. ~ine susamak   ажалы   тартуу.   ~   teri

dökmek (коркконунан) денесин муздак тер басуу. ~i gelen köpek cami duvana/ avlusuna siyer мак.

ажалы жеткен эчки койчунун таягына сөйкөнөт.

ecinni ооз.  жин.

eciş : ~ bücüş ийри-буйру, өөдүк- сөөдүк. ~ bücüş yazı тайтактаган/ ийре¿деген жазуу.

ecnebi 1. чет элдик, чет өлкөлүк, бөтөн (киши). 2. чет элдик, башка мам- лекеттик. ~ lisanı чет тил.

ecza 1. дары. 2. бөлүктөр, бөлүмдөр (мис. китептин) . 3.  үлүш (ченем бирдиги).   metre   ~ları   desimetre,

 

 

 

 

 

eczacı

editör

 

santimetre ve milimetredir деци- метр, сантиметр, миллиметр метр- дин үлүш чендери. ~ dola дары салынган шкаф.

eczacı дарыгер, дарымчы, фармоцевт. ~ halfası  дарымчынын  шакирти.  ~

mektebi дарымчылык (фармаколо-

гия) окуу жайы.

eczacılık   1.   дарымчылык   (иши   же

кесиби). 2. фармакология.

eczane, eczahane дарыкана, аптека.

eda  I  мүнөз,  түр,  көрүнүш,  мамиле.

amirane bir ~ ile өкүм/өктөм түр менен. memnun bir ~ ile ыраазы болгон мүнөздө. sevimli  bir ~ жү-

рөк жылыткан жºз. 2. эркелик, кылык. 3. баяндоо ыкмасы, түшүндүрүү жолу, стиль.

eda II 1. төлөм, төлөш (карызды,  ки- рени). 2. кылыш, окуш (намаз-ды).

    1. 3.аткарыш (айткан  сөздү,   уба- 

даны). ~ etmek 1) (карызды) тө- лөө. 2) (намаз) окуу. 3) (убаданы) аткаруу.

edalı 1. (кебетеси, көрүнүшү, түрү, мү- нөзү) сүйкүмдүү, жагымдуу, адеп- түү.    2.    келбеттүү,    койкойгон

(аял).

edani (edna’нын көпт. т. ) 1.жексур-

лар, жек көрүмчүлөр, шүмшүктөр.

2. ооз. букара, карапайым калк.

edat,- грам.  жандооч, бөлүкчө.

edebî  адабий.  ~  eserler  адабий  чыгар-

малар. ~ mecmua адабий журнал.

edebiyat,- 1. адабият. сал.  yazın, litera- tür.   2.   адабият,   булак,   библио-

графия. 3. өтм.  ооз көптүрмө сөз.

~ yapmak ооз көптүрүп сүйлөө, куру чечендик кылуу.

edebiyatçı 1. адабият мугалими. 2. ада- биятчы, адабият боюнча адис. edebiyatçılık,-ğı  адабиятчылык  (адис-

тиги жана иши).

edememek 1. тура /жашай /чыдай ал- боо (бир нерсесиз, бирөөсүз). tenis

oynamadan edemez теннис ойно-

бой тура  албайт. 2. тура/ жашай албоо  (бир  нерсе/  бирөө  менен бирге).  Hülya,  Tolga’sız  edemez Хүля Толгасыз менен тура албайт. edep,-bi адеп, ахлак, тарбия. ~ etmek уялуу,        тартынуу,        кымырынуу, кысынуу. ~tir söylemesi, fakat

ооз.  айтканга ооз барбайт, бирок

 улуу сөздө уят жок деген, бирок

(айып көрүнгөн, айтууга маж- бур болгон сөздөн мурун сыпа- йыгерчилик үчүн айтылат) . ~ yeri

(адамдын) айып жер(лер)и.

edepli адептүү, тарбиялуу, тартиптүү, уялчаак,  сылык.  ~  ~  тартиптүү,

сылык, момурайып, зымырайып, тынч. çocuklar köşede ~ ~ oturdular балдар        бурчта        момурайып

отурушту.

edepsiz        адепсиз,        орой,        тартипсиз, ээнбаш, бейбаш.

edepsizce        адепсиздик/оройлук/ээн- баштык менен.

edepsizlik,-ği адепсиздик, бети жоктук,

кашкөйлүк.

eder баа, нарк. bu kitabın ~i бул ките- бин наркы/баасы.

edik, -ği ооз.  өтүк.

edilgen   грам.        (этиштин)        аркылуу мамилеси, пассив.

edilgi филос.  пассив абал, тышкы таа- сир алдында калыптануу, инфиал. edilgin 1. филос.  аракетсиз, таасирсиз,

пассив. 2. психол. таасирге бат кабылган, жүүнү бош.

edinç,-ci   тыштан   алынган   нерселер,

асыранды, бөтөн.

edinmek (кабар) алуу, үйрөнүү, өздөш- түрүү, си¿ирип алуу, колго алуу,

менчиктеп алуу. adet ~ адатка айландыруу. dost ~ дос күтүү. evlat

~ бала асырап алуу.

edip,-bi жазуучу, адабиятчы.

edisyon басма иши.

editör   1.   редактор,   едитор.   2.   басма

ээси.

 

 

 

 

 

efe

egzotik

 

efe 1. (Батыш Анадолуда) элдик баа- тыр, куткаруучу азамат (наам). 2.ага. 3. эск. партизан. ~ satmak/ yapmak өзүн куткаруучу катары көргөзүү.

efekt, -ti эффект.

efektif 1.накта, нак. ~  para нак акча.

2.ком. эффективдүү, пайдалуу.

efelenmek кайрат /айбат көргөзүү, кар-

шы чыгуу, баш көтөрүү, кыйын- сынуу.

efelik,-ği 1. диал.  агалык. 2. жигиттик,

азаматтык, шылуундук, шамда- гайлык.

efendi   1.   эск.   билимдүү   кишилердин

атына кошулуп айтылган урмат көргөзгөн кайрылуу. 2. кара жу- муш  аткарган  кишилерге  «бей»

кайрылуусунан айырмалоо үчүн колдонулган кайрылуу. 3. жентл- мен, адептүү, сылык. 4. кожоюн,

сөзү өтүмдүү киши. sermaye ~leri

капитал ээлери. 5. эр, күйөө. bizim

~  hiç  geç  kalmaz  биздин киши эч

качан кеч калбайт. 6. сылык, урматтоо менен кайрылуу. -m! мырзам! кадырманым! 7. (айтыл-

ганды укпай калганда «ыя» дегендин ордуна сыпайы колд- онулган жооп) ~m! эмне дейсиз? 8.

«алло» ордуна  телефондо  берил- ген жооп. 9. сүйлөп жатканда керектүү  сөз  таба  албай  калган

боштукту толтуруу үчүн колдо- нулган сөз. ~ bir kişi сылык, жентлмен  киши. ~m  nerede,  ben

nerede төө десе, бээ дейт. ~ ~ сыпайы-сылык. ~me söyleyeyim сүйлөп   жатып   сөз   таба   албай

калганда айтылган айтым.

efkâr (firk'дин көптүк т. ) 1. эск.  ой- лор, пикирлер, идеялар. 2. санаа,

кайгы, капа. ~ basmak санаа/ой басуу. ~ dağıtmak санааны тындыруу/тынчытуу.     ~     etmek

капаланыш, кайгырыш.

efkârlanmak        капалануу,        кайгыруу, санаа тартуу.

efkârlı        капалуу,        санаалуу,        ойлуу,

кө¿үлү чөккөн.

eflâtun ачык сыя көк (түс).

efor  аракет,  энергия,  күч.  ~  harcamak

күч жумшоо.

efsane 1. уламыш, жомок, миф, болу- муш. 2. ойдон чыгарылган (окуя,

сөз).

efsanelmek  уламышка/жомокко  ай- лануу.

efsanevî жомокко айланган, легендар- луу, айтылуу.

efsun апсун, сыйкыр.

efsunkâr  апсундалган,  сыйкырланган, дубаланган.

eften:  ~  püften  эптеп-септеп  жасалган,

бышык эмес, сапаты начар.

Ege I 1. Эгей де¿изи. 2. Батыш Ана- долу аймагы.

Ege II Эге, коруучу, Кудай.

egemen 1. эгемен, өкүм, диктатор. 2.эге-

мендүү башкарууда/бийликте, су-

верендүү. ~ devlet эгемендүү мамлекет. ~ sınıflar бийликтеги таптар. ~ olmak башкаруу, эгемен

болуу.

egemenlik,-ği  1.  эгемендик,  бийликте болуу.  2.  суверендүүлүк,  көз  ка-

ранды эместик. millî ~ i savunmak улуттун көз карандысыздыгын коргоо.

ego эго, мен.

egoist эгоист, өзүмчүл.

egoistlik эгоисттик, өзүмчүлдүк.

egoizm эгоизм, өзүмчүлдүк.

egzame мед.  экзема.

egzersiz  1.көнүгүү,  машыгуу  (денеге

байланыштуу). 2. үйрөнүү, таж- рыйба алуу.

egzistansiyalist,-ti  эксистeнциалист.

egzistansiyalizm  эксистциализм.

egzogami   экзогамия,   тыштан   (узак-

тан) үйлөнүү.

egzotik экзотика, бөтөн жерге тиеше-

 

 

 

 

 

egzotizm

eğlenmek

 

лүү.

egzotizm  экзотизм,  бөтөн  жердин  ча- гылтылышы        (мис.        бир   чыгар-

мада).

egzoz тех. 1. күйүүчү май газы, экзос.

2. күйүүчү  майдын  тышка  чыга-

рылышы. 3. үн пасайткыч, экзос. ~ borusu экзос түтүгү. ~ supavı экзос клапаны.

eğdirmek ийилтүү, э¿кейтүү.

eğe I анат. кабырга.

eğe II өгөө. ~ vurmak өгөөлөө. yas ~

жазы өгөө. eğelemek өгөөлөө. eğer эгер.

eğik 1. жантык, ийилген, ийри. 2. бү- гүлгөн, бүкүр. 3. геом. ийри (сы- зык). ~ açı жантык бурч. ~ zlem

жантык түздүк.

eğilim 1. жантайма, ө¿үр, өрүш. 2. жөн- дөм, шык, ынтаа, жөндөмдүүлүк,

эп, тенденция.

eğilimli        1.жантайы¿кы,        өрүштүү.

2.жөндөмдүү,     шыктуу,     эптүү,

ынтаалуу, тенденциясы болгон.

eğilmek 1. ийилүү. 2. э¿кейүү, бүгүлүү, жүгүнүү. 3.өтм.  баш ийүү, моюн

сунуу. 4. (бир нерсеге) олуттуу кароо, тере¿ изилдөө. eğilip bükül- mek үч бүктөлүү, жалпактоо, ко-

шомат кылуу. eğilen b kesilmez мак. ийилген башты кылыч кес- пейт.

eğim 1. ийим, ийилиш, бүгүм, ийрим.

2.өтм. ниет.

eğimli   1.ийилген,   бºгºлгөн.   2.өтм.

ниеттенген, ниеттºº.

eğirme ийирме (мис. ийикти).

eğirmek ийрүү (жүндº, пахтаны).

eğirmen жип ийирген аспап, ийик.

eğitbilim к.  eğitim bilimi.

eğitici 1. тарбиячы. 2. тарбиялоочу, тар-

биялык мааниси бар.

eğitim 1. тарбия. 2. билим берүү, окуу, педагогика. ~ bilimi педагогика. ~

enstitüsü педагогика институту. ~

rmek билим алуу. ~ sistemi билим берүү системасы. Milli E~ Bakanğı Элге Билим Берүү Ми- нистрлиги. 3. үйрөтүү, машык- тыруу, таптоо (жаныбарларды).

eğitimci 1. тарбиячы, педагог. 2. билим берүү боюнча адис. 3. машыктыр-

гыч, дрессировщик, саяпкер, саятчы.

eğitimli 1. билимдүү, тарбиялуу. 2. ма- шыктырылган, үйрөтүлгөн (ай- бан).

eğitimsiz 1. тарбиясыз, билимсиз. 2. үй- рөтүлбөгөн, машыктырылбаган, азоо.

eğitmek  1.  тарбиялоо,  билим  берүү.

2.үйрөтүү,   машыктыруу   (айбан-

дарды).

eğitmen тарбиячы, машыктыргыч, ус- тат.

eğitsel тарбиялык, педагогикалык.

eğlence 1. кө¿үл ачыш. 2. шаан-шөкөт, сайран. 3. кө¿үл ачуучу, кызык, сонуркатуучу,  бүйүр  кызытуучу.

    1. 4.ша¿дуу/кө¿үлдүү кече/жыйын. 

~ olmak 1) (бирөөлөргө) шылды¿/ мазак   болуу.   2)   (бирөөлөрдүн)

оюнчугуна айлануу, эрмек болуу.

eğlenceli кө¿үл ачуучу, ша¿дуу, шайыр, кө¿үлдүү. ~ bir toplantı кө¿үлдүү

жыйын/чогулуш.

eğlencelik,-ğı кө¿үл ачыш маалында сонуркап  желген  нерселер  (фун-

дук, куурулган бадам, мисте, ашкабак данектери ж. б. ).

eğlencesiz   кө¿үлсүз,   шаан-шөкөтсүз,

кызыксыз.

eğlendirici кө¿үл ачуучу, ша¿дуу, кө-

¿үлдүү, кызыктыруучу.

eğlendirmek кө¿үл ачтыруу, сонур- катуу, кызыктыруу.

eğlenmek 1. кө¿үл ачуу, убакытты кө-

¿үлдүү өткөрүү. 2. (бирөөнү) ма- зактоо, шылды¿доо, тамашалоо. 3.(бир жерде) туруу, тыныгуу, өр-

гүү.        Yemen`e        gönderilirken

 

 

 

 

 

eğlenti

ehram

 

Beyrut`ta bir hafta eğlenmiş Йе- менге баратып, Бейрутта бир жу- ма өргүп калат. 4. күтө/алаксый туруу. sen burada bir az eğlen, ben hemen gelirim сен бул жерде бир аз алаксый тур, мен дароо келем.

eğlenti        кө¿үл        ачуу,        кече,        ша¿дуу жыйын.

eğme ийме, бүкмө, бºктөмө.

eğmeç ийилген, бүгүлгөн, жаа түрүндө.

eğmek ийүү, бүгүү, кайруу. baş ~ баш ийүү, моюн сунуу.

еğrelti: ~ otu бот.  эркек папоротник

(Driopteris filixmas).

eğreti 1. жасалма, протез, такма. ~  ba-

cak такма/протез бут. ~ diş такма тиш. 2. жасалма (жасалга). ~ t жасалма таш. 3. убактылуу. ~ p-

rü убактылуу көпүрөө. 4. убакты- луу алынган, бөтөн, чоочун. ~ kitap  убактылуу  алынган  китеп.

5.жарашпаган, ылайык/чак келбе- ген, калпыс. ~ kapak чак келбеген капкак. ~ almak карызга алмак. ~

oturmak        (бир жерде)  кыска убакытка жашоо.

eğretiden убактылуу.

eğri 1. ийри, ийилген, бүгүлгөн, түз эмес. 2. жантык, кыйшык. ~ bir masa кыйшык үстөл. 3. жа¿ылыш,

ката, жалган, адилетсиз. 4. мат. (бир нерсенин жүрүшүн көргөзгөн) ийри сызык, график. ~ bakmak /~

zle bakmak жаман көзү менен кароо. ~ büğrü ийри-буйру. ~ çehre үйрүлгөн  түс,  салы¿кы  кабак.  ~

oturup, doğru konuşalım ийри отуруп, түз ке¿ешели.

eğrilik 1. ийрилик, кыйшыктык. 2. өтм.

куулук, шумдук, айлакердик.

eğrilmek  ийрейүү.  demir  direk  eğrildi

темир бакан ийрейди.

eğrim ийрим.

eh сырд.  с. эх” (ыраазы/нааразы/ ма- кул  болууну  билдирет)  ~  haydi

gidelim болуптур анда, баралы. ~

artık çok oluyorsun! эй, чектен чыгып баратасы¿ !

ehemmiyet,-ti  маани.  ~  vermek  маани

берүү.

ehemmiyetli        маанилүү,        олуттуу, орундуу.

ehemmiyetsiz        маанисиз,        олутсуз, орунсуз.

ehil,-hli 1. калайык, жамаат, эл. 2. устат,

адис, билерман. ~i kalem калем устасы. işinin ~i ишинин устасы. 3. ооз.  жубай, түгөй. bu adam ~ yle

iyi geçinmiyor бу киши жубайы менен жакшы жашабайт. 4. (бир нерсенин) ээси, кожоюну. servet ~i

байлык ээси. 5. жөндөмдүү, шык- туу. ~i fesat 1) козголо¿чу. 2) ча- гымчы. ~i işret аракеч. ~i kitap дин

ыйык китептери болгон жамаат- тар (мусулмандар, христиандар, иудейлер).

ehlî        үй/үйрөтүлгөн/байырлатылган

(айбандар).

ehlibeyt        дин        Азирети        Мухаммед

Пайгамбардын кызынан тараган тукуму.

ehlikeyf,-yfi        кө¿үл        ачууну        сүйгөн

(киши).

ehlîlmek  колго  үйрөнүү,  байырла- шуу (жапайы айбан).

ehlîltirmek  колго  үйрөтүү,  байыр- лаштыруу.

ehliyet,-ti  1.  жөндөм,  шык,  усталык,

адистик. işçilerin ~ini artıma жу- мушчулардын адистигин жогору- латуу. 2. ук. жетик адистик туура-

луу берилген күбөлүк. şoför ~i шофёр күбөлүгү. ~ sınavı айдоо- чулук сынагы.

ehliyetli 1. жөндөмдүү, адис, компе- тенттүү. 2. ук. (бир нерсеге) укук- туу, уруксаты болгон, (бир ишти)

аткара алган. ~ şoför уруксаты бар шофёр.

ehram пирамида. Mısırın ~ları Египед

пирамидалары.

 

 

 

 

 

ehven

ekmek

 

ehven 1. арзан. ~ fiyat арзан баа. 2. же-

¿илдетилген, же¿илдик берилген.

~   şeriatle   же¿илдетилген   шарт-

тарда. 3. жакшыраак, о¿оюраак (эки нерсенин зыяны азыраак болгону). öm kölelikten ~dir өлүм

кулчулуктан жеңилирээк.

ehvenşer   эск.        начарлардын   ичинен дурусу.

ejder к. ejderha.

ejderha 1. ажыдаар. 2. улуу, чо¿ жылан.

~ gibi түрү суук, опсуз чо¿.

ejektör энжектор, бүркүүчү.

ek,-ki  1.  кошумча,  толуктоо.  2.  грам.

мүчө. iyelik ~i таандык мүчө. şahıs

~i жак мүчө. 3. (газета, журнал- дын) тиркемеси. 4. кийин кошул- ган/тиркелген/жабыштырылган

бөлүк. 5. түтүктөрдүн кошулган жери. ~ini belli etmemek сыр алдырбоо, шек билдирбөө. ~ bent

olmak оозуна сөз кирбей калуу. ~ görev кошумча иш. ~ k бот. кап- тал тамырлар. ~ten pükten жамап-

жаскап/улаштырып- кураштырып жасалган.

ekâbir (ekber’дин көптүк т. ) 1. эск.

жогорку мартабалуулар, төбөл- дөр. ~î devlet мамлекеттик ишмер- лер. 2. шылд. чоңдор (менменсин-

гендерге карата колдонулат). ekarte: ~ etmek чыгарып/таштап салуу. ekber 1. акбар, жогорку, улуу. 2. улуу

(жашы боюнча). ~ evlât улуу бала. Allahü E ~! Аллаху Акбар! Улуу Аллаа!

ekici (эгин) эккен киши, дыйкан.

ekili (эгин) эгилген, айдалган. ~ tarla

эгин эгилген талаа.

ekilmek эгилүү, айдалуу. ekilir arazi эгин эгилген талаа. ~te olan top- raklar айдоо аянттары.

ekim I. 1. айдоо. 2. экме (иши).

ekim II. октябрь (айы).

ekin  1.  эгин,  дан.  2.  айдоо.  ~  biçmek

эгин оруу. ~ vakti айдоо маалы. ~

iti gibi көтөрүлгөндөр/ кекирейген- дер үчүн айтылат.

ekinci эгин эккен (киши), дыйкан.

ekinokok, -ku биол.  эхинококк.

ekinoks астр. те¿ салмактуулук.

ekip, -pi,-bi команда, отряд, топ, бри-

гада, труппа, комиссия. kurtarma

~i куткаруучу отряд. on kişilik bir

~ он кишиден турган бригада.

ekipman  курал-жабдык,  жабдуу,  те- тиктер.

eklem  анат.   муун.  ~  bacaklılar  зоол.

муунак буттуулар (Arithropoda). oynamaz ~ кыймылсыз муун. oynar ~ ойноок муун.

eklemek 1. кошумчалоо, кошуу, узар- туу, жамоо. 2. кошуу, көбөйтүү. 3. бириктирүү, топтоо, чогултуу.

eklenti  1.  кошумча  (мис.   имаратка).

2.грам.  мүчө. 3. аксессуар (техни-

када).

ekler  сыдырма  (кийимдин,   буюмдар- дын).

ekli  кошумчаланган,  узартылган,  жа-

малган. ~ püklü жамаачы-жумаа- чы, кураштырып-улаштырып жа- салган.  ~  yıl  узун  (366  күндүк)

жыл.

ekmek I 1. эгүү, айдоо (талааны). 2. се- бүү. tarlaya buğday ~ талаага буу-

дай себүү. 3. кошуу, себүү, салуу. yemeğe tuz, biber ~ тамакка туз, калемпир  салуу.  4.  арго  чачуу,

ысырап  кылуу,  зыянга  учуратуу.

    1. 5.өтм.  бир арам ишке жол ачмак. 

fesat    tohumlanı    ekenler    арам

ойдун тукумун сепкендер. 6. арго (бирөөлөрдүн) көзүн жазгыруу, будамайлоо  менен  суурулуп  чы-

гуу. 7.жарышта же¿үү. ekip biç- mek эгип-жыйноо. ekmediğin yer- de  biter  каалабаган  жерден  кар-

шы¿а чыгат. ne ekersen onu biçersin мак. эмнени эксе¿, ошону оросу¿.

ekmek  II  -ği  1.нан,  токоч.  sır  ~  i

 

 

 

 

 

ekmekçi

eksik

 

жүгөрү нан. kepek ~ кебек нан. 2. жашоо булагы, иш, киреше, ырыс- кы. ~ini kazanmak нан таап жеш.

~inden olmak жеп аткан нанынан (ишинен) ажыраш. 3. тамак, аш. ~i bizde yiyelim mi? тамакты бизди-

кинен ичелиби? ~ aslanın zında нан таап жеш о¿ой иш эмес. ~ini ayağıyla      tepmek      ырыскысын

тебүү. ~ çarpsın! нан урсун! ~ini çıkarmak нанын таап жеш. ~ düşmanı  нан  жеген  ооздор  (аялы,

балдары). ~e el basmak нан менен каргануу. ~ elden, su gölden башкасынын  тапканы  менен  күн

көрүү. ~inden etmek ырыскысы- нан/жеп аткан нанынан ажыра- туу. ~ gibi (aziz) нандай ыйык. ~ine

göz koymak/dikmek (бирөөнүн) ырыскысына көз артуу. ~ kadayıтегерек кадайыфка сироп си¿дири-

лип жасалган түрк таттуусу. ~ kapı нан таап жеген жер. ~ kavgası жашоо үчүн күрөш. ~ine

mani olmak (биринин) ишине ке- дерги болуу.  ~iyle oynamak (биринин) жеп аткан наны менен

ойноо. ~ine ortak olmak ашка жүк, башка жүк болуу. ~ parası күн көрүүгө жарай турганчалык акча.

~ini taştan çıkarmak башы менен жер казып иштөө. ~ tatlı нандан жасалган таттуу. ~  ufağı нандын

күкүмү. ~ine yağ sürmek (бирөө- нүн) чырагына май тамызуу, ишине жароо. ~ini yemek 1)күнүн

көрүү. 2) (бирөөнүн) жанында жанын багуу.

ekmekçi наабайчы.

ekmeklik 1.нан жасоого жараган же ылайыкталган (нерсе). 2. күн кө- рүүгө жараган иш. 3. нан салгыч.

ekol,-lü  мектеп  (пикир,  көркөм   өнөр ж. б. ).

ekoloji экология.

ekolojik экологиялык.

ekonomi 1. экономика, экономикалык түзүлүш. 2. экономика (илим тар- магы). 3. үнөм, экономия. сал. ikti- sat. ~ coğrafya экономикалык гео- графия.~  politik  саясий  экономия.

~ yapmak үнөмдөө, аз сарптоо.

ekonomik 1. экономикалык, чарбага байланыштуу. ~ abluka экономи- калык блокада. ~ambargo эконо-

микалык эмбарго. ~ durum эконо- микалык абал. 2. экономдуу, үнөмдүү.  ~  davranmak  үнөмдүү

жумшоо/каржылоо. ekonomist,-ti экономист. ekose шотланка (кездеме).

ekran экран.

eksantrik 1.эксцентрикалык, борбору сыртта болгон. 2. адаттан тышка-

ры, адепке/көзгө жат, өөн, ыла- йык эмес. ~ hareketler адаттан тышкары аракеттер.

ekselâns 1.екселланс, улуу даражалуу (министр/элчиден президентке че- йинки  кызмат  ээлерине  берилген

титулдук наам). 2. бул титулду алып жүргөн киши.

eksen  1.  ок,  диаметр,  өзөк.  yer  yuvar-

lının ~i жер шарынын огу. 2.уч-

суз түз сызык.

ekseri  көбүнчөсү,  басымдуу  бөлүгү,

көпчүлүгү. halkın ~ элдин көбү.

ekseriya        адатта, көпчүлүк учурда, демейде.

ekseriyet -ti көпчүлүк, кворум. ~ azime басымдуу көпчүлүк. ~i mutlaka абсолюттук    көпчүлүк.    reylerin

~iyle көпчүлүк добуш менен.

eksi 1. мат. минус. 2. «нөлдүн» алдын- дагы /терс сандар. ~ elektrik физ.

терс заряд. 3. «нөлдөн» төмөн, суук (температура).

eksik,-ği 1.өксүк, кем, кемчил. 2.кемчи-

лик, бузук, чала, дефект, кынтык.

~i gediği yok кынтыгы, кетиги жок. 3.жетишпегендик,       толук/бүтүн

эмес, кемчил. ~ çıkmak кем чыгуу

 

 

 

 

 

eksiklik        el

 

(мис. китептин барагы). 4.тар- тыш, таœсык, дефицит. bir kuş sütü ~ куштун сүтү эле жетишпейт (баары-жоктун баары бар). ~ doğmak ара/эрте туулмак. ~ etek орой катын. ~ etmemek өксүтпөө, дайыма бар кылуу, уругун үзбөө. yardımı ~ etmezdi жардамын аячу эмес. ~ gedik майда-барат кемчилдер. ~i gediği olmamak кем- карчы болбоо. ~ gelmek кемчил болуу, жетпөө, тартыш болуу. ~ olma! кем болбо! ~ olmamak 1)эч нерседен кем болбоо. 2)ар дайым даяр туруу. ~ olsun! 1)кереги жок!

2) өлүп кетсин!

eksiklik,-ği 1.кемдик, өксүктүк, жетиш- пегендик. 2. кемчилик, бузуктук,

дефект,   чалалык.   3.тартыштык,

жут, дефицит.

eksiksiz        1.кемчиликсиз,        кынтыксыз.

2.толук, бүтүн, үзгүлтүксүз. ~ gelişme жапа тырмак өнүгүш. ~ bir eser кынтыксыз/мыкты чыгарма.

eksilen 1. мат.  кемүүчү. 2.азайган, ке- миген, өксүгөн.

eksilmek 1.азаюу, кемүү. 2. (-dan) үзүл-

бөө, ар дайым болуу. bu dağdan kar eksilmez бул тоодон кар үзүл- бөйт/өксү болбойт.

eksiltme 1. азайтма, кемитме, чектеме.

2.  арзан  баа  берүү  жарышмасы.

~ye  çıkarmak  арзан  баа  аукцио-

нуна чыгаруу.

eksiltmek  азайтуу,  кемитүү,  баасын/ де¿гээлин түшүрүү, чектөө.

eksin алсыз, чабал, жүүнү/мууну бош.

~ler yurdu карылар үйү.

eksinmek  алсыз/күчсүз  болуу,  алдан-

күчтөн таюу. ekskovatör  экскаватор. ekspeditör  экспедитор.

eksper эксперт, билер киши. eksperimantal  эксперименттик. eksperimantalizm  экспериментализм.

ekspres    1кспресс    (автобус,        кеме,

поезд ж. б. ). 2.экспресс, арыдан- бери, тез, шашылыш. ~ mektup шашылыш кат. ~ yol автобан.

ekspresyonist, -ti экспрессионист.

ekspresyonizm  экспрессионизм.

ekstra 1.экстра, э¿ мыкты, э¿ сапаттуу.

2.ашыкча, керектөөнүн тышында, жол берилгенден башка. ~ ~ э¿ мыкты, төрт тарабы төп.

ekstrafor (кийимдердин,  пардалардын учуна салынган) тилке.

ekşi  1.кычкыл.  ~  elma  кычкыл  алма.

2.өтм. кабагы чытылган, сустай- ган (жүз, кебете).

eilik,-ği кычкылдык, кыйгылдык.

eimek 1.кычкыл тартуу, ачып/кычып кетүү. yoğurt eidi жуурат ачып кетти. 2. ачуу. hamur eidi камыр

ачыды. 3. арго уят болуу. 4.ашка- заны бузулуу. 5. арго көгөрүү, көшөкөрлөнүү, өжөрлөнүү. 6.ооз.

кабагын салуу, түнөрүү.

eimik,-ği  (майсыз  сүттөн  жасалган)

быштак.

eimsi,  ekşimtırak  кычкыл,  кыйгыл, ачкыл (даам).

ekvator  экватор.  ~  iklimi  экватордук

климат.

ekvatoral    1.экваториалдык.    ~    kuşak

экваториалдык  курчоо.  2.  астр.

экваториал (курал).

ekzotermik экзотермикалык.

el I 1.кол (манжалар). ~ ayası алакан. ~

bezi кол жоолук. 2. арачылык, аркылуу. 3ол жазма, кол тамга.

4. партия, ирет, жолу. bir ~ satranç

oynamak бир партия шахмат ой- ноо. bir ~ ateş etmek бир жолу атуу (мис.  тапанчадан). 5. кезек, жү-

рүш (карта ойнунда). ~ kimde? кезек кимде? 6.кол, бийлик, баш- каруу,  эгемендик.  bu  topraklar

düşman ~ inden kurtarıl бул жер- лер душмандын колунан алынды.

7. (айрым буюмдардын) туткасы,

сабы, колу. 8. колдо жасалган. ~ işi

 

колдо  жасалган.  ~de  мат.   кө-

¿үлдө. ~de var beş беш кө¿үлдө.

~deki колдо бар. ~de mi? колдогу

иш дейси¿би? ~den кол менен. ~i açık колу ачык, март. ~ açmak ала- кан  жайып  кайыр  суроо,  тилем-

чилик кылуу. ~i ır 1)колу катуу/ оор (мис. доктор). 2) жылбаган, жай (иш), шашпаган (киши). ~den

za yaşamak өп-чап жеткирип жашоо. ~e anmak колго алынуу, кө¿үл бурулуу. ~e anmaz колго

келбей турган (айласыз начар). ~ aşkanlığı/uzluğu/yatnğı колу көнгөн/жатыккан. ~ine almak ко-

луна        алуу, алектенүү. ~inden almak колунан алып коюу, тартып алуу.  ~inin  altında  бийлиги/колу

алдында. ~ altından жашыруун, тымызын, же¿ ичинен. ~ altında bulundurmak 1)колунун алдында,

мурдунун түбүндө тутуу. 2)кол алдында/ бийлиги алдында тутуу.

~ arabası кол араба. ~ atmak 1) кол

сунуу, кол узатуу. 2)(бир ишке) кийлигишүү, кызыга баштоо. 3)(бирөөнүн) чөнтөгүнө кол салуу.

~ini atmak (бир ишке) киришүү, баш коюу. ~e avuca sığmaz ордун- да тура албаган, шок, тентек. ~de

avuçta bir şey kalmamak куру жалак калуу. ~de avta nesi varsa колунда   эмнеси   болсо.   ~i   ayağı

bağlı колу-буту байлануу. ~i ayağı buz kesilmek 1)колу-буту тоңуп калуу.   2)дармансыз   болуу.   ~ini

ayağı kesmek/çekmek 1)(бир жер- ге) аяк баспоо, жолобоо. 2)(бир ишти) жасабас болуу. ~ ayak/etek

çekmek (бир жерде) эч ким кал- боо, ээн калуу. ~i ayağı dolaşmak колуна  эч  нерсе  урунбоо  (ачуу-

дан, карбаластан). ~den ayaktan düşmek/kesilmek алдан-күчтөн таюу.  ~i  ayağı  zgün  аяк-башы

түзүк. ~i ayağı gevşemek колу-буту

жазылуу/көшүлүү. ~ine ayağına kapanmak/sarılmak бутуна жыгы- луу, жалынып-жалбарып кечирим суроо. ~i ayağı kesilmek/tutmamak (суук кабардан) аякта тура албай калуу. ~i ayağı olmak бутуна бут, колуна кол болуу. ~ini ayağı öpeyim «буту¿а жыгылайын» маа- нисинде. ~i ayağı titremek колу- буту калтыроо. ~i ayağı tutmak ден-соолугу  чы¿/  чымыр  болуу.

~ine bakmak 1) (бирөөнүн) колун/ көзºн  кароо,  үмүт  кылуу.  2)  (би-

рөөнүн) колун кароо, көз каранды болуу. ~ baltası ак балта. ~ basmak

(бир нерсеге) колун коюп, ант берүү. ~i bayraklı козголо¿чу, чыр, чатак, урушчаак. ~ bebek, ğül be-

bek эрке талта¿, көпкүлө¿ (бала).

~ bende! (балдар ойнунда) кезек менде! ~ bezi ча¿ аарчы, чаœ сºр-

гөн чºпºрөк. ~den bırakmak өз колу    менен    жеткирип    бeрүү.

~inden   bir   kaza/sakatlık   çıkmak

колу кычышмак, колунан бир кырсык/балакет келмек. ~ birliği 1)биргелешүү,   колдошуу,   жапа-

тырмак, чогуу, чогуу-чаран. 2а-

маат иши, макулдашылган аракет.

~  birliğiyle  жалпы  аракет  менен,

кол кармаша, жапатырмак. ~ inden bir şey gelmemek колунан эч нерсе келбөө. ~i boş 1)куру кол. 2) колу

бош. ~i boş dönmek/ çevrilmek/geri gelmek 1уру кол кайтуу. 2)ою ордунан   чыкпоо.   ~i   boş   gitmek

куру кол баруу. ~i böğründe/koy- nunda kalmak айласыз/чарасыз абалда калмак. ~ bulmak колдоо

табуу. ~de bulunan колдо болгон/ бар. ~de bulundurmak (бир абал- ды)  сактап  калуу.  ~inde  bulundu-

ran колунда кармап турган, ээ болгон. ~inde bulunmak/ olmak колунда  болгон/  бар.  ~ini  cebine

atmak  чөнтөгүнө  кол  салуу.  ~i/

 

~ine çabuk шамдагай, чапча¿, тез иштеген. ~ini çabuk tutmak тез аракет кылуу, убакытты бошко кетирбөө, жемин жедирбөө. ~ çabukluğu 1)шамдагайлык, чап- ча¿дык. 2. өтм. (бир иштин) ше- гин билдирбей жасап салуу. ~ çek- mek (-dan) колун тартыш, оолак болуш. ~lerinizi çekin! колу¿арды тарткыла! ~ çektirmek/ çektirilmek кызматынан алыныш. ~den çıkar- mak 1)колдон чыгаруу, бирөөгө берүү, кутулуу. 2)ажырап калуу, колдон чыгарып жиберүү. ~den çıkmak колдон чыгуу/кетүү. ~ çırpmak алакан/кол чабуу. ~i dar колу тар, сара¿. ~i darda колунда жок, кыйналышта. ~imde değil колумдагы (иш) эмес. ~ değirmeni жаргылчак, кол тегирмен. ~ değiş- tirmek колдон колго өтүү. ~i değmek (бир ишке) колу тийүү, убакыт бөлүү. ~ değmemiş кол тийбеген, ды¿. ~lerin dert gör- mesin! алкыш колдору¿ дарт көрбөсүн! ~ lerini dizlerine vurmak тизесин муштагылоо, өкүнүү. ~ine doğmak көз алдында туулуп-өсүү.

~den   düşme   эски,   колдонулган

(буюм).    ~ine    düşmek    колуна

түшүү, колуна/карамагына өтүү, кармалуу. ~inden şürmemek колунан        түшºрбөө.   ~i   zgün

колдору алтын. ~de edilmez колго тийбес. ~inde ekşimek боорунда басып жатып чиритмек. ~i ekmek

tutmak турмушу о¿олуу. ~ ele кол кармаша. ~den ele dolmak/ geçmek  колдон  колго  өтүү.  ~  ele

tutmak кол кармаша, жапатыр- мак. ~ emeği 1)кол эмгеги. 2)кол эмгеги        /акысы.   ~   ense   etmek

же¿үү, утуу (мис. күрөштө). ~i ermemek 1) колу тийбөө, чолоосу болбоо. 2) колу/ күчү жетпөө. ~ini

eteğini  çekmek  (...-dan)  байланы-

шын үзүү, ыраактоо. ~ine eteğine doğru ак ниет, таза, аруу (кыз), ак, ала жипти аттабаган (жубай). ~ etmek кол жа¿сап чакыруу. ~de etmek 1э болуу. 2)(бирөөнү) өз тарабына тартуу, колго алуу. ~ etek öpmek 1)этегин өбүү, кечи- рим суроо. 2)кошоматтык кылуу, жалпактоо. ~ falı бал ачуу. ~ feneri кол фонарь. ~ freni кол тормозу.

~e geçirmek колго түшүрүү, басып/тартып алуу. ~den geçirmek

жакшылап көздөн өткөрүү, тек- шерүү. ~e geçmek 1)колго түшүү, кармалуу. 2)менчигине өтүү. ~ine

geçmek (акча, мал-мºлк) табуу, колуна тийºº. ~e geçmez 1)колго тийбес,  таœсык,  табылышы  кы-

йын, кармалбас. 2) өтө баалуу, сейрек кездешкен. ~den gelen кол- дон келген. ~inden geleni arna/

arkasına bırakmamak/ komamak колунан келгенин аянбоо. ~inden geleni   yapmak   колунан  келгенди

жасоо/кылуу. ~den gelmek колу- нан келºº. ~e gelmek 1)колго кармалуу. 2) (жаш бала) колго

кармаганга жарап калуу. ~den gelmemek колдон келбөө. ~i geniş колу  ачык,  март.  ~i  genişlemek

турмушу оœолуу, жетеринче акча табуу. ~den gitmek колдон чыгып кетºº, ажырап калуу. ~de gezmek

колдон        тºшпөө, даœкы чыгуу (мис. бир китеп). ~ine güneş gir- mek таалайы ачылмак. ~i hafif ко-

лу жеœил. ~inin hamuruyla erkek işine kaşmak (аялдар ºчºн) эркек иштерине     кийлигишºº.     ~inden

hiçbir şey kurtulmamak колунан көөрº төгºлгөн, уста. ~ ile tutulur көзгө   көрºнгөн,   колго   урунган,

ачык байкалган. ~inden iş çıkmaz колунан иш келбеген. ~ işçiliği кол өнөрº. ~i işe yatkın колу жөндөм-

дºº.  ~  işi  кол  иши/эмгеги.  ~  işi

 

kâğı кол эмгек кагазы. ~den ka- çırmak колдон качыруу/чыгарып жиберºº. ~ kadar кенедей, тыр- мактай. ~ini kalbine/vicdanına ko- yarak söylemek калыс/туура/ Кудайды карап сºйлөө. ~ kaldır- mak  1)кол  көтөрºº  (добуш  берºº

ºчºн). 2)өтм. кол көтөрºº, урууга тап коюу, уруу. ~i kalem tutmak

1)жазганды билºº. 2)калеми курч болуу. ~de/ ~inde kalmak 1)колдо калуу        (акча),    сатылбай    калуу

(товар). 2)(бирөөнºн) колун ка- рап калуу. ~ini kana bulamak/ bulaştırmak  (бирөөнºн)  канына

забын болуу/ өлтºрºº. ~ katmak 1)кийлигишºº. 2)кол кабыш кылуу, жардамдашуу. ~ kesmek (-

дан) кол ºзºº. ~i kırılmak колу көнºп калуу, адистешºº. ~i kırılsın!  колу  сынсын!  ~  kitabı

кол/колдон тºшпөгөн китеп. ~ini kolunu bağlamak колу-бутун байлоо,   эч   нерсе   жасай   албас

абалга келºº. ~i kolu bağlı kalmak колу-буту байланып калуу, каалаганын    жасай    албоо.   ~ini

kolunu sallıya sallıya gelmek 1)куру кол келºº. 2)барган ишинен натыйжа   чыгара   албай   кайтуу.

~ini kolunu sallıya sallıya gezmek ээн-эркин, эч кимден коркпой аралай  чаап  жºрºº  (мис.   бир

кылмышкер). ~ kiri колдун кири. para ~ kiridir мак. акча колдун кири. ~ koymak 1)(бир ишти) аш-

керелөө, текшерººгө алуу. 2)(бир ишкана, мекемени) өз көзөмөлº алдына  алуу.  ~iyle  koym gibi

bulmak өз колу менен койгондой таап чыгуу. ~i koynunda 1)бош, иши жок. 2)тагдырына ыраазы, эч

кимге пайдасы жок. ~i koynunda kalmak аргасыз калуу. ~ inin körü! орой 1)атасынын көрº! болду! бас

жаагыœды! 2) тºшºнºксºз, маани-

сиз, ишке жарабас. ~i kulında болор алдында, мына мына деп турат. bayramın eli kulağındadır майрамга аз калды. ~inden kurtul- mak колунан чыга качуу/кутулуп кетºº. ~i maşalı орой жºзº жок, шерменде, бетпак (аял тууралуу).

~leri        nasır bağlamak колдору жооруу.   ~den   ne   gelir?   колдон

эмне келет? ~ini oğuşturmak колун ушалоо. ~i olmak (бир иште) тиешеси болуу. ~inde olmak (бир

иш) колунда болуу. ~ini oynatmak акча чачуу/аябоо. ~ öpmek (ур- маттоо   иретинде   улуу   киши-

лердин) колун өбºº. ~ öpenin çok olsun! алкыш кол өпкөнºœ көп болсун!  ~i  para  görmek  колуна

акча тие баштоо. ~ pence divan durmak колун бооруна алып/ таазим  кылып  туруу.  ~ini  saçak,

saçla süpürge etmek оту менен кирип, кºлº менен чыгуу. ~ine sağk!  колуœа  береке!  (тамак

ºчºн билдирген ыраазычылык). ~ sallamak кол булгоо. ~ini sallasa ellisi,   bını   sallasa   tellisi   ооз.

каршы жыныстагылардын башын оœой айландырган (бирөө). ~ sa- natları кол өнөрчүлүк. ~ine sarıl-

mak 1)этегине жыгылуу, жалы- нып-жалбаруу. 2) кошомат жасоо, жалпактоо. ~ini sıcak sudan soğuk

suya sokmamak ак колдук кылуу.

~i sı колу катуу, сара¿. ~ sıkmak

кол   кысышмак,   учурашмак.   ~i

silah tutan колуна курал кармай алган, аскерге жараган. ~i sopalı чатак,  урушчаак,  кызыл  камчы.

~ine su dökmek жагалдануу, кошомат кылуу. ~ine su dökemez (биринин жанында) шоона эшпес.

~ sürmek 1)кол тийгизүү. 2)колго алуу, изилдөө (бир маселени/те- маны).    ~i    şakağında    сарсанаа

ичинде, ичи түпөйүл. ~ şakası кол

 

 

 

 

 

el        elektrik

 

менен кармалап тийишүү. ~ ta- zelemek кызматчы алмаштыруу. ~ topu кол топ, хандбол. ~ tutmak колду кармоо, көпкө убара кылуу.

~de tutmak 1)колунда кармап туруу.    2)(бир    мүлктү)    сатпай

күтүп    туруу.    ~inden    tutmak

жардам  берүү,  бутуна  тургузуу.

~le    tutulacak    tarafı    kalmamak

1)соо жери калбоо. 2)ишенимден ажыроо. ~le tutulur, zle görülür көзгө    көрүнүп    турган,    анык,

талашсыз. ~ine tutuşturmak колу- на кармата салуу. ~i uz колу уста.

~ uzatmak 1)кол узатуу. 2)жардам

берүүгө аракеттенүү. ~i uzun колу узун. ~ üstünde gezmek атак- да¿ктуу болуу, алаканга салынуу.

~ üstünde tutmak алаканга салуу, урмат-сый көргөзүү. ~i varmamak/ gitmemek  колу  барбоо.  ~  vermek

1)жардам берүү, кол сунуу. 2)эск. секталарда  бир  мүршиддин  му- риттерине  жол  көргөзүүгө  урук-

сат бериши. ~e vermek (бир кыл- мышкерди) колго салып берүү. ~ vurmamak  (бир  ишке)  кол  тий-

гизбөө, жолобоо. ~lerim yanıma gelsin карганыш өлүп кетейин. ~i yatkın  колу  жөндүү.  ~  yatkınlığı

кол жөндөмү, колдун жатыгышы.

~i yatmak колу көнүү. ~ yazı кол жазуу. ~ yazması 1)кол жазма. 2)

колдо жазылган китеп. ~ yıkamak кол жуу, ажыроо. ~ yordamıyla кол менен    сыйпалап.    ~ler    yukarı!

колуœду көтөр!

el II 1. эл, калк. 2.чоочун, бөтөн, башка.

3.журт,  өлкө.  4.уруу,  тукум.  ~in

zı torba dil ki büzesin элдин оозун ким тыят. ~ âlem эл-журт, элдин   баары.   ~   beğenmezse   yer

beğensin элге жакпаса, жерге жак- сын. ~ gün башкалар, эл-журт. ~le gelen   düğün   bayram  эл   менен

көргөн майрам. ~e güne karşı эл-

журттун алдында. ~e güne rezil olmak элге-журтка шерменде болуу. ~ kapı бирөөнүн эшигин- де. ~ kapısına düşmek элдин/ бирөөнүн эшигинде жүрүү, көз каранды абалда болуу. ~ kazanıyla kaynatmak башкалардын жаса- гандары үстүнө иш куруу. ~ kızı 1)келин. 2)колукту. 3ял, жубай.

~  oğlu 1)  эл, башкалар. 2)күйөө.

~den vefa, zehirden şifa башка- лардан        опаа,     уудан     шыпаа

(келбес).

elâ  1.сары-күрө¿  (түс).  2.сары-күрө¿

тºстөгº/кой көз.

elan 1) азыр, ушу тапта/ кезде/учурда.

2) дагы эле, эмдигиче.

elâstik,        elâstikî        жумуру,        эластик,

ийилчээк.

elbet, elbette албетте.

elbise 1.кийим. 2.аял көйнөгү. ~ dolabı

кийим шкафы. bayram ~si май- рамдык кийим. takım ~ костюм.

elçi  1.  дипл.   элчи.  2.  даанышман.  3.

пайгамбар,  расул. ~ye  zeval  olmaz

мак. элчиге собол жок.

elçilik,-ği  1.  элчилик  (элчинин  кызма-

ты жана жоопкерчилиги). 2.элчи- лик (мекеме, имарат). ~ etmek/ yapmak  1)  элчи/ортомчу  кызма-

тын аткаруу. 2) арачы болуу, эл- дештирүү, жараштыруу, ишти жолго коюу.

eldiven мээлей, кол кап. korunma ~leri

коруучу мээлейлер.

elebı, - 1. башчы, лидер, колбашчы.

2. атаман (балдар ойнунда).

eleji ад. эллегия.

elek,-ği элек. ~ini boğazına geçirmek таш

жалак/куру жалак калуу. ~ ~ aramak  а¿тарып-те¿терип  кароо.

~ten geçirmek электен өткөрүү.

elekçi 1. элекчи (элек саткан же жа- саган киши). 2. арго цыган.

elektrik,-ği 1. электр, электр энергиясы.

2.электр  жарыгы.  3.  физиканын

 

 

 

 

 

elektrikçi

eliptik

 

бир        тармагы.        4.электр        менен иштеген (куралдар,  жабдыктар).

~  fırı электр  меш.  ~  süpürgesi

электр    шыпыргы.    ~    düğmesi

электр түймөсү.

elektrikçi        электрчи,        электротехник,

монтёр.

elektriklendirme  электрлештирме.

elektrlendirmek    1.электрлештирүү.    2.

өтм. абалды курчутуш/кызы- тыш. 3.өтм. бирөөнºн таасирине кабылыш.

elektrlenmek 1. электрленүү. 2.өтм. ачуусу/жини келүү, кыжыры кайноо.  3.  таасирленүү, ышкысы

козголуу.

elektrikli 1. электр энергиясы болгон, электр   менен   иштеген.  2.   кур-

чуган, араздашкан (ортом).

elektro  ооз.        электрокардиограмма.     ~ çektirmek        электрокардиограмма

тарттыруу.

elektrokardiyogram        электрокардио- грамма.

elektron электрон.

elektronik 1. электроника. 2. физ. элек- трондук. ~mikroskop электрондук

микроскоп. ~ zik электрондук музыка.

elektroşok,-ku   электрошок   (терапия-

сы).

elektrot, -du физ. электрод, булак.

elem кайгы, капа, дарт.

eleman 1. элемент, бөлүкчө. 2. кызмат- кер, кадр, иштегендер, персонал. ~ almak кызматкер алуу. ~ yetiştir-

mek кадр өстүрүү.

elemanter   элементардык.   ~   geometri

элементардык геометрия.

eleme  1.  сынама,  тандама.  2.  элеме, электен өткөрмө.

elemek 1. элеш, электен өткөрүш. 2.сы-

наш, көздөн өткөрүш. 3. өтм. та- залоо (мекемеде, партияда). 4. тү- рүү, түйдөктөө (мис.  жүндү).  5.

cпорт  элеме,  тандама  ~  maçla

элеме  матчтары  (мис.   чемпионат үчүн) .

element, -ti элемент.

Elen эллин, грек. Elencil элленисттик. elengi (жүн) тарак.

Elenika азыркы грек тили. ~sı bilmek

(бир иштин) сырын билүү.

elerki, -ni демократия, эл эрки.

eleştirel сынчыл, сын мүнөзүндөгү. eleştiri сын. ~ yazı сын макала. eleştirici  1.сынчы.  2.сынчыл,  сындоо

маанисинде, сынга алган.

eleştiricilik        сынчылык        (иши        жана кесиби).

eleştirmek сындоо.  eleştirmen сынчы, рецензент. elevatör элеватор.

elf ми¿. ~i evvel хижрадан кийинки 1-

ми¿ жылдык.

elfatiha 1.Курандын Фатиха сүрөсүнүн

башталышын      билдирген      сөз.

2. арго   бүттү,   аяктады.   çaşma- mıza  yam  saat  sonra  ~  ишибиз

жарым сааттан кийин бүтөт.

elgin  тентиген,  селсаяк,  бөтөн  жерде жүргөн (киши).

elhamdülillâh        Алхамдулла,        Аллаага шүгүр.

elhâsıl  кыскача/жыйынтыктап/бир  сөз

менен айтканда, натыйжада, акыр аягында, со¿унда.

elif  алиф  (араб  алфавитинин  1-там-

гасы). ~i ~ine так/кудум өзүндөй, сөзмө-сөз, турганы-тургандай. ~ gibi түптүз, шы¿га, кылычтай. ~i

rse        direk        sar        сабатсыз, кара¿гы,  тºркөй.

elifba, elifbe 1.алфавит. 2.алиппе.

elik диал. элик.

eliksir эликсир.

elim жүрөк титиреткен, аянычтуу. ~ bir

haber жүрөк титиреткен кабар.

elips эллипс.

elipsoit эллипсоид.

eliptik мат. эллипстик.

 

 

 

 

 

elit

emektar

 

elit элита, мыкты, тандалган.

ellemek кармалоо,  кол тийгизүү. elle- me! кол тийгизбе!тийбе!

elleşmek 1. кол тийгизишмек. 2. карма- лашып тамашалашуу. 3. кол алы- шып баа бычышуу. 4. өтм.  (би-

рөөгө) ыза кыла турган сөз сүйлөө. 5. кол күрөштүрүү. 6. кол

кысышуу. 7. колдошуп иштөө. 6.

ооз. өз ара жардамдашуу.

elli I элүү. ~ dirhem otuz ылжыган мас.

elli II элдүү, журттуу.

ellilik 1.элүү даанадан турган. ~ defter элүү барактуу дептер. 2. элүү жаштардагы. 3. элүү лира.

ellinсi элүүнчү.

ellişer элүүдөн. ~ ~ элүү- элүүдөн.

elma 1. бот. алма дарагы (Pirus malus).

2. алма (мөмөсү) . ~ gibi алмадай (бет). ~ şara алма шарабы. ~nın ya bu, yarı o коёндой окшош.

elmacık,-ğı  бет  чүкөсү.  ~  kemiği  бет сөөгү.

elmalık 1. алма бак. 2. мөмө-жемиштер

үчүн (текчелер, идиштер).

elmas 1. алмаз, бриллиант. 2.алмаз (ай-

нек кескич). 3. алмаз таштар менен

кооздолгон. ~ küpe алмаз иймек. ~ gibi өтө баалуу, өтө кымбат.

elmastır 1йнек кескич, алмаз. 2.ал-

маз сымал айнек.

ellu 1. чоочун, чет элдик. 2. күйөө ,

күйөө бала.

elti абысын.

elvan   1.түстөр,   боёктор.   2.   түркүн- түстүү, миœ тºркºн.

elveda кайыр кош! аман бол! (түбөлүк коштошуу учурунда айтылат).

elverişli ылайык, ы¿гайлуу, туура, о¿-

тойлуу. ~ bir iş ы¿гайлуу бир иш. okul için ~ bina мектепке ылайык имарат.

elverişsiz   ылайыксыз,   ы¿гайсыз,   о¿- тойсуз, терс, жагымсыз.

elvermek 1етишерлик болуу, жетүү.

bu  kadarı  bana  elverir  ушунчасы

мага жетет. 2.ы¿гайлуу/ылайык- туу болуу. elverir ki жетет/ болот. elverir ki bir gün bana “gel desin мага бир күн «кел» десе болду.

elyaf жип, була, кыл.

elzem сөзсүз керек, зарыл.

em ооз. эм, дары. ~e yaramak ишке жарамак.

emanet 1. аманат. 2. аманат жай (вок- залдарда, станцияларда ж. б. ). 3. эск. айрым мамлекеттик ишкана-

ларга берилген ат. 4. жан. ~ bı- rakmak/vermek  аманат  калтыруу.

~ etmek аманат кылуу.

emanetçi аманат жай (акы төлөнүп буюмдар сакталган жер).

emaneten аманат катары.

emare белги, ышаарат, касиет, из.

emay эмаль.

emaye 1. эмаль (боёк, сыр). 2. эмалдан-

ган (буюм). ~ etmek эмалдоо. embriolog -gu эмбриолог. embrioloji эмбриология.

embriyon эмбрион, түйүлдүк. ~ dev- resinde түйүлдүк стадиясында.

emcek, emcik  диал. эмчек.

emek,-ği 1. эмгек, иш. 2. күч, убаракер- чилик, мээнет. çocuk ~le büyür ба- ла мээнет менен чо¿оёт. ~ çekmek

эмгек сиœирºº. ~ harcamak эмгек зарп кылуу. ~i geçmek эмгеги си¿мек.

emekçi эмгекчи, жумушчу.

emekleme   эмгектеме   (бала) .   ~   çı

эмгектеп жºргөн кези.

emeklemek 1.эмгектөө. 2. өтм. (бир иш- ке жа¿ы баштаган кезде) тажы- рыйбасыздык/эби жоктук кылуу.

emekli ардагер. ~ye ayrılmak ардагер- ликке чыгуу. ~ ayğı ардагердин айлыгы. ~ olmak ардагер болуу.

emeklilik-ği  ардагерлик.

emektar 1. эмгекчил, ишин мыкты бил- ген, адис. ~ hizmetçi өз ишин мык-

ты  билген  кызматчы.  2.  эмгеги

 

 

 

 

 

emel

empülsif

 

си¿ген, ардагер. 3. өтм. көп колдонулган, эски. ~ bir araba көп колдонулган/шалдыраган араба.

emel 1.э¿сөө, каалоо. 2.максат, мүдөө.

emici эмүүчү. ~ kıllar бот.  эмүүчү та- мырлар  (өсүмдүктөрдүн  азыкта-

нуусун камсыз кылат).

emin 1.ишенимдүү, күмөнсүз. orası ~ yerdir,  eşyalanız  kaybolmaz  ал

ишеничтүү жер, буюмдары¿ыз жоголбойт. 2. тар. Османлы Мам- лекетинде  айрым  жооптуу  кыз-

маткерлерге  берилген  ат.   ambar

~i        кампа башчысы, кампачы. 3.коопсуз,    коркунучсуз.    dağlar

hiçbir zaman ~ dildir тоолор эч качан коркунучсуз болбойт. ~ olmak ишенүү, шек/кам санабоо.

emir I, -mri 1.буйрук, эмир, команда, тапшырма. 2.жардык. atama ~i дайындама  жардыгы.  ~  almak  (-

dan) буйрук алмак. ~ eri аск. чабарман. ~ etmek буйрук берүү. ~ kipi грам.  буйрук ы¿гай. ~ kulu

буйрук кулу, буйрук алдындагы киши. ~ suba адъютант. ~ vermek буйрук   берүү.   ~ine   vermek   1)

дайындоо. 2) кызматына берүү.

emir    II   эмир,   мамлекет/уруу/шаар башчысы        (айрым        мусулман

өлкөлөрүндө).

emirlik,-ği  1.эмирлик  (кызмат  жана жоопкерчилик). 2.эмирлик, эмират

(эмир тарабынан башкарылган өлкө, аймак).

emirname жардык, жазылуу буйрук.

emisyon        фин.        эмиссия,        чыгартма.

aksyon ~u акция чыгартма.

emlâk,- (mülkтºн көпт. т. ) ташыл-

бас мүлктөрдүн (үй, жер, дүкөн ж. б. ) жалпы аты. ~ vergisi ташылбас мүлк салыгы.

emlâkçi  ташылбас  мүлк  алып-саткан/ киреге берген агент.

emlâkçilik,-ğı  ташылбас   мүлк   алып-

сатма иши.

emme 1.эмме. 2.сормо. ~ basma tulumba

сормо насос.

emmeç,-ci физ.  эмгич, аспиратор.

emmek,-er 1. эмүү. meme ~ эмчек эмүү.

2.  си¿ирүү,  соруу,  тартып  алуу.

toprak  suyu  emdi  топурак  сууну

соруп алды. 3. арго (бир нерседен) узун убакыт пайдалануу. emdiği sütü   burnundan   getirmek   (бир

жакшылыкты) мурдунан сыгып алуу.

emmi диал.  1.атасынын бир тууганы,

аба. 2. абаке (кайрылуу).

emniyet,-ti 1.коопсуздук. can  ~  i жан коопсуздугу. ~ hizmeti коопсуздук

кызматы. 2.ишеним. ~ getirmek ишеним берүү. ~ini kazanmak ишенимине  ээ  болуу.  3.  улуттук

коопсуздук органы. ~ müdürü коопсуздук комитетинин баш- чысы.  E~  Müdürlüğu  Мамлекет-

тик Коопсуздук Комитети. 4. бир жабдыктын коопсуздугунун ал- дын алган тетик, коруучу. ~ altına

almak коопсуздук алдына алуу. ~ amiri полиция шефи. ~ etmek (бирөөгө)   ишенүү,   бел   байлоо,

таянуу. ~ кемери коопсуздук кемери. ~ vermek ишеним берүү.

emniyetli ишеничтүү,  коопсуз,  корку-

нучсуз.

emoroit,-ti мед.геморрой.

emperyalist,-ti 1.империалист. 2.импе-

риалисттик. ~ harbi империа- листтик согуш. ~ devletler импе- риалисттик мамлекеттер.

emperyalizm империализм.

empoze  :  ~  etmek  күч  менен  кабыл алдыруу (мис.  бир идеяны).

empresyonist,-ti  импрессионист. empresyonizm  импрессионизм. emprezaryo  импрессарио.

emprime 1.кездеме боёо процесси/ык- масы. 2.бул ыкма менен боёлгон жибек кездеме.

empülsif импульсив.

 

 

 

 

 

emretmek

enfeksiyon

 

emretmek буюруу, буйрук/эмир берүү.

emredersiniz  буюру¿уз.

emrihak,-k Кудайдын буйругу (өлүм-

дө жооткотуу үчүн айтылат). emrivaki,-i        болору        болгон        иш.        ~ yapmak болду бүттү деп салыш.

emsal,-li 1.түгөй, окшош, те¿деш, жол- дош, те¿туш. ~i bulunmaz zellik те¿деши жок сулуулук. ~i arasında

жолдоштору/те¿туштары арасын- да. ~ler мартабасы/даражасы бир- дей  кишилер.  2исал,  өрнөк.  ~i

yok өрнөгº/окшошу жок, дүйнөдө жалгыз. 3.эск. , мат. даража көрсөткүч,       коэффициент.       ~

stermek мисал катары көргөзүү. emsalsız 1. те¿дешсиз, дүйнөдө жапа- дан жалгыз, бирден бир. 2. мыкты,

ажайып, укмуш.

emülsiyon эмульсия.

emzik,-ği 1.упчу. 2.упчу тагылган ши-

ше. 3. (чайнек, чөөгүндүн) чоргосу. 4.диал. мүштөк (тамекинин). ~ borusu мешке тагылган чыканак-

туу керней.

emzikli 1мчектеги. ~ çocuk эмчектеги бала.  2.  упчу  эмген.  3.  чорголуу

(чайнек, чөөгүн, самоор). 4. бала эмизген (аял).

emzirmek эмизүү.

en I э¿ (күчөткүч бөлүкчө). ~ aşağı/ az/azından э¿ аз, э¿ аз дегенде, эч болбогондо. ~ btan э¿ башынан,

башынан баштап. ~ büyük э¿ чо¿.

~ çok э¿ көп. ~ düşük э¿ төмөнкү. ~ kısa э¿ кыска. ~ önce/evvel баары-

дан мурун, адегенде. ~ sonra аягында/со¿унда. ~ yüksek э¿ жогорку, максимум.

en II эн, ке¿дик. ~ine boyuna 1)узун- туурасынан. 2)бойлуу, келбеттүү, албеттүү. 3р тараптан, тере¿ден.

~inde sonunda акыр-аягында, эмне болсоантсе да.

en III эн, тамга, белги.

en’am Курандын айрым бөлүктөрүнөн

куралып  «Энам»  деп  башталган жыйнак.

enayi энөө, чалагайым. ~ dümbeleği ар-

го барып турган келесоо, а¿коо.

enayilik  энөөлүк,  чалагайымдык,  а¿- коолук.

encek,        encik,-ği (сүт эмүүчүлөрдүн жа¿ы туулган баласы) күчүк, мыймый ж.б.

encümen комиссия, комитет, коллегия.

Encümeni   Daniş   ооз.        академия.

yük  Millet  Meclisi  Maliye  E~i

Улуттук   Улуу   Межлистин   Фи- нансы Комиссиясы.

endam  тулку,  дене,  бой,  турпат.  ~

aynası бой күзгүсү.

endamlı бой-келбеттүү, албеттүү, кели- шимдүү, шыœга.

endaze эск.   1. 1, 65 см.   узундугундагы өлчөм.  2.өтм.  өлчөм, ченем.

endeks  индекс.  fiyat  ~i  баа  индекси.

geçinme ~i жашам индекси.

ender 1. сейрек, аз жолуккан/ кездеш- кен/көрүнгөн. 2.анда-санда, кээде.

endişe санаа, сарсанаа, күмөн, кам. ~ etmek сарсанаа болуу, кам саноо.

endişeli санаалуу, көœºл түйшөлткөн.

Endonezya        1.Индонезия.        2.Индоне-

зияга  тиешелүү/байланыштуу.

Endonezyalı  индонезиялык.

endükasyon физ.   индукция. ~ cereyanı

индукциялык ток.

endüstri индустрия, өнөр жай.

endüstrilme  индустриялашма. endüstriltirme индустриялаштырма. endüstriyel  индустриалдык.

enek,-ği        бычмал,        бычылган        (мал,

киши).

eneme бычма иши.

enemek бычуу, кысырлаштыруу.

enerji энергия, күч.

enerjik 1. энергиялык. 2. күчтүү, ара-

кеттүү, жандуу.

enfarktüs мед. инфаркт. kalp жүрөк инфаркты.

enfeksiyon инфекция.

 

 

 

 

 

enfes

enterese

 

enfes 1.сонун, керемет, таттуу. 2.таты-

накай, назик.

enfiye  мурунга  жытталган  тамеки.  ~

çekmek/kullanmak тамеки чегүү.

enflâsyon экон.   инфляция.

enflüanza мед.   инфлуэнца.

enformasyon информация.

enfraruj инфракызыл.

enfrastrüktür инфраструктура, базис.

engebe  геогр.   1.ой-чу¿кур  (бир  жер- дин). 2оскоолдук.

engebeli ой-чу¿курлуу, түз эмес (жер).

engel 1.тоскоол, бөгөт, кедерги, жолтоо, кыйынчылык. 2.тосмо, баррикада, барьер. 3.спорт тоскоол (жарыш-

та, ат спортунда ж. б. ) ~ çıkarmak тоскоол/кедерги болуу.

~ olmak к.  ~ çıkarmak.

engellemek        1.тоскоол/бөгөт/кедерги/ жолтоо болуу, кыйынчылык жа- ратуу,   бут   тосуу,   кыйындатуу.

2.тосуу, тосмо коюу, калкалоо. 3.спорт (күрөштө) бут басуу же чалма чалуу.

engelli 1.тоскоолу/тосмосу болгон. ~ koşu тоскоолдуу жарыш. 2.тосмо коюлган, корулган, калкаланган.

engerek,-ği        бот.        кадимки        гайдука

(Vipera aspis).

engin  I  1.ачык,  жайык,  ке¿ири,  учу-

кыйырсыз. ~ bilgi эрудиция, ке¿и- ри маалыматтуулук. 2.ачык/мел- милдеген    де¿из/деœиз    мейкин-

диги. ~e açılmak ачык де¿изге чы- гуу. ~ zün тере¿ кайгы, кусалык, му¿.      ~lere      dalmak      кыялга

чөмүлүү.

engin  II  1.баасы/баркы  төмөн.  ~  mal

арзан товар. 2.жапыз, пас (жер).

enginar бот.   тикендүү артишок (Cyna- ra scolymus).

enginlik,-ği   мейкиндик,  мелмилдеген

түздүк.

engizisyon  инквизация  (орто  кылым- дагы католиктерде диний сот).

enik,-ği ит, мышык сыяктуу көп эмчек-

түү айбандардын баласы. enikonu жакшы эле, аябай, түзүк. enişte жезде.

enjeksyon иннекция, ийне саюу.

enjektör мед.  шприц.

enkaz  1.уранды,  чалдыбар.  2.калдык,

сынык. gemi кеменин калдык- тары.

enlem  астр. ,  геогр.   ке¿дик.  kuzey  ~i

түндүк ке¿дик.

enli эндүү, ке¿, жазы. ~ kumaş эндүү кездеме. ~ yaprak жазы жалбырак.

ense 1.желке. ~ kökü желкенин уюлу.

2.арго арка. ~sinde аркасында. ~ sine binmek өтм.  мойнуна минип

алуу, баш ийдирип алуу. ~sinde boza pişirmek өлөрчө иштетүү, жанын тындырбоо. ~si kalın мойну

жоон, күчтүү, кубаттуу. ~sine yapışmak жакасына жабышуу. ~ yapmak арго өз жанын багуу.

enselemek        желкелөө,        кармап        коё бербөө.

ensiz энсиз, тар, ичке. ~ kumaş энсиз

кездеме.

enstantane фото.  дароо чыгаруу.

enstitü        институт        (жогорку        билим

берººчº же илим изилдөөчº).

enstrüktör  инструктор.

enstrüman муз. аспап, инструмент.

enstrümantal  муз.        аспаптык/инстру- менталдык музыка.

ensülin мед.  инсулин.

entari 1.аял көйнөгү, халат. 2.(арап өлкөлөрүндө) эркектердин узун түз көйнөгү. 3.түнкү кийим.

entegrasyon  интеграция.

entegre бүтүндөшмө, бирикме.

entel шылд.  интеллектуал. ~ takılmak

интеллектуал сыяктуу көрүнүү. entelekt,-ti интеллект, акыл, түшүнүк. entelektüel   1.интеллектуал,   интелли-

гент. 2.интеллектуалдуу, акылдуу, билимдүү.

enteresan кызыктуу, кызык.

enterese : ~ etmek кызыгуу, алек болуу,

 

 

 

 

 

enternasyonal

eril

 

алектенүү.

enternasyonal  интернационал.

enternasyonalizm        интернационализм.

proleter ~ пролетардык интерна- ционализм.

entipüften 1.ооз. болбогон, ишке жара-

баган, тºккө турбаган. ~ bir ev түккө турбаган бир үй. 2.бош, маанисиз, келжирек (сөз).

entrika интрига, чагым, бүлгүн, бузу- кулук, бүлүк. ~ çevirmek интрига жасоо.

entrikacı интриган, чагымчы, бүлгүнчү, бузуку.

entülsyon интуиция, ичкүдү.

enüstünlük,u грам. күчөткүч даража.

envanter  инвентарь,каттам.  ~  yapmak

инвентарь/ каттам жасоо.

enzim биол.  фермент.

epey 1.далай, кыйла, аябагандай. 2.жак-

шы. ~ parası bar бир далайыйла

акчасы бар. ~ oldu бир далай болду.

epeyce көп эле, жетеринче, аябай эле

көп. uyandığımda güneş ~ k- selmiş ойгонгонумда күн аябай эле көтөрүлүп калыптыр.

epik 1.эпик, эпикалык. 2.эпос, эпоско байланыштуу.

eprimek ооз.  1.ээрүү. 2.бузулуу, ачып-

кычып кетүү. 3.туруп-туруп бы- шып калуу (жемиш).

er I 1.эркек. 2.катардагы аскер, жоокер.

3.эр, баатыр. ~ lu баатыр, эр уул, азамат. 4.күйөө, эр. ~e gitmek/ varmak эрге тийүү. 5.өз ишинин

устаты, чебер. o bu işin ~idir ал бул иштин устасы. 6.киши, адам. zünün ~i сөзүндө турган киши. ~

bezi анат. (эркектин) жумуртка- сы, тукум/жыныс бези. ~ dişi биол. 1) кыз теке, эки жыныстуу

(киши). 2) эки жыныстуу (өсүм- дүк). ~ meydanı эр майданы. ~ suyu бел суусу, сперма.

er  II  эрте.  ~   ekmeği  ооз.        соордогу

тамак. ~ geç эртедир кечтир, качан болсо. bu iş ~ geç olacak бул иш эртедир-кечтир болмок.

erat,- аск. 1.катардагы аскерлер, тө- мөнкү аскердик чиндегилер. 2.ас- керлер.

erbap,-bı адистер, билгин кишилер, өз ишинин устаттары.

erb аск. майда чиндегилер (онбашы,

чавуш  сыяктуу).

erdem        кайрым,        ак        пейилдик,        ак ниеттүүлүк, ак кө¿үлдүк.

erdemli кайрымдуу, ак пейил, ак ниет, ак кө¿үл.

erden 1.аруу, кол тийбеген, намыстуу

(кыз). 2.бүтүн, ды¿, табигый. ~ ormanlar кол тийбеген токойлор.

erek,-ği максат, мүдөө, талам. kullanma

~i дайындама, чектеме.

eren дин 1. өзүнөн кечип, өзүн те¿ирге багыштаган киши, олуя, вели. 2.

ыйык (дервиштер арасында кай- рылуу формасы). 3.көзү ачык.

ergen   1.эрезе   (жыныстык   жетилүү

курагы). 2.бойдок, үйлөнбөгөн. ~ olmak үйлөнө турган куракка келмек.

ergenlik,-gi        1.эрезе        курак.        2.(өсүм-

дүктөрдө) безетки.

ergimek физ.  эрүү.

ergin        1.бышкан, жетилген, жетик абалга келген. ~ yemiş бышкан же- миш.   2.жетилген,   жекече   укук-

тарын алган (өспүрүм).

erginleşmek  жетилүү,  жекече  укукта- рына   ээ   болуу,   эрезе   куракка

келºº.

erginlik,-ği  жетилгендик,  толук  укук- туулук абал, эрезе курак.

erguvan   бот.        иуда    дарагы    (Cercis siliquastrum).

erguvanî кызыл-сары түс.

erik,-ği        1.өрүк        (дарак)        (Grunus domestica). 2.өрүк (мөмөсү).

eriklik, -ği өрүкзар.

eril  грам.        (айрым   тилдерде)   эркек

 

 

 

 

 

erim

erkenden

 

жыныс категориясы.

erim арым (өлчөм), жеткен жер. el ~i

кол жеткен жер. göz ~i көз жеткен

жер.

erimek 1.эрүү. kurşun eridi коргошун эриди. 2.азаюу, арыктоо, түгөнүү.

çocuk hastalıktan eridi бала оору- дан арыктады. paraz eridi акча- быз  түгөндү.  3.  (кездеме)  тозуу,

эскирүү. 4. өтм. уялгандан кымы- рылуу, кысылуу. 5.тароо (шишик).

erimez эрибес, эрибеген.

erin  жыныстык  эрезеге  жеткен,  төл берүүгө жараган.

erincek ооз. эринчээк.

erinç, -ci жыргал, ырахат, бакубат.

erinçli жыргалдуу, ыракаттуу, бакубат- туу.

erinmek эринүү. erinenin oğlu, kızı ol- mazş мак. эрингендин уул- кызы болбойт.

erir эригич.

erişim 1.байланыш, кабар, улашым. ~ yolları  улашым  жолдору.  2.ком-

муникация.

erişkin жетилген, толук укуктуу.

erişmek 1.жетүү, жетишүү (бир макса-

тка, ойго). 2.баруу, жетºº (бир жерге). 3.бышуу, жетилүү (жа- шылча,  жемиш). yemişler  bu  yıl

çabuk erişti жемиштер быйыл бат бышты. 4.(убакыт) келип жетүү. bahar erişti жаз келип калды.

erişte 1.кол кесме. 2.ооз. де¿из балыры.

eriten хим. эриткич.

eritme эритме.

eritmek 1.эритүү. 2.өтм. жок кылуу, түгөтүү, каржоо. 3.өтм. катуу капа кылуу. 4.өтм. арыктатуу.

eritrosit,-ti  эритроцит.

eriyik,-ği хим. эритинди.

erk,-ki  1.эрк,  кудурет,  бийлик,  күч.

2.өтм. кадыр, аброй, өкүм, таа- сир.

erke физ.  энергия. elektrik ~si электр

энергиясы.  mekanik  ~  механика-

лык энергия.

erkek,-ği 1.эркек (жыныс). ~ kedi эркек мышык.   ~   köpek   дөбөт.   2.эркек

(киши). genç ~ler жаш эркектер, жигиттер. 3.диал. эр, күйөө. 4.биол.   сперма  жараткан  орган.

5.кирип-чыгып турган жуп нерсе- лердин чыгып турган бөлүгү. 6.ка- туу,  ийилбеген  (нерсе).  ~  demir

катуу темир. ~ ~e эркекче. sizinle ~

~e konuşam сиз менен эркекче сүйлөшөлү.  ~  Fatma/Ayşe  эркек

сыяктуу аял. ~  gibi эркектей. ~li kadınlı аял-эркек аралаш. ~ kardeş ини. ~ olmak 1)жынысын өзгөртүп

эркек болуш. 2)эркектей аракет- тер жасаш.

erkekçe        1.эркекче,        эркек        катары.

  1. 2.өтм. кайраттуулук/чечкиндүү- лүк/жүрөктүүлүк  менен. 

erkeklmek 1.эркек/жигит болуу, же-

тилүү (эркек бала). 2.эркектешүү, эркек сыяктуу  аракеттер жасоо (аял).

erkeklik,-ği 1.эркектик, жигиттик. 2.эр- кек жынысындан болуш, эркектик (жыныстык) даремет/  күч.  ~inin

kesilmesi эркектик дареметин жо- готуу, импотенция. ~ kudreti эркектик    кудурети.    3.эркектик

дымак/намыс. 4.үй ээси жоопкер- чилиги. 5.анат. эркек жумуртка- лыгы. ~ orga пенис. ~ ölgü mü?

эркек жокпу ара¿арда? ~ sende kalsın! эркектик сенде калсын! эркектик кылып кой!

erkeksi эркек сымал (аял).

erkeksiz  1.күйөөсү  жок,  жалгыз  бой

(аял).    2.колдоосуз,    жардамсыз,

жалгыз .

erken эрте. ~ bunama шизофрения.

erkence та¿ атпай, эртелеп, саардан.

erkenci        эрте        турган,        эрте        ишке киришкен.

erkenden  та¿  эрте¿ден,  саардан,  та¿

атпай.

 

 

 

 

 

erkin

eser

 

erkin эркин.

erkinlik эркиндик.

erkli эрктүү, кадырлуу, сөзү өтүмдүү,

абройлуу.

erksizlik баш-аламандык, анархия.

ermek  1.жетүү.  muradına  ~  муратына

жетүү. 2.жетүү, кол тийгизүү. eli tavana ~ колу шыпка жетүү. 3. (өсүмдүктөрдºн) бышып жетили-

ши. ekinler erdi эгиндер бышты. 4.(өзүн те¿ирге багыштаган кишилер  үчүн)  адамдан  жогорку

ыйыктык сапатка жетиш. akıl er- memek акылаш жетпөө. saadete

~  бакытка  жетүү.  sona  ~  бүтүү,

аяктоо. elim ermez, gücüm yetmez колуман келбейт, күчүм жетпейт. erdiğine  erer,  ermediğine  taş  atar

жеткенине жетет,  жетпегенине таш ыргытат (чаарбаш/ чатак киши жөнүндө).

Ermeni  1.армян.  2.армяндарга  мүнөз- дүү.

Ermenice армян тили, армянча.

Ermenistan Армения.

ermiş 1.дин ыйык, өзгөчө кудуретке ээ.

2.жетилген,  эрезе  курагына  кел-

ген, бойго жеткен. ~ yetişmiş bir kız бойго жеткен кыз.

eroin героин.

eroinman героин колдонгон, наркоман.

eros 1.психол.  ашкере жыныстык ум- тулуштан  туулган  рухий  бузук-

тук.     2.(грек    мифологиясында)

Эрос (сүйүү кудайы).

erotik  1.эротика.   2.эротикалык,   жы-

ныстык        сезимдерди алды¿кы планга койгон.

erotizm эротизм.

erozyon эрозия.

ersemek эрсирөө.

erte эрте(си). pazartesi базардын эрте-

си, дºйшөмбº. bayram ~si май- рамдын эртеси.

ertelemek кийинкиге калтыруу, кече¿-

детүү.

ertesi 1.эртеси. ~ n эртеси күнү. 2.ки-

йин. sav ~ согуштан кийин.

ervah  эск.   арбактар.  ~ına  yuf  olsun!

каргыш тийсин! арбак урсун!

erzak,-kı (rizkтин көп. т. ) азык, күл азык.

es муз. нотада тыныгуу жана анын белгилениши. ~ geçmek кө¿үл бурбоо, маани бербөө.

esans 1.эфир майы. 2.духи. 3.эссенция.

esaret,-ti 1.туткун, кулчулук, эрксиз- дик. 2.моюнтурук.

esas 1.негиз, базис, түп. 2.(бир иштин, сөздүн) чыны, акыйкаты, эрежеси. kullanma ~ları колдонуш эрежеси.

  1. 3.негизги, башкы, чыныгы. ~ dü- şünce башкы ой/максат. ~ görev негизги милдет. ~ bağlamak белги- 

лүү жоболорго таянуу. ~ duruş/va- ziyet аск. түз туруш. ~ olarak/iti- bariyle  негизинен,   чынында.  

olmamak негизсиз, жалган.

esasen 1.негизинен, түбүндө, принци- бинде. 2.башынан, түбүнөн. bu işin

bu sonuca varacağı esasen bili- yordum бул иштин ушундай бүтө- рүн  негизинен  билчүмүн.  3.чы-

нында, ансыз деле. 4.баары бир, эмне болсо да, канткенде да.

esaslanmak негизделүү.

esaslı 1.түп-тамырынан, ке¿ири, тере¿, таасирдүү, мыкты, ар тараптуу. ~ bir        araştırma    тере¿    изилдөө.

2.негиздүү, далилдүү, орундуу, туура. ~ konuşma орундуу сөз.

esef аёо, боор ооруу, кайгы-капаны те¿

бөлүшүү. ~le аёо менен, кайгыруу менен. ~ etmek аёо, боор ооруу, кошо кайгыруу.

esen эсен, соо, саламат. şen ve ~ kanız! эсен-аман (жакшы) калгыла! (коштошкондо  айтылат).

esenlmek саламдашуу, учурашуу.

esenlik,-ği эсендик, амандык, саламат- тык.

eser 1.чыгарма, эмгек, илимий иш, эс-

 

 

 

 

 

esin

eskrim

 

телик. askerî ~ler аскерий чыгар- малар. Yeni Türkiye Atatürk’ün ~i Жа¿ы Түркия Ататүрктүн эстели- ги. 2.из, белги, жышаан, натыйжа. buralarda sudan ~ yok бул жерлер- де суунун изи да жок. şans ~i таалайыма/бактыма жараша.

esin 1.та¿ жели. 2.шыбаа, шер, таасир, илхам, дем.

esinlemek        дем/илхамаасир        берүү, шердентүү.

esinlenmek шыбаа болуш, шердениш,

таасир/илхам алыш.

esinti   сыдырым        жел,   (де¿из,        көл)

шарпынтысы.

esintili сыдырым жел жүргөн.

esir I 1.туткун, күнкор. 2.кул. 3. (бир ишке,  бир  пикирге)  сокур  ишен-

ген, курулай берилген, туткуну болгон. ~ almak туткунга алуу. ~ düşmek туткунга түшүү. ~ etmek

туткун кылуу. ~ olmak туткун болуу. ~i olmak (бир нерсенин) туткуну болуу, байлануу.

esir II эфир.

esirgemek 1оруу, сактоо, кароосу ал- дына алуу. Allah esirgesin! Кудай

сактасын!. 2.аёо, сара¿дык кылуу, ыраа көрбөө. bunu benden esirge- me муну менден аяба. 3.туура/са-

рамжалдуу пайдалануу, үнөмдөө. vatanı yurdu için canı esirgemez ата журту үчүн жанын аябайт.

esirgeyici колдоочу, коруучу, сактоочу.

Tanrı kullarının ~sidir Те¿ир кул- дарынын колдоочусу.

esirlik,-ği 1уткундук. 2.кулдук. 3.өтм.

күнкорлук, көз карандылык.

esirmek   1.эсирүү,   мас   болуу,   өзүн

жоготуу, делирүү, акылынан ай- нуу. 2.каардануу, кыжыры кайноо, заарын чачуу.

eski 1.эски, байыркы. ~ ya эски түзү- лүш. ~ adetler эски адаттар. 2.эскирген,  колдонуудан  чыккан.

~  palto  эски  пальто.  3.мурунку,

азыркыдан мурунку. bankanın ~ müdürü банканын мурунку дирек- тору. 4.эмгеги/кадыры  си¿ген, көп жыл иштеген/ колдонулган. ~ öğretmen эмгеги си¿ген мугалим.

~ dost эски дос. ~ ağıza yeni taam

эски оозго жа¿ы даам (ошол жылы жа¿ыдан ооз тийилип аткан даам үчүн айтылат). E~ Ç байыркы

заман (жазуу эсебине чейинки). ~ çamlar bardak oldu көп убакыт өттү,  заман  өзгөрдү.  ~  defterleri

kaştırmak/ yoklamak эскини козгоо. ~ eserler антика. ~si gibi эскисиндей/    мурункудай.   ~    göz

эски сүйгөнү. ~ hamam, ~ tas эч өзгөрүү жок, мурун кандай болсо так ошондой. ~ hayra da

berbat etmek артык кылам деп тыртык кылмак. ~ kafalı эски түшүнүктө. ~ köye yeni adet эски

кыштакка жа¿ы салт (элге жат жа¿ылыктарды киргизүүнү каа- лагандар үчүн айтылат). ~  kurt

карт бөрү. ~ püskü эски-уску. ~ toprak сөөгү таза киши (дени сак карта¿  киши  үчүн  айтылат).  ~

tüfek тажырыйбалуу, көптү көргөн киши. ~ yazı 1) байыркы жазуу.  2)  Османлы  түркчөсүнүн

арапча    жазуусу.    ~    yazı    bilimi

палеография.

eskici 1.эски буюмдарды алган киши.

2.өтүкчº.

eskiden мурунтадан, илгери, өткөн за- манда. ~ beri мурунтан бери. ~ kal-

ma эскиден/ата-бабалардан калган.

eskiler 1.эски буюмдар, антиквар. 2.му-

рункулар.

eskimek 1.эскирүү, жыртылуу. 2.колдо- нуудан чыгуу (жа¿ы түрлөрүнө орун берүү).

Eskimo эскимос. eskitmek эскиртмек. eskiz эскиз.

eskrim спорт фехтование.

 

 

 

 

 

eslek        eş

 

eslek жоош, момун, тил алчаак, илбе- ри¿ки.

eslemek  тил  алуу,  моюн  сунуу,  баш

ийүү.

esma (ismдин көпт. т. ) эск. аттар, ысымдар. ~ hüsna/ şerife Аллаа-

нын  аттары.  ~yı  üstüne  sıçratmak

балааны башына үйүү.

esmek  1.согуу,  жүрүү  (шамал,   жел).

2.капысынан башка/ойго келмек (пикир). akna eseni söylüyör оюна келгенди сүйлөйт. bunlar size ne-

reden  esti?  булар  кайдан  башы-

¿ызга  келди?  esen  havaya  göre dönmek  шамалга  жараша  өзгөр-

гөн, туруксуз. yerinde yeller esiyor

көздөн кайым болуш.

esmer кара тору, брюнет.

esna убакыт, маал, ара, саам, орто. harp

~  sında  согуш  маалында.  o  ~  da

ошол маалда.

esnaf 1ол өнөрчүлүк/майда ишкана ээлери (жалпы ат). ~ ustası майда ишкана устасы. 2.майда соодагер,

дүкөнчү,    кызыл    кулак.    3.арго

жаман   жолго   түшкөн,   шумпай.

~tan bir kan шуркуя, сойку.

esnek,-ği 1умшак, ийилчээк, чоюл- чаак. 2.ар кандай жоруса боло турган (пикир, ой).

esneklik,-ği жумшактык, ийилчээктик, чоюлчаактык.

esnemek  1.эстөө  (уйку  келгенде,  чарча-

ганда).  2.чоюлуу,  ке¿ейүү.  3.бү-

гүлүү, ийилүү.

Esperanto  эсперанто.  ~  dili  эсперанто

тили.

espri  1.тамаша,  шакаба,  куудул  сөз.

2.(сөздүн,   чыгарманын)   мазасы,

ма¿ызы.   ~   yapmak   тамашалоо, шакаба чегүү.

esprili тамашакөй, куудул.

esrar I (sırr’дын көпт. т. ) сыр, сыр- дуулук. ~ perdesi сыр пардасы. devlet ~ı мамлекет сырлары.

esrar  II  нашаа,  банги  зат.  ~  çekmek

нашаа тартуу. ~ tekkesi нашаачы- лар уюгу.

esrarengiz        сырдуу,        та¿        каларлык,

шектүү, күмөндүү. esrarkeş нашаачы, наркоман. esrarlı I сырдуу, та¿ каларлык.

esrarlı II нашаасы бар, нашаалуу.

esrik,-ği  1.мас,  кызуу,  алагүү.  2ин-

денген,   кутурган,кирген.   ~   deve

кирген буура.

esrimek 1.мас болуу, кызуу. 2.толкун-

дануу,  экстазга  кирүү,  өзүн  жо-

готуу. 3.кө¿үлү айнуу, эси оо.

esselamünaleyküm        ассаломалейкум

(мусулмандардын учурашуусу).

еstağfurullah сырд.с. 1.астапырылда (ыраазычылык билдирген/макта- ган бирөөгө сыпайыгерчилик менен

берилген жооп). 2.(өзүн өзү сын- даган бирөөнү жооткотуу үчүн айтылат).

estamp,- эстамп.

ester хим. эфир.

estetik,-ği  1.эстетика.  2.эстетикалык.  ~

duygu эстетикалык сезим. ~ cerrahî эстетикалык хирургия.

estetizm эстетизм.

estomp, -pu эстамп.

Estonya  1.Эстония.  2.Эстонияга  тие- шелүү/мºнөздºº.

Estonyalı эстон.

esvap,-bı эск.  кийим-кече.

eş  1.жубай,  түгөй,  өмүрлүк  жолдош.

2.жуп нерселердин сы¿ары. 3.жуп жашаган айбандардын ар бири. 4.окшош, түспөлдөш. 5.ооз.  күн-

дөш, орток. 6. (оюндарда) атаан- даш. ~ anlam синоним. ~ anlamlı бири-бирине  синоним,  синоними

бар. ~ biçim 1)окшош, бирдей. 2)геол. , хим. изоморфтук. ~i ben- zeri/emsali    rülmemiş    те¿деши

жок. ~ cinsel кызтеке, гомосексуал.

~ cinsellik кызтекелик, гомосек- суализм.   ~   değer   те¿,   бирдей,

эквиваленттүү.   ~   değer   ağırlık

 

 

 

 

 

eşarp

eşitsizlik

 

бирдей/те¿  салмактуулук.  ~  dost жоро-жолдош,        тели-те¿туш.        ~ merkezli бир борборлуу (бир кан- ча шекил). ~ olmak 1рток болуу. 2)жубай/жуп   болуу.   3)жарашуу, ылайык        келүү.                ~        sesli        грам. омоним.  ~  zaman/  ~  zamanlılık синхрондуулук. ~ zamanlı 1) бир убакта ишке ашкан (окуялар,  ку- булуштар), синхрондуу. 2) учур- даш, заманбап (тарыхыйдын кар- шысы).

eşarp шарф.

eşek,  -ği  зоол.   1шек  (Equus  asinus).

2.арго эшек, көк, өжөр, көшөкөр. ~

inadı эшек көктºгү/өжөрлүгү. 3.ооз. отун жарыш үчүн колдонулган үч, төрт  аяктуу  такта.  4.ооз.   эшек

(сокмодо, үй актап-сырдаганда колдонулган төрт буттуу так- та).  ~  a зоол.   жапайы  аары

түрү  (Vespa  crabro).  ~  başı  орой

милдетин аткара албаган жетекчи.

~   derisi   gibi   1)териси   калы¿.

2)сезимиуюму мокок. ~ gibi орой, түркөй, өжөр, кежир. ~ düm  координация.  ~  güdümcü

координатор. ~ güdümlü коорди- нациялуу. ~ inadı өжөрлүк, кежир- лик, көктүк. ~ kadar орой чо¿ой-

гон, колтойгон/ килтейген (бала).

~ kadar oldu орой муну биле тур- ганчалык  жашка  келди.  ~  kulağı

kesilmekle küheylân olmaz дээрин- де жок бирөөгө эмне кылса¿ да өзгөрбөйт. ~ kuyruğu gibi ne uzar,

ne kısar ооз. турмушунда, ишин- де эч бир жылыш жок. ~ sıpası иттин   баласы   (сөгүү/эркелетүү

үчүн колдонулат). ~ sır бешик жабуу. ~ sudan gelinceye kadar dövmek ооз.  өлөрчө сабоо, жан-

чуу. ~ şaka одоно тамаша. ~e ters bindirmek эшекке тескери мингизºº,  шерменде  кылуу,  аби-

йирин төгүү.

eşelek,-ği (алма, алмурут сыяктуу жемиштердин) желбеген ички бөлүгү.

eşelemek 1.(топурак, күл, кум ж. б. ) челүү, сапыруу, удургутуу. tavuk toprağı eşeliyor тоок топуракты ча-

чып атат. 2.өтм. казуу, а¿тарып- те¿терүү, тере¿ изилдөө (мис. китептерди).  3.өтм.   тыюу,  тес-

көө (баланы).

eşetmek        жупташтыруу,        кошмоктоо, түгөйлөштүрүү.

eşey биол.  жыныс.

eşik,-ği   1.босого,   астана.   2.эшиктин оозу,  кире  бериш.  3.өтм.   эшик,

ооз, башталыш, кириш. nya yeni bir ekonomik bunalımın ~ine geldi дүйнө  жа¿ы  бир  экономикалык

кризистин оозуна келди. 4.муз. (кылдуу аспаптарда) кылдар бекитилген жер. 5.геогр.  (суунун)

башаты. 6.психол.  бир процесстин башталыш чекити. ~ini ındırmak эшигин жыртмак. ~ine z sürmek

суранмак, жалынып-жалбармак.

eşilmek эшилмек.

eşinmek   чапчуу,   казуу,   тоз   кылуу

(айбан).

eşit,-ti 1.те¿, бирдей, окшош. ~ açılı те¿ бурчтуу.   ~   zaman   синхрондуу.

yaşça ~ бир жашта, жашташ. 2.те¿ укуктуу. ~ haklılık те¿ укуктуу- лук.

eşitleme те¿деме.

eşitlemek те¿дөө, те¿дештирүү, те¿өө.

sıfıra ~ нөлгө те¿өө.

eşitlmek те¿елүү, те¿ келүү.

eşitlik,-ği  1.те¿дик,  бирдейлик,  бара- барлык.  2.те¿  укуктуулук.  ~  eki

грам. те¿деме мүчө (түркчөдө -ça, çe: bence менимче, çocukça балача.

-su: çocuksu бала сымал/кыял).

eşitsiz  1.сы¿ар,   токол,  жалкы.   2.те¿

укуксуз.

eşitsizlik, -ği 1.жалгыздык. 2.те¿ укук-

суздук.

 

 

 

 

 

eşkâl

etek

 

eşkâl,-li (şekilдин көпт. т. ) эск. ше- килдер, түрлөр, кебете-кешпир- лер, кылыктар. adamın ~ini tarif etti        кишинин кебете-кешпирин сүрөттөп берди.

eşkenar геом. те¿ капталдуу.

eşkıya (şaki’нин көпт. т. ) 1.каракчы- лар, бандиттер, гайдуттар. 2.ка- ракчы, бандит, гайдут.

eşkiyalık,-ğı каракчылык.

eşkin 1.жорго(ат). 2.жорго жүрүш. ~ gitmek жорголоо.

eşlemek  1.жупташтыруу,  түгөйлөштү- рүү. 2.кино синхрон-доштуруу. eşleşmek 1.орток болуу, (оюнда) жаат

болуу. 2.(жаныбарлар үчүн) жуп- ташуу.

eşlik,-ği 1.муз. коштоо, аккомпанемент.

piyano ~inde пианинонун коштоо- сунда. 2.окшоштук, бирдейлик. ~ etmek коштоо.

eşmek 1. (айбандардын топурак, күл ж. б. ) казышы, сапырышы, чачы- шы, челиши. 2. өтм.  казыш, ү¿ү-

лүш, чечмелеш (бир маселени).

eşmek II 1. жорголотуп бастырмак (ат-

ты). 2. шашмак, ылдамдамак.

eşofman спорт спорт костюмy.

eşref намыстуу, абийирлүү, урматтуу. ~ saati   1¿   орчундуу   учур   (бир

иштин о¿олушу үчүн). 2)иштеген- дердин кыйынчылыкка моюн сунуусу.

eşsiz 1.түгөйсүз, сы¿ар, токол. 2.те¿- дешсиз. ~ bir başarı те¿дешсиз ийгилик.

eşsizlik        1.түгөйсүздүк,        жалгыздык.

2.те¿дешсиздик, өзгөчөлүк.

еşşoğlu: ~ eşek орой эшшектин баласы!

eşya 1.буюм, нерсе. ~ vagonu жүк вагону. 2. үй эмереги, мебель. 3.товарлар.

eşyalı эмеректүү, мебелдүү (үй).

et,-ti 1. эт (дене бөлүгү). 2. эт (азык зат). ~ yemekleri эт тамактары. 3.

эт, дене. gömleği yırtılmış, ~i görü-

nüyor көйнөгү жыртык экен, эти көрүнүп жүрөт. 4. (мөмөлөрдүн) желчү бөлүгү. bu zeytinde et denecek bir şey  yok  бул  зайтунда эт дегенден эчтеке жок. ~ bağla- mak 1т байлоо, эттенүү.  2)карт- тануу (жара). ~i budu yerinde толук, болук (киши). ~ine dolgun эттүү, толук. ~ine iğne batırmış gibi sıçramak ийне менен сайып ийген- дей секирип кетүү. ~inden ~ koparmak/kesmek этинен эт кесип алгандай/ катуу капа кылуу. ~inde kemiğinde hissetmek этинен, сөө- гүнөн өтүү, өз тажырыйбасынан билºº. ~i ne, budu ne? 1)түшүнө турган жашта эмес. 2)колунан эм- не келет? ~ obur эт менен азыктан- ган (айбан).: ~ obur dişi (жырт- кычтардын) чо¿ азуу тиши. ~i senin, kemiği benim эти сеники, сөөгү меники (баланы молдого/ окууга берген ата-эненин айт- каны). ~ suyu кайнаткан эттин сорпосу. ~ tahta эт чапкан такта.

~ tırnak olmak ажырагыс/ысык мамиледе болуу. ~le tırnak arasına

girilmez (бирөөнүн) үйүлө ишине кийлигишкен болбойт. ~ tutmak эттенүү, толуу. ~ tutmamak

эт ала албоо.

etajer этажерка.

etamin        төмөнкү        сапаттагы        муслин

(кездеме).

etap,- 1.этап. 2.спорт тайм, раунд.

etçi к.  kasap.

etçil эт жеген, этчил (айбандар).

etek,-ği  1.этек,  ө¿үр  (бир  кийимдин).

  1. 2.этек (кийимдин, жабдуулардын). 

~ini bükmek этегин кайруу/бүгүү. 3.этек, юбка. 4.(тоонун, дөбөнүн ж. б. ) этеги. 5.адамдын айып же-

ри. 6.жамгырдан калкалоо үчүн чатырга тагылган калканч. baca ~i мордун  калканчы.  7.анат.   жум-

шак та¿дай. ~i belinde шамдагай,

 

 

 

 

 

eteklemek

etlik

 

күжүрмөн, ты¿ (аял). ~ bezi (жаш баланын) жалаягы. ~lerini bırak- mamak этектөө, этегинен калбоо.

~ dolusu/ ~ ~ этек этек, толтура.

~ine düşmek этегине жыгылуу. ~i düşük   чалма   этек   (аял).   ~ini

stermez ак ниет, абийирлºº, түз (аял). ~ kiri/pisliği нике тышы байланыш. ~i kirlenmek (аял үчүн)

намысына шек кетүү. ~ öpmek этек өбүү, бутка жыгылуу. ~ine sarılmak этегине жыгылып жалы-

нып-жалбаруу. ~i savruk чалма этек. ~ silkmek обочолонуу, башын ала   качуу.   ~i   temiz   намыстуу

(аял). ~leri tutuşmak карбаластоо, алдастай түшүү. ~ine yapışmak этегине жабышуу, жардам суроо.

~leri zil çalmak кубанычтан буту жерге тийбөө, терисине батпай сүйүнүү.

eteklemek (бирөөнү) этектеш, этегине жармашыш, этегин өбүш, кошоматтык кылыш.

eteklik,-ği  1.этек,  юбка.  2.этек  үчүн кездеме. 3.этек алды.

etene анат. плацента, баланын тону.

eter хим. эфир.

eternit,-ti чатыр жапканга жарактуу ас- бест,  цементтен  жасалган  мате-

риал.

Eti к.  Hitit.

etiket,-ti 1.(товардын) этикети. 2.эти-

кет, жүрүш-туруш эрежеси. ~i bozmak этикетти бузуу.

etiketlemek этикет жабыштырмак.

etil хим. этил.

etilen хим. этилен.

etimoloji линг. этимология.

etimolojik линг. этимологиялык.

etioloji этиология.

Etiyopya 1фиопия. 2фиопияга тие-

шелүү.

Etiyopyalı эфиопиялык.

etken   1.   фактор,   таасир.   2.   грам.

негизги ы¿гай. ~ fiil негизги этиш.

  1. 3.хим. агент. ekonomik ~ler эконо- микалык факторлор. 

etki 1.таасир, эффект. 2. (бир аракет-

тин) натыйжасы. ~sine kapılmak таасиринде калуу. ~ yapmak таа- сир берүү.

etkilemek таасир берүү.

etkilenmek  таасирленмек.

etkilim, etkileşme өз ара таасирленме.

etkilmek өз ара таасир берүү.  etkileyici таасирлүү, эффективдүү.  etkili таасирлүү, пайдалуу. ~ metot пай-

далуу метод. ~ sonuçlar пайдалуу жыйынтыктар. ~ tedbirler туура/ керектºº  иш-чаралар.

etkime физ. , хим. таасир, эффект.

etkimek физ. , хим.  таасир этүү.

etkin 1ракеттүү, активдүү,  кыймыл-

дуу, жандуу, күжүрмөн. 2.филос. иштеген, аракеттеги. 3. хим.  хи- миялык        реакцияларга        кирүүгө

жөндөмдүү (молекула, атом). 4.лог. субъект. 5. грам. ээ.

etkinlik,-ği 1.хим.  активдүүлүк. 2.иш-

аракет, ишкердик. 3.субъектив- дүүлүк. 4. саяс. кыймылдар (ми- тинг, жүрүш, протест ж. б. ).

etkisiz  1.таасирсиз,  кыймылсыз,  ара- кетсиз. 2.пайдасыз, жараксыз. etkisizleştirmek        таасирин        жоготуу,

активдүүлүгүн азайтуу, ней- тралдаштыруу.

etkisizlik  1.таасирсиздик.  2.аракетсиз-

дик, кыймылсыздык, сенектик.

etlenmek эттенºº, толуу, семирүү.

etli 1.эттүү, эт кошулган (тамак). 2.се-

миз, эттүү, жакшы багылган (ай-

бан). ~ koyun семиз кой. 3. калы¿.

~ dudak калы¿ эрин. 4.эттүү (жел-

чү бөлүгү чо¿). ~ lezzetli bir zeytin эттүү, таттуу зайтун. 5.толук, се- миз (киши). ~ butlu жумуру, толук

(аял). ~ canlı чымыр, дени сак. ~ye sütye kaşmamak эч кимге, эч нерсеге кийлигишпөө.

etlik,-ği 1.эт үчүн багылган. 2.(муздат-

 

 

 

 

 

etmek

evci

 

кычтагы) эт сакталчу бөлүм.

etmek 1.этүү, кылуу, жасоо. akın ~ ча- буул  жасоо,  кол  салуу.  iyilik  ~

жакшылык кылуу. 2.мамиле кы- луу. iyi ettiniz de geldiniz келге- ни¿из   жакшы   болду.   3.турмак,

бааланмак, татымак. bu kitap iki lira eder бул китеп эки лира турат.  4.жашамак,  турмак.  çocuk

oynamadan edemez бала ойнобой тура албайт. insan susuz edebilir mi?  киши  суусуз  жашай  алабы?

5.кылгылыкты кылуу. ettin mi edeceğini? кыла турганы¿ы кылды¿бы?  ben  ettim,  sen  etme

мен муну  кылдым, сен кылба. 6.колунан алмак/ажыратмак. evin- den ~ үйүнөн ажыратмак. 7.көмөк-

чү этиш катары атоочтор менен келгенде татаал этиш жасайт. alay  ~  тамаша  кылуу.  ateş  ~  ок

атуу. 8.убакыт алмак, созулмак. akşamı eder кечке чейин созулат. 9.барабар болмок. iki iki daha dört

eder эки жерде эки төрт. etmedi- ğini bırakmamak жасабаганы/ кылбаганы   калбоо.   ettiğini   bul-

mak/çekmek кылганын өз мойну менен тартуу. ettiği ile kalmak өзº казган чу¿курга өзº түшүү. ettiğini

yanına bırakmamak жамандыкка жамандык кылуу. ettiği yanına (kar)  kalmak кылганы  мойнунда

калуу. etmen фактор. etnik этникалык.

etnografya этнография.

etnoloji этнология.

etoburlar жырткыч айбандар.

etol,-lü (аялдардын) узун шарфы.

etraf (tarafтын көпт. т. ) ар/туш/чар тарап. 2.айлана, чөйрө, тегерек.

3.жакындар, дос-тамыр. nda ай- лана-тегерегинде. evin nda bir bançe var үйдүн айланасында бир

бакча  бар.  ~ı almak  курчоого

алуу. ~ ında rt dönmek айлана- сында чарк көпөлөк атуу, жагынуу.

etraflı ар тараптуу, тере¿. etraflıca ар тараптуу, тере¿ден. ettirgen грам. буйрук ы¿гай.

etüt,-dü 1.этюд, долбоор. 2. (бир маселе- ни) изилдөө, иликтөө. 3угалим- дин көзөмөлү алдында окуучулар-

дын сабакка даярданышы. ~ etmek

изилдөө.

etüv стерилизатор, дезинфекция каме-

расы.

etyemez вегетариан.

ev 1. үй. 2. өтм. үйүлө. 3.өзгөчө мак-

саттар үчүн колдонулган имарат, клуб. düğün ~i той үйү, doğum ~i төрөт үйү. kültür ~i маданият үйү.

ordu ~i офицерлер үйү. 4.эск. уруу, тукум. ~ açmak 1)өзүнчө үйгө бөлүнүп чыгуу. 2)үйлөнүү. ~

adamı бүлөсүнө караштуу киши. ~ al эски үйлөрдүн жер кабаты. ~ bark үйай. ~ini bına geçirmek

акесин таанытуу. ~ bozmak уя бузуу, эрди-катындын арасында кирүү. ~in direği үйдүн тиреги. ~ ~

dolaşmak үймө-үй кыдыруу. ~ eşyası үй буюмдар. ~ gailesi үй убайымы.  ~  hal үйдөгүлөр.  ~

hanımı иштебеген аял. ~ hayvanı үй айбаны. ~ işi үй иштери. ~ kadı 1)  иштебеген  (үй  кызма-

тындагы) аял. 2)бышык, сарам- жалдуу аял. ~de kalmak кара далы болуп калыш. ~ kirası үй киреси/

акысы. ~deki hesap çarşıya uymaz ойлогон ой ар качан ишке аша бербейт.  ~  sahibi  үй  ээси.  ~lere

şenlik! тилек Кудай анын жүзүн көргөзбөсүн! ~ tutmak үй жалдоо/ тутуу. ~ yemeği үйдүн тамагы.

evaze   (кийим   үчүн)   клёш   (этегине карай ке¿ейген шекил).

evci 1. дем алышын гана үйүндө өткөр-

гөн (окуучу). 2. уруксат күндөрүн-

 

 

 

 

 

evcil

evvel

 

дө үйүнө барган аскер.

evcil   үйгө/кишиге   үйүр   алдырылган

(айбан).

evcilik        үй/ташкалак        жасап        ойноо

(балдар оюну).

evcilleşmek   колго   үйрөнүү,   кишиге

үйүр алуу.

evcilleştirmek колго үйрөтүү, байыр алдыруу.

evcimen        үйүнө        караштуу/чарбачыл

(киши).

evç 1.э¿ жогорку чекит. 2.астр. апогей.

evelemek : ~ gevelemek мукактануу, кекечтенүү, булдуруктап сүйлөй албай калуу.

evermek үйлөндүрүү, күйөөгө/ тур- мушка берүү.

evet,-ti  ооба,  туура.   ~   efendim   ооба,

мырзам! дал ошондой! жарайт. ~ efendimci баарына макул (киши).

evgin шашылыш.

evham күмөн, шек саноо, күдүк. ~a ka- pılmak күмөн/шек саноо, күдүк- төнүү.

evhamlanmak күмөн/кам саноо, шек- тенүү, күдүктөнүү.

evhamlı шектүү, күмөндүү.

evin диал. 1. ич, ички бөлүк, ички кө¿дөй. 2. дан, данек. ~ blamak дан байлоо.

evirmek 1.буроо, толгоо. 2.түзүлүшүн өзгөртүү. evire çevire жакшылап, мыктылап,     келиштирип.     evire

çevire dövmek келиштирип сабоо. evirip çevirmek айлантып караш, ар тарабын текшериш.

evlâdiyelik,-ği укумдан тукумга калчу

(баалуу буюм).

evlât,-dı   1.бала,   перзент,   кыз,   уул.

2.(айбандардын) баласы, төлү. 3.улуулардын жаштарга кайрылуу сөзү: балам. ~ acısı бала кайгысы

(өлүмү). ~ edinmek бала асырап/ багып алуу. ~ sahibi olmak балалуу болуу.

evlâtk,-ğı  багып/асырап  алган  бала,

асыранды.

evlendirme үйлөндүрмө. ~ dairesi нике үйү. ~ memuru нике үйү кызмат-

кери.

evlendirmek үйлөндүрүү  (уулду), тур- мушка берүү (кызды).

evlenme  үйлөнүш.  ~  vaadi  үйлөнүш

ºчºн берилген убада.

evlenmek 1.үйлөнүү (эркек). 2.турмуш-

ка чыгуу (кыз). ~ barklanmak үй- жай күтүү, бала-чакалуу болуу.

evli  1.үй-бүлөлүү  (аял,   эркек).  2.үйү

бар. 3.түтүндүү. yirmi evli bir köy жыйырма түтүндүү бир кыштак. ~ barklı үйлүү-жайлуу.

evlilik,-ği үй-бүлө абалы. ~ dışı doğan никесиз туулган (бала). ~ hayatı үй-бүлө турмушу. ~ dışı никесиз,

нике тышы, мыйзамга/адеп-ахлак-

ка айкыры.

evliya дин 1.олуялар, ыйыктар, куттуу

кишилер. 2.дервиштер. ~ gibi адеп-ахлактуу, элпек, ийкемдүү. ~ kesilmek        өзүн     олуя     санаган/

көрсөткөн.

evliyak  олуялык,  көрөгөчтүк.  ~  sat- mak/taslamak        өзүн        ыйык

көргөзүү.

evolüsyon эволюция.

evrak,-kı (varak’тын көпт. т. ) баалуу

кагаздар, документтер. resmiye расмий документтер. umumiye мамлекеттик архив.

evre фаза, стадия, период.

evren 1.аалам, космос. 2.Жер, дүйнө. E~ Posta  Birliği  Эл  Аралык  Почта

Бирдиги.    3.ажыдаар.    4.тагдыр,

жазмыш.

evrensel 1. дүйнөлүк, эл аралык. ~ sav

дүйнөлүк согуш. 2. аалам/космос- ко байланыштуу. 3.универсал.

evrim эволюция, өнүгүш.

evrimsel эволюциялык.

evvel    1урун.    2иринчи,    адегенде, адеп.  3.абал,  оболку.  ~  zamanda

оболку  заманда.  ~  Allah  оболу,

 

 

 

 

 

evvelâ

ezgi

 

Аллаанын/Кудайдын кудурети менен. ~ Allah ben bu işi yaparım Кудайдын кудурети  менен  мен бул ишти жасай алам. ~ zaman içinde илгери өткөн заманда (жо- моктордун башталышындагы калып).

evvelâ оболу, адегенде, биринчи, алды менен.

evvelce 1.бир аз мурун, жана, жакында, эмеле. 2.алдын ала, мурунтан.

evvelden 1.мурунтан, баштатан. 2. обол-

тон, илгертен.

evvelki, evvelsi 1.мурунку. 2.мурдагы күн, эки күн мурун. dün değil,   ~

gün geldi кечээ эмес, мурдагы күнү келди.

ey 1. ад.  эй! ~, şair! эй, акын! (кайры-

лууну күчөтүү иретинде). 2. эй! (кайрылуу, чакыруу иретинде). ~ arkadaş! эй, жолдош! 3.(кекетүү,

суроо иретинде). ~, bu mermer tezgah burada ne arıyor? эй, бул мармар  дөшү  бул  жерде  кайдан

жүрөт? 4. э-эк (жаны кашайганда жана тажаганда) ~ artık çok oluyorsun! э-эк, тажатып ийдиң!

eyalet,-ti 1.дубан, область, край, штат, департамент. Virginia ~i Виржи- ния  штаты.  2.еялет  (вилает  ую-

шулганга чейинки Түркияда об- ласть).

eyer ээр. ~i almak ээрин алуу (аттын).

~ kaltağı ээрдин тулкусу. ~in kaşı ээрдин кашы. ~ takımı ээр токум. ~ vurmak ээр токумак.

eyerlemek ээр токумак.

eylem  1.кыймыл,  аракет.  2.операция.

3.грам.   этиш. ~e geçmek аракетке

киришºº.

eylemci (кандайдыр бир) кыймылга катышкан киши.

eylemek 1.(жардамчы этиш) кылмак, этмек. 2.куру жалак калтырмак. yurdundan ~ ата-журтунан ажыра-

туу.

eylemli        1.аракет/кыймыл        абалында болгон.  2.штаттагы  (кызматкер).

~ doçent штаттагы доцент.

еylül сентябрь.

eytam (yetimдин көпт. т. ) жетимдер.

~    maaşı    жетимдерге    берилген

айлык акча. ~ sandığı жетимдерге айлык акча бөлгөн фонд.

eytişim филос.  диалектика.

eytişimsel филос. диалектикалык.

eyvah  сырд. с.   кокуй!  карангүн!  ка- тыгүн! ~ çekmek кокуйламак.

eyvallah сырд. с. 1. рахмат. ~ uğurlar ol- sun        рахмат, жолу¿ ачылсын! 2.жакшы  кал,  кош.  ~,  ben  gidi-

yorum кош, мен кетип баратам. 3. жарайт, болуптур эмесе. bana yardım eder misin? ~. мага жардам

бере аласы¿бы? -жарайт. ~ demek макул болмок, куп демек. ~ etme- mek (бирөөгө) жалдырабоо, жар-

дам сурабоо, карыздар болбоо.

eza   аза,   кайгы/капа/күйүт.   ~    cefa

зордук -зомбулук, жапа.

ezan дин азан. ~ okumak азан айтуу/ окуу. ~ vakti азан маалы.

ezber 1.жаттоо, эске тутуу. 2.жатка би-

лºº. ~den 1)жатка/жат. 2)ойлон-

бостон оюндагысын сүйлөп салуу.

~e жатка (даярдыксыз). ~inde акы-

лында, эсинде. ~e bilmek жатка билүү. ~e iş görmek (бир ишти) чампалап      жасай      салуу.      ~e

konmak жаттагандай сүйлөө, бирөөнүн сөзүн кайталоо.

ezberci жаттап окуган (окуучу).

ezberlemek жаттоо, эске сактоо.

ezel эзел, эбак. ~den beri эзелден бери, эчактан бери.

ezelî  1.эзели,  башталышы  болбогон.

2.өтм. эски, мурунку. Ali onun ~ rakibi  Али  анын  эзелки  атаан-

дашы.

ezgi  I  1.күү,  кайрык.  2.ыкма,  шекил, түр.  bu  iş  bundan  böyle  ay ~de

sürüp gidemez бул иш мындан ары

 

 

 

 

 

ezgi

Ezrail

 

мындай жүрбөйт. 3.ооз. кайгы, дарт, кыйынчылык. 4. өтм. жº- рºш, темп. 5. өтм.  жагымдуу, уккулуктуу (ºн, сөз).

ezgi  II эзүү, зордук-зомбулук. mürge

~ si колониялык эзүү.

ezici 1. эзүүчү, басмырлоочу, жан кейиткен. ~ sessizlik камыктырган жымжырттык. 2. басымдуу. ~ ço-

ğunluk басымдуу көпчүлүк.

ezik  1.эзик,  эзилген  (жемиш).  2.ток-

моктолгон,  урулган,  былчыйган.

3.өтм. чүнчүгөн, мү¿күрөгөн, эзилген. ~ büzük урунду-беринди, ийри-буйру.

eziklik,-ği 1.эзиктик. 2.эзилгендик, мү¿- күрөш, чүнчүш.

ezilmek 1.эзилмек (мөмө жемиш, жум-

шак нерселер). 2.ачка болуу. içim eziliyor bir bardak süt içeyim ичим эзилип  баратат,  бир  стакан  сүт

ичейин. 3. уялмак, тартынмак. ezile-büzüle кымырынып-кыста- лып.     4.тебелениш,     былчыйып

калыш. 5. эзилмек, басмырланмак (эл, букара ж. б. ). 6.санаадан/ кайгыдан чүнчүмөк.

ezinç,-ci кайгы, күйүт, му¿.

ezinti        1.ашказан        оорусу/курулдоосу

(ачтыктан).     2.     коркуудан/са-

наадан пайда болгон кабатырлык, тынчы кетиш.

eziyet,-ti  1ыйноо,  зордук-зомбулук,

эзүү. 2.му¿, кайгы, капа, жапа, азап. ~ çekmek кайгы/капа/жапа/ азап тартуу. ~ etmek зордук-зом-

булук көрсөтүү, кыйноо. ~ vermek

кыйноого салуу, эзүү.

eziyetli  оор,  татаал,  машакаттуу,  уба-

расы көп, азаптуу. ~ yol маша- каттуу жол.

ezme 1.эзме, жанчма. 2.эзилип жасал-

ган (тамак). badem ~si эзилип жасалган бадам.

ezmek 1. эзүү, талкалоо, жанчуу. 2. ба-

сып/жанчып/былчыйтып салуу. 3.коюп/тебелеп кетүү. onu tram- vay ezdi аны трамвай тебелеп кет-

ти. 4.эритүү, эзүү. boyayı ~ боёкту эритүү. 5.жок кылуу, чачуу (акча- ны).  6.  үстөмдүк/бийлик  кылуу.

7.чарчатуу,  алсыратуу.  düşmanı  ~

душманды талкалоо.

Ezrail к.  İsrail.

 

 

 

 

 

  1. Ffakir 

 

F

 

 

F,f 1. түрк алфавитинин жетинчи тамгасы. 2. муз. «фа» нотасы- нын тамгалай белгиси.

faal,-li  1.кыймылдуу,  жандуу,  актив- дүү,  жаны  тынбаган,  мээнеткеч,

иштерман, күжүрмөн, күрдөөл- дүү. ~ bir adam жаны тынбаган киши.  ~  rol  oynamak  активдүү

роль ойноо. 2.иштеп/жүрүп тур- ган, кыймылдагы, аракет ичин- деги. ~ yanardağ аракет ичиндеги

жанар тоо.

faaliyet,-ti  1.аракет,  кыймыл,  иш.  ~e başlamak  1)иштей  баштоо,  ишке

киргизилүү. 2)аск. аскердик ара- кеттерди баштатуу. ~e geçirme ишке киргизме. 2.ишмердик, иш-

кердик. ~e geçmek иштей баштоо.

~ stermek иштеп туруу.

fa : ~ anahtarı муз.  бас ачкычы.

fabl ад.  тамсил.

fabrika фабрика, ишкана, завод. deri ~

тери фабрикасы. ~ sahibi фабрика

ээси.

fabrikacı фабрика ээси, фабрикатор.

fabrikasyon 1.өндүрүш, даярдоо, ману-

фактура. 2. фабрикада өндүрүлгөн заттар, продукция.

fabrikatör к.  fabrika.

facia 1.кырсык,  трагедия, катастрофа, кайгылуу окуя. 2. театр трагедия. façeta  фасет,  кыр  (алмаздын,   брил-

лианттын).

fagosit,-ti биол.  фагоцит.

fagositoz биол. фагоцитоз.

fagot,-tu муз. фагот (үйлөмө аспап).

fahiş 1шкере, чектен чыккан, ашыкча.

~    faiz    чектен    чыккан/ашыкча

пайыз. ~ hata одоно ката. 2. адеп- сиз, одоно, адатта/ салтта жок.

fahişe        сойку,        аягы        суюк,        денесин

саткан, жүрөөнөк (аял).

fahişelik,-ği сойкулук, жүрөөнөктүк, аягы суюктук.

fahrenhayt,- физ. фаренгейт шкаласы. fahrî 1.ардактуу (наам, мүчө). ~ aza/üye ардактуу   мүчө.   ~   profesör   ар-

дактуу профессор. 2.ыктыярдуу, көœүлдүү, бекер (аткарылган иш, берилген жардам).

fail 1.жасаган, иштеген, аткарган, орун- даткан, автор. 2. ук. кылмышкер, күнөөкөр. ~i meçhul cinayet ашке-

реленбеген кылмыш. 3. грам. ээ. cümlenin ~i сүйлөмдүн ээси. 4. таа- сирдүү, пайдалуу, эффективдүү. ~

hareket таасирдүү аракет.

faiz пайыз, процент (капиталга берил- ген,  капиталдан алынган), пайда,

киреше. ~ almak пайыз алыш. ~ fiyatı пайыз наркы. ~ getirmek пай- да алып келүү. ~i işlemek пайыз-

дан пайда табуу. ~le işletmek па- йыз менен иштетүү. ~ ora пайыз деœгээли.   ~e    vermek   пайызга

(акча) бермек.

faizci пайызга акча берген киши, сүткор.

faizli пайызы менен, пайыздуу, про- центтүү.

faizsiz пайызсыз, процентсиз.

fak,- эск. , түз, өтм. тузак, капкан, буктурма, тор. ~a basmak тузакка/ капкангаорго   түшүү,   алдануу,

кармалуу.   ~   koyacak   tane   yok колунда  мыдыры  жок  (сөзм. с. тузакка коё турган мыдыр жок).

fakat,- бирок, анткени менен, антсе да.

fakih дин факих, шариатты мыкты бил-

ген.

fakir  1.кедей,  бакыр,  жарды,  жакыр,

жармач, колунда жок, кембагал. 2.

бечара,  карып.  3.жупуну,  болор-

 

 

 

 

 

fakirleşmek

fanilâ

 

болбос,  жарды,  кунарсыз  (нерсе-

лер үчүн). 4.сыпайыгерчилик үчүн

«мен»  ордуна  колдонулат.   ~  dün

ziyaretinize geldimse de bulamadım (мен) бечара кечээ сизди издеп келип,  таба  албадым.  5.  факир,

дервиш (Индияда). ~ şmek ке- дейленүү, жакырдануу. ~ fukara бакыр-букара, кедей-кембагал.

fakirleşmek кедейленүү, жакырдануу.

fakirlik,-ği кедейлик, жардылык, жа- кырлык,   жармачтык,   кембагал-

дык. 2. жупунулук, жардылык (кө- рүнүш). dilin ~i тилдин жарды- лыгы, жармачтыгы. 3. берекесиз-

дик, кысырлык. toprağın ~i топу- рактын берекесиздиги/кунарсыз- дыгы.

faks 1.факс. 2.факс аппараты. ~ çekmek факс        жиберүү. ~la göndermek факс аркылуу жибериш.

faksimile факсимиле.

fakslamak факстоо, факс менен жиберүү.

faktör фактор.

fakülte факультет. hukuk ~si укук факультети.

fal 1.бал, төлгө. 2.бал ачыш, төлгө тартыш. ~ açmak/bakmak бал ачыш, төлгө тартыш. ~ına bakmak

(бирөөнүн) төлгөсүн салыш. ~ taşı төлгө таш. zlerini ~ taşı gibi mak     көздөрүн     бакырайтып

ачыш.

falaka 1.балак (жаза куралы). 2.балак (жаза  түрү;   бутка  балак  уруу

менен берилет). ~ya çekmek/ yatırmak/vurmak/yıkmak балак алуу/уруу.

falan 1.балан, баланча, түкүн, тºкºнчө (айтылышы зарыл болбогон бир ысымдын ордуна колдонулат). ben

~ lu ~ım, dilim şudur diye yaz- sın мен  баландын баласы төлөн- мºн,  тилегим  ушу  деп  жазсын.

2.(кайталоодон качыш үчүн колдо-

нулат). ~ tarihte, ~ yerde, ~ kişi ile gezerken sizi gördüm demiş балан- ча күнү, баланча  жерде, баланча киши        менен баратканыœызды көрдүм  дептир.  3.«жана  башка»,

«буга окшогон» деген сөздөрдүн ордуна колдонулат. ~ filân/festeki/

feşmekân/fıstık/fıstan/fişman жана башка, балан-төлөн, балан-бастек.

ona kâğıt, kalem ~ filân lâm ага кагаз, калем жана башка балан- төлөн  керек.  4.жакын,  чамалуу,

тегерегинде (божомолдоо иретин- де колдонулат). beş kişi ~ geldi төрт-беш киши келди. on mayısta

~ olacak онунчу майга жакын болот.

falanca баланча, түкүнчө, бастанча.

falanj фаланга.

falcı төлгөчү, көзү ачык, балчы.

falcılık,-ğı  төлгөчүлүк,  көзү  ачыктык,

балчылык.

falso муз.  1.жаœылыш аткарылган но- та, дисгармония. 2.  өтм.  жаœы-

лыштык, ката, фальш. ~ etmek/ yapmak 1) муз. жаœылыш нота чалуу  же  ырдоо.  2)өтм.   жаœы-

лыштык жасоо.

familya 1й-бүлө. 2.биол.  тукум. 3.ооз.

катын, аял.

fanatik фанатик.

fanatizm фанатизм.

fanfan   балдырап/түшүнүксүз   сүйлө-

гөн (киши).

fanfar 1.үйлөмө жез аспаптар оркестри.

  1. 2.фанфар, жандуу музыка. 

fanfın:        ~        etmek        түшүнүксүз        чет тилде/чулдурап сүйлөө.

fâni 1.жалган, убактылуу, беш күндүк.

~ nya, alemî ~ жалган дүйнө. 2.эски, карт, какжыраган, өлөсө- лүү. piri ~ өлөсөлүү чал. ~ dünyaya

kazık mı kakacak? жалган дүйнөгө түркүк болот бекен?

fanilâ 1.фланель, момозуй. 2омозуй

ич кийим.

 

 

 

 

 

fânilik

fark

 

fânilik,-ği   күнүмдүк/убактылуу   нер- селер.

fantasma галлюцинация, иллюзия, көз-

гө (бир нерселер) көрүнүү, жөө- лүү.

fantasmagorya  фантасмагория.

fantastik        фантастикалык,        кыялдан жаратылган, ойдон чыгарылган.

fantezi 1.фантазия, кыял. 2.башкача көз

караш, өзгөчө табит, изденүү. 3.түрлөнгөн, кулпунган, көз жоо- сун алган, миœ кубулган. ~ kum

кулпунган кездеме. ~ mobilya көз жоосун алган эмерек. 4. муз. фантазия.

fantezist фантаст (жазуучу). fanti (карта ойнунда) валет. fantom мед. фантом.

fanus 1ооздолгон көчө панары. 2. (са- ат, микроскоп сыяктуу куралдар- ды чаœдан коруган) айнек жарым

шар. 3. (лампочкага тышынан кий- гизилген        мом) айнек коругуч. 4.маяк.

far I авто фара.

far II көз сурмасына сүрүлгөн боёк.

far калак. ~ gibi жалжагай/чоœ ооз.

faraza дейли, деп коёлу, десек, эгер. ~, bu iş sizin başınıza geldi, ne ola- caktı?  бул  иш  сиздин  башыœызга

келди дейли, анда кандай болот?

farazî  1.болжолдуу,  мүмкүн  болгон, мүмкүн деп эсептелген, гипотеза.

    1. 2.символикалык, шарттуу түрдө. 

    2. 3.болжол менен. 

faraziye  1.  болжол,  божомол,  түкшө-

мөл, мүмкүнчүлүк (гипо-теза). 2.аск. согуштук план. 3. белги, жышаан.

farbala        бүйүрмө,        кайырма        (мис.

көйнөктүн).

fare 1.зоол.   үй чычкан (Mus musculus).

2. (кээде) келемиш. ~ kapanı чыч- кан капкан. ~ zehiri чычкандын уусу. ~ler cirit atmak/oynamak ээн,

жан киши жок (сөзм. с.  чычкан-

дар да¿ салып жүрөт). ~ deliğe sığ- maş, bir de kuyruğuna kabak bağlaş 1) өзү батпай атып, жа- нына дагы бир конок ээрчите келген (киши). 2) бир иш колунан келбей жатып, башка бир ишке тап койгон (киши). 3) өзү бирөө- нүн көрсөтмөсү алдында жүрүп, башкаларга баш-көз болгусу кел- ген (киши). ~ deliği 1)чычкандын ийни. 2)баш калкалар жер. ~ düşse başı yarılır эч нерсеси жок, такыр. (сөзм. с. чычкан жыгылса, башы жарылат). ~ gibi kaçacak delik arar кача турган жер издеп кайсалаш.

farenjit,-ti  мед.        фарингит,   тамактан сезгениш.

farfara, farfaracı 1.ооз көптүрүп сүйлө-

гөн,     мактанчаак.     2арылдак,

бакылдак, ачык ооз.

famak 1. чарчоо, алдан таюу. 2. эски-

рүү, жыртылуу. 3.тажоо, жадоо, баш тартуу. 4.ооз. каруу, картаюу.

farika эск. өзгөчөлүк, айырмачылык.

farinks анат. тамак, фаринкс.

faris 1.атчан, аттуу (киши). 2.чабендес.

3.адис, өз ишинин устасы.

Farisî   1.фарсча,   фарс   тили.   2.пер-

сиялык.

fark,- айырма(чылык),  бөтөнчөлүк,

өзгөчөлүк. 2.айырмалоо, бөлүп ка- роо, дискриминация. 3.мат. айырма. ~ edilmek/olunmak байка-

луу, көрүлүү. ~ еdilir derecede көз- гө урунгудай, байкала турган- чалык. ~ etmek 1)байкоо, баамдоо,

билүү, түшүнүү. 2)айырмалануу, өзгөчөлөнүү, башкача болуу. 3)айырмалоо, өзгөчө кароо. ~ et-

mez 1ч нерсе эмес, маанилүү эмес. 2) кабатыр болбоœуз. ~ zetmek/ görmek/ tutmak айрып/

бөлүп кароо. ~ında olmak  сезүү, билүү, байкоо, туюу. ~ında olmamak билбөө, сезбөө, бейкапар

болуу. ~ına varmak байкап/сезип/

 

 

 

 

 

farklı

fasulye

 

билип калуу, түшүнүү.

farklı өзгөчө, башкача, бөлөк, башка, айырмалуу,  түрдүү.  ~  muamele

өзгөчө мамиле, дискриминация. ~ olmak айырмалануу, өзгөчөлөнүү. farklılmak        өзгөчөлөнүү,        бөтөнчө-

лөнүү, айырмалануу.

farklılık,-ğı айырма, бөтөнчөлүк, өзгөчөлүк.

farksız 1.айырмасыз, бирдей, окшош, өзгөчөлөнбөгөн. 2. бирдей (мами- ле), бөлүп-жарбоо. 3.анча байкал-

баган, билинбеген.

farksızk,-ğı бирдейлик, окшоштук.

farmakolog  фармаколог.

farmakoloji фармакология.

fars I театр фарс, комедия.

Fars        II        1.перс.        2.Фарс        (Ирандын

түштүк-батышындагы област- тын аты).

Farsça 1.фарсча, фарс тили. 2.фарстар

сыяктуу, фарстарча.

fart: ~ furt 1.бартылдак, баркылдак, ооз көптүрмө,     курулай     мактаныч.

2.куру опуза, кекирийиш. ~ etmek 1)бартылдоо, баркылдоо, ооз көптүрүп    сүйлөө.    2)    курулай

опузалоо, кекетип-мокотуу.

farz 1.дин парз. 2.өтм. милдет, моюн парзы.     3.божомол,     түкшөмөл,

болжол. ~ ve tahmin божомолдоо, түкшөмөлдөө. ~ etmek деп эсептөө/ойлоо.

Fas 1.Марокко. 2.марокколук.

fasa: ~ fiso арго келжиректик, санды- рактык, болбогон сөз.

fasıl,-slı 1.бөлүм, бөлүк. 2.бөлүм, бап (китептин). 3.айрым, чек, ажыра- туучу сызык. 4.театр бөлүм ара-

сында чалынган саз музыкасы. 5.муз. ар түрдүү музыкалык пье- салардан бир макам’да (к. )  атка-

рылган программа. 6.белгилүү мөөнөттө жасалган иш, туш келген жагдай/окуя. şu yemek  ~ı

bitsin   de   …   ушу   тамак   ишин

бүтүрө коёлу, анан ~ heyeti саз оркестри.

fasıla  1.тыным,  ара,  интервал.  2.ты-

ныгуу, тыйылуу, ара берүү, ток- тото туруу (бир ишти). ~larla тыныгуу менен. ~ vermek токтото

туруу, дем алыш берүү. 3.чек ара, бөлгөн сызык. ~ hattı экиге бөлгөн чек. ~ işareti сызыкча (белги).

fasih  ачык,  туура,  шар,  түшүнүктүү

(айтылган  сөз,   жазылган  стиль).

~ Türkçe адабий түркчө (адабий,

илимий жогорку стиль).

fasik,-ki        1.күнөөкөр,        кылмышкер.

2.шумпай,  куу,  бузуку,  адепсиз,

абийирсиз.

fasikül (бир басылманын) өзүнчө чыга- рылган  бир  баскысы,  бөлүгү,  к.

z.

fasile эск. , биол.  үй-бүлө.

fasit,-di эск.  1.начар, ката, бузук. ~ fikir

жаœылыш пикир. 2. бузуку, шүм- шүк, чагымчы. ~ olmak бузулуш (мис. даарат).

faska бөбөк ороосунун үстүнөн курчал- ган жазы тасма.

fasla  I  :  ~  ~  андаында,  ар  кайсы

жерде.

fasla II мат.  абсцисса.

fasletmek 1.чечүү, жолго коюу, бүтүрүү

(доону, чатакты ж. б. ). 2.жаман-

доо, артынан сүйлөө, ушактоо.

Faslı  1.марокколук.  2.фездик,  Фезден

чыккан.

fason фасон (кийимдин).

fasone   текст.        өзүнөн   гүл   чыккан

кездеме.

fassal арамзаа, шумпай, куйту, ушакчы.

fast,-dı  мед.        кан   чыгаруу/агызуу.   ~

iğnesi кан чыгаруучу шприц.

fasulye бот.  кадимки фасоль (Phase- olus vulgaris). kuru ~ кургак/кур-

гатылган фасоль. taze ~ жашыл/ чанак фасоль. ~ gibi kendini nimet- ten saymak өз дымагын көтөрүш,

өзүн  жанга  теœебеш.  ~  sırığı  gibi

 

 

 

 

 

faş

faziletli

 

шылд. арык, узун бойлуу (сөзм. с. фасоль сабагына тирелген таяктан бетер).

faş 1.жарыя кылынган, жар салынган, ачыкталган, белгилүү болгон. 2.жарыялоо, ачыктоо, билдирүү. ~

etmek/eylemek жарыялап/ сырды айтып салуу. aman  ~  olman кокуй, айтыла  көрбөсүн.

faşır : ~ ~ 1.борк-борк (кайнаган суу, сорпо ж. б-нын үнү). 2.шар-шар (аккан нерсенин үнү). sular ~ ~ akı-

yor суулар шар-шар агып жатат.

faşing, -gi карнавал.

faşist, -ti фашист.

faşistlik,-ği фашизм.

faşizan фашисттерди жактаган.

faşizm фашизм.

fat,-tı өлүм, өлүм сааты.

fatalist, -ti фаталист.

fatalite        1аœдай        жазуусу,        тагдыр.

2.жолсуздук, таалайсыздык.

fatalizm фатализм.

fatih  1.жеœүүчү,  каратуучу.  2.фатих

(Ислам өлкөлөрүндө бир өлкөнү же шаарды караткандарга берилген наам).

fatiha 1. бата. 2.өлгөндөргө атап окул- ган Курандын Элхам сүрөсү. ~ okumak 1)Курандан Элхам сүрө-

сүн окуу. 2)өтм.   (бир нерседен)

үмүт үзүү.

fatura  1.соода  эсеп-фактура,  квитан-

ция. ~ bedeli фактура бедели. 2.үл- гү, өрнөк. ~sı (birine) çıkarmak чыгымын  бирөөгө  төлөтүү,  мил-

детин  бирөөгө  артуу.  ~  kesmek

фактура чыгарып берүү.

faul спорт эрежени бузган аракет.

fauna зоол.  фауна.

fava фасолдон жасалган пюре.

favori 1.(мелдеште,  жарышта ж. б. )

жеœиши күтүлгөн тарап, команда. 2.абдан сүйүлгөн, жактырылган (артист,      ырчы,      спортсмен,

саясатчы ж. б. ). 3.(ат чабышта)

биринчи келиши күтүлгөн ат. 4.бакенбард.

favul,-lü спорт 1.одоно ойноо, оюндун

эрежесин    бузуу.    2.(футболдо)

жаза тебиш.

favus таз.

fay геол. кыйраш, кулаш, жарык, жара- ка (жер кыртышында, тоо тегин- де). ~ açı жарык бурчу. ~ zle-

mesi тик жарык. ~ lü тектони- калык көл. ~ hattı жер жаракасы.

fayans   1.фаянс.   2.кафел.   ~   döşemek

кафелдөө.

fayda пайда, киреше. ~sı çok пайдасы көп. ~sı dokunmak пайдасы тийүү.

~ etmemek пайдасы тийбөө. ~sı olmak пайдасы болуш. ~ vermek жардам      берүү,      басуу      (мис.

ооруну). ~sı yok пайдасы жок. ne

~? эмне пайдасы бар?

faydalanmak  пайдаланыш,  колдонуш,

ишке жаратыш.

faydalı 1.пайдалуу, жарактуу, керектүү.

2.кирешелүү.

faydasız 1.пайдасыз, жараксыз, керек- сиз. 2. бекерге, калп эле, бекерден бекер.

fayrap деœ. 1. отту күчөт! бууну кө- бөйт! (команда). 2. арго бир ишти ылдамдатма,     тездетме.     3.арго

(эшик, терезе, кийим ж. б. ) ачуу, чечүү. ~ etmek 1)очоктогу отту күчөтүү.   2)ишти   жандандыруу/

күчөтүү.  3)  арго  ачуу,  чыгаруу. pencereleri ~ etti терезелерди ачты. fayton 1. фаэтон. 2. зоол.  фаэтон кушу

(Phaeton).

faytoncu арабакеч.

faz   физ. ,        элек.        фаза.   ~   değiştirici

фазометр. ~ far фаза айырмасы.

~     kalemi     чыœалууну     өлчөгүч

(аспап).

fazilet,-ti 1.адамкерчилик, кишилик, ак ниеттүүлүк. к. erdem. 2. адеп- түүлүк, тарбиялуулук.

faziletli   адамкерчиликтүү,   кишилик-

 

 

 

 

 

fazitron

federe

 

түү, ак ниет.

fazitron физ. фазотрон.

fazla  1.ашык,  ашыкча,  көп.  ~  pişmiş

yemek көп бышып кеткен тамак. 2.

…. -ыраак( көбүрөөк, тазараак, узунураак  ж. б).  3.  ашкан,  артып

калган, калдык. ~dan ашыкча, ке- регинен көп. ~ olarak 1)мындан/ андан   башка,   ал   аз   келгенсип.

2)анын үстүнө. iki kat/misli ~ эки эсе көп. bundan ~ veremem мын- дан көп бере албайм. gereğinden ~

керегинен ашык. 4.бекер, ашык, пайдасыз, орунсуз. ~ konma бе- кер сүйлөбө. ~sıyla ашыкча, сура-

гандан көп, мол. ~ gelmek артык баш/ ашыкча, болуу. ~ almak көп алып алуу. ~ doyurmak 1)ашыкча

тойгузуу. 2)хим. ашыкча канык- тыруу. ~ harcama/masraf/ sarf etme ашыкча чыгым жасаш. ~ kaçırmak

көп ичип/жеп алуу. ~ kaçmak ашыкча болуу. ~ mal göz çıkarmaz мак. артык дөөлөт баш жарбайт. ~

olmak көп/ашык/ашыкбаш болуу.

~ kıymet, kıymeti ~ экон. кошумча нарк.

fazlaca 1.ашыкча, артыкча, өтө эле, опсуз/орунсуз эле. 2.керегинен көп, мол.

fazlalaşmak көбөйүү, өсүү, саны артуу.

fazlak,-ğı  ашыкчалык,  артыкбаштык керегинен көптүк. ~ etmek ашыкча

болуу, көпсүнүү, көп көрүнүү.

febiha эœ сонун! ошентсин! ошондой болсун! жарайт! gelirse ~, gelmezse

ne yapalım! келсе сонун болот, келбесе эмне кылмак элек!

fecaat,-ti        кыйын        абал/кырдаал/жаг-

дай, кырсык, азап, кайгы.

feci жан ачыткан/кейиткен, кейиштүү, адам чыдагыс, оор, катуу. ~ şekilde

can berdi жан кейиткен өлүм болду, кыйналып  өлдү. ~ felâket жан   кейиткен   балакет.   ~   kaza

катуу/аянычтуу кырсык.

fecir,-cri таœга жуук, таœ атып келаткан кез, таœ кызарып/ кылайып аткан учур.

fecrikâzip,-bi таœ агарганда  көрүнгөн айдыœ, жалган таœ.

fecrisadık,-ğı чыныгы таœ.

feda 1.курман. yurt uğruna canım ~ мекен үчүн жаным курман. 2.са- дага. ~yi nefs etmek жанын садага

чабуу. ~ edilmek курман чалынуу.

~  etmek  1)курман  чалуу.  2)ба-

шынан садага кылуу, көз жумуу,

колдон чыгаруу. ~ olmak курман чалынмак. ~ olsun! баштан садага! баштан айлансын!

fed 1.(бир ишке/идеяга) жанын арна- ган, артынан сая түшкөн, жаны- нан артык көргөн. 2. патриот, ык-

тыярдуу, көœүлдүү. 3.жан аябаган, жүрөктүү. 4.сакчы, коруучу, бодигард.

fedaîlik,-ği жанкечтилик, берилгендик.

fedakâr жан аябас, жан кыйышпас, берилген, боорукер.

fedakârk,-ğı жан аябастык, жан кы- йышпастык, кыйышпастык, боо- рукердик. ~ta bulunmak/ ~ etmek/

~ yapmak (бирөө, бир нерсе үчүн) жан аябоо, жанын үрөө. ~a kat- lanmak   (бир   максатка   жетүү

үчүн) ар түркүн кыйынчылыктар- га моюн сунуу/чыдоо.

fedamet,-ti мед.  жарым эстик, акылы

кемдик.

federal,-li федералдык, федеративдүү. ~ devlet  федералдык  мамлекет.  F~

Almanya Cumhuriyeti Германия Федеративдик  Республикасы.

federalist федералист.

federasyon 1.федерация. 2.бирикме, бирдик. futbol ~u футбол федера- циясы.

federatif федерализмге тиешелүү же ылайык түзүлүштө болгон.

federe 1.(бир) федерацияга тиешелүү.

2.конфедерация мүчөсү.

 

 

 

 

 

feet

fen

 

feet,-ti фут (=30, 5см узундук бирдиги) . fehamet        I,-ti        1.улуулук.        2.жогорку мартабалуулук, кадырмандык.

fehamet        II,-ti түшүнүктүүлүк, сез- гичтик, байкагычтык, сергектик, зээндүүлүк.

fek,-kki бузуу, жокко чыгаруу, күчүн жоготуу.

fekül  крахмал.  patates  ~ü  картошка

крахмалы.

felâh 1.бошонуш, кутулуш к.   onum. 2.

бакыт.   ~   bulmak   1)боштондук

алуу, кутулуу. 2)бакытка жетүү.

felâket,-ti 1. балакет, балаа, кырсык, кайгы,    кыйынчылык,    мүшкүл,

катастрофа. 2. жаман, түшүнүксүз.

~ bir yazı аябай начар/түшүнүксүз жазуу.  3.  өтм.   балакет,  балээ,

шайтан. bu z bir ~! бул кыз бир балакет! ~ getirmek балакет алып келмек.    ~    haberi    жаман/өлүм

кабары. ~e ramak балакетке учуроо.

felâketli        балакеттүү,        кырсыктуу,

коркунучтуу, балакет баскан.

felâketzede балакетке/кырсыкка ка- былган, жабыр тарткан.

felç,-ci мед. шал, паралич, мээге кан куюлма, апоплекция. к. inme. ~ gelmek/~olmak шал болуу, мээсине

кан куюлуу. ~e ramak өтм. шал болуу, (бир иш) токтоп калуу. ~e ratmak (бир ишти) шал кылуу,

токтотуп салуу.

felçli шал, кыймылсыз, жансыз, жарым жан.

feldmareşal,-li  фельдмаршал.

felek,-ği 1.эск. асман, көк жүзү. 2.дүйнө жүзү, аалам. 3.таалай, бакыт, жол,

шанс, тагдыр. ~ bana bunu da çok gör тагдыр муну да мага көп көрдү.  ~ten  bir  gece/gün  çalmak

эсте каларлык бир кече/күн өткөрүү. ~in çemberinden geçmek турмуштун ачуу-таттуусун татуу,

көптү көрºº. ~in sillesine uğramak/

~in sillesini yemek аянычтуу абалда калуу, балакетке кабылуу.

~ini  şaşırmak  күтүлбөгөн  абалда

калмак, алапайын таппай калмак.

felekiyat,-tı   эск.   астрономия.   к.   gök bilimi.

Felemenk,-ği тар. 1идерландия, Гол- ландия. 2.голландиялык. ~ taşı 1)роза     түрүндөгү     бриллиант.

2)голландия бриллианты.  ~ peyniri голландия быштагы.

Felemenkçe        нидерланд        (голландия)

тили.

Felemenkli  нидерландиялык,   голлан- диялык.

felfelek,-ği 1.кичинекей көпөлөк түрү.

2.  бот.   катеху  пальмасы  (Arec a

catechu).  (birinin  içine)  ~  sokmak

(бирөөнү) шектендирүү, ойго салуу.

felfellemek 1. эски чыйрактыгын жого-

туу. 2. алдастай түшүү, апкааруу. 3.токтоштон мурун жай айланыш (мис. ийик, чыгырык).

fellâh 1.эск.  дыйкан. 2.египед дыйка- ны. 3.ооз. негр, арап.

fellek: ~ ~, fellik fellik элдек - делдек,

чымын-куюн (коркуу ичинде, абдаарып ары-бери жүгүрүº). ~ ~ çocuğunu arıyor элдек-делдек этип

баласын издеп жүрөт.

felsefe философия. ~î ulâ метафизика. ~ yapmak        шылд.        акылдуусунуу,

кыйынсынуу.

felsefeci   философ,   философия   муга- лими.

felsefî        философиялык.        ~        yöntem

философиялык система.

feminist,-ti  1.феминист.  2.  феминист-

тик.

feminizm феминизм.

fen,-nni 1. табигый илимдер (физика,

химия, математика, биология сыяктуу). 2.технология, колдон- мо  илимдер.  3.илим,  маалымат.

4.өтм. айла, амал, куулук.

 

 

 

 

 

fena

ferace

 

fena I 1.начар, жаман, сапатсыз. 2.ка- туу, өтө, абдан. son sözler onu ~ üz акыркы  сөздөр  аны  абдан капа кылды. 3.көп. bugün ~ işim var бүгүн көп ишим бар. 4.оору, ноокас.  ~  durumda  абалы  оор. 5.жагымсыз,        жийиркеничтүү.        ~ koku   сасык   жыт.   6.абийирсиз, адепсиз, уятсыз. ~ kadın адепсиз/ уятсыз аял. ~ bakmak жаман көзү менен кароо. ~ya çekmek тескери түшүнүү.  ~  değil/sayılmaz  жаман эмес. ~ etmek 1)жаман иш кылуу. 2)(бирөөгө) жамандык жасоо. 3)(би- рөөгө) жамандык кылуу, оорутуу (мис. тамак, ичкилик, дары ж. б. берип). ~ gelmek 1)жаман көрүнүү. 2)жаман,  зыяндуу  болуп  чыгуу. bu ilâç bana ~ geldi бул дары мени жаман   кылды.   ~   gitmek   иши оœолбоо.  ~sına   gitmek  1)  (бир мамиле,  сөз) капа кылуу, жанын кейитүү. 2)жинин келтирүү. ~ hâl- de   аябай/абдан/абдан   катуу/жа- ман. ~ hâlde bozulmak катуу жини келүү.  ~  hâlde  dövmek  өлөрчө сабоо.  ~  kalpli  таш  боор,  кара мүртөз. ~ olmak 1)өзүн жаман се- зүү, ноокастоо. 2)капа болуу, жа- быркоо. ~ yakalanmak бети ачыл- мак, жүзү ашкерленмек. ~ yapmak жаман кылыш/ абалда калтырыш, катуу        сабак                бериш.        ~        yerine vurmak  талуу  жеринен  кармаш.

~ya yormak жаман нерсеге жоруш.

fena II эск.  өлүмдүү (дүйнө). ~ bulmak

өлүш, жок болуш.

fenalmak  1.начардаш,  начар  абалга келиш. iş fenalaş иш начарлады.

2. (ноокастын) абалы оордоо. 3.эсин жоготуу, талып калуу.

fenak,-ğı   1.жамандык,   зыян,   залал,

кыянаттык. bunda ne ~ rüyor- sunuz? мунун эмне зыяны бар? şakada bir ~ yok тамашада эч бир

жамандык жок. 2.эс оома, талма. ~

etmek        жамандык жасоо. ~ geçirmek эсин жоготуу.

fener 1.панар. el ~i кол панар. ~ direği

панар тиреги. 2.деœиз панары, ма- як. 3.саптуу кофе подносу. 4.ар- хит.   панар.  ~  ala колдоруна

панар кармап жасалган жүрүш. ~ bağı зоол. панар/жаркырак ба- лык (Lophius piscatorius). ~ çekmek

  1. 1)жарык кармап элдин алдында жүрүү. 2)жол башчылык кылуу. ~i nerede  söndürdün?  какшык  таœ 

атканча кайда жүрдүœ?

fenerci  1.панар  жасаган/саткан  киши.

  1. 2.деœиз    панары    сакчысы.   3.эск. 

көчө панарларын күйгүзгөн киши. fenerli 1.панардуу. 2.арго сакалчан. fenik  I,  -ği  пфеннинг  (немецтердин

майда тыйыны, марканын жүздөн бири).

fenik II, -ği хим.  карбол. ~ asit карбол

кислотасы.

fennî  1.илимий.  2.техникалык,  инже- нердик.

fenniyat,-ti  технология.

fenol,-lü хим.  фенол, карбол кислота- сы.

fenomen 1.филос. феномен. 2.факт, ку- булуш. 3даттан тышкаркы көрү- нүш,  укмуш,  феномен,  жараты-

лыштын керемети, сейрек көрү- нүш.

fenomenizm филос. феноменализм.

fenotip,-pi биол.  фенотип.

fent,-di куулук, амал, айла. ~ çevirme

колго түшүрмө.

feodal,-li феодал.

feodalizm феодализм.

fer  1.жарыктык,  айдыœдык,  көркөм-

дүүлүк, шаани. 2.(көздөгү) нур, жандуулук. zün ~i көздүн нуру. 3.жасалга, оймо.

ferace 1.эск. фераже (түрк аялдары- нын жерге чейин жеткен узун ча- паны). 2. мевлеви дервиштеринин

жеœил тыш кийими.

 

 

 

 

 

feragat

feryat

 

feragat,-ti 1.баш тартыш, өз ыктыяры менен чегиниш. ~le жан аябай, өзүн унутуп. 2.токтотуу, таштап чыгып        кетүү (мис. ишин). 3.тынчтык, жан жыргалы. ~ etmek баш тартыш, чегиниш, укуктарын өз ыктыяры менен бериш. tahttan

~ etmek тактыдан баш тартыш.

ferah   I   1.жарык,   айдыœ.   ~   bir   oda

жарык бөлмө. 2.кенен, чоœ, көп киши баткан. i ~ olmak кеœ- кесири  болуш  (бөлмө,   имарат).

  1. 3.мол, толуп-ташкан. ~ fahur 1)мол, төгүлүп-чачылган. 2œ- гайлуу. ~ ~ 1) кеœ-кесири, молдук 

ичинде. 2) эœ аз, эœ болбогондо. ~

~ otuz yaşında эœ жок дегенде отуз жашта.

ferah II 1.кубаныч, бакыт, бакубат, бей- пил, бейкапар. ~a çıkmak бакты- луу жашоо. 2.көœүлдүү. gönlünü ~

tut! көœүлдүү (кам санабай) жүр!

ferahlamak,        ferahlanmak        1еœейиш,

чоœоюш. 2.көœүлдүү болуш, көœү-

лү көтөрүлүш, чери жазылыш. içim ferahla санаам тынчыды, жаным жай алды.

ferahlı көœүлдүү, кубанычтуу, көœүл көтөрүүчү,  жагымдуу.

ferahlık,-ğı        1.кеœирилик,        жарыктык,

айдыœдык. 2.тынчтык, бейкуттук, бейкапарлык. ~ hissetmek рахатта- нуу, жаны жай алуу.

feraset I, -ti паразат, тетиктик, зээндүү- лүк, түшүнүктүүлүк, билгичтик, сезгичтик, баамчылдык.

feraset II, -ti чабендестик.

ferasetli паразаттуу, баамчыл, тетик, зээндүү.

ferç,-ci биол. ургаачы жандуулардын жыныс органдарынын тышкы кө- рүнүшү.

ferdî эск. жекече, жалгыз өзүнө тиеше- лºº. ~ hususiyetler жекече өзгөчө- лүктөр. ~ tebbüs(ler) жекече де-

милге.  2.өзүнчө,  айрым.  ~  toplu-

luklar өз алдынча ансамблдер. 3.филос. субъективдүү.

ferî кошумча, экинчи даражадагы, ор-

ток, кыйыр. ~ fail ук. кылмыш ортогу. ~ haklar ук. кошумча укуктар.

feribot,-tu сал, паром, ферибот (бир жэ- эктен экинчи жээкке машина, ва- гондорду алып өткөнгө жараган).

ferişte дин периште.

ferit,-di 1.теœдешсиз, ченемсиз, аалам- да/дүйнөдө жок, жападан жалгыз,

укмуш. ~i dehr дүйнөдө теœдеши жок. 2.бермет тизген жип.

ferman 1.барман, жардык (указ). 2.буй-

рук, эмир. ölüm ~ı өлүм буйругу. ~ çıkmak жардык чыгуу. ~ dinle- memek  буйрукка/жардыкка   баш

ийбеш. İlâhî Кудайдын буйругу.

~ sizin сиз эле билиœиз, сиздин ыктыярыңыз        менен/айткандай

болсун.

fermanlı  1.барман  менен  издетилген кылмышкер. 2. өз билгенин кыл-

ган/бербеген     (киши).     ~     deli

кызылдай жинди.

fermantasyon  хим. ,   биол.    фермента-

ция.

ferment,-ti хим. , биол.  фермент.

fermer фермер.

fermuar  сыдырма  (кийимдин,   буюм- дардын).

ferro   хим.        ферро-    :    ferromagnetik

ферромагниттүү.

fert,-di  1.эск.    киши,  инсан,  индивид, субъект. к.  birey. ~ mülkiyeti жеке

менчик. 2. мүчө (үй-бүлөнүн, коом- дун). aile ~leri үй-бүлө мүчөлөрº, бүлө.   ~   başına   киши   башына.

3.бирдик. 4. так сан. 5. ад. уйкаш- паган бейт.

feryat,- 1ыйкырык, чыœырык, өкү-

рүк. 2.эск.  дат, доомат, арыз-муœ.

basmak/koparmak кыйкырып- өкүрүү,   кокуйлоо.   etmek/eylemek

1)   кыйкырып-өкүрүү,   чаœыруу,

 

 

 

 

 

ferz

fevkalâde

 

озондоо, кокуйлоо. 2)жардамга чакыруу. ~a yetişmek жардамга жетип барыш.

ferz шахм. ферз.

fes феска (цилиндр түрүндөгү кызыл, чачыктуу баш кийим). ~ini havaya

atmak кубаныш, сүйүнүш (сөзм.

с. фескасын асманга ыргытыш).

fesat,-dı  1.бузуктук,  бузулуш.  mide  

ашказан бузуктугу. ahlâk адеп- ахлактын бузулушу. 2.баш-ала- мандык, каргаша, чатак. ~ çıkar-

mak isteyenler var чатак чыга- рууну каалагандар бар. 3.кара ни- ет, кара мүртөз. ~ adam кара мүр-

төз киши. 4.бузуку, чагымчы. 5.айла, амал, куулук. ~ kaştır- mak/çıkarmak/kaynatmak (бир иш-

те) айламал колдонуш, киши- лерди бири-бирине каршы туку- руш, чагым салыш. ~ kumkuması

бузуку, чагымчы, куу, шумпай. ~ ocağı/yuvası  бузукулук  очогу/ уясы.  ~  tohumu  чагым/чатак  үрө-

нү. ~a vermek чатак чыгарыш. fesatçı чагымчы, бузуку, чатак. fesatçılık,-ğı  чагымчылык,  бузукулук,

чатактык.

feshetmek 1оюу, жок кылуу, токтотуу

(мис.  колдонуудагы  бир мыйзам-

ды). 2. бузуу (мис. келишимди). 3.таратуу (мис. парламентти), жабуу, ишин токтотуу (ишкананы

ж. б. ).

fesih,-shi 1оюш, жок кылыш, күчүн жоготуш   (мис.        бир  мыйзамды,

жобону ж. б. ). 2.таратыш, жабыш.

fesleğen        бот.        райхан        (Ocimum basilicum).

fesrengi күрөœ-кызыл, бордо.

festival,-li  1.фестиваль  (театр,  кино, музыка боюнча). 2.фестиваль (бир

аймактын эœ атактуу нерсесин көрсөтүүгө арналган). kiraz ~i ал- ча   фестивалы.   fındık   ~i   фундук

фестивалы. 3. арго тополоœ, дүр-

бөлөœ.

fesuphanallah        Кудая        тобо!        (таœ

калууну билдирет).

fethetmek каратыш, чаап/жеœип алыш

(бир өлкөнү, шаарды).

fetih,-thi  1.жеœиш,  каратыш,  ээлеш.  ~

etmek к. fethetmek. 2.ачыш, баш- талыш. ~i kelâm сүйлөшүүнүн башталышы.

fetihname жеœиш кабары/жардыгы.

fetiş 1.фетиш, бут, идол, мазар. 2.тумар.

3.өтм.   табынган,  ашкере  сүйүл-

гөн (бирөө же бир нерсе).

fetişist,-ti фетишист.

fetişizm фетишизм.

fetret,-ti 1.дин эки пайгамбар же пады- ша арасында пайгамбарсыз же падышасыз  өткөн  мезгил  (мис.

Азирети Иса менен Азирети Мухаммед арасындагы убак). 2.эки өкмөт арасында өткөн уба-

кыт. 3.парламент каникулу.

fettan 1.айлакер, куу, митайым, чагым- чы. 2.өтм.  ойсоке, кубулма, жыл-

маœдаган, азыткы, жолдон чыгар- ган.

fetva  дин  фетва  (шарият  маселелери

боюнча муфтийдин ачыктамалуу жообу). ~ vermek/çıkarmak 1)фет- ва  жарыялоо.  2)өтм.   өкүм  сүй-

лөө, керексиз буйруктар берүү, каяшага жол бербөө.

feveran   1.эск.        боркулдама,    кайнама.

2.дароо жини келип кетиш, жаал- даныш. ~ etmek 1)жиндениш, жа- алданыш. 2)атылуу (жанар тоо).

fevk,-ki 1.үстүœкү, чокудагы. 2.жогору жактагы, үстүœкү баскычтагы (кызматы/мартабасы боюнча).

fevkalâde 1кмуштай, таœ каларлык, сыйкырдуу, адаттан тышкары, к. olağanüstü. ~ gelmek таœ каларлык

көрүнүү. 2.өзгөчө, атайын, шашы- лыш. ~ ahval/hâl өзгөчө абал. ~ mühlet        акыркы   мөөнөт.   3.өтө,

абдан, көп, аябай. babası ~ zengin

 

 

 

 

 

fevrî

fırça

 

атасы аябагандай бай.

fevrî 1. капысынан, күтүлбөгөн жерден, шашылыш.  2.өзүнөн  өзү,  ойлон-

бостон, импульсивдүү.

feyiz,-yzi 1.молдук, берекет, ашып-таш- кан, байлык. 2.кеœ пейилдик, жоо-

марттык. ~i İlâhî Кудайдын кеœ пейилдиги. 3.өсүп, өнүгүп, гүлдө- гөн учур, ийгилик, прогресс. ~ bul-

mak ийгиликке жетишүү. 4. санаа- нын/көœүлдүн тынчтыгы. 5. таа- сир.

feza  1.ачык  мейкиндик,  кеœири  жер.

2.физ. талаа; мат. мейкиндик. 3.космос, космос мейкиндиги, к.

uzay. ~ adamı космонавт. ~ gemisi

космос кемеси.

fezleke 1.жыйынтык, натыйжа, бүтүм.

2.токтом. 3.меморандум.

fıçı 1.челек, бочка. ~ bağı челекте туз- далган  балык.  ~  birası  челекте

ачытылган пиво. 2. (~ hacmi) бар- рель (суюк жана майда заттарды өлчөгөн бирдик). ~ gibi челектей,

семиз, курсактуу (киши).

fıçılamak        челекке        салуу,        челекке ачытуу.

fıkıh,-k 1. мусулман дининин кодек- си. 2. аңдапилүү.

fıkır: туур.с.~ ~ 1)борк-борк (кайнаган

суунун үнү). 2) көпчүлүк, топтош- кон эл. 3) шыœк-шыœк, шыœгыр- шыœгыр  (күлкү).  4)  ойкуштаган,

оштонгон (аял). ~ ~ kan ойсоœ- догон аял. yollarda ~ ~ insan kaynıyor жолдордо киши батпайт/

жүнүн жейт.

fıkırdak,-ğı 1.ордунда тура албаган, жел таман.   2)ойкуштаган,   оштонгон,

ойсоктогон.

fıkırdamak  1.борк-борк  кайноо,  бор- кулдоо   (суу),   көбүрүп-жабыруу

(деœиз). 2. ойсоœдоо, ойкуштоо (аял). 3.каткыруу, кыткылыктап күлүү.

fıkırdaşmak  1.(бири-бирине)  эркелөө,

наздануу, ойноо. 2.шыœкылдашып күлүү, шыбырашып сүйлөшүү.

fıkır боркулдак, шыœкылдак.

fıkra 1.анекдот. Nasrettin Hocanın ~ları Кожо Насреттиндин анекдоттору. 2.аœгеме, новелла, фельетон, там-

сил, газета хроникасы. 3.(текст- тен) үзүндү, абзац, параграф, бө- лүм. 4.жобо, статья (мыйзамдын).

5.анат. омуртка.

fıkracı 1.анекдот айткан киши. 2.анек-

дот жазган киши.

fıkralılar зоол. омурткалуулар (Verte- brata, Craniata). к. оmurgalılar.

fıldır: ~ ~ жалт-жалт (көз караш). ~ ~

bakış, ateş gibi ge жалт-жулт караган, өрттөй жанган жигит.

fındık,-ğı 1. фундук, токой жаœгагы да-

рагы (Corylus avellana). 2. токой жаңгагы өмөсү) ~ bahçesi фун- дук бакчасы. ~ faresi 1)зоол. боору

ак, жону боз көбүнчө фундук бак- часында жашаган чычкан (Mus- cardinus avellanarius). 2) кадимки

үй чычканы. ~ kabuğunu doldur- maz маанисиз, арзыбаган, болор- болбос. ~ kabuna sığacak kadar

ufalmak бүжүрөө, бүкчүйүү. ~ kırmak катынпоздук/жүрөөнөк- түк кылуу. ~ kurdu gibi кичинекей

толук (аял). ~ yuvası колдун үстүндө, манжалардын түбүндөгү чуœкурчалар.

fındıkkıran жаœгак чаккыч.

fır туур. с. зыр-зыр, зырылдаган (тез айланган  нерсе,  катуу  чабылган

ат ж. б. ). ~ dolanmak ийик болуп чимирилиш, айланкөчөк атыш. ~ (~)  dönmek  1)айланып-тегеренип

жүрүш. 2агалданыш, жарамат- таныш.

Fırat Ефрат (дарыя).

fırça 1.щётка. elbise ~sı кийим  щётка. diş ~sı тиш щётка. 2.кист, кисточ- ка.   resim/boya   ~sı   сүрөт   кисти.

3.өтм.   сүрөт (өнөр,  чыгарма). ~sı

 

 

 

 

 

fırçalamak

fırtına

 

beğenilen   ressam   өнөрº   өскөн/ сүйүлгөн сүрөтчү. ~  çekmek (би- рөөнү)  жемелеш,  тилдеш.  ~  gibi тик,   кайраттуу   (сакал,        мурут, чач).

fırçalamak  1.щёткалап  тазалоо.  2.(уу-

да) коюу, саздуу токойдон өтүү. 3.

арго (бирөөнү) жемелөө, тилдөө.

fırdolayı айлана-тегереги, төрт/ туш/ар

тарабы.

fırdöndü 1. тех.  шарнирлүү түзүлүш.

2.(кумар    ойнунда    колдонулган)

коло чимирик. 3.өтм. туруксуз, жылкы мүнөз, оœ-тетири кыялдуу (киши).

fırfır бүйүрмө (көйнөктүн, парданын ж. б. этегине салынган).

fırfırlı бүйүрмөлүү.

fırıldak,-ğı 1.чимирик (балдар оюн- чугу). 2.вентилятор. 3.мордун ша- малга  карата  айланган  калпагы.

4.айлакердик, митаамдык, чагым, интрига. ~ çevirmek/döndürmek айла-амал колдонуу, чагым салуу,

митаамдык кылуу. ~ gibi жинди кыял, мүнөзү туруксуз, оома.

fırıl: туур. с. ~ ~ зыр-зыр (тез айланган

нерсе) .

fırın 1еш. ~a koymak/rmek мештин ичине   коюу.   elektrik   ~ı   электр

меш. atom атом (ядролук) реак- тор. maden домна, кен иштеткен меш.  tuğla  ~ı  кирпич  бышырган

меш. 2.наабайкана, нан бышырган жер. ~ gibi тозоктун отундай (ысык). kadar ~ ekmek yemesi

lâzım (бир максатка жетиш үчүн) башынан көп нерсе өткөрүш керек.

fırıncı наабайчы.

fırınlamak 1.бышыруу үчүн мешке коюу. 2.мешке коюп кургатуу.

fırka 1.эск. эл, калк, көпчүлүк, топтош- кон кишилер. ~ ~ топ-топ. 2.аск. дивизион;  деœ.   эскадрон,  (кеме-

лер) бирикмеси. 3.саясий партия.

~ azası/mensubu партия мүчөсү.

fırkacı   бир   партиянын   мүчөсү   же жактоочусу.

fırkata деœ. бригантина, фрегат.

fırlak тосток, томпок. ~ gözler тосток көз. gırtlağı ~ кокосу чыгып тур-

ган.

fırlamak 1. учуп чыкмак (куш). 2.чы-

гып кетмек. ğözleri yerinden rladı

көздөрү (чанагынан) чыгып кете жаздады. 3.тура калмак, чуркап чыкмак. ok gibi yerinden fırladı ок-

той болуп атып чыкты. 4.бат көтөрүлүп кетмек, жогоруламак (мис. баа).

fırlatmak 1.ыргытуу. t ~ таш ыр- гытуу. 2.учуруу, атуу. roket ~ ра- кета атуу. uzay gemisini ~ космос

кемесин учуруу. 3.(бааны) көтө- рүү, жогорулатуу.

fırsat,- бурсат,  мүмкүнчүлүк,  ыœгай,

шарт. ~ aramak/beklemek ыœгай- луу учурду күтүү. ~ bilmek мүм- күнчүлүктөн пайдалана калыш. ~

bu ~ (бир нерсе жасаш үчүн) эœ ыœгайлуу жагдай/учур. ~ bulmak ыœгайын  келтирүү,  дароо  пайда-

ланып калуу. ~ düşkünü пайдакеч.

~   düşmek   жолу   ачылуу/болуу.

~tan istifade etmek учурдан/ мºм-

кºнчºлºктөн пайдаланыш. kaçırmak мүмкүнчүлүктү колдон чыгарыш. kaçırmamak мүмкүн-

чүлүктү колдон чыгарбоо. ~ kolla- mak/zlemek ыœгайын күтүү. ~ vermek  мүмкүнчүлүк  берүү,  шарт

түзүү. ~ yoksulu шарты жок, жолу жок.

fırsatçı пайдакеч, шылуун.

fırt  I  бир  жутум  ичкилик,  бир  сорум тамеки.

fırt II : туур. с. ~ ~ шып-шып. ~ ~ girip

çıkmak шып-шып кирип-чыгыш/ шып        этип кирип, шып этип чыгыш.

fırtına 1.бороон, алайүлөй, борошо. ~

 

 

 

 

 

fırtınalı

fidye

 

çıkmak бороон болуу. ~ dinmek бороон тынчуу. ~ ihbarı бороон кабарчысы/эскертүүсү. dolu ~sı күн күркүрөп чагылган чартыл- доо. kar ~sı кар борошосу. 2.өтм. кыйын жагдай, оор абал. Fransa II nya Savaşında bir ~ atlattı Франция II Дүйнөлүк Согуш учу- рунда бир бороондон аман калды. 3.өтм. ички кооптонуу, тынчсыз- дануу. ~ gibi 1)тез, шамалдай болуп, шуулдап. ~ gibi geldi gitti бороон сымал келди, кетти. 2)каардуу, заардуу, жаалданган, бакырыпкүргөн (киши).

fırtınalı бороондуу, борошолуу.

fırttırmak арго акыл-эсин жоготуу, делирүү, жинди болуу.

fıs: туур. с. ~ ~ шыбырашуу. ~ ~ konmak 1)шыбырашып сүйлө- шүү. 2)ушакташуу. ~ geçmek арго

кулагына шыбыроо.

fısfıs туур. с. быш-быш (бир нерсени чачу/ чачыратуудан чыккан үн).

fısıldmak шыбырашуу (бири-бири менен).

fısıl : ~ ~ шыбыр-күбүр.

fısıl шыбыр. ~ gazetesi көпчүлүккө белгилүү бир окуяга байланыш- туу ушак.

fısır: ~ ~ 1.чатыроо, шылдыроо (жука, жеœил нерсе күйгөндө же тар тешиктен суу акканда чыккан үн).

kuru otlar ~ ~ yanar куу чөптөр чатырап күйөт. 2.жашыруун, пас үн менен шыбырашып сүйлөшүү.

fısırdamak 1.чатыроо, чыртылдоо (от).

2.шылдыроо (суу).

fıskıye, fıskiye фонтан.

fıslamak 1.шыбыроо. 2.тымызын жет- кирүү, сөз ташуу, тыœчылык кылуу.

fıstık, -ğı мисте. ~ ağacı мисте дарагы. ~ çamı к. çamfıstığı. ~ gibi 1)жумуру, толук,   чымыр   (дене).   2)   сулуу,

келишимдүү.

fıstı саргыч жашыл (түс). ~ makam

жайма жай, шашпай, жайбаракат.

~  makanda  geliyor  жайбаракат

келатат.

fıstıkk, -ğı мисте бакчасы.

fış : ~ ~ к.  fışır fışır.

fışıl 1.шуудурак, шоокум, шуулдак (жалбырактын, деœиздин, шамал- дын ж. б. ). 2.шылдырак (суунун).

fışır: туур. с. ~ ~ 1. шуудур-шуудур, шуу-шуу. 2. шылдыр-шылдыр, күлдүр-күлдүр. su ~ ~ akıyor суу

шылдыр-шылдыр агып жатты. ~ ~ etmek 1)шуудуроо. kum ~ ~ etti кездеме    шуудур-шуудур    этти.

2)шылдыр-шылдыр    этүү    (мис.

булак).

fışırdamak        1.шуулдоо,        шуудуроо.

2.шылдыроо, шылдырап агуу.

fışır к.  fışıltı.

fışkı (ат, уй ж. б. малдын) жампасы.

fışkılamak        кык        менен        топуракты семиртүү.

fışkın (бактын) бүчүрү, бутагы, талы. ~

atmak бүчүр байлоо.

fışkırmak        1.бышкырып/атып        чыгуу

(суу),     жалындоо,     жалбырттоо,

алоолонуу (от), түтүктөө (газ, нефть). sular fışkır суу атып чыкты.   yeni   açılan   kuyulardan

petrol fışkırıyor жаœы ачылган ку- юлардан нефть атып чыгып жатат. fıtık,-ğı  мед.   чурку.  göbek   киндик

чуркусу. kan карын чуркусу. ~ olmak арго кыйын абалда калмак.

fıttırmak к.  fırttırmak.

fiber фибра. fiberglas айнек була. fibrin фибрин.

fibrom фиброма.

fidan  көчөт,  бутак.  aşı   кыйышты- рылган бутак. ~ boylu/ ~ gibi тал

чыбыктай (ичке узун бойлуу). fidank,-ğı көчөт өстүрүлгөн жер. fide көчөт, сабак.

fidye барымта, кун, башынын баасы.

 

 

 

 

 

figan

fikir

 

figan кыйкырык, чаœырык, өкүрүк, ый, кокуйлоо. ~ etmek/eylemek чыœы- рыш, кыйкырып-өкүрүш, ыйлаш, кокуйлаш.

figür ар түрдүү мааниде: фигура. ~ ressamı портретист. bale балет

фигурасы. mecburî ~ler спорт мажбур фигуралар. serbest ~ler эркин фигуралар.

figüran 1.театр аз сүйлөгөн же сүйлө- бөгөн ролго чыккан актёр. 2. өтм. (коомдо) маани берилбеген, бары-

жогу билинбеген кичине киши.

figüratif  фигуралары  болгон.  ~   sanat

ичинде адам, айбан, табият фигу-

ралары орун алган санат түрлөрү.

figurist портретист.

fihris,   fihrist,-ti   1.көрсөткүч,   индекс,

мазмун (мис. китептин). 2.ре- естр, каталог. kütüphane ~i китеп- кана каталогу.

fiil 1.иш, аракет, кыймыл, процесс. к. eylem. ~î hayır жакшы/ кайырлуу иш. ~î kabih уят иш. 2.грам. этиш.

~ çatı этиштин мамилеси. ~ gövdesi этиштин уœгусу. ~ çekimi этиштин жакталышы.

fiilen иш жүзүндө, чынында. ~ ihr edilmiş mallar иш жүзүндө экс- порттолгон товарлар. bir devletin ~

tanınması бир мамлекеттин рас- мий таанылышы.

fiilî 1.чыныгы, анык, накта. ~ hizmet аск.

чындап  өтөлгөн  кызмат.  2.грам.

этишке байланыштуу.

fiilimsi        грам.        этиштин        формалары

(атоочтук, чакчыл, кыймыл атооч ж. б. ).

fiilyat,- жасалган  иштер,  аракеттер,

кыймылдар.

fikir,-kri пикир, ой, көз караш, идея, акыл, кеœеш. ~imce менин оюмча.

~ini açık söylemek оюн/пикирин ачык айтыш. ~ini açıklamak оюн/ пикирин ачыктоо. ~ini mak ой

бөлүшүү. ~ adamı ойчул, дааныш-

ман. ~ almak кеœеш сураш, оюн билиш (бирөөнүн). ~ aşverişi пи- кир алмашуу. ~inden atmak ба- шынан/оюнан чыгарып салыш. ~ ayrılığı пикир келишпестик. ~ ba- ğımsızğı эркин ойлоо/пикир. ~ ini beyan etmek оюн/пикирин ачык айтуу. ~inden cayrmak айны- тыш, оюнан/пикиринен баш тарт- тырыш. ~inden caymak айныш, оюнан/пикиринен баш тартыш. ~i dağınık энөө, кайсар, ою чачкын. ~ danışmak/almak пикир сураш, ке- œешиш. ~ darğı акылы кыска- лык/тайкылык. ~ini değiştirmek пикирин өзгөртүү. ~e düşmek ой- го/эске тºшºш. ~ edinmek пикирге келүү. ~ine gelmek оюна/эсине түшүш/келиш. ~e getirmek 1с- кертиш,   эсине   салыш.   2)эстеш.

~ime göre менин оюмча/пики- римче.  ~  hürriyeti  ой-пикир  эр-

киндиги. ~ işçisi акыл эмгеги менен иштеген. ~ine iştirak etmek

(бирөөнºн) пикирине/оюна ко- шулмак. ~ine  koymak оюн/эси- дартын ээлеп алуу, эси-дарты -

да болуу. ~i kurcalamak оюнан/ эсинен кетпөө. ~ cadelesi идеа- логиялык    күрөш.    ~inde    olmak

1)(бир нерсени) ойлош, пландаш. kalmak ~inde olan калышты ойло- гон. 2)…деп эсептеш, пикиринде

болуш. ~ özgürğü ойлоо/пикир эркиндиги. ~ini paylmak оюн/ пикирин бөлүшүү. ~i sabit оюнан/

пикиринен кайтпаган. ~inde sak- lamak 1)эсинде тутуш. 2) оюн жа- шырыш. ~ serbestisi ой/ пикир эр-

киндиги. ~ini sormak оюн/пики- рин сураш. ~ini söylemek пики- рин/оюн  айтыш.  ~  teatisi  пикир

алмашыш. ~ uyakğı зээндүүлүк, ой-пикир сергектиги, баамчыл- дык.  ~e  varmak  пикирге  келиш/

барыш.  ~inden  vazgeçmek  оюнан

 

 

 

 

 

fikirce

film

 

баш тартыш, айныш. ~ vermek 1еœеш бериш. 2)пикир тууду- руш. ~ yazı идеологиялык мака- ла. ~ yormak башын/мээсин оору- туш/чиритиш. ~ini yükseltmek (би- рөөнүн) акыл деœгээлин көтөрүү.

~ rütmek ой жоруш, ойго батыш, пикир жаратыш. aklı ~i bir şeyde olmak эси-дарты бир нерседе болуу. aklı ~i çaşmak ой- санаасы/эси-дарты иштегенде. aynı/bir ~de olmak бир пикирде болуу. zim ~ арам ой.

fikirce акыл-эси боюнча. ~i zayıf акыл- эси кем.

fikirli пикирдүү/ойлуу, пикири болгон.

açık ~ ачык ойлуу/ пикирлүү. dar

~  түшүнүгү  тар,  ою  кыска.  geri  ~

  1. 1)кем акыл. 2)реакционер. 

fikirsiz акылсыз, санаасы жок.

fikren 1.оюнда, кыялында, өз ичинен.

  1. 2.пикири боюнча, идеологиялык жактан. 

fikriyat рухий дүйнө, идеология.

fiksatif,-fi фото фиксатив.

fiksiyon фикция.

fikstür спорт так белгиленген, кабыл

алынган (мелдештердин тарти- би).

fil 1.зоол.  пил (Elephas). Аfrika ~i афри-

ка пили (Loxodonta africana). Аsya/ Hindistan ~i индия пили (Elephas maximus).   2.шахм.    пил.   ~   dişi

1)пилдин эки узун тиши. 2)анат. дентин, тиштин сөөк тканы. 3)пил сөөгүнөн  жасалган.  ~  gibi  1)өтө

чоœ, семиз. 2)тойбос, тамаксоо. ~ gibi yemek опсуз көп жеш, тамакка тойбош.  ~  hastağı  мед.   буттун

шишик оорусу, элефантиаз.

filâman  1.була,  жип.  2.элек.        электр лампочкасындагы ичке зым.

filân к.  falan.

filânca баланча, түкүнчө.

filântrop,-pu филантроп.

filântropi филантропия.

filârmoni филармония.

filârmonik филармония(лык). ~ orkes- trası филармония оркестри.

filbahar, filbahri бот. жазда ак жыттуу гүл ачкан кооздук бадалы (Philadelphus).

fildişi,-ni пил сөөгү түстүү. ~ gibi бат- ташкан акчыл түс. ~ karası пил сөөгүнүн  күлүнөн  жасалган  кара

боёк.

file  1.чач  тору.  2.тор  сумка.  3.спорт

(футбол,        волейбол        ж. б. )        тор

тºрºндөгº тоскучтар.

fileto боконо эти, сулп эт (касаптык малдын).

filhakika чындыгында, чынында, иш жүзүндө, акыйкатта.

filigran филигрань (жарыкка тоскондо

гана көрүнчү белгилери бар кагаз).

filika кемелердеги жан куткаруучу кайыктар.

filinta  карабин,  аœчы  мылтыгы.  ~  gibi

келишимдүү, шыœга (киши).

Filipin  Филиппин.  ~  Adaları  Филип-

пин аралдары. Filipinler филиппиндер. Filipinli филиппиндик.

Filistin 1.Палестина. 2.Палестинага мү- нөздүү/тиешелºº.

Filistinli палестиналык.

filiz I бүчүр, бутак, сабак, жалбырак (жаœы байлаган). ~ gibi ичке, шыœга,    татытанакай    (аял).    ~

sürmek бүчүр байлаш.

filiz II геол. иштетилбеген кен кошул- малары.  demir  ~i  темир  рудасы.

bakır ~i жез рудасы.

filizî ачыкашыл (тºс).

filizkıran май айында болчу чыгыштан

соккон суук шамал.

filizlenmek  1.бүчүр  байлоо.  2.өнүгө/

өөрчүй баштоо.

film 1.пленка (камера үчүн). 2.фильм, кино. 3.ич тарап көрүнбөшү үчүн айнекке  жабыштырылган   жука

барактар.  ~ çevirmek 1)кино тар-

 

 

 

 

 

filo

fire

 

туу. 2)сүрөткө тартуу (фотоаппа- рат менен). 3.арго көœүл ачуу, убакыт өткөрүү. ~ makinası кино- камера. ~ oynamak кино киного тартылуу/түшүү. ~ oynatmak кино көргөзүү. ~ yıldızı кино жылдыз.

filo 1.деœ. флот, эскадра: авиаэскадра, эскадрилья. 2.(бирдей жүк ташы- ган) кемелер/ машинелер конвою.

filolog, -gu филолог.

filoloji филология.

filozof 1илософ. 2.өтм.  момун, өзү

менен өзү болгон киши.

filozoa 1.философ сыяктуу. 2.филосо-

фиялык.

filtre фильтр, чыпка, сүзгүч. ~den geçirme        сүзүш, фильтрлеш. ~ kâğı cүзгүч кагаз. hava ~si аба

тазарткыч. yağ ~si май чыпка. filtreli сүзгүчтүү, фильтрлүү,чыпкалуу. filtresiz cүзгүчсүз, фильтрсиз.

Fin 1инн. 2.финн калкына мүнөздүү/ тиешелүү. ~ hamamı финн мончо- су.

final,-li 1.спорт финал. 2.муз. финал, акыркы аккорд. ~e kalmak фи- налга чыгыш.

finalist,-ti финалист.

finans финансы. ~ kaynakları финансы булактары.  ~  sermayesi  финансы

капиталы.

finance : ~ edilmek каржыланыш, акча- лай  жабдылыш.  ~  etmek  каржы-

лаш, кредит бериш, акча менен жабдыш.

finansman 1аржылама. ~ kaynağı кар-

жылама булагы. 2.акча, финансы.

~ güçlükleri финансылык/акчалай кыйынчылыктар.

finansör финансист.

fincan 1өйчөк, кружка (кофе/чай ичкен). 2.элек.   фарфор изолятор.

~ gibi чекчейген, чакчайган (көздөр). ~ oyunu чөйчөк оюну (чөйчөктүн алдына шакек жашы-

рып ойнолот).

Fince 1.финн тили, финче. 2.финндер сыяктуу.

fingir: ~ ~ жылмаœ-жылмаœ. ~ ~ bakı-

şıyorlardı жылмаœ-жылмаœ этип карашып жатышты.

fingirdek    жылмаœдаган,    ойкуштаган,

ойсоœдогон (аял).

findirdemek   1.жылмаœдаш,   ойсоктош.

2.жеœил ойлуулук кылыш.

fingirdeşmek  (бири-бирине)  тийишүү, жылмаœдашуу, кыйшакташуу.

finiş 1.финиш, соœ, бүтүш. 2.спорт фи-

ниш, финиш сызыгы. ~e kalkmak финишке жетерде ылдамдыкты арттыруу (чуркоодо).

fink:        ~        atmak/vurmak        1)ойсоктоо,

кыйшаœдоо. 2)сайрандоо, чардоо.

Finlânda,        Finlândiya        1.Финляндия.

2.Финляндияга мүнөздүү/тиеше- лүү.

Finlânda, Finlândiyalı 1.финн. 2.фин-

ляндиялык.

Finli финн, финляндиялык.

fino 1.саксагай жүндүү үй ити. 2.арго

нашаа.

Fin-Ugor финн-угор (тилдери).

firakiye ад.  элегия.

firaklı ад.  аянычтуу, кайгылуу (аœге-

ме, поэма, ыр ж. б. ).

firar  1.качыш,  дезертирлик.  2.качып

кутулуш, бошонуш, уурданып чыгыш. 3. (газ, май ж. б. ) чыгыш, агыш. ~ etmek качыш. ~a kadem

basmak жылып жоголуш, качып кетиш. ~ teşebbüsü качышка аракет кылыш.

firarî качкын, дезертир.

firavun 1.тар.  фараон. 2.өтм.  тиран, эзгич, таш боор, канкор. 3.(карта

ойнунда) фараон. ~ gibi адам таш боор, аянычсыз киши. ~ inadı көктүк, кежирлик. ~ tepesi египед

пирамидасы.

firdevs 1.бейиш, бейиштин төрү. 2.бак-

ча, гүлзар.

fire соода (товардын) чыгашасы, зыя-

 

 

 

 

 

firez

fitil

 

ны, чыгымы, коромжусу, салма- гын жоготушу. ~ vermek кором- жуга учуроо, зыян тартуу.

firez 1аœы чыккан эгин. 2.аœыз.

firkateyn   тар.        деœ.        фрегат,    согуш кемеси.

firkete чач шпилкасы.

firma фирма, компания.

firuze  1.бирюза  (минерал).  2.ад.   көк,

асман. 3.көгүлтүр түс.

Fisagor:  ~  davası  Пифагордун  теоре- масы.

fisebilillâh Кудай үчүн, бекер, акысыз.

fiske        1.шакылдатма,        кырсылдатма

(манжаларды). ~  vurmak колдо-

рун кырсылдатуу. 2.чымчым. bir ~ tuz бир чымчым туз. 3йлаакча (теридеги).  4.көгөрүш  (кишинин

эти). ~ ~ kabarmak/olmak ыйлаак- тап кетүү. ~ kondurmamak/dokun- durmamak чымын кондурбоо, чаœ

жугузбоо.

fiskelemek        1.кол        кырсылдатыш.

2.жемелеш, тилдеш.

fiskos шыбыр-күбүр. ~ etmek шыбы- роо, акырын сүйлөшүү. kulak ~u yapmak     1)шыбырашып-күбүрө-

шүү. 2)ушактоо.

fistan 1.аял көйнөк. 2.фустанелла (ал-

бан,  гректердин),  шотландиялык

эркектердин этектери, шотландия аскердик кийими.

fisto 1.фестон, кооздук үчүн иштелген

кыйык. 2.дантелдикиндей  гүлү бар кездеме.

fistül мед. фистула (тиштин).

fiş 1.элек.  (электр буюмдардын) тºй- мөсº, штепсель. 2.белги, жышаан. hüviyet ~i аск.  аскердин (тааны-

туучу) жекече белгиси. 3.карточ- ка (катталган). 4.марка, талон, жетон. oyun ~i оюн жетону. 5.чек,

квитанция, фактура. ~ kesmek квитанция кесип бериш. ~ toplamak фактура чогултуш.

fişek,-ği  1.ок,  патрон,  гильза,  заряд

(мылтыктын, тапанчанын ж. б. ).

~ sürmek октоо (жаракты). ~ ya- tağı ок салган жер. 2.ракета. ~ at-

mak 1)ракета атыш. 2)фейерверк атыш. 3)өтм. дүрбөлөœ/тополоœ салыш.  4)арго  жыныстык  катыш

жасаш (эркек). havaî ~ фейерверк, салют. ~ gibi 1)ачуусу чукул (киши).   2)аткан   октой,   тез.   ~

salıvermek дүрбөлөœ чыгарыш, тополоœ салыш.

fişeklik,-ği        окчонтой,        ок        баштыгы,

патронташ.

fişlemek  1.карточкага  жазуу/  каттоо.

2.картотека түзүү.

fit I,-ti 1.чагым салуу, ортону бузуу. ~ çıkarmak/sokmak/vermek чагым салыш,    көкүтүш,    ара    бузуш.

2.душмандык, кастык.

fit  II  -ti  1септешме,  ыраазычылык, бүтүшмө. 2.арго (бир нерсеге) ма-

кулдук. ~ olmak 1)эсептешүү, бүтүшүү. 2)(бир нерсеге) макул болушуу, келишүү, ыраазычылык

берүү.

fit        III,-ti        (foot        сөзүнүн        көпт. т. )

узундук өлчөмү.

fitçi чагымчы, бузуку.

fitil 1.билик, боо. lâmbanın ~i лампанын билиги. 2.жаранын ичине тыгыл-

ган стерилдүү чүпүрөк. 3.конус түрүндөгү дары момдор. 4.аск. замбирек   октоодо    колдонулган

күйүүчү билик. 5.бүктөм (кийим- дин, жабуунун). 6.бир карта оюну. 7.арго  бутунда  тура  албагандай

мас. ~i almak жини келүү, кы- жыры кайноо. ~ ~ burnundan gel- mek     ичкен-жегени     мурдунан

чыкмак. ~ gibi (sarhoş) бутуна тура албаган/ылжыган мас. ~ olmak ылжып   мас   болмок.  ~   sokmak

чатак/чагым салмак, уруштурмак.

~ taşı асбест. ~ vermek 1)ачуу келтирүү,  кыжырга  тийүү.  2)ара

бузуу,   касташтыруу,   ортого   от

 

 

 

 

 

fitillemek

flâmingo

 

жагуу.

fitillemek 1.(чыракка ж. б. ) билик та- гуу.        2.жинге/кыжырга        тийүү,

ачууну келтирүү. 3.чагым салуу, ортого от жагуу.

fitilli 1.биликтүү, билик менен күйгөн.

~  top  биликтүү  замбирек.  2.би-

ликтүү кездеме.

fitillemek 1.(бирөөнү бирөөгө) тукуруш,

ортолоруна от жагыш. 2.(бирөө- нүн) аркасынан жамандаш, кара- лаш, ушактап барыш.

fitne 1.тополоœ, дүрбөлөœ, капсалаœ, ызы-чуу. 2.тополоœ/дүрбөлөœ/ капсалаœ чыгарган, чатак (киши).

~ fücur чагымчы, журт бузар. ~ sokmak (кишилердин арасына) чагым салыш, касташтырыш.

fitneci        чагымчы,        бузуку,        ушакчы

(киши).

fitnelemek 1.(бирөөнү)  аркасынан  жа-

мандоо, ушактоо. 2.чатак чыгаруу, тополоœ/дүрбөлөœ салуу.

fitoloji фитология.

fitre                дин        битир,        садага        (Рамазан айында берилет).

fiyaka арго мактаныч, көйрөœдүк, көр-

сөтмөлүк. ~sı bozmak (бирөөнүн) жалганын чыгарыш, жүзүн/бетин ачыш. ~ satmak арго курулай мак-

таныш, көйрөœдөнүш. ~ yapmak көрсөтмөлүк үчүн/көзгө көрүнүп коюу үчүн бир иш жасаш.

fiyakacı мактанчаак, көйрөœ, жасалма, куучирен, көтөнкооз.

fiyakalı жасалма, көрсөтмө үчүн жал-

ган бой көтөргөн, көйрөœ.

fiyasko ойрон болуу, ойлогон ою орду- нан чыкпоо. ~ vermek ою ордунан

чыкпай калыш.

fiyat,-tı  баа,  нарк.  ~  ayarlamak  баа бычыш/коюш.  ~  biçmek  баа  бы-

чыш. ~ları dondurmak бааларды өзгөртпөө. ~ haddi эœ жогорку баа.

~ indirimi арзандоо. ~ kesişmek бир

баа бычыш. ~ kırmak баа арзан-

датыш. ~ koymak баа коюу, баалоо. ~ vermek к. ~ bicmek. аs- garî ~ эœ төмөнкү/минималдык баа. azamî ~ эœ жогорку/макси- малдык баа. makbul ~ туура баа. maliyet өздүк нарк. narh ~ları туруктуу баалар. toptan ~ дºœ баасы. yarı ~ına жарым баасына.

fiyonk,-ğu бант, лента.

fiyort,-tu геогр.  фиорд.

fizibilite аткарылышы/жасалышы мүм- күн болгон (иш).

fizik,-ği 1.физика. ~ kanunları физика закондору. nükleer ~ атом физика- сы.    2.    (адамдын)    физикалык/

тышкы көрүнүшү.  3изикалык, физио- (ар түрдүү мааниде). ~ tedavisi   физиотерапия.   ~   yapı

(кишинин) дене түзүлүшү.

fizikçi   1.физик.   2изика   мугалими.

3.физиотерапевт.

fizi физикалык. ~ coğrafya физика- лык география. ~ durum физика- лык   абал.   ~   harita   физикалык

карта.

fizikötesi,-ni        1.метафизика.        2.мета-

физикалык.

fiziksel физикалык. ~ gelişme физика- лык өнүгүү. ~ kimya физикалык химия.   ~   özellikler   физикалык

өзгөчөлүктөр. fizyolog, -gu физиолог. fizyoloji физиология.

fizyonomi 1.физиономия, кебете, кеш- пир, бет түзүлүш, жүз. 2.физио- гномика.

fizyoterapi физиотерапия.

flâma   1.сигнал   желекчеси,   вымпел.

mütareke   ~sı   ак   желек.   2.тех.

нивелир чыбыгы. 3.найза учуна тагылган кичине байрак.

Flâman        1.фламан.        2.фламандарга

мүнөздүү/тиешелүү.

Flâmanca  1.фламанча,  фламан  тили.

2.фламандарча.

flâmingo,   flâmanku,-nu   зоол.        фла-

 

 

 

 

 

flânel

form

 

минго (Phoenicopterus ruber).

flânel фланель (кездеме), момозуй.

flâş  1.фото  айдыœдаткыч.  2.фото  жа-

рык лампасы. 3.өтм.  шашылыш, чукул (мис.  кабар).

flebit,-ti,  flibit,-ti  мед.   флебит,  тамыр-

дын сезгениши. flegmatik флегматик. flegmon мед. флегмона.

flit,-ti 1.(курт-кумурскага каршы ча- чылган) дары. 2.чачыраткыч, пульверизатор.

flitlemek        (курт-курмурскага        каршы)

дары чачуу.

flora флора.

floresan физ. жаркыраган, флуорус- цент. ~ lâmba күндүз жандырыл- ган лампа.

floresans физ. флуоресценция.

florin  флорин,  гүлден  (голландиянын акча бирдиги).

fl I чыйратылбаган жибек.

fl II (покер оюнунда) бир түрдөн беш карта бир колдо болгон учур.

flöre фехтование кылычы.

flört,- 1.кыз/аял менен эркек арасын- дагы  сүйүү  мамилеси,  сүйлөшүп

жүрүш, мамилеси болуш. 2.сүй- гөн, сүйлөшүп жүргөн (киши). ~ etmek сүйлөшүп/жакын мамиледе

болуп жүрүш.

flu  фото  бүдөмүк  болуу,  фокустан чыгуу.

flüor хим. фтор. flüt,-tu муз. флейта. flütçü флейтист.

fobi, fobya мед.  фобия, коркуу сезими

(айрым нерселерге карата).

fok,-ku зоол.  түлөн (Phoсa vitulina).

fokstrot,-tu фокстрот. ~ dansı фокcтрот бийи.

fokur: ~ ~ шарак-шарак (кайнаган суу-

нун үнү). tencere ~ ~ kaynıyor мис- кей шарактап кайнап жатат.

fokurdamak  шакылдап/шарактап  кай-

наш (мис.  суу).

fokurtu  шакылдак,  шарактоо  (кайна-

ган/ оргуштаган суунун үнү).

fol  мая  (жумуртка  же  жумурткага

окшош ак таш). ~ yok, yumurta yok жылкы теппей, жылан чакпай, чатакка ж.б. эч кандай себеп жок

туруп (сөзм. с. же мая жок, же жумуртка жок).

folk,-ku фольк, калк, эл. ~ ziği элдик

музыка.

folklor 1.фольклор. 2.элдик бий.

folluk маялык (жумуртка).

fon 1.фонд. biriktirme ~ топтолгон фонд. döner ~ жүгүртүлгөн фонд. ücret  ~u  айлык  фонду.  2.кино,

театр. фон. 3.фото фон. 4.(кезде- менин) негизги түсү. ~ müziği фон музыкасы.

fonda 1.деœиздин түбү. 2.деœ. якорду түшүр! (буйрук). ~ etmek якорду түшүрүш.

fondan        ичи        толтурулган        жумшак момпосуй.

fondöten крем-пудра.

fonem лингв.  фонема.

fonetik,-ği 1.фонетика. 2.фонетикалык.

~   imlâ   фонетикага   негизделген

орфография.

fonksiyon        функция.        cebirsel/cebrî        ~

алгебралык  функция.  dairesel  ~

тригонометриялык  функция. fonksiyonel функционалдык. fonograf фонограф.

fonografi  фонография. fonoloji  фонология. font I, -tu чоюн.

font II, -tu комп.  фонт.

fora  деœ.        кайт!  түшүр!  (буйрук).  ~ yelken! желкендерди ач! ~ etmek

(желкен, байрак ж. б. ) ачмак.

form 1.спорт форма, тап. ~u şük та- бы  начар.  ~a  girmek  табына  ки-

риш. 2. форма, документ. ~ doldur- mak документ толтуруш. 3.форма, шекил, көрүнүш. ~da olmak фор-

масындаабында    болуш.    ~dan

 

 

 

 

 

forma

foya

 

düşmek  табынан   түшүп  кетиш.

~unu korumak формасын/ табын сакташ.

forma 1.униформа, форма (мектепте ж. б. айрым кесиптерде кийил- ген). 2.полигр.  басма табак. 3.фор-

ма, тышкы көрүнүш. ~ ~ çıkmak бөлүм-бөлүм болуп чыгуу. ~ sayı басма табак саны.

formaldehit, -di, -ti хим.  фомальдегид.

formalin хим. формалин.

formalist, -ti формалист.

formalite   1.формалдуулук,   эрежелер.

2.формализм, бюрократия. ~ düşkü бюрократ, формалист.

formasyon 1.окутуу, даярдоо,  тарбия- лоо. 2.формация (коомдук- эконо- микалык).

format,- комп.  формат.

formatlamak  комп.   форматка  келти- риш.

formika формика.

formül 1.формула, форма. yapı (хи-

миялык)   түзүлүшүнүн  формула-

сы. 2.аныктама, формулировка. ~ bulmak аныктама табыш.

fors 1.(өкмөт башчысы,  адмирал,  гене-

ралдар иштеген жерге/кемеге/ма- шинеге ж. б. тагылган үч/төрт бурчтуу)  расмий  байрак.  2.өтм.

сөзү өткөн, кадырлуу. ~u olmak (бир маселеде) сөзү өтүү, кадыр- баркы болуу.

forseps мед.  кыпчуур, искек (акушер-

дик).

forslu  1.расмий  байрактуу.  2.кадыр-

луу, урматтуу, сөзү өтүмдүү.

fortepiyano фортепьяно.

forum 1.форум (ар түрдүү мааниде). ~

yapmak форумга чогулуу. 2.өтм.

трибуна, арена.

forvet,-ti спорт чабуулчу, форвард.

fos ооз. 1.арго негизсиз, курулай, жал- ган, төгүн. 2.чирик, бузулган, жа- ман.  ~  çıkmak  1)жалган  чыгуу.

2)чирик/бузук чыгуу.

fosfor хим. фосфор.

fosforışı физ. фосфор жарыгы.

fosforışıl физ.  фосфор жарыгы чыгар-

ган заттар.

fosforlu 1.фосфорлуу. 2осфор жары- гы   болгон,   жаркыраган.   3.арго

ашыры боёлгон, кызыл-тазыл.

fosil  геол.        1.ташка   айланган,   казып чыгарылган  (жаныбар,   өсүмдүк

ж. б.        калдыгы).        2.өтм.        артта калган, учурга ылайыксыз.

fosilleşmek ташка  айланыш, фосилде-

шиш.

foslamak  арго  1.ою  ордунан  чыкпоо.

  1. 2.ооз.     уяты    чыгуу,    абийири 

төгүлүү.

fosseptik канализация чуœкуру.

fosur: туур. с. ~ ~ буркуратыш (оргуп

чыккан түтүндү билдирет). ~ ~ sigara içmek буркуратып чылым чегиш.

fosurdatmak        бурулдатып        чегиш

(чылымды) .

fotin к.  potin.

foto 1.фото. 2.фотоателье, фотография.

~ muhabiri фотокабарчы.

fotograf  1.фотография.  2.фото,  сүрөт.

  1. 3.фотограф. ~ albümü фотоальбом. 

~        çekmek        рөткө        тартуу.        ~ makinesi  фотоаппарат.  ~ını  almak

сүрөткө тартуу.

fotografçı   1.фотограф.   2.фотостудия,

фотография. 3.фотодүкөн.

fotojenik фотогеник.

fotokopi  фотокопия.  ~  makihesi  ксе- рокопия аппараты.

fotomodel фотомодел. fotomontaj  фотомонтаж. fotoroman  фото-роман.

foya фольга, амальгама (дагы көбүрөөк жаркырашы үчүн асыл таштар- дын алдына коюлат). 2.өтм.  ал-

дамчылык, көз боёмочулук, шум- пайлык. ~sı bozuk 1)жалганчы, көз боёмочу. 2)айлакер, митаам, куу.

~sını    meydana    çıkarmak   жүзүн

 

 

 

 

 

fötr

ful

 

ашкерелөө. ~ vermek 1)үмүттү актабоо. 2)жарака кетүү, жарабай калуу (бир иш).

fötr  1.фетр.  2.фетр  шляпа.  3.фетрден жасалган. ~ şapka фетр шляпа.

fragman кино фрагмент (фильмден).

frak,- фрак.

fraksyon фракция.

fraksyoncu фракционер.

francala узун француз токочу.

frank,-ğı   франк   (айрым   өлкөлөрдүн акча бирдиги).

Fransa  1.Франция.  2.Францияга  мү- нөздүү/тиешелүү.

Fransız        1ранцуз.        2.француздарга

мүнөздүү/тиешелүү.

Fransızca 1ранцузча, француз тили.

2. француздарча.

frapan көзгө көрүнгөн, көœүл бурар- лык, көз тайгылткан.

frekans физ. фреканс.

fren мех. , авто тормоз. ~ pedalı тормоз педалы. ~ yapmak тормоздоо.

frengi мед. сифилис.

Frenk,-ği 1.европалык, чет элдик. 2.(ай- рым ботаникалык терминдердин тутумунда): ~ eriği венгерка, кара

өрүк. ~ mleği 1)эркек көйнөк. 2)крахмалданган көйнөк. ~ inciri бот. сикомор (Ficus sycomorus). ~

lâhanası брюссель капустасы. ~ sa- latası  ендивий  (Cichorium  endivia).

~ turpu редиска. ~ üzümü бот. кы-

зыл карагат (Ribes rubrum). siyah ~ üzümü бот. карагат (Ribes nig- rum).

Frenkçe        1.европа/батыш        тилдери.

2.французча. 3. европалыктарча.

frenlemek 1.мех.  тормоздоо, тормозго

басуу. 2.өтм. (бир нерсенин) өнү- гүшүн жайлатуу, жолтоо/ бөгөт болуу, артка тартуу.

frenleyici 1.анат. (бир органдын) өсү- шүнө жолтоо болгон. ~ kalp sinirleri  жºрөктºн  кагышын  жай-

латкан   нервдер.   2.   өтм.    тос-

коол/бөгөт/ каршы болгон.

frenoloji френология.

fresk,  -ki  фреска.  ~  ressamlığı  фреска

живописи.   ~le   süslü   фрескалар менен кооздолгон.

freskçi   фреска   живописин        тарткан

сүрөтчү.

freze фрезер, фреза. ~  makinası/tezga

фрезер станогу.

frezeci фрезерчи.

frigo 1.тоœдурулган балмуздак креми.

2.арго тоœ, жагымсыз (киши).

frigorifik, -ği 1.суутуучу, тоœдуруучу. ~ dolap        муздаткыч. ~ vagon муздаткыч вагон. 2.к.  frijider.

frijid физ. суук, муздак.

frijider        муздаткыч,        рефрижератор, тоœдуруучу аппарат.

frikik,-ki  1.спорт  эркин  уруш/тебиш.

2.арго этек ачылып, жоон балтыр- дын көрүнүшү. ~ yakalamak ачык

балтырды көрүп калуу.

friksiyon мед. массаж, ушалоо, сºрºº.

fritöz элек. картошка куургуч (идиш).

frizbi фризби.

früktoz хим. фруктоза, мөмө шекери.

fuar жарманке, көргөзмө.

fuat,-dı 1үрөк. 2.акыл, интеллект.

fuaye  фойе  (театрда,   кинотеатрда ж. б. ).

fuel-oil фуел ойл, кºйººчº май.

fuhuş,-hşu  1.сойкулук,  аягы  суюктук.

2.адепсиздик,  ахлаксыздык,  уят-

сыздык.

fuhuşhane кенен үй (жалапкана).

fukara 1.букара, кедей, жарды, жалчы.

2.байкуш, карып, шордуу. 3.дер- виш, факир. ~ babası кайрымдуу, боорукер  киши.  beyin  ~sı  мээси

жок, кем акыл.

fukarak букаралык, кедейлик, жокчу- лук.

fukus бот.  фукус.

ful I, -lü 1айда фасоль түрү. 2.бот.

индия        жасмини        (Jasminum

sambac).

 

 

 

 

 

ful

zesavar

 

ful  II  толук,  бүтүндөй,  таптакыр.  ~ doluyuz толобуз, бош ордубуз жок.

~  satıl баары/толук сатылды. ~

pansiyon   толук   шарттуу   (мис.

отел).

fular 1.фуляр (кездеме). 2.жибек шарф.

fultaym (full-time) толук күн (иштөө).

fulya  бот.   жонкиль,  наргиз  (Narcissus jonquilla).

funda бот. эрика (Eric a), шыпыргы чөп. ~ toprağı фунда топурагын чиритип жасалган жер семирткич.

fundak, -ğı шыпыргы чөп өскөн жер.

funt,-du 1.ооз.  фунт (оордук өлчөмү).

2.фунт (Англиянын акча бирдиги).

furgon фургон.

furya 1.мол, көп, ашыкча, артыкбаш.

2.арго  тоо,  дөбө,  үйүлгөн,  жы-

йылган. balık ~sı тоо болуп үйүлгөн балык. sıcın ~sında күн кайнап турганда.

fut,-tu фут (=30. 48 см узундук өлчөмү).

futbol,-lu   футбол.   ~   takımı   футбол командасы.

futbolcu футболчу, футболист.

fuzuli 1.ашыкча, артыкбаш, орунсуз. ~ rmek   ашыкча/орунсуз   көрүү.

2.ачык ооз, көп сүйлөгөн маœыз.

füg муз. фуга.

füjer ашыктык шатысы (кооздук гүлү).

füme  1шталган.  ~  bak  ышталган балык. 2ш түстүү, боз чаœгыл.

tur   1.алсыздык,   жүүнсүздүк,   дар-

мансыздык. 2.зерикме, апатия, көœүлкоштук. ~ gelmek 1)чарчап- чаалыгыш,  алдан-кºчтөн  тайыш.

  1. 2)зеригиш, көœүлкош болуш, чөгүш. 

türist футурист.

türizm футуризм.

ze ракета, реактивдүү снаряд. ~ ala

ракетодром. ~ atmak/ fırlatmak ра-

кета атыш. güdümlü ~ башкарыл- ган ракета. uzay ~si космос раке- тасы.

zen  1.көмүр  карандаш.  2.көмүр  ка- рандаш менен тартылган сүрөт.

zesavar ракетага каршы (система).

 

 

 

 

 

  1. Ggak 

 

G

 

 

G,g 1.түрк алфавитинин сегизинчи тамгасы. 2. муз. соль” нотасы- нын тамгалай белгиси.

gabardin 1.габардин. 2.габардинден жасалган. ~ palto габардин пальто.

gabari габарит.

gabi эск.  маœбаш, келесоо, дөдөй.

gar: ~ gucur. ~ ~ шалпылдатуу, шалп-

шалп. ~ ~ sakız çiğnemek шалпыл- датып сагыз чайнаш.

gardamak        шалпылдаш,        шалпыл-

датыш.

gar шалпылдак.

gaco ооз.  1атын, ойнош, сүйгөн, кө-

œүлдөш. 2.торик балыгынын чабагы.

gaddar 1.мыкаачы, заалим, аёосуз, кан-

кор. 2.эзгич, зулум, тиран. ~ olmak

мыкаачылык/заалимдик  кылыш.

gaddarca        мыкаачылык/жырткычтык

менен, аёосуз.

gaddark мыкаачылык, жырткычтык, зулумдук.

gaf орунсуз жорук, орунсуз сүйлөнгөн сөз, одонолук, билимсиздик, түр- көйлүк,  байкабастык.  ~  yapmak

орунсуз иш жасоо/сөз сүйлөө, байкабастык менен бирөөнү таарынтуу.

gafil 1.капыл, байкабас, зээнсиз, баам- сыз, түркөй. 2.эпсиз, чогоол. ~ av- lamak 1)аск.  байкатпай/ капылет-

тен басып калыш. 2ыйын/ыœ- гайсыз абалда калтырыш. ~ dav- ranmak      чогоолдук/баамсыздык

кылыш.

gaflet,-ti капылет(тен), күтүүсүз, бай- коосуз, баамсыз, этиятсыз. ~le ка-

пылеттен,   күтүүсүз.   ~   basmak

    1. 1)капылет / этиятсыз / баамсыз абалда болуш. 2)уйкусу келиш. ~ 

uykusu өтм.  баамсыздык, кайди-

герлик, ныксыроо.

gafleten        капылеттен,        байкоосуздан,

күтүлбөгөн жерден.

gaga  тумшук,  мурун  (куштарда).  ~ burun  1)деœ.   учу  куш  тумшугу

шекилинде жасалган кеме. 2)куш тумшук, куш мурун (киши). ~ sından yakalamak өтм.  алка жа-

касынан алмак, жакасына жа- бышмак.

gagalamak        1.чокуш        (куш).        2.уруш,

сабаш, токмоктош. 3. өтм. тилдеш, жемелеш, урушуш. herifi fena   hâlde   gagaladım   акмакты

аябай тилдедим.

gagalı 1.тумшуктуу. 2.деœ.  тумшуктуу

(кеме).

Gagavuz 1агауз жери. 2.Гагауз жери- не мүнөздүү/тиешелүү.

Gagavuzca        1.гагауз        тили,        гагаузча.

2.гагауздарча.

gaile 1.кыйынчылык, кысталыш, дарт, кайгы,   капа.   2.убара,   машакат.

  1. 3.балээ, мүшкүл, балакет. 

gaileli        1.балакеттүү,        убарасы        көп, машакаттуу.   2.азаптуу,   дарттуу,

шордуу. ne ~ başım var кандай шордуу жан элем.

gailesiz  1.бейкапар,  санаасыз,  кайгы-

сыз. 2.убарасыз, жеœил, машакат- сыз.

gaip,-bi   1.кайып,   көзгө   көрүнбөгөн,

кайда экени билинбеген. 2.келбе- ген, катышпаган. ~lerin muhake- mesi кылмышкерлер ка-тышпаган

сот. 3.грам. эск. үчүнчү жак. 4.тиги дүйнө. 5.сыр, кайып, сый- кырдуу, кол жеткис. ~ ten haber

vermek кайыптан/келечектен ка- бар бериш, олуялык/көзү ачык- тык кылыш.

gak, -ki каак (карганын үнү).

 

 

 

 

 

gaklamak

gammazlamak

 

gaklamak какылдоо.

Gal: ~ zinciri тех.  Галл чынжыры.

gala  1.гала,  салтанаттуу   кабылдама,

расмий салтанат, сый тамак. 2. гала-көрсөтүү. ~ konseri гала кон- церт.     3.тушоо     кесер     (жаœы

фильм/спектакль/китеп  ж. б- нын) расмий салтанатынан кийинки  банкет.  ~  gecesi  тушоо

кесүү тою, премьера, презентация.

galaksi астр. галактика.

galat,  -tı  жаœылыш  (айтылган  сөз).  ~

etmek туура эмес сүйлөп алуу, (башка бир тилде) начар сүйлөө.

galatımeşhur  (бир  тилдегилер  үчүн)

типик жаœылыштык, кабыл алын- ган сүйлөө катасы.

galdır: ~ guldur калдыр-кºлдºр (того-

лонгон/түшкөн нерсенин үнү). ~ guldur merdivenlerden yuvarlandı калдыр-күлдүр   этип   тепкичтер-

ден кулап түштү.

galebe 1.жеœиш. 2.басымдуулук, үстөм- дүк.  ~  çalmak  1)жеœишке  жетиш,

жеœип алыш. 2)үстөмдүк кылыш, баскы жасаш, артыкчылык кы- лыш.

galeri 1.галерея. resim ~si сүрөт гале- реясы. 2.шахтадагы жер алды жолдор, галерея. 3. театр ярус.

galeta галета (печенье). ~ unu галетадан же куурулган нандан үбөлөнүп жасалган ун.

galeyan 1.эск. кайноо. ~ nokta кай- нама чекити. 2. эргүү, толкунда- нуу.    3.    жинденүү,    каардануу,

жаалдануу. ~a gelmek 1)толкунда- нуу. 2)каардануу, жини келүү, жаны кашаюу. getirmek 1)са-

нааркатуу, тынчсыздандыруу. 2) жинин келтирүү, кыжырын кай- натуу, жанын кашайтуу, күйгүзүү.

~        etmek 1)кайноо, шарактоо. 2)тынчы кетүү, санааркоо. 3а- ны кашаюу, кыжырдануу.

galiba калыбы, сыягы, мүмкүн, балким,

көрүнөт, сыяктанат, өœдөнөт. ~ gelmeyecek, bari beklemeyelim келбейт көрүнөт, күтпөй эле коёлу.

galibiyet,-ti  1.жеœиш,  мөрөй.  2.артык-

чылык,    үстөмдүк.    ~    kazanmak

  1. 1)жеœишке  жетишмек.  2)артык- 

чылык кылмак.

galip,-bi 1еœген, жеœишке жетишкен.

  1. 2.артыкчылык/үстөмдүк кылган. 3œ ыктымалдуу. 4.жеœүүчү, жеœ- ген. ~ devletler/ memleketler жеœ- 

ген мамлекеттер. ~ çıkmak жеœип чыгыш, жеœиш менен чыгыш. ~ gelmek      артыкчылык      кылыш,

жеœип алыш.

galiz 1.одоно, орой, тºрº суук, жийир- кеничтүү. 2.калыœ, коюу, жыш.

ebri ~ коюу кара булут.

galon 1.галлон (көлөм бирдиги). 2.цис-

терна, канистра.

gal галош.

galvanik        гальваникалык.        ~        madde

гальваникалык элемент.

galvaniz гальванизация.

galvanize 1альванизацияланган. 2.цинк-

телген.  ~  etmek  1)гальванизация

жасаш. 2)цинктеш. galvanizlemek гальванизациялоо. galyum хим. галлий.

gam I кам, санаа, кайгы. ~ çekmek кам саноо, кайгыруу, санаа тартуу. ~ yememek кам санабоо, кайгырбоо,

санаа тартпоо, көнºлº жай болуу.

gam II муз.  гамма.

gama к.  gamma.

gambot, -tu ганбот.

gamlanmak        кайгылануу,        капалануу, азап тартуу, санааркоо.

gamlı кайгылуу, капалуу, суз.

gamma  гамма  (грек  алфавитинин  3-

тамгасы).  ~  ışınları  гамма  нур-

лары.

gammaz        1шакчы,        чагымчы.        2.сөз ташыган, тыœчы.

gammazlamak  1.(бирөөнү)  жамандоо,

 

 

 

 

 

gammazk

garketmek

 

ушактоо. 2.сөз ташып баруу, тыœчылык кылуу.

gammazk,-ğı        1.ушакчылык,        чагым-

чылык. 2.сөз ташыма, тыœчылык.

gamsız  камсыз,  кайгысыз,  санаасыз, бейкапар.

gamze  1.беттеги  чуœкур.  2.көз  кысма.

  1. 3.кылгырган/тийишкен   көз караш. 

Gana  1ана.  2.Ганага  мүнөздүү/тие- шелүү.

Ganalı        1.ганалык.        2.ганалыктарга

мүнөздүү/тиешелүү. gangster гангстер. gangsterlik  гангстерлик.

gani 1.бардар, бай, колунда бар, баку- бат. 2.кеœ пейил, жоомарт (Кудайдын сыпаты). ~ ~ мол-мол,

көп-көп. ~ gönüllü жоомарт, колу ачык, токпейил.

ganimet, -ti 1.олжо. ~ almak олжо табуу.

2.жолу болуш, капыстан ачылган мүмкүнчүлүк, оœдой берди. ~ bil- mek  мүмкүнчүлүктү  колдон  чы-

гарбоо. 3үтүлбөгөн утуш/кире- ше.

ganyan  1.(ат  чабышта)  чыккан  ат.

2.(ат чабышта) уткан билет.

gar темир жол вокзалы/ станциясы.

garaj 1.гараж. 2.автобус паркы. 3.авто-

станция.

garanti 1.гарантия, ишеним, жоопкер- чилик, милдет  алыш. 2.ооз.   сөз-

сүз, кескин. ~ etmek гарантиялаш, ишеним бериш.

garantilemek  1.гарантиялоо.  2йнык-

сыз/сөзсүз аткаруу/орундоо.

garantili  1.гарантиялуу.  2.ишеничтүү,

күмөнсүз.

garantör гарантёр, гарант, ишенич жүк- төлгөн киши.

garaz  1.максат,  мүдөө,  ниет,  тилек.

2.кара ниеттик, көрө албастык, кастык. ~la көрө албастык/кастык менен. ~ bağlamak/olmak (бирөө-

гө)   кас   болуш,   көрө   албастык

кылыш, кек сакташ.

garazkar 1.көрө албас, кара ниет/өзгөй, кыянатчы, жексур. 2.жаман ойлуу.

gardenparti бакчада уюштурулган кече. gardenya бот.  гардения (Gardenia). gardırop,  -bu  1.гардероб,  кийим  шка-

фы. 2.гардероб (театрдын, ресто- рандын ж. б. ). 3.(бир кишинин) болгон кийими.

gardiyan  1.гардиан,  түрмө  сакчысы.

2.бажы күзөтчүсү.

garez к.  garaz.

gargara 1.тамак чайкама. 2.тамак чай- калган суюктук. ~ yapmak (тамак- ты) чайкоо.

gariban        1арып,        байкуш,        шордуу.

2.жакыр, жарды.

garip,  -bi  1.карып,  байкуш,  шордуу.

2.чет жерде/элде жашаган, мусаа- пыр. 3.таœ каларлык, адаттан тышкары, көзгө жат. 4.аянычтуу. ~

bir duygu аянычтуу сезим. 5. ~! сырд. с. таœ каларлык!  demek Bekir böyle utangaç çocukmuş, ha

~! демек Бекир ошондой уялчаак бала экен да, таœ каларлык! ~ ~ 1)жалтаœ-жалтаœ этип, байкуштай

болуп. 2)адаттан тышкары, кы- зыктай. ~ine gitmek таœ калычтуу көрүнмөк, аœ-таœ калмак, көзүнө

жат көрүнмөк.

gariplik,-ği        1.карыптык,        байкуштук.

  1. 2.таœ каларлык (көрүнүш), кызык. 

  2. 3.мусаапырлык, бөтөндүк, чоо- чундук. 

garipsemek    1.(өзүн)    жалгыз/байкуш

сезүү, жалгызсыроо, чоочуркоо, жатыркоо. 2.таœ каларлык деп эсептөө, көзүнө жат көрүнүү.

gark,-kı   1.карк,   толтура,   мол,   бай.

  1. 2.батырыш, матырыш, толтуруш, көмүш. 3.камсыз кылыш. ~ etmek 

карк кылуу. ~ olmak (бир нерсеге)

карк болуу, тоюнуу, көмүлүү.

garketmek 1.(бир нерсеге) карк кылыш,

чөмүлтүш,     тоюнтуш,     көмүш.

 

 

 

 

 

garni

gayret

 

2.матырыш,   батырыш.   3.тартуу/

белек кылыш, аянбастан бериш.

garni 1.гарнир. ~ olarak гарнир катары.

2.кооздоо, саймалоо (көйнөктү ж. б. ).

garnitür 1.к. garni. 2.кийимдин кошумча

элементтери. 3.полигр. гарниту- ра.

garnizon гарнизон. ~ hizmeti гарнизон-

до кызмат өтөө.

garp,-bi 1.батыш. ~ında батышында. 2.Ба-

тыш, Батыш Европа.  ~  Avrupası

memleketleri Батыш Европа мамлекеттери.

garson официант, гарсон.

garsoniye (ресторанда) тейлөө акысы.

garsoniyer        гарсоньерка        (ресторанда көмүскө   көрүшмөлөр   үчүн   жал-

данган бөлмө).

gasbetmek к.  gaspetmek.

gasp,-bı 1.зордук, өкүмзордук, зордук-

тоо, ээлеп/тартып алыш. 2.зор- дукчу, каракчы, ууру, талоончу, баскынчы, хулиган.

gaspetmek        зордук        менен        тартып алыш/ээ болуш.

gastrit, -ti мед.  гастрит.

gastroloji мед.  гастрология. gastroskop,-pu мед.  гастроскоп. gastroskopi мед.  гастроскопия.

gavot,  -tu  гавот  (француз  эски  элдик музыкасы/бийи).

gâvur 1.каапыр, мусулман эмес (хрис-

тиан). 2.ыймансыз, динсиз. 3.өтм. таш боор, кайрымсыз, өжөр. ~ etmek (бир нерсени) талаага чачып

ийиш, орунсуз/бекер  каржаш/ жок кылыш. ~ eziyeti билип туруп убара болуш/азап тартыш. ~ icadı

батыштан келген техникага кара- та жек көрүмчү ат. ~ inadı таш- тан  катуу  өжөрлүк,  көшөкөрлүк.

~a kızıp oruç yemek/bozmak битке өчөшүп көйнөгүн отко салыш (сөзм. с.   капырга  өчөшүп,  орозо-

сун  бузуу).  ~  olmak  1)христиан

болуш. 2)талаага чачылыш, бекер- ден бекер жок болуш. ~ ölüsü gibi ооз. оор жана эби-сыны жок, чогоол.

gâvurca 1.каапырча, европа тилдерин- де.  2.таш  боор,  мээримсиз,  кай-

рымсыз, ымаласыз.

gâvurluk,-ğu  1.каапырлык,  христиан- дык.  2ймансыздык,  динсиздик.

  1. 3.таш боордук, мээримсиздик, кайрымсыздык, ымаласыздык. ~ etmek/-u tutmak каапырлыгы кар- 

моо, кежирленүү, ымалага келбөө.

gaybubet,-ti 1. ук.  көзү жоктук, алиби.

~inde    көзү    жогунда.    2.кайып

болуу, жоголуп кетүү.

gayda гайда (музыкалык аспап).

gaye  1.максат,  умтулуш,  мүдөө.  ~siyle

максаты менен, аркалап. ~ edin- mek максат кылыш. ~sinde olmak максат көздөмө, тилек кылуу, ар-

тынан тºшºº. ~ye ulaşmak мүдөөсүнө жетиш. ne ~ ile? кандай максат менен? 2.ооз. аягы, соœу.

1931 senesi ~sine  kadar 1931- жылдын аягына чейин. 3.мат. акыркы  чек,  эœ  четки  маани.  ~i

hayal идеал.

gayesiz        максатсыз,        мүдөөсүз,        маа- нисиз. ~ hayat максатсыз жашоо,

курулай күн өткөрүү.

gayet,-ti өтө, абдан, аябай, эœ. ~ elverişli

şartlar өтө жагымдуу шарттар.

gayret,-ti 1айрат, аракет, чымырка- ныш, белсениш, жан үрөш. ~le кайраттанып,   чымырканып,   жа-

нын үрөп. 2.(мекенди, элди, ыйык нерселерди) коруу сезими, жан аябастык/жан   кечтилик,   берил-

гендик. ~i İslamiye Ислам үчүн жан аябастык. 3.чыдам, сабыр, тырышкандык, өжөрлүк. ~ almak

кайрат алыш, шердениш, кубатта- ныш. ~ dayıya düş (бир нерсени) жөндөмдүү бирөөгө берүү зарыл-

дыгы.  ~ine   dokunmak  намысына

 

 

 

 

 

gayretkeş

gazeteci

 

тийүү. ~ten düşmek кайраты кал- боо, кайратынан тайыш. ~ etmek кайрат кылыш, чымырканыш, чыдаш. ~ et! чымыркан! чыда! ~ etmeden күч жумшабай, жеœил- желпи, оœой-олтоœ. ~e gelmek кайраттаныш, шердениш, (бир нерсеге) бел байлаш, белсениш. ~e getirmek кайраттандыруу, шер- дентүү, күч берүү, кыймылдатуу, аракеттендирүү, белсентүү. ~ s- termek кайрат көргөзүү, аракет- тенүү, белсенүү, бел байлоо. ~ harcamak/sarfetmek чымырка- ныш, жанын ºрөш, кºч жумшаш. bütün ~ini sarfetmek бүтүн күчүн жумшооарптоо, жан аябай аракеттенүү. ~ vermek  кайрат/ кубат бериш, шердентиш.

gayretkeş 1.кайраттуу, кайратман, кайраткер.   2.жактоочу,   тарабын

туткан, күйөрман.

gayretli 1.кайраттуу, чыдамдуу, күчтүү.

2.аракетчил, жаны тынбаган.

gayretsiz кайратсыз, жүүнү бош, мокок, демилгесиз, аракетсиз, кош көœүл, чечкинсиз.

gayrı мындан ары,  кийин, эми.  ~ o işi bana bırak! мындан аркы ишти мага  кой!  bende  takat  kalmadı  ~

мындан ары менде такат/чыдам калбады.

gayri  1.башка,  бөлөк,  калган.  doğrusu

bu, ~ yalan чыны ушу, калганы жалган. 2.(арапча сын аточтор- дун  башына  келип,   «болбогон»,

«эмес», «каршы», «-сыз» мааниле- рин кошот). ~ ahlâkî адеп-ахлакка каршы.  ~  ihtiyarî  ыктыярсыз.  ~

iradî эрксиз. ~ malûm белгисиз, билинбеген. ~ meşru 1)адат-салтка айкыры/каршы.      2икесиз.      ~

Müslim мусулман эмес. ~ resmî расмий эмес. ~ safî аралаш, кошмо (так эмес).~ şuurî өзү билбестен/

сезбестен.    ~    tabiî    1)табиятка

каршы, табигый эмес. 2)адаттан тышкары.

gayzer гейзер, ысык буу.

gaz I 1арли. 2.тюль. ~ bezi бинт.

gaz II 1.физ.  газ. ~ balonu газ балону. ~ cinsinden   (olan)   газ   түрүндө.   ~

geçirmez газ өткөрбөс. ~ ışınları газ нурлары. ~ silahı газ куралдары. 2.керосин. 3. жел (ашказан, ичеги-

деги). 4.чырак. ~a basmak 1)авто газга басыш. 2)арго качып жого- луш, тыз коюш. ~ bombası газ бом-

басы. ~ çıkarmak жел чыгарыш, оосуруш. ~ lâmbası керосин лампа.

~ maskesi газдан сактанчу маска. ~

ocağı керосинка. ~ pedalı газ педалы. ~ yağı керосин. ~ yağı lâmbası керосин чырак.

gaz III керосин.

gaza   дин   казат,   газават,   дин   үчүн жүргүзүлгөн  согуш,  (динсиздерге

каршы)   ыйык   согуш.   ~   etmek

казатка чыгыш.

gazal, -li газель, жейрен. ~ zleri чоœ/

сулуу көздөр, бото көз.

gazap, -bı ачуу, жин, каар, кыжыр. ~a gelmek ачуусу келиш, жиндениш,

каарданыш. ~ına ramak (бирөө-

нүн) каарына калыш.

gazel,  -li  1)ад.   казал  (лирикалык  ыр

түрү). 2)муз. саз коштоосунда аткарылган соло ыр. ~ okumak 1)казал    окуу.    2)насаат    айтуу.

3)жомок айтуу.

gazete  1.газета.  2.газета  редакциясы.

~ye  abone  olmak  газетага  жазы-

лыш. ~ bayii газета киоскасы, газета сатылган жер. ~ çıkarmak газета чыгаруу. ~ dağıtıcısı/müvez-

zii газета сатуучу. ~ ilânı газета кулактандыруусу. ~ muhabiri газе- та кабарчысы. ~ toplatmak чыккан

газетаны жыйнатып алыш.

gazeteci 1.газета ээси, газета чыгарган киши.        2урналист,        кабарчы.

3.газета саткан киши.

 

 

 

 

 

gazetecilik

geciktirmek

 

gazetecilik 1.газета иши. 2.журналис- тика, кабарчылык. 3.газета сатуу- чулук.

gazhane газ заводу/депосу.

gazi 1.дин гази/казы, дин үчүн күрөш- көн, динсиздерди жеœген. 2.Гази

(өзгөчө эрдиктери үчүн өкмөт тарабынан айрым кишилерге, шаарларга  берилген  наам).  Gazi

Mustafa Kemal Гази Мустафа Кемал. 3. тар. гази (алтын ты- йын). 4.согуш ардагери. ~  olmak

согуштан аман кайтуу.

gazilik, -ğı газилик (наам).

gazino  1.казино,   түнкү   клуб.  2.чоœ

кафе, пивокана.

gazinocu казино ээси/иштеткен киши.

gazlamak        1.газ        менен        ууландыруу.

2.химиялык чабуул коюу. 3.(машинанын) газын арттыруу. 4.арго качып жоголуу. gazla! кет!

жогол!

gazlanmak        1.газга        уулануу.        2.газга айлануу.

gazlı 1.газдуу. 2.керосиндүү. 3.керосин менен иштеген. ~ bez ооз. марли.

gazoz газдуу суу (шишеде).

gazölçer газометр, газөлчөр.

gebe  кош  бойлуу,  боюнда  бар,  бооз.

~ bırakmak       боюна       болтуруу,

боозутуу. ~ kalmak боюнда болуп калуу.

gebelik,  -ği  кош  бойлуулук.  ~i  önleyici

бойго болтурбоочу. ~ testi кош бойлуулук тести.

gebermek орой өлүш, жаны чыгыш.

gebertmek орой өлтүрүү, жайлап салуу.

gece 1.түн. 2.кеч, кечкурун. 3.түнкүсүн.

~ uyumalı gündüz çalışmalı түнкү-

сүн укташ, күндүз иштеш керек. 4.кече, салтанат. 5.кечкисин ки- йилген  (кийим).  ~  bekçisi  түнкү

күзөтчү. ~ gösterisi түнкү көрсөтүү (оюн, фильм  ж. б. ). ~ ndüz күнүүнү.   ~   gündüz   demeden

күнүүнү    дебей.    ~yi    nze

katmak күндүрүндүр иштөө. ~ haya түнкү жашоо. ~ işçiliği түн- күсүн жасалган уурулук. ~ kalmak түнөп калуу. ~ körlüğü түн караœгысы ~ kulübü түнкү клуб. ~ kuşu 1)зоол. жарганат. 2)түн жамынган (киши). ~ lâmbası түнкү чырак. ~ maçı түнкү матч. ~ vakti 1)түндөсү. 2)кечкисин. ~  ya түн ортосу. ~ yatı түнкү конок. ~ yatısına gitmek жатып конок болуу. ~ yasına kalmak калып/ түнөп калуу.

gececi түнкүсүн иштеген, түнкү кезекке турган (киши).

geceki,-ni кечки, түнкү. n ~ oturumda

кечээ кечки отурумда.

gecekondu  1.уруксатсыз  арыдан-бери

курулган үй. 2.өтм. эптеп-септеп жасалган, чүргөй салган (нерсе). ~ gibi шашылыш жасалган.

gecelemek 1.түнөө, конуу, жатып калуу.

2.түнү бою уктабай/ кирпик какпай чыгыш. 3.түн кириш, кеч

кириш.

geceleri 1.түнкүсүн. 2.түн сайын, ар түнү.

geceleyin түнкүсүн, түнү менен, түн катып/жамынып.

geceli : ~ gündüzlü 1.күндүрүндүр, ар

качан, дайыма. 2.тынымсыз, ара- лыксыз, тынбай,үзбөй.

gecelik,-ği 1.түнкү/кечки. ~ kıyafet кеч-

ки кийим. 2.пижама. 3.бир түндүк, бир түнгө жараган. ~i otuz dolar бир түнгө отуз доллар.

gecesefası,-nı бот. мирабилис (түн- күсүн гүл ачкан эки чанактуу өсүмдүк; Mirabilis jalapa).

gecikme кечикме, кечигиш. tren on dakikak ~ ile geldi поезд он мүнөт кечикме менен келди.

gecikmek кечигиш, кеч калыш. gecikmeksizin  кечикпестен. gecikmeli кечиккен, кечиктирилген.

geciktirmek кечиктирилиш, кеч калты-

 

 

 

 

 

geç

geçirmek

 

рыш.

geç  1.кеч  (болжонгон  убакыттан).  ~ kalmak  кеч  калыш.  2.кеч,  кечки

убак. ~ saatte кеч убакта. en ~ эœ кеч. oldukça ~ аябай кеч. ~ olsun da güç   olmasın  кеч  болсо  да  тынч

болсун.

geçe өткөндө (саат белгилеш үчүн). saat onu beş ~ ондон беш мүнөт өткөн-

дө.

geçen  1.өткөн.  evimizin  önünden  ~  yol

үйүбүздүн   алдынан   өткөн   жол.

2.өткөн, мурунку, былтыркы. ~ ay 1)өткөн ай. 2)өткөн айда. ~ bay- ram өткөн майрам. ~ yıl былтыр.

geçende, geçenlerde өткөндө, жакында.

geçer 1.өтүмдүү (товар). ~ mal 1)өтүм-

дүү товар. 2)баалуу буюм. 2.жак-

шы айлантылган, айланууда бол- гон (акча). ~ akçe 1)айланууда болгон  (акча).  2)өтүмдүү,  издел-

ген, таœсык буюм.

geçerli 1.колдонумдагы, жарактуу, бү- гүнкү күндөгү, күчүндө болгон. ~

sayılmak күчүндө деп эсептелген (мис. шайлоо). ~ olmak күчүндө/ айланууда болуш. 2.өтм.  жакты-

рылган, таœсык, өтүмдүү.

geçerlik,  geçerlilik,-ği  1.талап,  суроо, пайда.        2.курс,        айлануу        (акча

үчүн). ~ten kaldırmak айлануудан алып таштоо. 3.мыйзамдуулук, күч, аракет. bu kanunun ~i bir yıl

бул мыйзамдын күчү бир жыл- дык.

geçersiz   1.өтүмсүз,   талап/суроо   жок

(буюм). 2.айлануудан алып таш- талган (акча). 3.күчүн жоготкон (мыйзам, токтом ж. б. ).

geçici 1.убактылуу, туруксуз. ~ hükü- met убактылуу өкмөт. ~ madde убактылуу (коюлган) статья (мис.

мыйзамга).  2.жугуштуу.  ~  olarak

убактылуу, убактысынча.

geçilmemek мол, толтура, толо. sokakta

arabalardan     geçilmiyor     көчөдө

машине толтура (сөзм. с. көчөдө машинеден өтүүгө мүмкүн эмес).

geçim  1.жашоо,  турмуш,  оокат,  жан

сакташ. 2.(бирөө менен) ынтымак, келишүү. ~ derdi күнүмдүк оокат- тын дарты. ~ zeyi жашоо шар-

ты/деœгээли. ~ sıkıntısı/zorluğu жашоо кыйынчылыгы. ~ yolu жашоо булагы, оокат тапкан жер.

aralanda ~ yok арасында ынтымак жок.

geçimli        мүнөзү        жумшак,        ырашкер,

элпек, тил алчаак.

geçimsiz мүнөзү катуу, бейжай, чатак, кыялы начар, чыр.

geçimsizlik,-ği ынтымаксыздык, ыркы/ жылдызы келишпөө, түшүнүш- пөө, чатак, чыр. ka-koca ~i эрди-

катындын чыр-чатагы.

geçindirmek        оокатын өткөртүү, жашоосун  камсыз  кылуу,  багуу,

жан сактатуу.

geçinmek 1.оокат кылыш, жан сакташ, жашоосун/күнүн    өткөрүш,    нан

таап жеш. bakçılıkla ~ балык- чылык менен күн өткөрүү. еme- ğiyle ~ эмгеги/ маœдай тери менен

оокат кылыш. 2.(бирөө менен) жашаш, ынтымакташыш, жылды- зы келишиш. komşu memleketler

ile iyi ~ коœшу мамлекеттер менен жакшы жашоо. 3.(бирөөнүн эсеби- нен) жан сакташ. arkasından/sırtın-

dan ~ аркасы менен жан сактоо. 4.өзүн сыяктуу көргөзүү/…деп эсептөө. âlim/bilgin ~ (өзүн) оку-

муштуу деп эсептемек/ катары көргөзмөк. 5.ооз. өлүш. geçinip gitmek жашап кетиш.

geçirgen физ. өткөргүч. yarı ~ жарым өткөргүч.

geçirgenlik,-ğı        1.физ.        өткөргүчтүк.

2.астр. жарык өткөргүчтүк.

geçirmek 1.өткөрүү (астынан, үстү- нөн,  арасынан,  жанынан ж. б. ).

arabayı     köprüden     ~     арабаны

 

 

 

 

 

geçirmez

geçmek

 

көпүрөдөн өткөрүү. 2.ташуу, орун которуу. ya öbür odaya ~ буюмдарды башка бөлмөгө ташуу. 3.каттоо, жазуу. yazı dosyaya ~ жазууну досьёго каттоо. 4.өткө- рүү, тагуу, тизүү, каптоо, салуу. pencereye cam ~ терезеге айнек тагуу. yorgana kılıf ~ жуурканга шейшеп каптоо. 5.узатуу. arka- daşımı ~ için gittim жолдошумду узатуу үчүн бардым. 6.(убакыт) өткөрүү. yazı yaylada geçirdim жайды жайлоодо өткөрдүм. 7.киймек, илмек. sırtına bir pembe bluz geçirmişti үстүнө бир гүлгүн кофта кийип алган. 8.(бир аракет- ти) көп кишиге карата колдонуу. kılıçtan ~ кыдырата кылычтап өлтүрүү. 9.баштан өткөрүү. hasta- k ~ ноокастоо. 10.текшерүү, сы- ноо. muayeneden ~ доктордун кароосунан өткөрүү. 11.жугузуу. gribi bana geçirdi мага грипп жугузду. 12.жолго коюу, ишке ашыруу. hayata ~ турмушка ашы- руу. 13.ээлеп алуу. zimmete ~ өз менчигине өткөрүп алуу. 14.токтотуу, басуу. diş  ağsı ~ тиш оорусун басуу. susuzluğu ~ суусунду кандыруу. 15.тиштөө, батыруу. dişini  etine  ~ тиштеп алуу. 16.татаал этиштердин тутумунда күчөтүү маанисинде колдонулат. kırıp ~ 1)жок кылуу, ойрон кылуу. 2)талкалоо, кырып жок кылуу, сындыруу. bün cam- ları kır geçirdi бүтүн айнектер- дин бырын-чырынын чыгарды.

geçirmez        өткөрбөс.        ışık        ~        жарык өткөрбөс. su ~ суу өткөрбөс.

geçirmezlik  өткөрбөстүк.

geçiş  1.кечиш,  өтүш,  жүрүш,  парад.

askerlerin ~i çok zeldi аскерлер- дин жүрүшү сонун болду. 2.өт- көөл.  ~  dönemi  өткөөл  мезгил.

3.муз. тондон тонго өтүш. 4.сүрөт

эки түстү бириктирген ортодогу түс. 5.линг. сүйлөө органдарынын бир абалдан экинчисине өтүшү. ~ üstünlüğü жан куткарган машине- лердин (тез жардам, өрт өчүр- гүч, милиция ж. б. ) өтүш артык- чылыгы.

geçişli грам. өтмө (этиш).

geçişsiz грам. өтпөс (этиш).

geçiştirmek 1.токтолбоо, алаксытуу, сөздү башкага буруу. meseleyi sü- kutla geçiştiriyor маселеден унчук-

пай коюп кутулат. 2.аз зыян/чы- гаша менен кутулуп кетүү.

geçit, -di 1.кечүү, өткөөл (сууда). 2.бел,

ашуу (тоодо). dağ ~i бел, ашуу. 3.салтанаттуу жүрүш,  парад.  ~ alayı   парад,   процессия.   ~   töreni

парад,   демонстрация.   ~   vermek

өтүүгө ыœгайлуу жери болуу.

geçkin 1…. жаштан ашкан, өтүп калган.

altşı ~di алтымыштан ашып калган. 2.улгайган, картайган. ~ bir    kadıncağız    улгайган    аял.

3.(жашылча-жемиштер үчүн) өтө бышып, эзилип кеткен. ~ bir karpuz өтө бышып кеткен дарбыз.

geçme 1.кечме, өтмө, өтүш. ~ parası өтүш акысы. ileri ~ басып өтүш. 2.(башка   бир   абалга)   айланма,

өтмө. buhar hâline ~ бууга айлан- ма. 3.илиштирме, илме (эки нерсе- ни        бири-бирине).    4.жылдырма,

бүктөмө, ташыма. ~ çerçeve жыл- дырма алкак.

geçmek 1.өтүү (бир жерден бир жерге).

odaya ~ бөлмөгө өтүү. 2.бир учу- нан кирип, экинчи учунан чыгуу. tünelden ~ туннелден өтүү. 3.ба-

шынан өткөрүү. dayaktan ~ таяк жемек. muayeneden ~ доктор ка- роосунан   өтүү.   4.таштоо,   кечºº,

баш тартуу, тºœºлºº.  rdan geçtim, bari sermayeyi kurtarsam пайдадан    кечтим,    эч    болбосо

капиталды  куткарсам  болду  эле.

 

 

 

 

 

geçmek

gedik

 

5.болуп өтүш. çocukluğumun geçtiği yer балалыгым өткөн жер. 6.убактысы өтүү. benden geçti, artık böyle işlere girişemem менден өтºп кетти, эми мындай иштерге кирише албайм. 7.жугуу (оору). hastak hepimize geçti оору баары- бызга жукту. 8.укумдан тукумга калмак. bu titizlik ona babasından geçmiş бул бүйрөлүк ага атасынан калыптыр. 9.орун которуш. siz şu koltuğa geçin сиз бул креслого өтүœүз. 10.бир сыноодон өтºш, тажрыйба алыш. şimdiki artistlerin çoğu oradan gtiler азыркы ар- тисттердин көбү ал жерден өтүштү. 11. терс таасири тийиш. başına güneş geçmiş башына күн өтүп кетиптир. 12.колуна алыш, ээ болуш. iktidara ~ бийликти алыш. 13.артка таштоо, ашуу, басып өтүү. çocuğun boyu babası geçti баланын бою атасынан ашты. 14.өтүп кетмек, тарамак. öfkesi tez geçer ачуусу бат тарайт. 15.ашып түшүү, бешбетер болуу. bu hareket saygısızğı da geçti бул жорук сыйлабастыктан да ашып тºштº. 16.аттап өтүү, токтотуу (бир сөздү

/маселени). o meseleyi geçelim ал маселени жөн коёлу. 17.(убакыт)

өтүш, артка калыш. saat onu geçtiğinde  eve  geldiler  саат  ондон

өткөндө үйгө келишти. 18.(бир музыканы) үйрөнүү. bu şarkı kimden geçtiniz? бул ырды кимден

үйрөндүœүз? 19.(бир кабарды) билдирүү. telgraf ~ телеграмма жиберүү.  20.өчүү.  ocak  sönmüş,

koru bile geçmişti от өчүптүр, ал түгүл коруабы да өчүптүр. 21.жазылып калуу. tarihe ~ тарых-

ка жазылып калуу, тарыхта калуу. 22.жазылуу, жарыялануу. kısa ha- ber geçildi кыскача кабар жарыя-

ланды.   23.айланууда/колдонумда

/жарактуу болуш, өтүш. bu para artık geçmiyor бул акча азыр жарабайт. 24. класстан класска көчүү. çocuk bu yıl nıfı geçti бала быйыл класстан көчтү. 25. бузулуп/ өтө бышып кетиш (жашылча-жемиштер үчүн). bu karpuz geçmiş бул дарбыз өтө бышып/бузулуп кетиптир. 26. кутулуп кетүү.  görmedim  dedi geçti көрбөдүм деп кутулуп кетти.

27.  жамандаш,  ушактап  барыш.

beni sana geçmişler мени сага ушактап барышыптыр. 28. сөзү өтүү, айтканын угуу. benim züm

ona geçer менин сөзүм ага өтөт.

alay ~ шылдыœ/келеке кылуу.

geçmiş 1.өткөн заман, илгерки/ мурун-

ку учур. 2.басып/ашып өткөн. 3.бузула баштаган, убагы өтүп кеткен  (жашылча-жемиш).  4.өт-

көн, өмүр баян. onun ~i kimi ilgilendirir анын өмүр баянына ким кызыксын. 5.(биринин) өткөн

укум-тукуму.   yedi   göbek   geçm

жети ата өткөн. 6.грам. өткөн чак.

~  zaman  өткөн  чак.  7.арго  эски

чатак/чыр/өч. Ali ile bir geçmişin mi var? Али менен эски чатагыœ барбы? ~ ola/olsun тилек 1)арты

кайырлуу болсун, айыгып кети- œиз (катуу сыркоологон бирөөгө айтылат).  2.(бир  оор  сыноодон

өткөн кишиге айтылат). ~ olsuna gitmek оорулуу же  аза күткөн бирөөнº көрүүгө барыш.

geda эск. 1.кедей. 2.тилемчи, кайырчы.

gedik,-ği 1.кетик, жарык, кемтик, сы- нык.  duvar  ~i  дубалдын  кетиги.

2.ашуу, бел (тоодо). 3.өтм. кы- йынчылык, оордук. ~ten kurtul- mak        кыйынчылыктан     чыгыш.

5.эск. араа тиштүү. 6.аск. жарып өтүүдө душмандын чегинде ачыл- ган        жер.   7.артыкчылык,   укук,

жеœилдик. 8.ооз. күбөлүк, патент.

 

 

 

 

 

gedikli

gelirli

 

9.тар. күзөтчү (гаремде). ~ açıl- mak кемчиликтин бети ачылуу. ~ mak аск. душман чегин жарып өтүү. ~ kapamak тешик бүтөө. ~ kapmak бир кирешелүү иш табуу.

~leri tıkamak кыйынчылыктардын алдын        алуу.    Tunus    ~i    арго

майлуу/пайдалуу жер.

gedikli I 1.кетиктүү, жарыгы/ сыныгы

бар.   2раа   тиштүү.   3.кемчили,

өксүгү, бузугу бар.

gedikli II 1.кадрдагы, мөөнөтүн ашкан

(кенже составдагы офицерлер). ~ çavунтер-офицер. ~ er ардагер. 2.туруктуу,   тынымсыз.   ~   müşte-

riler   туруктуу   кардарлар.   3.ты-

рышчаак, талбаган, тажабаган. en

~  ziyaretçiler  талбаган  зыяратчы-

лар. 4.карт, машыккан, каныккан. 5.тар. (гаремде) кайтаруучу. 6.ар- го көчпөй калган окуучу. 7.кадр-

дагы кенже офицер.

gedilmek   кетилүү   (мис.        бычактын мизи).

gedman ооз. кетмен.

gedmek  ооз. кетиш,  кетик  пайда  кы- лыш.

geğirmek кекириш, кекирик чыгарыш.

geğirti кекирик.

gelecek,-ği 1лдыдагы, эмдиги, кийин-

ки. ~ ay эмдиги ай/айда. ~ yıl эмдиги жылы. ~ durakta ineceğim эмдиги аялдамада түшөм. 2.грам.

келер (чак). ~ zaman келер чак. 3.келечек, болочок. ~ini düşünmek келечегин ойлоо.

gelen  1.келген.  ~  kişi  келген  киши.

2.физ. түшкөн, чагылган (нур). 3.келечектеги,  эмдиги.  ~  yıl  эм-

диги жылы. ~ geçen өткөн-кеткен.

~ giden келген-кеткен (коноктор).

~  gideni  aratır/  ~  gidene  rahmet

okutur мак. эскинин кадырын жаœы билдирет.

gelenek, -ği салт, үрп-адат. ~e göre салт-

ка ылайык. ~ hâline gelmek салтка

айлануу.

gelenekçi салтты катуу кармаган.

geleneksel салттуу, салтка айланган.

gelgeç   1бактылуу,   туруктуу   эмес.

2.тийди-качты, чыдамы жок.

gelgelelim  бирок,  ошого  карабастан,

анткен менен.

gelgit,  -ti  1.бекерге  келмей-кетмей.  bu

~ten bıktım artık бул келмей-кет-

мейден тажадым. 2. деœ.  (суунун)

кириши, тартылышы.

gelin 1.келин (турмушка чыгып аткан

же жаœы чыккан). 2.(бирөөнүн) уулунун, инилеринин аялы. ~ ala келин  көчү  (процессия).  ~

etmek кыз бериш. ~ gitmek келин болуп барыш. (kendi kendine) ~ güvey olmak (бир ишке) алдын-ала

эле сүйүнүп алыш. ~ olmak келин болуш. ~ teli келиндердин башына тагылган      алтын/күмүш      зым.

Bulgurlu’ya ~ mi gidecek? шылд. Булгурлуга келин болуп  кетеби? (сайма,  түймө менен көп илээшкен

кыздарга айтылат). Ebussuut efendinin ~i gibi эскиче кийинген/ жүргөн кыз-келин үчүн айтылат

(сөзм. с. Абусейит эфендинин келининен бетер).

gelincik,-ği   келинчек   гүлү   (Papaver

rhoeas).

gelinlik,-ği 1.келиндик (абал). 2.келин кийими.  3.келин  көйнөгү  жасала

турган кездеме. 4.келин болууга жараган кыз. 5.келин үчүн даяр- далган (нерселер). ~ etmek/ tutmak

(кайындарынын алдында) жоолук салынып жүрүү (белгилүү мөөнөт- кө).

gelir киреше, пайда. сал. irat, varidat. ~ bütçesi киреше бюджети. ~ defteri киреше  дептери/китеби.  ~  gider

defteri киреше-чыгаша дептери/ китеби. ~ vergisi киреше салыгы.

gelirli   1.кирешелүү,   бардар   (киши).

2.кирешелүү, берекелүү (үй, иш).

 

 

 

 

 

geliş

gelmek

 

geliş 1.келиш. gidiş ~ bileti келиш- кетиш билети. 2.кыймыл, жүрүш, аракет. bu geminin ~inden çok k- lü olduğu anlılıyor бул кеменин жүрүшүнөн жүгү оор экени көрүнүп турат.

gelişat, -tı өнүгүш, жºрºш.

gelişigüzel эптеп-септеп, шаша-буша, арыдан-бери, ой келди. ~ seçilmek

эптеп эле шайланып калыш. ~ yapılmak арыдан-бери жасала калыш. 2.туш келгендей/келди.

kitabı, ~ bir sayfadan oku ач китепти, туш келген беттен оку.

gelişkin  өнүккөн.  ~  endüstri  ve  tarım

өнүккөн индустрия жана дыйкан- чылык.

gelişme 1.өсүш, өнүгүш, жогорулаш, ар-

тыш, прогресс. ~ çağı өнүгүш за- маны. ~yi frenlemek өсүшкө бөгөт болуу. 2.бой жетиш, өсүш (балдар

үчүн). ~ çağında olan çocuklar бой жетип бараткан балдар. aklı ve bedeni   ~   акылс,   бой-турпаты

өнүгүш. 3еœейиш, жайылыш. 4.жакшырыш.

geliştirmek өнүктүрүү, өстүрүү, жого-

рулатуу, арттыруу, жакшыртуу.

gelişmek 1.өнүгүү, өсүү, калыптануу, бышып-жетилүү.   2.өсүү,   жайы-

луу, кеœейүү. сал.  inkişaf etmek. gelişmemiş   өнүкпөгөн,   өспөгөн,   артта

калган.

gelişmiş өнүккөн, өскөн, алдыœкы. ~ sanayi ülkeleri өнөр жайы өнүккөн өлкөлөр.

gelivermek (капыстан, күтүүсүздөн, бат эле) келе калыш, келе коюш.

gelme  1.келме,  жетме.  2.физ.   түшмө

(мис. нур). 3.тектен чыккан. zen- gin bir aileden ~ бай үй-бүлөдөн чыккан.

gelmek 1.келиш. at ile ~ атчан/аттуу ке- лүү. buna ~ бекер келүү. misafir- liğe ~ конокко келүү. 2.барыш, же-

тиш.  İzmir’e  gelince  seni  aram

Измирге барганда сага чалам. 3.туш келүү, тийүү. kurşun ayağına geldi ок бутуна тийди. 4.жетиш. derslerin sonuna geldik сабактын аягына чыктык. 5.келип жетүү, сакталып туруу. eski çlardan bir çok at günümüze kadar gelmiştir эски замандан бир топ эстелик бүгүнкү күнгө чейин келип жетти. 6.пайда болуу, туулуу. dünyaya ~ дүйнөгө келүү, туулуу. 7.белгилүү убакытка жа- кындаш. vakit öğleye geliyordu күн түшкө жакындап калган. 8…. чейин болуш/жетиш. boyu omuza geliyordu бою ийинге жетчү. 9.тийиш, чыгыш. ondan kimseye kötülük gelmez анын эч кимге жамандыгы тийбейт. 10.ээрчиш, артынан келиш. çocuklar arkadan geliyordu балдар аркадан келе жаткан. 11.бир жерден бир жерге алып баруу. kahve Brezilya’dan geliyor кофе Бразилиядан алынып келинет. 12.жалгануу. Türkçede ekler kelimenin sonuna gelir түркчөдө мүчөлөр сөздүн аягына келет. 13. -дан келүү. zellik zel kelimesinden gelir сулуулук сулуу деген сөздөн келет. 14.теманы өзгөртүш. şimdi asıl konumuza gelelim эми чыныгы темабызга өтөлү. 15.чыдаш, сабыр кылыш, көтөрүш. birazk üzülme- ye gelmiyor, hemen hastalanır кичине эле кайгырганды көтөрө албайт, дароо ооруп калат. şakaya gelir тамашаны жакшы көтөрөт. 16.ишениш, көзү жетиш, кабыл алыш. dediğime geldiniz mi? айтканыма ишендиœизби? 17.се- зилүү, көрүнүү. buranın havası sıcak geldi бул жердин абасы ысык келди. 18. баага туруш. bu bardakların tanesi bir liraya geldi бул  чөйчөктөрдүн  ар  бири  бир

 

 

 

 

 

gelmek

gelmek

 

лира болду. 19.туура (чоœ, кичине) келиш. bu ayakka sana küçük gelir бул туфли сага кичине келет. 20.туш болуу, башынан өткөрүү. felç ~ шал болуу. başımıza bir belâ geldi башыбызга бир  балаа келди. 21.агыш. musluktan su gelmiyor крандан суу акпай жатат. burnun- dan kan geldi мурдунан кан акты. 22.жайгашмак okul yolun sına geliyor мектеп жолдун оœ жа- гында. 23.көрүнүш,  сыяктаныш. size yalan gibi geliyor сизге жалган сыяктуу көрүнөт. 24.түшүш, же- тиш. buraya ışık gelmiyor бул жер- ге жарык тийбейт.  25.ылайык/ туура болуш. caddelerde oturmaya gelmez проспекттерде отурууга болбойт. 26.(бирөө менен) бирге баруу. ben İstanbul’a gidiyorum, benimle gelir misin? мен Стам- булга кетип баратам, мени менен барасыœбы? 27.(убакыт көргөзгөн сөздөр менен) убактысы келүү. sa- ati gelince söylerim убагы келгенде айтам. 28. ыктыяж маанисиндеги фразеологизмдерди түзөт.  uykusu

~ уйкусу келүү. 29. туруктуулук этиштерин түзүүгө катышат. aşageldiğimiz bir anlatımı vardı көнүмүш  болгон  тºшºндºрººсº бар эле. 30. -mazktan мүчөсү ме- нен бирге этиштерге «-бамыш болуу» маанисин берет. görmez- likten ~ көрбөмүш болуу. işitmez- likten ~ укпамыш болуу. 31. ба- рыш жөндөмөсүндөгү этиштер менен татаал этиш жасайт. meydana ~ пайда болуу. akla ~ эске келүү. 32.жакындык, туугандык даражасын көргөзөт. o bana sım geliyor ал менин тууганым болот. 33.тиет, бөлүнөт. her birine zer lira geliyor ар бирине жүз лирадан тиет. 34. башынан/акылынан ж.б. чыкмак. bu teşebbüs ondan gelmiş-

tir бул демилге ошонун акылынан чыкса керек. sanatçının gücü işin- den gelir өнөрпоз күчтү ишинен алат. 35.бир сезимге кабылыш. bana bir korku geldi мага бир кор- куу (сезими) келди. ona bir merak geldi анда бир кызыгуу туулду. 36.белгилүү бир натыйжа/таасир бериш. ona iyi geldi ага жакшы болду. tuhaf ~ жаман таасир берүү. 37.келип калыш, башталып ке- тиш. geldi çat келип калды/кал- баспы. kara günler geldi çattı кара күндөр башталып кетти. geldi mi келсе эле болду. bahar geldi mi жаз келсе болду 38.салмакта болуш. ben o zaman kırk dokuz kilo geliyordum мен ал кезде кырк то- гуз кило элем. 39.-acağı/ -ası фор- малары менен келип каалоо бил- дирет. ağlayacağım geldi ыйлагым келди. bıram geldi бакыргым келди. leceğı/gülesi ~ күлкүсү келºº. 40.арго тигилиш, тиктеш, караш. güzele gel zele сулууну кара сулууну. gel(in), gelsin кел, жүрү, бол. gel biraz gezelim кел, бир аз басалы. bir gelsin! келип көрсºн! gel de кантип gel de kızma! кантип ачууœ келбейт! gelip geçen өткөн-кеткен. gel gele- lim а бирок, анткен менен. gelmiş geçmiş өткөн-кеткен. gelsin gelsin/gitsin … . эле болсо болду. gelsin çaylar, gitsin kahveler, hiç çalıştığı yok чайлар, кофелер ичирип койсо эле болду, иштеги- си жок. gelip gitmek келип-кетип (туруш). gel gün/zaman, git gün/za- man күн өткөн сайын. gel keyfim gel ой, жыргал! (катуу ырахатка батканда айтылат). gel demesi kolay, git demesi güç мак. кел де- мек бар, кет демек жок. gel denilen yere gitmeye ar eyleme, gelme denilen yere gidip yerini dar eyleme

 

 

 

 

 

gelmemezlik

genelleşmek

 

мак. чакырган жерден калба, чакырылбаган жерге басып барба.

gelmemezlik,-ği  келбей  коймок/коюш.

~ etme келбей койбо.

geliomerte астр.  гелиометр.

gem жүгөн. ~ almak (ат) үйрөтүлмөк,

башына жүгөн каттырмак. ~ almaz 1)азоо, чалпоо (ат). 2.өтм. өжөр, кежир,  кырс,  терсаяк  (киши).  ~i

azıya almak 1) (ат) башын ала качмак. 2.өтм. тил албас, терсаяк болуп  чыкмак  (мис.   бала).  ~ini

kısmak 1)тизгинди тартмак. 2)өтм. (бирөөнүн) тизгинин тар- туу,  тартипке  салуу.  ~  takmak/

vurmak 1)ооздуктоо, жүгөндөө (атты). 2)өтм. (бирөөнү) теске салуу.

gemi кеме. ~ demiri якорь. ~ direği ке- менин мачтасы, тиреги. ~ dümeni кеменин рулу. ~ karaya oturmak

кеменин тайыз жерге сайылып, туруп калышы. ~ komutanı кеме капитаны.   ~   mürettabatı   кеме

экипажы. uzay ~si космос кемеси. yolcu ~ si жүргүнчү кемеси. yük ~ si  жүк  кемеси.  ~si  şapa  oturmak

иши оœунан чыкпаш/оœ кетпеш.

~sini kurtaran kaptan кемесин кут- карган  капитан  (кыйын  абалдан

чыгып кеткендерге карата айты- лат). ~sini yürütmek эч нерсеге карабай  ишин  жүргүзүш.  Kara-

denizde gemilerin mi battı? эмне мынча   капалуусуœ/ойлуусуœ?

gemici 1.кемечи, деœизчи. 2.кеме ээси.

gemlemek 1.(атка) жүгөн тагыш. 2.өтм. (бирөөнү) ооздукташ, теске/ тартипке салыш.

gen I 1еœ. 2.берекелүү, мол. 3.дыœ. ~ toprak дыœ жер.

gen II биол.  ген.

gen III каптал, жак. üçgen үч бурчтук.

rtgen төрт бурчтук.

gencecik жапжаш.

genç  1аш  (киши,   мал,   өсүмдүк).  ~

ağ жаш дарак. ~ evliler жаœы үйлөнгөндөр. ~ kız бойго жеткен кыз.  2.жаш  жигит,  жигит,  улан.

~ler жаштар, жигиттер. ~ irisi жашынан эрте чоœойгон. ~ yaşın- da/yaşta     жаш     кезинен,     жаш

чагында/кезинде.

gençleşmek 1.жашарыш, жаш көрүнүш.

2.жаш   мүчөлөр   менен   толукта-

лыш (мис. бир уюм).

gençleştirmek  1.(бирөөнү)  жашартыш.

2.(бир  уюмду,   курулушту)  жаш

мүчөлөр менен толукташ.

gençlik,-ği        1.жаштык        (жаш        курак).

2.жаштык (жаш болуш). 3.жаштар.

Türk ~i түрк жаштары. ~in yetiş- tirilmesi жаштардын тарбияланы- шы.   ~ine   doyamamak/doymamak

жаштыгына тойбой кетиш (жаш өлгөн бирөө үчүн айтылат).

gene  1.кайрадан,  дагы  бир  жолу  жа-

œыдан, кайта. ~ görüşürüz! кайра- дан көрºшкөнчө! ~ ben geldim мен кайра  эле  келдим.  2.ошентсе  да,

антсе да. ~ de ihtiyatlı ol! ошентсе да этият бол! 3.баары бир, ошого карабастан. ~ bildini okuyacak ал

баары бир өз билгенин кылат. 4.дагы жакшы …, эч болбосо bizden beş lira almışlar ~ iyi дагы

жакшы, бизден беш эле лира алышыптыр.

genel 1.жалпы. ~ seçim жалпы шайлоо.

~ tarih жалпы тарых. 2.башкы негизги, генералдык. ~ müdür генералдык  директор.  ~  sekreter

жооптуу секретарь. ~ ev к.  genelev.

~ kadın денесин саткан аял, сойку.

~ olarak жалпысынан, көбүнчө.

genelev        сойкулар        үйү,        кенен        ºй,

жалапкана.

genelge жобо.

genelkurmay аск.  генералдык штаб. genelleme жалпылама. сал.  tamim. genellemek  жалпылаш.

genelleşmek жалпыга мүнөздүү болуш,

 

 

 

 

 

genelleştirmek

gerçeküstü

 

элге тарап кетиш.

genelleştirmek  жалпылаштырыш.

genellik,-ği жалпылык. сал.  umumîlik.

genellikle жалпысынан, көбүнчө, жал- пы алганда, адатта.

general, -li аск.  генерал.

genetik,-ği биол.   1.генетика. 2.генетика-

лык, тукум куучулук.

geniş (ар түрдүү мааниде) кеœ, кеœири,

жазы. ~ bilgili кеœири маалымат- туу. ~ bir meydan кеœ майдан. ~ elbise кеœ көйнөк. ~ kenarlı şapka

кыры жазы шапка. ~ perde жазы парда. 2.чексиз, мелмилдеген, көз жетпеген. ~ istepler мелмилдеген

мейкиндик-тер. ~ topraklar көз кайкыган талаалар. 3.кеœири масштабдуу, жалпы. ~ anlamlı кеœ

мааанидеги. ~ toplan жалпы чогулуш. 4.өтм. кеœ пейил бейка- пар,  ноюбаган,  камаарабаган.  ~

adam кеœ пейил киши. ~ açı кеœ бурч. ~ bir nefes almak санаасы тынуу.   ~   fikirli   кеœ   ойлогон.   ~

gönüllü/kalpli кеœ пейилдүү. ~ ölçüde жалпы өлчөмдө. ~ tutmak жалпы алмак, кеœири түшүнмөк. ~

yürekli салмактуу, жайбаракат. ~ zaman туруктуу чак (аракеттин ар        дайым     болуп     турганын

көргөзгөн этиштин чагы).

genişlemek 1.кеœейүү, чоœоюу. 2.тароо,

жайылуу.   yangın   genişledi   өрт

жайылды.

genişletmek 1.кеœейтүү, чоœойтуу. 2а-

йылтуу, таратуу.

genişlik,-ği 1.кеœирилик, кеœдик. 2.ке- нендик. boru ~i түтүктүн кеœдиги. 3.кулач, амплитуда. 4.өтм.   көлөм,

кучак. bütün ~i ile кеңири куча- гына алган. 5.мейкиндик. 6.мол- дук,  берекет.  ~  içinde  yaşamak

берекет ичинде жашоо.

geniz,-nzi  мурун  көœдөйү,  каœылжаар.

~e  kaçmak  мурдуна  качыш.  ~den

konmak      мурдунан      (солоп)

сүйлөш. ~i tıkanmak мурду бүтүш.

~ini yakmak мурдун өрдөп кетүү.

gensoru   интерпелляция,   чоœ   сурак

(Тºркия Парламентинде премьер- министрге же министрлердин би- рине карата жүргүзүлгөн сурак).

geofizik, -ği геофизика.

geofizikçi геофизик.

geometri геометрия. çömlemeli ~ ана-

литикалык геометрия. diferansiyel

~ дифференциалдык геометрия.

geometrik    геометриялык.    ~    çizimler

  1. 1)геометриялык    нерселер. 2)катуу нерселер. 

gepgenç,   gepegenç   1.жапжаш.   2.жаш

чакта. ~ öldü жаш чагында өлдү.

gerçek, -ği 1.чыныгы, накта, туура. ~ hayat        чыныгы    жашоо/турмуш.

  1. 2.жасалма эмес, табигый. ~ elmas табигый алмаз. 3.туура, чыныгы, ишенимдүү. ~ dışı чыныгы эмес, 

чындыкка жатпаган/коошпогон. ~ hikâye ойдон чыгарылбаган, чы- ныгы аœгеме. 4.чын, акыйкат. ~i

saklamak чындыкты жашыруу. 5.чындык,  факт.  ~ler  фактылар.

~leri olduğu gibi görmek чындыкты

болгонун болгондой көрүш.

gerçekçi  1.чынчыл,  туура  жүргөн/сүй-

лөгөн. 2.реалист. 3.реалисттик.

gerçekçilik,   -ği   ад. ,    санат   реализм.

2.тууралык, чынчылдык, акый- каттуулук.

gerçeklmek 1.ишке ашыш, аткары- лыш, орундалыш. 2.чын чыгыш, чынга айланыш.

gerçeklmek 1.ишке ашырыш, атка- рыш, орундатыш. 2. чын чыгарыш, чынга айлантыш.

gerçeklik,-ği чындык, тууралык, акый- каттык.

gerçekten чынында, чындап, чын эле.

gerçeküstü чындыкка жатпаган, ук- муштуу, өзгөчө, сыйкырдуу. ~ durum   өзгөчө   абал,   чындыкка

коошпогон окуя.

 

 

 

 

 

gerçeküstücü

gerginlik

 

gerçeküstücü   1юрреалист.   2.сюрреа-

листтик.

gerçi чынында, чындыгында, акыйкат-

та. ~ ben de oradaym ama görme- dim чынында мен деле ошол жер- де болчумун, бирок көрбөдүм.

gerdan 1.моюн. 2.(семиз кишилерде) кош ээк, богок. 3.моюн эт (мал этинде).  ~  kırmak  1)таазим  кы-

луу, урмат менен баш ийүү. 2) (ба- шын        кылтыңдатып) тийишүү, ойсоктоо.   3)башын   алчактатып

басуу (ат). ~ süpürgesi арго мурут. gerdank, -ğı мончок, шуру, колье. gerdek,-ği жаœы үйлөнгөндөр биринчи

түнүн өткөргөн үй/бөлмө. ~ gecesi биринчи/нике түнү. ~e girmek күйөө-кыздын     алгачкы     түнүн

бирге өткөрүшү.

gereç 1.зат, материал. ateşe dayanıklı ~

отко   чыдамдуу   зат.   yapı   ~leri

курулуш  материалдары.  2.курал,

аспап, жарак, жабдык.

gereğince        1.ылайык,        жараша,        көрө.

kongrenin kararları ~ конгресстин чечимдерине ылайык. zük ~ уставга  жараша.  2.керек  болгон-

дой, ойдогудай, талапка ылайык. toprak ~ işlenmiyordu топурак ойдогудай иштетилчү эмес.

gerek,-ği 1.керек, зарыл. ~se керек болсо. bana iyi bir yardımcı ~ мага бир  жакшы  жардамчы  керек.  ~

değil керек эмес, кереги жок. 2.зарылдык, муктаждык. ~inde керек болгондо. ~ yokken кереги

жок туруп. bunun bize ~i yok мунун бизге кереги жок. 3.-sa gerek -ca керек. korksa ~ корксо

керек. olsa ~ болсо керек. olmasa ~ болбосо керек. ~i düşünülmek кереги    ойлонуштурулуу.    ~inden

fazla    керегинен    көп.    ~i    gibi

ойдогудай. ~i yok кереги жок.

gerekçe        1.керектүү        себеп/мотив/

аргумент.  2.лог. ,   мат.   жыйын-

тык, тыянак.

gerekli    керектүү,    зарыл.    ~    bulmak

керектүү көрүш. ~ tedbirler керек-

түү чаралар. 2.керек, зарыл. bunun için bir dernek kurmak ~ бул үчүн бир коом куруш керек.

gereklik керектүүлүк, зарылдык. ~ kipi грам. керектүүлүк/зарылдык ыœ- гайы.

gerekmek керектеш, керек көрүш, за- рыл деп эсептеш. gerekse керек/ зарыл болсо. gerektikçe керек/за-

рыл болгондо. gerektiği gibi керек- тиргендей, талап кылынгандай.

gereksemek керек/зарыл деп эсептеш,

муктаж/керек болуш, зарылды- гын сезиш.

gereksinim, gereksinme ыктыяж, зарыл-

дык, талап. tanışmak ~ini duymak

таанышуу ыктыяжын туюу.

gereksinmek ыктыяжы болуш, керек/

зарылдык туюш.

gereksiz   керексиз,   пайдасыз,   бекер, бош. ~ sözler керексиз сөздөр. ~

yere бекерден бекер.

gerektirmek        керектүү/зарыл/муктаж кылуу, зарыктыруу, мажбурлоо.

gergedan   зоол.        носорог   (Rhinoceros).

Afrika ~ı африка носорогу. (Diceros bicornis).

gergef кергич, алкак. ~ işlemek кергичке керип сайма саюу.

gergin  1ыœалган,  керилген.  ~  tel  ке-

рилген кыл. 2.(бет/жүз үчүн) тасырайган, бырышсыз. 3.өтм. араздашкан,  касташкан,  кек  са-

нашкан, бузук (мамиле). arkada- şımla kocanın ara ~ жолдошу- мун күйөөсү менен мамилеси бу-

зук. 4.өтм. кыжалаттуу, ачуулуу.

gerginleşmek   1.   чыœалмак,   керилмек.

2.өтм.     (мамилелер)    курчумак,

араздашуу күч алмак. siyasî hava gerginleşti саясий абал курчуду.

gerginlik,-ği        1.чыœалыш,        керилиш,

курчуш. 2.өтм.  курчуш, оордош,

 

 

 

 

 

geri

gerilimli

 

татаалданыш (мамилелер).

geri 1.арка, арт, сырт. durak evimizin ~ sinde аялдама үйүбүздүн аркасын-

да. 2.башкасы, калганы. gerçek budur, ~si masal чыны ушул, калганы жомок. 3.аягы, соœу. sen

~sini düşünme сен аягын ойлобой эле кой. 4ландысы. yazının ~si yan   yayımlanacak   макаланын

уландысы эртеœ жарыяланат. 5.өткөн/мурунку кез. artık ~de özleyeceğimiz hiçbir şey yok арка-

бызда эœсей турган эч нерсе жок. 6.(жаныбарлардын) арткы теши- ги. 7.тыл. ~ hastanesi тыл оорука-

насы. 8.кайра, артка. ~ kısım 1р-

ка тарап. 2)көчүк. 3)артка, кайра.

~ vites артка жүрүш (машинанын).

8.артта калган. ~ adam артта калган киши. ~ kafalı 1)эски көз караштагы (киши). 2)түшүнүксүз,

түркөй, караœгы (киши). ~ zelı кем акыл. ~ (ye) almak 1)кайра алуу (бир нерсени, сөздү). 2)жоюу,

айнуу (мис. заказдан). 3)чыгарып кетүү (аскерди, колду). 4)кайра- дан ээлеп алыш, колго алыш. ~ye

almak артка жылдырыш (бир нерсенин мөөнөтүн).  ~ basmak кетенчиктөө. ~den аркадан, арты-

нан. ~de bırakmak артта калтыруу, басып өтүү. ~ çekilmek 1)артка кетиш,   качыш.   2)өтм.    (чыгып

кетиш). ~ çekmek 1)артка/кайра тартыш, алып чыгып кетиш (мис. аскерди).    ~    çevirmek    1)кайра

жөнөтүү, албай коюу. yüzüğü ~ çevirmek шакекти албай коюш. 2)кабыл    албоо,    макул    болбоо

(мис. бир сунушту). 3)чегинди- рүү (душманды). ~ye doğru артка карай. ~ dönmek кайра кайтуу. ~

durmamak        (бир иштен) баш тартпоо, качпоо. ~ gelmek кайра келүү. ~ ~ gitmek 1)артка чегинүү,

артка   бериш   (автомобилди).   2)

артка кетүү, начарлоо. ~ gönder- mek кайра жиберүү. ~ hizmet аск. тыл кызматтары. ~ istemek кайра алыш, кайра сурап алыш. ~ kalan 1)калгандары, башкалары. 2)артта калган. ~de kalmak артта калмак.

~de kalmamak 1) (бир иш жасоо- дон)  качпоо.  2)артта/кем  калбоо.

~  kalmış  артта  калган.  ~  planda

арткы планда.  ~ tepme  (мылтык ж. б. ) кайра тебүү. ~ vermek кайра   бериш,   кайтарып   бериш.

~den ~ye жашыруун, тымызын, алыстан. ~sin ~ye 1айра, артка. 2)кайрадан,  кайта.  ~ye  yürümek

ук.  кайра каралмак.

gerici        1.реакциячыл,        реакционист.

2.реакциячыл    (кыймыл,     агым,

өкмөт ж. б. ).

gericilik,-ği   1.реакционизм,   реакция- чылдык.   2.реакция,   реакциячыл

агымдар/кыймылдар.

gerileme  артта  калма/калуучулук,  ре- гресс, деградация.

gerilemek 1ртта калмак. 2.артка че- гинмек, артка карай жылмак, кетенчиктемек. 3.начарлоо, өспөө,

артка кетүү, регресс. 4.басаœдамак (мис. оору). hastak geriledi оору басаœдады.   5.түшүш,   арзандаш

(баалар).

gerili керилген, чыœалган, тартылган.

direklere    ~    teller    тирөөчтөргө

тартылган зымдар.

gerilik,-ği        артта        калуучулук,        артка кетиш, сенектик. teknik ~ техни-

калык артта калуучулук. ze ~ i

акыл-эстин өспөй калышы.

gerilim 1.физ.   чыœалуу, вольтаж. 2е-

рилиш, чыйрактык. 3.өтм. басым, абалдын курчтугу. 4.психол. се- зимдердин      карама-каршылыгы.

5.линг. үн түйүнүнºн чыœ абалга келиши.

gerilimli 1.чыœалган, керилген, чыйрак

(жип,    зым   ж. б. ).   2.чыœалуусу

 

 

 

 

 

gerillâ

gevşeklik

 

жогору (электр тогу).

gerillâ партизан. ~ harbi/savaşı парти- зандык согуш.

gerilmek 1.керилүү, тартылуу. 2.чыœда- луу, түйүлүү. kasları gerildi бул- чуœдары  түйүлдү.  3.ачуусу/жини

келиш. 4.курчуш, оордош, күчөш (карама-каршы мамилелер). gerile gerile  керилип-чоюлуп,  каадала-

нып (басыш).

gerinmek 1.керилиш, чоюлуш. yatakta uzun-uzun  gerindi,  esnedi  жатакта

кечке керилди, эстеди. 2.өтм. жа- ны жыргаш, ыракаттаныш. gerine gerine   керилип   чоюлуп.   gerine

gerine uyanıyor керилип-чоюлуп ойгонот.

gerisingeri,  gerisingeriye  1.артка  чеги-

ниш,кетенчиктеш. 2. кайта, кайра.

~ çekilmek кайра кайтыш, артка чегиниш, кетенчиктеш.

germek 1.кериш, тартыш, чоюш (жип- ти, зымды ж. б. ). yayı ~ жааны кериш.  2.(бутту,   колду)  чоюш.

3.кыжаалат болуш, ачууланыш.

gerzek арго кем акылдык.

getirmek 1лып келиш. bir araya ~ жо-

луктуруу, баш коштуруу, чогул- туу. geri ~ кайра алып келүү/ба- руу.   2.(натыйжа,    жыйынтык)

алып келиш, пайда кылыш. az gelir ~ аз киреше алып келиш. kâr

~ пайда алып келиш. 3.(бир чекке)

жеткириш        (бир абалга) алып барыш, айландырыш. çöl hâline ~ чөлгө        айландырыш.   sonuna   ~

аягына чыгарыш. 4.дайындаш, коюш (бир кызматка). bakanlığa ~ министирликке  дайындаш.  5.же-

тиш. baharı getirdik жазга жеттик. 6.мисал/өрнөк/ далил келтириш. kanıt ~ далил келтирүү. tanık ~

күбө катары көргөзүш. 7.айрым зат атоочтор менен туруктуу сөз айкаштарын жасайт : ateh ~

алжыш, акылынан айныш. kanaat

~ түшүнүккө/пикирге барыш. me- rak ~ кызыгуу туудуруш. 8.барыш жөндөмөсүндөгү зат атоочтор менен туруктуу сөз айкаштарын түзөт. akla ~ 1)эске түшүрүш. 2)эскертиш. ak başına ~ теске салуу, эсин жыюу. dile ~ айтыш, оюн билдириш. dünyaya ~ көз жарыш, төрөш. meydana ~ пайда кылыш. pişmank ~ өкүнүч туудуруш.

getirtmek 1лдыртып келиш. 2.тыштан алдырып келиш, импорттош.

getto гетто.

gevelemek   1.кепшөө,   чайноо.   2.өтм.

ачык, так сүйлөбөө, ток этер жерин айтпоо. ne söyleyeceksen söyle, gevelemeyi rak ойду-тоону

сүйлөбөй, айтарыœды айт.

geveze 1.сүйлөөк, маœыз. 2.ачык ооз, сыр жашыра албаган. çok ~dir, ona

sır söylenmez өтө ачык ооз, ага сыр айтууга болбойт.

gevezelik,-ği   1.сүйлөөктүк,   маœыздык.

2.оозу ачыктык, сыр жашыра ал- бастык. ~ etmek маœыздык кылуу, көп сүйлөө.

geviş кепшеме. ~ getirmek кепшөө.

gevrek 1орт, кылдырак, бат сынган.

bazı   taşlar   çok   ~   olur   айрым

таштар морт болот. 2.назик. ~ ses

назик үн. 3өрек (нан) түрү.

gevşek,-ği 1.көпшөк, борпоœ, начар, ал-

сыз, бош, жумшак. eti ~ эти (дене- си) көпшөк. 2.салаœдаган, бош, салбыраган.   ~   gerdanlı   богогу

салаœдаган. ~ gerilm tel бош тар- тылган жип. 3.алсыз, начар, жººнº бош, чыœ эмес, аракетсиз. ~ disip-

lin бош тартип. 4.өтм. кайдигер, көнүлсүз, жүр нары. ~ davranış кайдигер  мамиле.  ~  ız ачык

ооз, сыр сактай албаган. ~ vurgu

грам. ачык басым.

gevşeklik        1.көпшөктүк,        борпоœдук.

  1. 2.алсыздык, жүүнү боштук, начар- 

 

 

 

 

 

gevşemek

gezmek

 

дык. 3.кайдигерлик.

gevşemek 1өпшөк тартуу, борпоœдо- шуу, жумшоо, бошоо. vidaları gev-

şemiş болттору бошоп кетиптир. çamır ipi gevşedi кир жайган жип бошоп калды. 2.начарлоо, кү-

чүн жоготуу, басаœдоо. düşman darbeleri bir az gevşedi душман чабуулу бир аз басаœдады. havalar

gevşedi суук бир аз азайды. 3.кайдигер/көœүлсүз болуу, көœүл чөгүү, апатия. 4.көшүлүү, магды-

роо. banyodan sonra vücut gevşer мончодон кийин денең магды- райт.  5.арго  көœүлү/көзү  түшүү,

сүйүп калуу.

gevşetici 1.жан жыргаткан, көшүлткөн, магдыраткан. 2.мед.  жоошутуучу,

тынч/сеп алдыруучу (дары).

gevşetmek 1.бошотуу, жумшатуу (жип-

ти, болтту ж. б. ). 2.өтм.  бошоœ-

дотуу, жумшатуу (бийликти, тар- типти ж. б. ). 3.көшүлтүү, магды- ратуу.

geyik,-ği 1.зоол. кийик, бугу (Cervus elaphus). ~ boynuzu бугунун мү- йүзү. 2. арго көзүнө чөп салынган

эркек. ~ dikeni бот. ак тикен. ~ etine girmek (кыз үчүн) бойго жетүү. ~ otu бот.  кийик оту. ~ler

kırkımında төөнүн куйругу жерге тийгенде (эч качан ишке ашпай турган нерселер үчүн айтылат).

geyşa        1.ырчы,        бийчи        жапон        аял.

2.конок тосмок үчүн таалим алган жапон аял.

gez I 1.кертик, оюк. 2. (от алган курал- дарда) кароол оюкчасы. ~e almak мээлөө. ~ deliği амбразура. namlu

~i (мылтыктын, тапанчанын ж. б- нын) кароол кертиги.

gez  II  жер  өлчөөдө  колдонулган  тү-

йүндүү жип. ~e vurmak түздөө, оœдоо, түзөлтүү.

gezdirmek  1.кездирүү,  жер  көргөзүү,

кыдыртуу.  misafirlere  şehri  ~  ко-

нокторго шаарды кыдыртуу. 2.эшикке алып чыгуу, ойнотуп ке- лүү (мис. баланы, үй айбанда- рын). 3.сыйпалоо, тийгизүү. elimi omuzunda gezdirdim колум менен ийнин сылап өттүм. 4.куюу, кошуу. salataya yağ ~ салатка май куюу. göz ~ көз жүгүртүү/ чаптыруу.

gezegen астр.  планета. сал.  seyyare. gezegenler: ~ arası планеталар аралык. gezelemek 1.аркы-терки басыш. 2.өтм.

арсар болуу, эки анжы болуу. 3.тойдон кийин кызды төркү- лөтүп барыш.

gezenek 1.балкон, терраса. 2.коридор. gezgin 1.кезгин, саякатчы. 2.турист. gezginlik кезгиндик, саякатчылык.

gezi I 1.кезүү, саякат, жолоочулук. ~ye çıkmak саякатка чыгуу. 2.серүүн- дөө/дем   алыш   үчүн   чыгылган

жер.

gezi II 1.пахта менен жибектен аралаш токулган кездеме. 2.бул кездеме-

ден жасалган (буюм).

gezici    1.көчмө,    кыдырма.    ~    tiyatro

көчмө театр. 2.турист, саякатчы.

gezinmek 1.көœүл ачуу/ сайран куруу үчүн кыдырып кетиш. 2. (бир жерде) аркы-терки басып туруш.

  1. 3.муз. пассаж жасаш (мис макам- дан макамга өткөндө). 

gezinti    1.сүүндөп    чыгыш,    басыш.

bütün mahale oraya ~ye çıkardı мааладагылардын баары ал жерде сейилдеп  басышар  эле.  3.чептин

ичиндеги тар жолдор. 4.ооз. ко- ридор.    5.ооз.     балкон,    софа.

  1. 6.муз.   музыкалык  аспапты  күү- 

лөө же дыœгыратып отуруу.

gezmek        1езүү,        саякатка        чыгуу.

2.серүүндөп басуу, жүрүш жасоо.

bugünkü hava gezecek hava değil бүгүн эшикте баса тургандай күн эмес. 3.басуу, бутуна туруу. hasta

yav-yav gezmeye başladı ноокас

 

 

 

 

 

gezmen

gır

 

акырын-акырын баса баштады. 4.кийимчен жºрºº. şortla geziyor шорта менен жүрөт. 5.(күтүлбөгөн бир жерде) болуу, көзгө чалды- гуу. a-a, benim çantam burada ne geziyor! менин сумкам бул жерде кайдан жүрөт! 6.(жактырбоо ире- тинде) сенделиш, тентиш, сенди- реп жүрүш. başıb ~ башы ооган жакта жүрүш. gezip  dolaşmak 1)көœүл ачып жүрүш, ой келди убакыт өткөрүш. 2)жер кезиш. gezip tozmak 1)тентип, селсаяк бо- луп жүрүш. 2)көœүл ачып/шапар тээп күн өткөрүш.

gezmen саякатчы.

gıcık,-ğı 1.тамак кычышмасы. tutmak

тамагы  кычышуу.  2.арго  жинге

тийген, кыжыр кайнаткан (киши, абал). ~ almak /kapmak/ olmak) жини    келиш,    кыжыр    кайнаш,

итатайы тутулуш. ~ etmek кыжыр кайнатыш, жинге тийиш. ~ tutmak тамак кычышмак.

gıcıklamak 1.(бир нерсенин) тамакты кычыштырышы. 2.өтм. күмөндөр кылыш,  шек  туудуруш.  3.өтм.

жыныстык арзуу ойготуш.

gıcır I 1.сагызга кошулган каучук зат.

2.арго  жапжаœы.   kme  1)ша-

шылыш, чала-була. 2)аргасыз, мажбурлап. bu para senden bükme alırım бул акчаны сенден

зордоп болсо да алам.

gıcır II: ~ gıcır 1.кыйч-кыйч, кыйч-куйч

(эшик,   өтүк   ж. б. ).   2.шуудур-

шуудур  (жаœы  акча/кездеме  чы- гарган  үн),  таптаза  (мис.   күзгү, айнек). ~ ~ etmek кыйч-куйч этүү.

gıcırdamak 1.кыйчылдоо (мис.  эшик).

2.кычыроо (мис. тиш).

gıcırdatmak 1.кыйчылдатуу. 2.кычыра-

туу. çocuk uyurken dişlerini gıcır- dattı бала уктап атканда тиштерин кычыратты.

gıcır кыйчылдак. kapının ~sı эшиктин

кыйчылдагы.

gıda  1.тамак-аш,  азык,  азык-түлүк.  ~ endüstrisi тамакш өнөр жайы. ~

maddeleri азык заттар.  2.өтм. булак. müzik ruhun ~sıdır музыка- көœүл азыгы.

gıdak, -ğı туур. с. кукулук.

gıdaklamak кукулуктоо (куштар).

gıdalı        күчтүү,        топуктуу,        бeрeкелүү

(тамак).

gıdasız  1.күчсүз,  топуксуз,  берекесиз

(тамак).  2.тамак-ашсыз,  ачка.  ~

kalmak тамак-ашсыз калыш.

gı : сырд.  c .  ~ ~ 1.кыты-кыты (кы-

тыгылаганда айтылат. ). 2. сырд.

с. тү-тү-тү оокторду чакыр- ганда колдонулат).

gıdık I,-ğı (балдардын) ээгинин алды,

алкымы.

gıdık II,-ğı кытыгы.

gıdıklamak  1.кытыгылоо.  2.өтм.   (би-

рөөлөрдүн) сезимдерин ойготуу/ дүрбөлөœ салуу, азгыруу.

gıdıklanmak    1.кытыгылануу.    2.өтм.

сезимдери ойгонуу.

gı (бөбөк тилинде) алкым, моюн.

gık : çıkmamak үнүн чыгарбоо, баа-

рына көнүү/чыдоо. ~ dedirtmemek (бирөөнүн) оозун ачтырбоо. ~ de- mek 1)каршы чыгуу, каяша айтуу.

2)жанына таш батуу, чыдамы түгөнүү.

gıldır: туур. с. ~ ~ кылдыр-кылдыр.

gına  1.эск.   байлык,  бардык,  молдук.

2.тажаш, жадаш, жек көрүш. ~ gel- mek тажаш, көœүл калыш, таныш.

bu yemekten artık ~ geldi бул та- мактан көөнүм көк таштай калды.  gıpta 1.суктаныш. ~yla bakmak сукта-

нуу менен караш. 2.ичи күйүш/ ичи тарыш. ~ etmek суктануу, тан берүү.

gır арго 1.сөз, кеп. 2.жалган, ойдон чы- гарылган (сөз). ~ atmak сүйлөп коюш, деп салыш. ~ geçmek жаа-

гын жаныш, оозу тынбаш. ~ ~ geç-

 

 

 

 

 

gırgır

giderek

 

mek шылдыœ кылыш, мазакташ. ~ kaynatmak ишти таштап салып, ойду-тоону сүйлөп убакыт өткө- рүш.

gırgır   1.кыркыраган   токтобогон   үн.

2.кулактын кужурун алган коœу-

рук. 3.сүзгүчтүү идиш. 4.механи- калык щётка. 5.чоœ балык тору. 6.айтышуу, каяша айтуу.

gırgırlamak механикалык щётка менен шыпыруу.

gırla болушунча, аябай, укмуш (көп). ~

gitmek 1)узун убакытка созулуу. 2)өтө көп ысырап болуу, төгүлүп- чачылуу.

gırnata ооз.  кларнет.

gırt туур. с. кырт.

gırtlak, -ğı 1.анат.  кекиртек, көмөкөй.

2.өтм. тамак, кекиртек. ~ına  bas- mak кокодон алуу, шаштысын ке- тирүү. ~ ~a atılmak/gelmek коколо-

шуу, кекиртектен алышуу, жака- лашуу, кызыл чеке болуу. ~ına düşkün тамаксоо. ~ına kadar ке-

киртегине чейин. ~ına kadar borçlu кекиртегине чейин карыз. ~ ından  kesmek  тамагынан  артты-

руу/үнөмдөө. ~ına sarılmak коко- дон алуу, артынан калбоо. ~ı sıkmak    1)муунтуу.    2)жакасына

жабышуу.

gırtlaklamak        коколоо,        жакалоо, кекиртектен алуу.

gırtlaklmak коколошуу, жакалашуу, кекиртектен алышуу.

gırtlaksı грам. көмөкөйчүл (тыбыш).

gıt: ~ ~ gıdak кыкылыктоо (жумуртка баскан тоок чыгарган үн).

gışa чел, чел кабык. ~yı bekaret кыздык

(чели).

gıyaben   1.үстүртөн,   көзү   жокто.   ~ hakkında karar verildi көзү жокто

өкүм    чыгарылды.    2өрбөстөн,

тааныбастан, сыртынан. kendisini

~ tanırım аны сыртынан билем.

gıyap,-bı  жоктук,  көзү  жоктук.  ~ında

көзү/өзү жокто, жонунан, сырты- нан. ~ınızda zel şeyler söylendi сыртыœыздан көп жакшы сөздөр айтылды.

gıygıy туур. с. чыйылдак, чыйкылдак.

gibi  1.сыяктуу,  сыœары,  -дай.  arı  ~

аарыдай, аары сыяктуу. 2.бетер, - гансып. sanki kıtk olacakş ~ yiyecek  depo  ediyorlar  жут  келе

тургансып тамакш топтоп аты- шат. 3.окшоштуруп, туурап, сыяк- туу, ... -чилеп. benim ~ yap мени

туурап /менчилеп жаса. 4.бойдон, тейден, замат. yemeği yediği ~ ortadan  kayboldu  тамакты  жээр

замат ортодон жок болду. 5.(этиштер менен) ... гандай болуу, ....-гансы. ka çanır ~ oldu

эшик кагылгандай болду, кагыл- гансыды. ~ler сыяктуулар, деген- дер. ~lerden 1) дегенсип. iyi ettin

gibilerden z kırptı ырас кылдыœ дегенсип көз кысты. 2)деген, сы- яктуу, окшогон. vururum, keserim

gibilerden bir tehditler атып салам, союп саламга окшогон коркутуу- лар.  ~  gelmek   -дай  көрүнүү/

сезилүү. bana önce tanıdık ~ geldi башында мага  тааныштай  сезил- ди. ~ olmak -дай болуу. bir ara

nefesi kesilmiş ~ oldu бир ара деми чыкпай        калгандай болду. ~ yapmak/görünmek  -сып көрүнүү.

babası odaya girince ders çaşır ~ yaptı атасы бөлмөгө  киргенде сабак окугансып калды.

giçişmek ооз.  кычышуу.

gideğen  геогр.        көлдөн   агып   чыккан суу/канал.

gider 1.чыгым, зыян. 2.экон.  чыгаша.

giderayak кетер аяк, ажыраш аяк, кетер алдында.  ~  size  radım  кетер

алдында жолуга кетейин дедим.

giderek бара-бара, барган сайын, улам- дан  улам,  күндөн  күнгө.  ülkenin

durumu ~ zelmeye bla өлкө-

 

 

 

 

 

giderici

girişik

 

нүн абалы барган сайын оœоло баштады.

giderici жок кылуучу, жоюучу, тазалоо-

чу, кетирген. leke ~ madde так кетирген зат.

gidermek 1ок кылыш, жоюш, кети-

риш. anarşiyi ~ анархияны жоюу. 2.кандырыш. susuzluğu ~ суусунду кандыруу.  ihtiyaçları  ~  ыктыяж-

дарды канааттандыруу.

gidi   1.ооз. шумпай,   куйту,   шүмшүк.

2.тамаша    иретинде     кекээрлөө:

seni ~ seni! сениби, шашпа! seni ~ yaramaz! сени элеби,  тентек! 3.өкүнүү,     шыпшынуу     иретинде

колдонулган сырд. с. hey ~ günler hey! аттиœ, өткөн күндөр ай!

gidici   1.убактылуу,   кеткени   жаткан,

кыска мөөнөттүү. ~ bir müdür убактылуу коюлган директор. 2.өлүм  алдындагы.  ~  hasta  өлүм

алдында жаткан ноокас.

gidimli лог. дискурсивдүү, тыянактуу.

gidiş  1.кетиш,  барыш,  жөнөш. ~  dönüş

барыш-келиш. son ~ 1)акыры ке- тиш. 2)өтм. өлүм. 2.жүрүш, темп, ылдамдык. bu  ~le  aama  ancak

varırız бул жүрүшүбүз менен ке- чинде араœ жетебиз. 3.өтм. мами- ле, аракет. ~ini beğenmemek мами-

лесин жактырбоо. 4.тар. расмий зыярат. ~ geliş (көчө) кыймылы, трафик. ~ o ~ ошол кеткен бойдон

келбеди.

gidişat,-tı 1агдай, окуялардын жүрү- шү,  абал,  кырдаал.  ~   iyi   değil

жагдай жакшы эмес. 2.мамиле, кылык-жорук. 3.жашоо өзгөчө- лүгү, турмуш.

gidon руль.

-gil ооз.  1.көптүк түрдºн -лар мүчөсү- нүн ордуна колдонулат. annemgile

gittik апамдарга бардык. 2.көптүк - лар мүчөсү менен бирге келгенде өсүмдүк жана айбандардын тукум

атын билдирет. kedigiller мышык

тукумундагылар.

gine 1айрадан, кайта. 2.дагы эле. ~ de

ошентсе да, ошого карабастан.

Gine Гвинея.

Gineli гвинеялык.

ginekolog, -gu гинеколог.

ginekoloji гинекология.

girdap,-bı 1.геогр. айлампа, ийрим (суу-

нун) .    ~a    düşmek/kapılmak/yaka-

lanmak 1) айлампага түшүп кетүү. 2)өтм. башына балаа келүү. 2. өтм. балакет, балаа.

girdi ком. кириш. ~ çıktı / ~si çıktı 1)ынак мамиле. 2) түзүлүш (ма- шиненин,    аспаптын).    3)майда-

барат, аки-чүкү. bu işin ~ çıktısın fazla bilmiyorum бул иштин аки- чүкүсүн  жакшы  билбейм.

girdikat, -dı куюн, бороон-чапкын.

girgin шылуун, өткүр, тыœ. kurnaz ~ bir kadın айлакер шылуун аял.

girift,-ti 1.чатышкан, чиеленишкен, та- таал. 2.(эски сулуу жазуу өнөрүн- дө)  жер  калтырбай  жыш  тизип

жазыш. 3. эск. түрк музыкалык аспабы.

giriftar 1.кириптер. ~ olmak кириптер

болуш. 2олго түшүш, кармалыш.

girilmek  кирилиш.  girilmez!  кирүүгө болбойт!

girinti  киринди   (бир   нерсенин   ичке кирип турган бөлүгү).

girintili  кириндилүү.  ~  çıkıntılı  булуœ-

буйткалуу, өœгүл-дөœгүл, өйдө- ылдый.

giriş 1.кириш. ~ parası кириш акысы. ~

serbesttir кириш ачык. 2.кириш жери, ооз. ~ çıkış кириш-чыгыш. ~ kapı дарбаза.  3.кириш  сөз  (ки-

тептин, макаланын). 4.киришүү. dil bilimine ~ тил илимине кири- шүү. 5.муз.  увертюра. 6.өтүү, ки-

рүү (окуу жайына). ~ imtiha кирүү экзамени. ~ ka биринчи кабат.

girişik бири-биринин ичине кирген, ча-

 

 

 

 

 

girişim

gitmek

 

тышкан, чиеленген, түймөктөш- көн. ~ cümle багынычтуу татаал сүйлөм.

girişim 1.демилге, ишкердик. özel ~ менчик/жекече ишкердик. 2.физ. интерференция.

girişimci ишкер, демилгечи.

girişimcilik өз демилгелүүлүк.

girişken  демилгечи,  активдүү,  жигер-

дүү.

girişmek 1.киришүү, баштоо, демилге көтөрүү.  bir  işe  ~  бир  ишке  ки-

ришүү. 2ийлигишүү. sen bu işe girişme сен бул ишке киришпе. 3.урушуу, мушташуу. birbirine ~

1)чачышып/түйдөктөшүп калыш (мис жүн, чач ж. б. ). 2)мушташа кетиш.

Girit Крит.

Giritli криттик.

girizgâh кириш сөз, кириш бөлүмү.

girmek 1ирүү. bahçeye ~ бакчага ки- рүү. 2.батуу. elim bu eldivene gir- miyor  колум  бул  мээлейге  бат-

пайт. 3ирүү (бир ишке), каты- шуу, кошулуу. aramıza girdi ал арабызга кирди. savaşa ~ согушка

кирүү. 4.(кол, ордо) каратуу, же- œүү. ordularız İstanbul’a girdiler ордолорубуз    Стамбулга    кирди.

5.келүү (мис. бир жыл мезгили). yaz giriyor жай келди. 6.(жашка) толуу.  yirmisine  girdi  жыйырма

жашка толду. 7.жугуу, ылаœдоо. koyunlara kelebek girdi койлорго көк  мээ  оорусу  жукту.  8.(оору,

толгоо) башталуу. аyaklarına kramp girdi тарамышы түйүлүп калды.  9.(түскө)  кирүү,  боёлуу.

portakal rengine giriyordu кызыл сары түскө боёлуу. 10.мушташуу, жакалашуу.  birbirine  girdi  бири-

бири менен жакалаша кетишти. 11.(барыш жөндөмө мүчөсүндөгү сөзгө  кошулуп,  туруктуу  айкаш-

тар түзөт). borca ~ карызга ба-

туу. naha ~ күнөөгө батуу. rüya- ya ~ түшкө кирүү. zarara ~ зыянга учуроо. girecek delik aramak кирерге тешик таппай калуу. girip çıkmak 1)кирип-чыгуу (аз мөөнөт үчүн). 2)(дайыма) кирип-чыгып/ барып туруу. girdisi çıktı 1а- кын мамиле, байланыш. 2)(бир нерсенин) аки-чүкүсү, майда- чүйдөсү. 3)(бир иштин) кире- шеси-чыгашасы.

girmelik, -ği ооз.  кириш акысы.

gişe 1.касса (почтада, станцияда, банкада ж. б. ), билет саткан жер (театрда, вокзалда).

gitar гитара.

gitar, gitarist,-ti гитарист.

gitgide  бара-бара,  барган  сайын,  күн

санап, күн өткөн сайын.

gitmek 1.баруу, кетүү, жөнөө. Ankara’- dan Konya’ya ~ Анкарадан Кония-

га жөнөө. 2.(бир жерден, бир иштен) чыгуу. bu işten gitti бул иштен   чыкты/бошонду.   3.бүтүү,

аяктоо, баруу. bu işin sonu nereye gider? бул иштин аягы кайда барат? 4.жарашуу, ылайык болуу.

bu renk ona gitmedi бул түс ага жа- рашкан жок. 5.түгөнүү, каржы- лануу, калбоо, короо. bu kadar pa-

ra nereye gitti? мынча акча кайда кетти? 6.жиберилүү, жолдонуу. haber daha yeni gitti кабар жаœы

эле жиберилди. 7.жетүү, түтүү. bu kâğıt bıze bir ay gider бул кагаз бизге бир айга жетет. 8.өтүү, бүтүү

(мезгил үчүн) yaz gitti, kış geldi жай өттү, кыш келди. 9ок болуу, колдон чыгуу. yorgan gitti, kavga

bitti мак. жууркан кетти, чатак бүттү. 10.өлүү. büyüklerimizin hep- si gitti аксакалдарыбыздын баары

өлдү. 11.окуу, окууга баруу. kaçın- cı sınıfa gidiyorsun? канчанчы класстасыœ? 12.кайрылуу, сыноо,

жасоого аргасыз болуу. devaas-

 

 

 

 

 

gittikçe

gizleme

 

yona gitmek девальвация жасоого аргасыз   болуу.   13.зыян   тартуу, жоголуу.        duvan        boyası        gitti дубалдын сыры кетти. 14.(аспап, жабдык үчүн) иштөө. bu makina iyi  gidiyor  бул  машина  жакшы иштеп   жатат.   15.болуу,   жүрүү. işler nasıl gidiyor? иштер кандай жүрүп жатат? 16.сатылуу. karpuz iyi gider дарбыз жакшы сатылат. 17.(барыш жөндөмө мүчөсүндөгү сөз менен туруктуу сөз айкашын түзөт). huma gider жактырам, сүйөм. tuhafıma gitti жипкирдим, кыжырым  келди.  18.күйөөгө  чы- гуу. kocaya ~ istiyor күйөөгө тий- гиси  келип  атат.  19.(чакчыл  -ып мүчөсүн алган сөз менен туруктуу сөз айкашын түзөт). dalıp ~ ойго батып  кетүү.  gitsin!  (буйрук  сөз- дөрүнөн кийин) бүтсүн, жоголсун, жаны тынсын! imzanı atıver gitsin! колуœду коюп сал, өлүп кетсин!.... gitti 1) белгилүү өткөн чак этиш- теринен кийин келип,  иштин кө- œүлдөгүдөй болбогонун билдирет. doktor gelinceye kadar adam öl gitti доктор келгенче  киши өлүп кетти. 2)белгилүү өткөн чак эти- шинен   кийин   келип   аргасыздан жасалган ишти билдирет. madem bu kalem sana çok zımmış, verdim gitti  бул  калем  сага  ошончо  эле керек болсо, бердимчи. 3)оœ кел- беди,  колдон  келбеди.  anlatama- dım  gitti  түшүндүрүш  колумдан келбеди.  gidip  gelmek  барып  ке- лүү,  барып  туруу.  gitti  de  geldi өлүп  тирилди.  gitti  gider  өткөн өттү, болору болду.

gittikçe улам барган сайын, бара-бара, күндөн-күнгө.

giydirmek 1.кийгизүү, кийдирүү. 2.өтм. (бирөөнү) сөгүп-сагуу, жемелөө. 3.(бир   нерсени)   каптоо.   kılıf   ~

каптоо, кабын  кийгизүү. giydirip

kuşatmak баштан аяк кийгизүү, үстүн жаœыртуу.

giyecek,-ği кийим, кийим-кече, көйнөк-

көнчөк.

giyim 1.кийим. ~ kuşam кийим-кечек.

2.кийиниш  бычымы.  3.бир  ирет

которулуп кийиле турган (мис. ич кийим). iki ~ çamırım kal эки которуп  кие  турган  ич  кийимим

калды. ~ evi тигилүү кийим дүкөнү, конфекцион.

giyimli кийимдүү, кийинген. ~ kuşamlı

таза/тыкан/жарашыктуу ки- йинген.

giyinik кийинген, кийимчен.

giyiniş кийиниш (бычымы).

giyinmek  1ийинүү.  giyinip  kuşanmak

жасанып-түзөнүү.        2.(кийимди)

белгилүү жерден алыш же бел- гилүү тикмечиге тиктириш. hepsi de Altınyıldız’dan giyinirlerdi баа-

ры теœ Алтынйылдыздан кийи- нишчº. 3.өтм. катуу сөздөргө, же- мелөөгө үн чыгарбай туруп берүү.

giymek 1.кийүү. çizmesini giymiş өтүгүн кийиптир. 2.өтм. катуу сөгүштү/ жемени  үн  чыгарбай  угуу.  biri

zına geleni söyledi, öbürü ise güzelce giydi бирөө оозуна келгенди сүйлөдү, беркиси болсо,

унчукпай угуп турду.

giyotin гильотина (адамдардын  башы кесилген дөœгөч). ~ pencere жыл-

дырма терезе.

giysi кийим.

giz  1.сыр.  2.жашыруун  (сөз,   пикир,

окуя ж. б. ).

gizem сыр, укмуш, керемет.

gizemli        cырдуу,        укмуштуу,        кере-

меттүү.

gizil физ.  жашыруун, сыры ачылбаган, потенциалдуу. ~ ç физ.  потен-

циалдык күч.

gizleme 1.жашырма, сактама. 2.аск. жа- шырынма, көмүскөлөнмө, камуф-

ляж.

 

 

 

 

 

gizlemek

göbek

 

gizlemek 1.жашыруу, сактоо, көмүскө- лөө, көрсөтпөө. 2.сыр сактоо, айт- поо, билдирбөө. 3.камуфляж.

gizlenmek 1.жашынуу, корголоо, кө- рүнбөө. 2.(бирөөгө) айтылбоо, билдирилбөө,   жашырын,   сакта-

луу. durum ondan gizlendi жагдай ага айтылбады.

gizli 1.жашыруун, сыр болуп эсептел-

ген, көмүскө, легалсыз,  ачыкка чыгарылбаган. ~ anlma жашы- руун макулдашуу. ~ cep көмүскө

чөптөк. ~ işsizlik билинбеген жу- мушсуздук. 2.аск. көздөн далдаа- ланган,  түр  өзгөрткөн.  3.жашы-

руун түрдө, сыр билгизбей, тымы- зын. benden ~ tatile gitmiş мага билгизбей  эс  алууга  кетиптир.  ~

celse/durma ук. жабык сот. ~ ~ жашыруун. ~den ~ye жеœ ичинен, эч  кимге  билдирбей,  тымызын.  ~

kapaklı 1)жашыруун, тымызын. bizim ~ kapaklı işimiz yok биздин бирөөлөрдөн    сактаган    ишибиз

жок. 2)каймана, сырдуу (сөз). ~ oturum жабык отурум. ~ oy жабык добуш.  ~  polis  жашыруун  поли-

ция. ~ tutmak жашыруун сактоо. gizlice жашыруун, көмүскө, тымызын. gizlilik,-ği  жашыруундук,  сырдуулук,

тымызындык.

gladyatör тар. гладиатор.

glase 1умшак тери, булгаары. 2.лак-

талган, жалтыраган (буюм).

glasiye мөœгү.

glayöl гладиолус (гүл).

glikoz биохим.  глюкоза. glikozit, -ti глюкозит. gliserin глицерин.

global  глобалдуу,  жалпы,  жалпысы- нан, кеœири масштабдуу.

globülin биохим. глобулин.

glokom(a) мед.  глаукома.

glokoni мин. глауконит.

glüten  биол.   1.клей.  2.белок.  ~  ekmeği

белоктон жасалган нан.

goblen гобелен.

gocuk,-ğu 1.тулуп түрүндөгү тери же- кет. 2.ичик.

gocunmak 1.теригүү, тырчуу, тынчы кетүү, кайпактоо. 2ычышуу, дуулдоо (эт, тери).

gofret,-ti вафли.

gol,-lü  спорт  гол.  ~  atmak  гол  атуу/ киргизүү.  ~  yemek  гол  аттыруу

(дарбазасына).

gol көп гол аткан оюнчу.

golf   спорт   гольф.   ~   pantolon   кончу

бүйрүлгөн кеœ шым. ~ sahası/ala

гольф талаасы.

golfstrim        гольфстрим        (ысык        суу

агымы).

gonca чанак, ачыла элек гүл.

gondol,-lü        гондола,        бир        күрөктүү

кайык.

gondolcu гондольер.

gonk,-gu 1.муз. гонг. 2.спорт бокс раун-

дунун        башталышын билдирген добулбас үнү.

gonokok, -ku мед.  гонококк.

gonore мед.  гонорея.

goril зоол. горилла.

gotik, -ki готика. ~ üslubunda bir saray

готика ыкмасы менен салынган сарай.

göbek,-ğı 1индик. ~ini blamak кин-

дигин байлоо. 2.карын, курсак. ~ bağlamak курсак байлоо. ~ini erit- mek курсагын жоготуу. 3.борбор,

чордон, так, ортосу. şehrin ~i шаардын борбору/киндиги. 4.(ай- рым жашылча-жемиштердин) ор-

тосу. 5.муун, ата. bunlar rt ~ten beri değirmencilik yaparlar булар төрт   атасынан   бери   тегирменчи-

лик менен кесиптенишет. 6.оюу- луу нерселердин чок ортосундагы оюу. bu halının ~i çok zarif бул

килемдин киндик оюусу абдан сонун. 7.(жол кесилишинде) ай- лампа. 8. тех.  машине дөœгөлөк-

төрүнүн ортосунда айланган чам-

 

 

 

 

 

göbeklenmek

göğüs

 

бар. 9.тегирмен ташынын ортосу.

~ adı балага киндиги кесилген кезде коюлган ат. ~ atmak 1)кур-

сак кыймылы менен бийленген бий. 2)өтм. чекеси жарылып сү- йүнүш,  кубаныш.  ~  bağı  киндик

боо. ~ blamak/salıvermek курса- гы салаœдоо, курсак байлоо. ~i beraber   kesilmiş   киндиги   туташ,

ажырагыс дос. ~ çalkamakalkala- mak курсагын кыймылдатуу. ~i çatlamak   жан   алакетке   түшүү,

көрбөгөн азапты көрүү (бир ишти жасаш үчүн). ~i düşmek киндиги түшүү. ~ havası 1)киндик бийине

ылайыктуу музыка. 2)өтм. өтө көœүлдүү/ тамашалуу учур. ~i sokakta kesilm арго көчө таптар,

жел колтук (киши). ~ taşı (түрк мончосунда) ысытылган мармар таштар.

göbeklenmek 1.курсагы чоœоюу, семи- рүү (киши). 2.чоœоюу, карын бай- лоо (мис. капуста, салата ж. б. ).

göbekli 1.курсактуу, курсагы салаœда- ган (киши). 2.(капуста, салат үчүн) чоœ, курсактуу. 3ок орто-

сунда оюусу бар (килем, шалча ж. б. ).

göce диал. 1кталган буудай. 2өжө.

ç,-çü 1.көч, журт которуш, миграция.

  1. 2.биол. мезгилдик жер которуу, жылуу жактарга учуп кетүү (куш- 

тар), өрдөө (балыктар). 3.жүк, көч (буюм-тайым). 4.өлүм, каза. ~ etmek  1)журт  которуу.  2йдөн

үйгө ташынуу. 3)мезгилдик орун которуу (куштар, балыктар).

göçebe 1.көчмөн. 2.селсаяк, тентимиш.

  1. 3.зоол. келгин (мезгилге жараша жер которгон айбандар). 

göçebelik,-ği 1.көчмөндүк. 2.көчмө, кы-

дырып жүргөн.

göçer жаны жай албаган, аягы тын- баган,  саякатты  сүйгөн.  ~  konar

көчүп  жүргөн,  көчмөн.  ~  konar

iret көчмөн уруу.

göçermek 1.(бир ишти) башкасына өткөрүп бериш. 2.көчүрүш. ailesini

Anadoluya göçerdi үй-бүлөсүн Анадолуга        көчүрдү. 3.көчөтүн көчүрүш (өсүмдүктүн).

göçertmek кыйратуу, уратуу, жыгуу, чөктүрүү. bastığı yeri göçertiyor буту баскан жерин кыйратат.

çme көчмө.

çmek 1.көчүш, ташыныш (өлкөдөн өлкөгө,  бир жерден башка жерге).

2.(айрым айбандар үчүн) мезгил- дик жер которуш. 3.кыйраш, жыгылыш,  ураш,  кулаш.  duvar

ç дубал көчºп түштү. 4.өлүш, көзү өтүш. göçüp gitmek өлүп жок болуш.

çmen 1.көчмөн. 2.келгин, көчмөн (жылуу өлкөлөргө жер которгон жаныбарлар).

çük,-ğü 1.жер көчкү. 2.көчүп түш- көн, кулаган, ураган.

çüm биол.  таксис (протоплазманын

орун которушу).

çürmek 1өчүрүү. 2.кыйратуу, кула- туу. kar çatıyı göçürdü кар чатыр-

ды кыйратты. 3.ооз. түгөтүү, бүтүрүү. 4.көчүрүү, орун которуп отургузуу (өсүмдүктөрдү).

göden:        ~        bırsağı        1.мөөн,        көтөн.

2.карын. 3.ашказан.

göğermek көгөрүү, жашылдануу (өсүм-

дүктөр). сал.  gövermek .

göğerti 1.көгөртүү (жүздү, денени, уруп-согуу     аркылуу).     2.көгала

(жºздөгº, денедеги).

göğüs,  -ğsü  1.көкүрөк,  көөдөн.  2.төш,

боор.  3.көөдөндө  орун  алган  ор-

гандар. 4.эмчек. 5.көөдөн (музыка- лык аспаптардын). ~ bağır açık боору    ачык,    төшү    өтө    ачык

(көйнөк). ~ boşluğu анат. көкүрөк көœдөйү. ~ cerrahisi көөдөн орган- дары  хирургиясы.  ~  darğı  дем

кысылма. ~ geçirmek үшкүрүнүү.

 

 

 

 

 

göğüslemek

lge

 

~ünü gere gere 1)сыймык менен. 2р жүрөктүүлүк/тайманбастык менен. ~ germek 1)көкүрөгүн то- суу. 2)каршы чыгуу, каршы күрө- шүү. ~ ~e 1)бетме-бет, жүзмө-жүз. 2)жекеме жеке, колмо кол. ~ ~e çarpışmak бетме-бет салгылашуу. 3)араœдан зорго, эптеп, бар күчү менен. ~ ~e gelmek бетме-бет келүү, карп-курп алдынан чыгуу.

~  hastakları  көкүрөк  оорулары.

~ü  kabarmak  сыймыктануу,  жү-

рөгү көөдөнүнө сыйбай чыгуу (сыймыктан). ~ kafesi анат. кө- күрөк көœдөйү. ~ kemiği көкүрөк

сөөгү. ~ tahtası 1)көкүрөк сөөгү. 2)муз. музыкалык аспаптардын көөдөнү.

göğüslemek 1.көкүрөк/көөдөн менен түртүү. kapı göğüsledi эшикти көкүрөгү  менен  түрттү.  2.өтм.

көкүрөгүн тосуу, каршы туруу, (бир нерседен) коргоо.

göğüslü        1өөдөнү        бар,        көөдөндүү.

2.көөдөнү жазы, көкүрөгү кеœ. 3.эмчеги чоœ (аял).

göğüslük,-ğü 1.боркок, алжапкыч, фар-

тук. 2.көмөлдүрүк (ат жабдыгы). 3.эск. соот, чарайна.

gök,-ğü I 1.көк, асман. ~ gürlemek көк/

күн күркүрөө. 2.көк жүзү. ~  ada астр. галакси. ~te ararken yerde bulmak  көктөн  издегени  жерден

табылуу. ~ bilimci астроном. ~ bilimi астрономия. ~ cismi астр. көк жүзү заттары. ~lere çıkarmak

жерге-сууга    тийгизбей    мактоо.

~(ler)e çıkmak 1тө бийиктерге чыгуу. 2)битиитине батпоо, те-

рисине сыйбай сүйүнүү, төбөсү көккө жетүү. ~ delinmek өтм. ас- мандын     түбү     тешилүү/түшүү

(тынбай кºн жааганда айтылат).

~ evi планетарий. ~ kubbesi көк жүзү,  асман.  ~e  merdivensiz  çıkar

тентек,  шок,  бейбаш.  ~ten  (zem-

bille) inmek көктөн түшүү (бирөө капысынан чыга калганда айты- лат), өзүнөн өзү жаралуу.

gök II 1өк, көгүш. ~ zlü көк көз. ~ at көк/ак боз ат. Gökdere  астр. диал.   Саманчынын  жолу.  2.көк,

быша элек (жемиш, жашылча). 3.арго өлөрчө мас.

gökçe  1.көккө/асманга  байланыштуу.

2.көк түстүү. 3.сулуу, кооз, назик. 4.периште. ~ ağ бот. көк тал (Salin coerulea). ~ yazın адабият.

gökçek сулуу, келишимдүү (киши).

gökçül        1.көгүлтүр,        көгүш.        2.көк-

кө/асманга байланыштуу.

gökdelen   көк   тиреген   (үй,        имарат ж. б. ).

khan астр.  Уран.

gökkarga   зоол.        көк   карга   (Corvus frugileguz).

gökkır (ат түсү) көк, боз.

gökkuşağı, -nı көк желе, асан-үсөн.

gökkutbu, -nu астр.  уюл.

gökkuzgun  зоол. көк  кузгун  (Coracias

garrulus).

gökküresi,-ni астр. көк сферасы.

göksel көккө/асманга байланыштуу.

göktı,- 1.астр. көк ташы, метеорит.

2.мин. көк таш, бирюса.

krkler көк түрктөр (түркчө адаби-

яттарда Алтай түрк элдеринин жалпы аты).

gökyüzü, -nü көк жүзү, асман.

göl көл. ~ ayağı көл аягы (көлдөн агып чыккан суу). ~ başı көл башы (көл- гө куйган суу). ~ bilimi лимноло-

гия. ~ olmak көл болуу, көлдөп кетүү.

lalası,-nı көл форели (Salmo lacustris).

lcük,-ğü көлчүк, көлмө.

let,-ti  1.ичине  тери  ашатылган  таш көлмө. 2өлчүк.

lge 1өлөкө. an ~si дарактын көлөкөсү. 2үн тийбеген жер/жак. dağın   ~   tarafı   тоонун   көлөкө

(тескей)  жагы.  3.караан,  силуэт.

 

 

 

 

 

lgecil

gömmek

 

pencereden dışarıya bir ~ çıktı терезеден тышка карай бир караан чыкты. 4.сүрөт көлөкө, коюу түс.

~ resim силуэт. 5.өтм. (бирөөнүн) көлөкөсү. 6.өтм. арка, тирек, кол- доочу. ~sine sığınmak көлөкөсүнө

корголоо.   ~si   altında   көлөкөсү/ коргоосу алдында. ~ balığı зоол. кадимки   хариус   (Thymallus   thy-

mallus). ~de rakmak көлөкөсүндө калуу, көрүнбөй/ байкалбай калуу. ~ şmek 1)көлөкө түшүү.

2)өтм. көœүл чөктүрүү, кыжалат кылуу. ~ düşürmek өтм. көлөкө түшүрүү, баасын/баркын кетирүү.

~ etmek 1арыкты тосуу, көлөкө болуу. 2)өтм. (бирөөгө) жолтоо болуу, бут тосуу. ~ gibi көлөкөдөй.

~ kabine саяс.  көмүскө кабинет.

~de        kalmak көлөкөдө калуу, көрүнбөө. ~sinden korkmak көлө-

көсүнөн коркуу. ~ olmak колдоо, арка чыгуу (бирөөгө). ~ oyunu парда аркасынан түшкөн көлөкө-

лөр аркылуу ойнолгон оюн. ~ tiyat- rosu көлөкөлөр оюну көрсөтүлгөн театр.  ~  vurmak  сүрөт  көлөкө

түшүрºү.

lgecil көлөкөдө өскөн, көлөкөнү сүй- гөн (өсүмдүктөр, жаныбарлар).

lgelemek 1.көлөкөлөө, көлөкө түшү- рүү, жарыкты тосуу, күндөн кал- калоо. bu ağaç penceremizi gölgeli-

yor бул жыгач терезебизди көлө- көлөп турат. 2.өтм. (бирөөнºн атына)  көлөкө түшүрүү, баркын

төмөндөтүү. 3.сүрөт көлөкө түшүрүү.

lgelendirmek 1.көлөкө жасоо, көлөкө

алдына алуу. 2.өтм. чаташтыруу, бутташтыруу, бүдөмүктөнтүү. 3.ооз. көлөкөлөтүү.

lgelenmek 1.көлөкөлөнүү, көлөкө тү- шүрүлүү. 2.көлөкөдө отуруу, көлөкөлөө.

lgeli 1.көлөкөлүү. 2. өтм. ачык эмес,

бүдөмүк. ~  resim көлөмү көлөкө аркылуу берилген сүрөт. 3.полигр. бүдөмүк баскы.

lgelik,-ği 1.көлөкө жер. 2.көлөкөлүү чарпая.

lle(n)mek көл токтоо, көлгө айлануу.

lük, -ğü ооз.  көлүк.

gömgök көпкөк.

gömlek,-ği 1.эркек көйнөгү. iç ~i ич /

түнкү көйнөк. yazlık ~ жайкы көйнөк. 2.аялдардын ич көйнөгү. 3.кап,    кын,    футляр,    жапкыч,

орооч, калканч (ар түрдүү меха- низмдердин). 4.муун, насил. iki ~ yukarı  dedesi  эки  муун  мурунку

атасы. 5.даража, баскыч, кат, эсе. bu öğrenci öbüründen bir ~ daha bilgili бул окуучу беркисинен бир

сөөмаража  дагы  билимдºº. rengi bir ~ daha koyu түсү бир кат дагы   коюураак.   6.досьё   кабы.

7.биол. сүт эмүүчүлөрдүн ичеги- лерин каптаган чел. ~i astarlanmak байымак.  ~  değiştirmek  1)ич  ки-

йим алмаштыруу. 2)(жылан үчүн) терисин        чыгаруу. 3)өтм. ой, пикирин өзгөртүү. ~ değiştirir gibi

көйнөк алмаштыргансып (турук- суз). ~ eskitmek өтм. көйнөк эскиртүү/   жыртуу,   өмүр   сүрүү.

~ten geçirmek (бирөөнү) асырап/ багып алуу. ~i kan бардар, бай, оокаттуу.

gömlekçi   көйнөк   тиккен   же   саткан киши.

gömleklik, -ği көйнөктүк (кездеме).

gömme 1өмүш, коюш (өлүктү). 2.кө- мөч (нан). 3.күздүк/кыштык эгин. 4.көмүскө,  көрүнбөгөн.  ~  banyo

үстү жабык ванна. ~ dolap ду- балдын ичине орнотулган шкаф.

gömmek 1.көмүү, коюу (өлүктү). 2.кө-

мүү, айдоо (тукумду). 3.(бир нер- сенин ичине) орноштуруу, жай- гаштыруу, отургузуу. 4. жашыруу,

бекитүү, катуу. zünü onun omzu-

 

 

 

 

 

gö

gönül

 

na m жүзүн анын ийнине кат- ты. 5. өтм. башкалардын өлүмүн көрүү, көп жашоо.

gö казына, кенч.

gömük көмүлгөн, көмүлүү калган.

gömüldürük, -ğu көмөлдүрүк.

gömülmek 1өмүлүү. diri diri ~ тирүү- лөй        көмүлүү. 2.үстү көмүлүү. 3.жашырылуу,   катылуу.   4.өтм.

көмүлүү, батуу, чөмүлүү. borca ~ карызга батуу. sokaklar karanlığa göl көчөлөр  караœгылыкка

чөмүлдү. 5.кирип кетүү, чөгүү. zleri çukuruna gömülmüş көздө- рү        чүœүрөйүп     ичке     кирип

кетиптир.

göl аœчынын жашырынчу чуœ- куру.

gölü 1.көмүлүү, көмүлгөн. 2.топурак менен үстү жабылган. 3.жашы- рылган,     чөмүлгөн,     сакталган.

4.өтм. баткан, чөккөн, көмүлгөн. ülke mateme ~ idi өлкө азага чөмүлүп турган.

gömüt,- көмүлгөн жер, мүрзө, кабыр.

gömütlük, -ğü көрүстөн, бейит.

gön көн (иштетилбеген тери).

göncü 1.тери сатар. 2.өтүкчү.

gönder 1.туу ашталган союл, флагшток.

2.кайыктарга,      жел      кемелерге

багыт берүүчү учтуу металл шыргый. 3.өгүз айдаган таяк.

gönderen        жиберген        киши        (кат,

посылка ж. б. ).

gönderi 1.почта аркылуу жиберилген нерсе. 2.узатуу, коштошуу.

gönderme 1.жибериш, салыш, жөнө- түш (кат ж. б. ар кандай почта- ны). 2.шилтеме (жазууда). ~ yap-

mak шилтеп көргөзүү (жазууда).

göndermek 1.жиберүү, жөнөтүү, салып жиберүү.  2.(бир  ишке)  дайындап

жөнөтүү. 3. узатуу, коштошуу.

gönen 1.ным, суу. 2.эгин эгилчү топу- рактын  сугарылышы.  3.  нымдуу

(топурак).

gönenç береке, байлык ичинде кенен- чонон        жашоо, жыргал, бакыт. yurtta istediğimiz ~i slamak için çok çaşmalıyız эл-журтка жыргал жашоо алып келиш үчүн көп иштешибиз керек.

gönençli бай/бакубат/жыргап жаша- ган.

gönenmek        кенен-чонон        жашаш,

бакубат/бейпил өмүр сүрүш.

gönül,-nlü  1.көœүл,  көөн,  сезим.  2.каа-

лоо,  арзуу.  okumaya  n  var  mı?

окууга көœүлүœ барбы? ~den чын көңүлдөн/жүрөктөн,  ак  ниеттен.

~ünce көœүлдөгүдөй, ойдогудай. ~

a сүйүүнүн азабы. ~ açıcı көœүл көтөрүүчү, эс алдыруучу, көœүл эргиткен. açık 1өœүлү ачык,

жайдары. 2)ак ниет, ак көœүл, ичинде кири жок. ~ü açılmak кө- œүлү  ачылыш,  маанайы  көтөрү-

лүш. ~ mak көœүл ачыш, жыр- гаш. akmak (бирөөгө) көœүлү түшүү,   катуу   сүйүү,   жактырып

калуу. m ona akıyor ага көœүлүм түшүп калды. alçak 1)жөнөкөй, ак көңүл, сыпайы. 2)жоош, момун.

~ alçakğı 1)жөнөкөйлүк, сыпайы- лык. 2)жооштук, момундук. nü aldırmak (бирөөгө) көœүлү түшүп

калуу/сүйүп калуу. ~ünü almak (бирөөнүн) 1) көœүлүн алуу, жа- гынуу. 2) (бирөөнүн) таарынычын

жазуу, кечирим суроо, алдынан өтүү. ~ avсı жүрөөнөк, аягы суюк, донжуан. ~ avlamak (бирөө-

лөрдүн) көœүлүн өзүнө тартмак, ичи-койнуна кирмек, көœүлүнө жакмак. ~ avutmak көœүл жоот-

котуш, убактылуу эрмектеш. ~ bağı сүйүү, ашыктык. ~ blamak сүйүп/ашык    болуп    калыш.    ~

belâsı ашыктык дарты. ~ birliği көœүл бирдиги, өз ара сүйүшүү. bol   март,   жоомарт.   ~   bolluğu

марттык,   жоомарттык.   ~   borcu

 

 

 

 

 

gönül

gönül

 

(бирөөнүн алдында) милдеткер- лик, карыздарлык. ~ budalası сү- йүүдөн жолу жок (киши), ~ bulan- dırmak 1)жипкиртүү, жийиркен- түү, көœүл айлантуу. 2)жин келтирүү, кыжырга тийүү. bulanmak 1)көœүлү айлануу, кус- кусу келүү. 2)шектенүү, кооптоо- нуу. ~ bulantı 1өœүл айлантма. 2)шек, кооп. ~ çekmek көœүлү түшүү/тартуу. ~ü çekmek кумар болуу, эœсөө. ~ü çelinmek көœүлүн ээлеп алуу, азгырылуу. ~ünü çel- mek (бирөөнү) өзүнө ашык кылуу.

~ünden çıkarmak көœүлүнөн чы- гарыш.  ~ü  çökmek  көœүлү  чөгүү.

~üne danışmak көœүлүнө көрө жасоо. ~ darğı көœүлү жай албоо,

тынчы кетүү. ~ değiştirmek тынбай сүйгөн алмаштыруу. ~ delisi ашыктык  делиси.  ~  derinlerinde

көœүлдүн тереœинде. ~üne doğmak көœүлүнөн келиш, алдын-ала туюш. ~ düşürmek көœүлү түшүү,

сүйүү. ~ eğilimi көœүлү тартуу/оо, көœүлү жакындык. ~ eğlemek кө- œүл ачуу,  жан жыргатуу,  эрмек-

төө. ~ eğlencesi 1өœүл жооткот- кон нерсе, эрмек. 2)убактылуу оюн-күлкү. ~ eğlendirmek көœүл

арзуусун канааттандырыш, жарп жазыш,  ойноп-күлүш,  шаракташ.

~  eri  шар,  шайдоот,  оптимист.  ~

etmek  ниеттенүү,  көœүлүнө  коюу.

~ünü        etmek 1өœүлүн алуу, жубатуу, кубантуу. 2) макулдугун

алуу, көндүрүү. ~ ferahlığı кам санабастык, көœүлү тынч/жай болуш. ~ ferman dinlemez көœүлгө

буйрук жок. ~ünden geçirmek ойлоо, үмүт кылуу. ~ünden geçmek оюна келүү, эсине түшүү. geniş

ак көœүл, кеœ пейил. ~ gezdirmek

1)эскерүү,   ойлоо.   2)кыялдануу.

~üne   göre   көœүлүндөгүдөй,   каа-

лоосуна    жараша,    оюндагыдай.

Allah ~üne göre versin! Кудай тилегин берсин! ~ zü ile bakmak жүрөгү менен сезүү.  ~ünü hoş et- mek (бирөөнүн) көœүлүн тынды- руу/көтөрүү, жарпын жазуу. ~ hoşluğu ile/rızayla чын көœүлдөн, ак ниеттен, жан дилден. ~ünü hoş tutmak көœүл чөгөрбөө. ~den ırak olmak көœүлдөн чыгыш. ~ü ile oynamak (бирөөнүн)  сезимдери менен ойноо. ~ü ilişmek көœүл салыш. ~ ister(di)ki болсо кана.

~ iş(ler)i көœүл иши. ~ü kalmak көœүлү калуу. ~ü kanmak 1ө- œүлү тынчуу/тынуу. 2)(бир нер- сеге) көзү жетүү. ~ünü kaptırmak ашык болуу. kara кара  ниет/ санатай. kararmak дүнүйөсү караруу, жашоодон көœүлү калуу.

~ünü karartmak көœүлүн карар- тыш,  жашоо  кумарын  өчүрүш.  

kaymak байкабастан  сүйүп калыш, көœүл оодарыш. kırık шагы  сынган.  ~  kırıkğı  көңүл

калма, таарыныч, ыза. ~ kırmak (бирөөнү) көңүлүн калтырыш, таарынтыш,   шагын   сындырыш,

маанайын чөгөрүш. ~den/ ~ünden kopmak (бир нерсени) чын көœүл- дөн,  чын  дилинен  бериш/жасаш.

gönlünüz-den ne koparsa колуœуз- дан чыкканга (ыраазымын). ~ maskarası       сүйүүдөн       акылы

айныган (киши). (bir şeyde) olmak бир нерсеге көœүлү түшүп калуу. ~ okşamak көөнүнө жагуу. ~

rahatğı көœүлү тынчтык, бей- капарлык. razı olmamak көœүлү тартпоо/келбөө/чаппоо.   ~ü   n-

mek  көœүлү  кайтуу,  көœүлү  суу.

~ünü serin tutmak сабырлуу болуш,  кызуу  кандуулукка  жол

бербеш. takılmak 1)(бирөөгө) көөнү түшүү, сүйүп калуу. 2)(бир нерсеге)    көзү    түшүү.   ~ü    tok

көөнү/кө¿үлү   ток.   ~   tokluğu

 

 

 

 

 

gönüld

görev

 

кө¿үл токтук. var кө¿үлү бар. ~ vermek 1)кө¿үл берүү/салуу. 2)алектенүү, машакаттануу, эр- мектөө. ~ü yaralamak кө¿үлүн жаралоо, сыздатуу/ оорутуу. ~ ya- rası кө¿үлүндөгү дарт/жара. ~üne yatmak кө¿үлүнө жагуу/туура ке- лүү. bu iş hiç ~üme yatmıyor бул иш эч кө¿үлүмө туура келбеди. yok кө¿үлү жок. ~ü yufka боору- кер, мээрбан, ак кө¿үл. ~ü yumu- şak кө¿үлү жумшак, кичи пейил.

gönüld кө¿үлдөш, жакшы санаалаш. gönüllenmek таарыныш, тырчыш. gönüllü  1.кө¿үлдүү,  өз  кө¿үлү  менен

(бир ишке киришкен), ыктыярдуу. 2.(бир ишке) кумар, аркасынан түшкөн. o, bu işin ~sü ал бул ишке

кумар/берилген. 3.сүйгөн киши. bu kızın ~sü бул кыздын сүйгөнү. ~ gönülsüz көңүлсүз, кош ойлуу, эки

анжы, олку-солку.

gönülsüz 1ө¿үлсүз, өз кө¿үлү/эрки менен эмес, каалабай. 2.жөнөкөй,

карапайым. 3.момун, жоош. ~ namaz göğe çıkmaz мак. кө¿үлсүз (кылынган) намаз көккө чыкпас.

gönye чийме/өлчөмө иштеринде кол- донулган үч бурчтуу аспап. ~ sinde olmak чындыкка тик кароо.

göre 1.(бир нерсеге) көрө, жараша, ылайык. nün modasına ~ бүгүн- кү  модага  ылайык.  kendi  davra-

nışlana ~ өз кылганына жараша. 2.боюнча, караганда, карата. onun söylediğine   göre   анын   айтканы

боюнча. Anadolu Ajansının bildir- diğine ~ Анадолу Агентчилигинин билдиргенине   караганда.   3.   са-

лыштырмалуу, салыштырганда. şehrin nüfusuna ~ mevcut hastane- ler çok yetersizdi шаардын калкы-

нын        санына салыштырмалуу ооруканалар өтө аз болчу. 4. бай- ланыштуу,     үчүн,     улам.     geç

kaldığıma  ~  sizden  af  dilemeliyim

кечиккеним үчүн/кечиккениме байланыштуу сизден кечирим су- рашым керек. adana ~ ким эке- нине көрө/жараша. bu iş adamına

~ üç günde yapılır, adana ~ de bir haftada  ким  жасаганына  жараша

бул иш үч күндө да, бир жумада да  жасалат.  arzunuza  ~  каалоо-

¿узга    жараша,    ыктыяры¿ызга

көрө. ayına ~ бутуна чак. bana ~ 1)менимче. 2)мага ылайык. bana ~ hava  hoş!  мага  баары  бир.  bir

bakıma ~ бир жагынан алганда. buna ~ буга караганда. benim ka- naatime ~ менин оюмча. kendine ~

  1. 1)өзүнө жараша. 2)өзүнө ылайык/ жарашкан, өзүнө окшогон. sana ~ 1)сенин   ою¿ча,   сенинче.   2)сага 

ылайык/туура/чак.

görece филос. релятивдүү, салыш- тырмалуу. сал. izafî.

göreceli        филос.        1.салыштырмалуу.

2.салыштырма.

görecelik,-ği филос.   релятивизм.

göreli   1.байланыштуу,   көз   каранды.

  1. 2.филос. релятивдүү, салыш- тырмалуу. 

relik,-ği 1.байланыш, мамиле, иза- фет. 2.филос. көз карандылык, салыштырмалуу байланыш.

görenek,-ği 1.адат, көнүмүш, салт. ~e göre davranmak көнгөн адатка салуу. 2.тажырыйба, ык.

görenekli 1.адат-салтты кармаган, наа- баттуу, каадалуу. 2. тажырыйба- луу, көптү көргөн.

göreneksel адаттагы, адатка/салтка ай- ланган, көнүмүш.

göresimek        көргүсү        келүү,        э¿сөө,

сагынуу.

görev 1ызмат, иш. ~e alınmak кызмат- ка алыныш. ~den atfedilmek кыз-

матынан бошотулуу. 2.функция, аткарган иш (бир жабдыктын, аспаптын).   3.   физиол. ,    грам. ,

мат.   функция.  4илдет,  жооп-

 

 

 

 

 

görevlendirilmek

rmek

 

керчилик, роль. anne baban ~i ата-эненин милдети. ~inden uzak- laştırılmak кызматынан четтети- лиш. ~ yapmak кызмат/милдет өтөө.

görevlendirilmek        милдет        тагылуу, жоопкерчилик берилүү.

görevlendirmek  ишке  коюу,  милдет- тендирүү,   жоопкерчилик   берүү,

иш тапшыруу.

revlenmek (бир ишти) моюнга алуу, жоопкерчилик алуу, ишке туруу.

görevli 1ооптуу, жоопкер, милдеттүү, иш аткарган. 2.кызматкер. mrük

~si    бажыкана    кызматкери.    ~

bulunmak (кайсы бир) ишти аткарыш.

revlilik,-ği   кызмат,   иш,   жоопкер-

чилик, милдет.

görevsel        1.ишке        байланыштуу/тие- шелүү.   2.функционалдык.   ~   dil

bilimi функционалдык тил илими. görevsiz ишсиз, кызматсыз, бекер, бош. r 1.тарбия, адеп, этикет, маданият.

~ kuralları адеп-ахлак эрежелери. 2.тажырыйба, акыл, өмүр сабагы.

~sü   çok   көптү   көргөн.   ~sü   az

тажырыйбасыз. 3.күбө болгон, көргөн. ~ tanığı (кылмышты) көргөн, күбө.

rcü филос. эмпирик.

rcülük, -ğu эмпиризм.

rlü        1.тажырыйбалуу,        маалы-

маттуу,  көптү  көргөн.  2.адептүү,

тарбиялуу, маданияттуу.

rsüz  1.тажырыйбасыз,  билимсиз.

2.адепсиз, тарбиясыз, мада- ниятсыз.

rsüzlük,-ğü        1.тажырыйбасыздык,

билимсиздик, билбестик. 2. адеп- сиздик, тарбиясыздык.

rk ооз.  көрк.

rkem  1.көркөмдүк,  көз  тайгылткан сулуулук. 2.тышкы көрүнүш.

rkemli 1.көркөмдүү, кооз. 2.ша¿дуу,

за¿гыраган, бийик.

rklü ооз.  көрктүү, кооз.

rme  көрүш.  annemi  ~ye  gidiyorum

апамды көрүп келгени баратам. ~

alanı көрүш аянты. ~ özürlü көр, сокур. ~ yatağı көз чуœкуру. iş ~ kabiliyeti  иштөө  жөндөмдүүлүгү.

kendini bük ~ бой көтөрүү, менменсинүү.

rmek  1.көрүү.  2.түшүнүү,  көзү  же-

түү, ойлоо. Türk iradesinin ne de- mek olduğunu gördü түрк эркинин эмне   экенин   көрдү.   3.көргөнү

баруу, жолугуу. varınca müdü göreceksin барганда директорго жолугасы¿.   4.(бир   нерсеге)   баа

берүү, саноо, эсептөө. durumu kötü ~ ахвалды жаман деп эсептөө. az  ~ аз көрүү. çok  ~ көп көрүү.

4.башынан өткөрүү, жашоо. sav

~ согушту көрүү. afet ~ апаат көрүү.  6.кылуу,  жасоо.  iş  ~  иш

кылуу. masraf ~ чыгым тартуу. 7.мамилеге дуушар болуу, кабы- луу. ilgi ve sevgi ~ жылуу мамиле,

мээрим көрºº. iyilik ~ жакшылык көрүү. rahat zü görmemek тынччылык жүзүн көрбөө. hayır ~

кайыр көрүү. 8.ээ болуу, жетүү. cebi para ~ чөнтөгү акча көрºү. 9.алмак. ders ~ сабак алуу. tedavi ~

дарылануу. 10.туюу, сезүү. körler parmaklarıyla görürler сокурлар колдору менен көрүшөт. 11.берүү,

бөлүшүү. ikramiye kazansan bizi de gör лотереядан утса¿, бизге да бер. 12.спорт каршы сокку берүү-

гө даяр туруу. 13.зат атоочтор менен туруктуу сөз айкаштарын курат:  adet/aybaşı  ~  этек  кирин

көрүү. hesap ~ эсептешүү. hizmet ~ кызмат өтөө. tatbikat ~ ишке ашырылуу.   gör   е   görürsün)

(опузалоо, коркутуу)  көрөсү¿! hele bir öğretmene söyle, o zaman rürsün!      мугалимге      айтса¿

көрөсү¿!   görme!   айтпа,   сураба

 

 

 

 

 

rmemezlik

rüntü

 

(бир нерсенин өтө көптүгүн, мол- дугун, э¿ жогорку даражасын көр- сөтүү үчүн колдонулат). bahçe- deki elmaları görme, orman gibi бакчадагы алмаларды айтпа, өзүн- чө эле токой. göresi gelmek көр- гүсү келүү. göreyim seni! 1)өзүœ- дº/өнөрү¿дү бир көрсөт! 2)(опу- залоо үчүн) ошентип эле көр! rmemişe dönmek 1)толук са- кайып кетүү (оорудан), кайгысын унутуу. 2ч нерсе көрбөгөнсүп калуу. görmüş geçirmiş башынан көп нерсе өткөн, тажырыйбалуу, нарктуу. rüp göreceği rahmet bu көрө турган жакшылыгы ушунча (мындан башка ала турган эч нерсеси жок).

rmemezlik к.  görmezlik.

rmemiş 1.капысынан байлык/бий- ликке  ээ  болгон,  өмºрº  жакшы-

лык көрбөгөн киши. 2. билимсиз, адепсиз, маданиятсыз.

rmez сокур, көзү азиз, көр.

rmezlik,-ği 1.сокурлук. 2.сокур сыяк- туу. ~ten gelmek көрмөмүшкө/ көрмөксөнгө салуу.

rmüşlük,-ğü        тааныштык,        көргөн.

Avrupa’nın birçok kentlerini ~üm var  Европанын  бир  топ  шаарын

көргөнмүн. ~ duygusu психол. парамнезия (жалганчы эскерүү сезими).

rsel 1.көзгө байланыштуу, көрүүгө арналган. ~ araçlar көргөзмө ку- ралдар. ~ maharet көрүү жөндөм-

дүүлүгү. 2.физ. , астр. визуалдуу, оптикалык. görsel-işitsel көрүү- угууга        байланыштуу,    аудиови-

зуал.

rücü жуучу (кыздын колун сураганы келген).  ~ye  çıkmak  болочок  ко-

луктунун жуучуларга көрүнүшү. ~ gitmek кыз көргөнү барыш.

rülmedik к.  görülmemiş.

rülmek  1.көрүлүү.  2.байкалуу.  görü-

lecek көрүүгө арзыган/ татыган, көрүлүшү керек болгон. görülecek yer көрүлүшү керек жер. 2.ке- ректүү иш орундалмак. işimiz rüldü ишибиз орундалды. 3.(бир нерсе) жайылуу, учуроо, байка- луу. kolera tekrar görülmeye başla холера кайрадан чыга баштады.

rülmemiş көрүлбөгөн, билинбеген, байкалбаган. ~ bir olay көрүлбөгөн окуя. eşi ~ те¿дешсиз, өлчөөсүз.

rüm 1.көрүш, көрүш жөндөмү. zayıf

~ көрүшү начар. 2.көз караш.

rümce кайынси¿ди.

rümlük,-ğü 1.көрүмдүк, көрүү үчүн коюлган        (нерсе). 2.көрүндүк (күйөөнүн    колуктусун    биринчи

көргөндө берген белеги).

rünen көрүнгөн, көрүнөө, ачык. ~ ufuk көзгө көрүнгөн мейкиндик. ~

köy kılavuz istemez мак. көрүнгөн тоонун ыраагы жок.

rün филос. көрү¿гү, феномен.

rünmek 1.көрүнүү, чыга калуу, пайда болуу. güneş ründü күн көрүндү. 2.көрүнтү  берүү,  элес  калтыруу.

kırk yında görünüyor кырк жаштагыдай көрүнөт. 3.сезилмек. herkese kendi huyu h rünür ар

кимге өз кыялы жакшы сезилет. 4.жолугуу, учуроо. 5.өтм. тилдөө, урушуу,  теске  салуу.  çocuk  çok

azdı, biraz görünüver бала абдан шоктонуп кетти, бир аз теске салып   кой.   görünüyor   (ki)   

көрүнөт, сыяктанат. görünüyor ki, zlerini unutm сөздөрүн унутуп калган көрүнөт. göründü Sivasın

bağları мына сага! (күтүлгөн нерсе терс чыкканда айтылат).

rünmez        көрүлбөгөн,        күтүлбөгөн,

байкалбаган. ~ kaza күтүлбөгөн кырсык. ~ olmak көрүнбөй кетүү, көзгө чалдыкпай калуу.

rüntü   1.көрүнтү,   көрºнºш.   2.физ.

 

 

 

 

 

rüntülemek

sterge

 

чагылыш,  көрүнүш,  элес.  3.кино

сүрөт, кадр.

rüntülemek көрсөтүү,  тартып  алуу,

киного тартуу.

rünüm 1өрүнүм, тышкы көрүнүш, кебете-кешпир.    2.    (маселенин,

иштин) сырткы/формалдуу жагы.

~ açı астр.  көрүнгөн (бурчтун)

диаметри.

rünümlü көрүнгөн, кебетеленген, сыяктанган.

rünür        көзгө        көрүнгөн/байкалган,

ачык, даана. ~ bir değişiklik көзгө көрүнгөн/ачык байкалган бир өзгөрүү. çıplak zle ~ көз менен

көрүүгө боло турган.

rünürde 1.бир караганда, сырттан, карап/байкап  турса¿,  тыштан  ка-

раса¿. ~ haklı бир карасаң аныкы туура. ~ kolay, fakat gerçekte ol- dukça zor bir iş сырттан караганда

о¿ой, бирок чынында өтө оор иш.

    1. 2)(тангыч сүйлөмдөрдө) жакын- дарда, тегеректе, көзгө көрүнгөн/ 

кол жеткен жерде. ~ kimse yoktu тегеректе эч ким жок болчу. çok övdüler, ama ~ bir şey yok аябай

макташты, бирок көзгө көрүнгөн эч нерсе жок.

rünürlerde жакындарда, колдо, теге-

ректе.

rünürlük,ü көрүнөөлүк, көрө билинген аралык.

rünüş 1.(көзгө) көрүнүш. 2.(тышкы) көрүнүш. görünüşe aldanmamalı (сырткы) көрүнүшкө алданбоо ке-

рек. 3.(табият) көрүнүшү, пей- заж, панорама. genel ~ жалпы кө- рүнүш. ~e bakılırsa/göre тышынан

/сыртынан караганда, тышкы тур- патына көрө. ~ü kurtarmak эптеп тышкы  көрºнºшºн  сактап  калуу.

4.грам.  этиштин көрүнүшү (вид).

rüş 1.көрүш, байкаш, көз жүгүртүш/ чаптырыш. ~ kabiliyeti көрүº жөн-

дөмү.   ~   sahası   көрүш   аянты.

2.жолугушуу,   сүйлөшүү.   onu   ilk

~ümde аны алгач көргөнүмдө. 3.көз караш, пикир, бүтүм, тургу.

~ünü        açıklamak көз карашын ачыктоо. ~ alış-verişi пикир алы- шуу.   ~   ayrılığı   пикир   келиш-

пестик, пикир ачакейлиги. ~ bildirmek пикирин билдирүү. ~ birliği пикир бирдиги. ~ birliğine

varmak пикир бирдигине баруу, бир пикирге келºº. bitaraf ~ объективдүү/ тарапсыз көз караш.

nya дүйнө көз карашы. karşıt

~ler карама-каршы көз караштар.

kişisel ~ жекече көз караш. 4.тү-

шүнүк, акыл. ~ darğı түшүнүгү тайкы. ilk ~te бир көргөндө эле.

rüş:  dar  ~  акылы  тайкы.  uzak  ~

акылы тере¿.

rüşme 1.көрүшмө, жолугушуу, сүй- лөшүү.   ~   günü   көрүшмө   күнү

(түрмөдө). 2. маек, расмий кө- рүшмөлөр, эки/көп тараптуу сүй- лөшүү, интервью. ~lere blamak

көрүшмөлөр жүргүзүлө баштоо. ~ yapmak сүйлөшүүлөр жүргүзүү.

rüşmeci  (түрмөгө) көрүшмөгө  кел-

ген,   оорулууну   көргөнү   келген

(киши).

rüşmek 1.жолугушуу, жүз көрүшүү.

gene görüşürüz inşallah буюрса, дагы да көрүшөрбүз. 2.мамиле күтүү. komşularla ~ ко¿шулар ме-

нен киришип-чыгышуу. kimseyle rüşmez эч ким менен мамилеси жок. 3.маектешүү, (бир маселени)

талкуулоо. detayları sonra görüşe- lim майда-баратын кийин талкуу- лайлы.

rüştürmek        көрүштүрүү,        жолу- гуштуруу, тааныштыруу.

rüşülmek  1.(бирөө  менен)  көрүшү-

лүү,  сүйлөшүлүү.  2.(бир  маселе)

көрүшүлүү, талкууга алынуу.

sterge 1.көрсөткүч, ышаарат, белги.

2.өлчөм  жебеси  (айрым  жабдуу-

 

 

 

 

 

steri

stermelik

 

ларда). benzin ~si бензомер. 3.мат. даража, коэффициент. 4.(бир иштин) жүрүш таблицасы.

steri 1.көрсөтмө, оюн, шоу. ~ uçuşu көрсөтмө учуш. 2.(кинотеатрда) фильм        көрсөтүүсү,    (театрда)

оюн көрсөтүүсү. 3.элдин кө¿үлүн буруш/протест үчүн жасалган жүрүш,     чогулуш,     митинг.     ~

yürüşü демонстрация. 4. атка- рыш, өнөр көрсөтүш, чыгыш, программа,  номер,  концерт.  halk

oyunları topluluğu ~si элдик бий ансамблинин концерти.

sterici  1.көрсөтүүгө  жараган/  таты-

ган. 2.көрсөтүүчү, артист, шоумен, өнөрпоз. 3. чагылдыруучу (аппа- рат),  проектор.  4өрсөткүч,  өл-

чөгүч (аспап), индикатор. 5. де- монстрант, жүрүшкө/митингге катышуучу.

sterim 1.чагылтым, проекция. 2.көр-

сөтүм, сеанс.

steriş 1.көрсөтүш (мис.  өнөрүн), ат-

карыш. 2.жалган/көз боёгон ара- кеттер. ~ mevzii аск. жалганчы аракеттер.     3.тышкы     көрүнүш,

көрк, кооздук, сулуулук. bu bina- nın hiç ~i yok бул имараттын эч көркү жок. 4. кыйынсыныш, көй-

рө¿дүк, сылаңкороздук, шаан- шөкөт, салтанат. ~ yapmak көйрө¿дөнүү.

sterişçi 1өйрө¿, мактанчаак, кы- йынсынган, шаан-шөкөттү сүй- гөн. 2.жасалма, элге көрүнүш үчүн

жасалган (иш).

sterişli 1.көрүнүшү кооз,  жарашык- туу, жакшынакай/ татынакай. ~ ev

кооз үй. ~ kadın жакшынакай аял. 2.жасалма, мактаныш/атын чыга- рыш үчүн жасалган (иш). ~ giyin-

mek көйрөңдөнүп кийиниш.

sterişsiz 1.көрүнүшү начар, жупуну, көзгө комсоо/серт. ~ bir ev ama içi

çok zel көрүнүшү начар, бирок

ичи сонун үй. 2.чыныгы, чын ык- ластан. 3. жөнөкөй, туура жүргөн, болгону болгондой (киши).

sterme 1.көрсөтмө, демонстрация. ~ salonu көрсөтмө салону. 2.ышаа- рат, шилтеме, жа¿сама. kaynak ~

(жазууда) шилтеме, булагын көр- сөтºº. 3.көрсөтүү, шайлоо. aday ~ талапкер   көрсөтүү.   ~   parmağı

сөөмөй.

stermek 1.көрсөтүү, көргөзүү. gerekli belgeleri ~ керектүү документтер-

ди көрсөтүү. bu zlük ufak yazı- ları iyi stermiyor бул көз айнек майда жазууларды жакшы көргөз-

бөйт. 2.шилтеп/жа¿сап көргөзүү. beni göstererek мени көргөзүп. 3.мүнөздөш, далилдеш, белгилеш.

davranışları onun samimiyetini s- teriyor кылган-эткени анын чын ыкластуулугун көрсөтүп турат. 3.

көрсөтүү, чыгаруу, шайлоо. aday ~ талапкер көрсөтүү. kabahatlı ~ күнөөлүү  көрсөтүү.  şahit/tanık  ~

күбө катары көрсөтүш. 4.далил- дөө, белгилөө. samimiyetlilimi stereceğim чын ыкластуулугуму

көрсөтөм. 5.билдирмек, туйгуз- мак, мамиле кылмак. anlayış ~ түшүнүү   менен   мамиле   кылуу.

cesaret ~ жүрөктүүлүк көргөзүү. 6.көрсөтмө бериш, үйрөтүш, окутуш. ders ~ сабак окутуш. yol ~

жол көрсөтүш. 7.алдына чыгарыш. güneşe ~ күнгө чыгарыш. aleve ~ отко жакын кармаш. 8.ачыкка чы-

гарыш. insanı giyim kuşam sterir кишинин (турпатын/көркүн) ки- йим чыгарат. 9.окшоо, түспөлдө-

нүү, көрүнүү. bu adam ylı steriyor бул киши улгайгандай көрүнөт.  10.милдеттендирүү,  иш

берүү. size ne iş sterdiler? сизге эмне иш беришти?

stermelik,-ği  1.үлгү,  өрнөк,  көрсөт-

мө.  2.жасалмалык,  көз  боёмочу-

 

 

 

 

 

göt

göz

 

лук. 3.көрсөтмөлүк үчүн жасал- ган, убактылуу.

göt  орой  1.көт,  көчүк,  арткы  тешик.

2.ооз. арт жак, аяккы бөлүк. 3.кайрат, жүрөк, эрдик. 4.келесоо, ке¿келес,     дөөпөрөс.     ~ü     açık

1)жыртык-пыртык (кийинген). 2)арго томояк. ~ altına girmek болбогон жерден уят болуш. ~ten

bacaklı буту кыска (киши). ~ içi kadar көчүк айланбаган, тар. ~üne kına yak! табасы кануу (бирөөнүн

оор  абалына).   trampet  çalmak

арго  кубанычы  койнуна  батпоо.

~ünü yalamak (бирөөнүн) көчүгүн

жалоо, жасакерленүү.

gön:  ~  ~  артка  кетүү,  арты/көчүгү менен жылуу. ~ ~ gitmek 1)артка

кетүү. 2)начарлоо, артта калуу, көтүнөн кетүү.

götürmek 1лып баруу/кетүү. 2.жетки-

рүү. beni evime kadar götürdü ме- ни үйүмө чейин жеткирип койду. 3.алып кетүү, уратуу, кулатуу. sel

yolundaki evleri götür сел жолдогу үйлөрдү алып кетти. 4.көтөрүп/уурдап  кетүү.  boruları

götürmüşler түтүктөрдү көтөрºп кетишиптир. 5.өлтºрºº зыяны тийºº. kolera can götürdü холера

көп жан алды. 6.чыдоо, көнүү, аягына чыгаруу. o bu işi götürebilir mi  dersin?  ал  бул  ишти  аягына

чыгара алабы? itiraz götürmez талаш-тартышсыз. şaka götürme- mek   тамаша   кылынбай   турган.

7.бир натыйжага барыш. sevgi mutluluğa türür сүйүү бакытка жеткирет.  8.ишин  бүтүрүш,  че-

гине жеткириш.  bu karı herifi götürebilir бул катын анын ишин бүтүрөт.  9.си¿ириш,  эмиш,  (суу)

тартыш, керектеш. bu pirinç çok su götürür бул күрүч көп суу талап кылат. 10. айта баруу, жеткирүү.

haber ~ кабар айта барыш. selam ~

салам айта барыш. 11.жоюштуруу,

жок кылуу. eksiler artıları türür
  1. 1)минустар плюстарды жоюп ке- 

тет. 2) өтм. кемчиликтер ийги- ликтерди бастырып салат.

götürü  1.дү¿.  ~  aş  дү¿үнөн  сатып

алыш. 2.ишине жараша. işi ~ ver- mek ишине жараша акча төлөш. ~ pazark дү¿ соода. ~ ücret ишине

жараша акы.

götürüm ооз.  көтөрүм, чыдам, сабыр.

götürümlü көтөрүмдүү, чыдамдуу, са-

бырдуу.

gövde 1.көөдөн, бой, тулку. bir koyunun

~ si бир койдун көөдөнү, эти (баш

шыйрагынан башкасы). 2.бой, корпус, көөдөн (бир нерсенин). tank  ~si  танка  корпусу.  3.бот.

өзөк, сө¿гөк. ağan ~si дарактын өзөгү, негизи. 4.грам. у¿гу, негиз (сөздүн). 5. полигр.  ариптин бою.

6.фюзелаж (учактын). ~ye atmak/ indirmek сугунуп жибериш, жутуп ийиш. ~ sterisi протест көтөрү-

лүшү, массалык каршы чыгуу. ~ heykeli бюст.

gövdelenmek 1.бой тирөө, өзөгү жоо-

ноюу (мис.  бак-дарактын). 2.то-

луу, чымыр тартуу (киши).

gövdeli 1.сөөк-саактуу, чымыр денелүү,

олбурлуу, албеттүү (киши). 2.өзөктүү, сө¿гөгү/өзөгү жоон (өсºмдºк, бак).

göveri жашылча, көк-сөк.

gövermek ооз. 1.көгөрүү, жашылдануу

(эгилген нерселер). 2.көгөрүш, көк-

ала болуш (мис. бет, эт).

göymek,-er ооз. күйүү.

göynük,-ğü  1.  күйүк,  күнгө  күйгөн.

  1. 2.токойду өрттөп ачылган талаа. 3.өтм. күйүттүү, кайгылуу. 

göz 1.көз. ~lerini fal taşı gibi açmak көз-

дөрүн чакырайтып/бакырайтып ачуу. ~ yaşı көз жашы. 2өрүү/кө- рүш, караш. hilekâr ~ lerle bakmak

айлакердик/митайымдык     менен

 

кароо. kardeş ~üyle bakmak бир туугандык көз карашта/мамиледе болуу. ~ keskinliği көздүн курчту- гу, көрүш мыктылыгы. ~ hafızası көрүп эске тутуу. 3.булак, кайнак (суу). 4.көз, тешик, жыртык. iğnenin ийненин көзү. 5.бир бүтүн нерсенин бөлүм/бөлүктө- рүнүн ар бири. çantanın ~leri сумканын көздөрү. masanın ~leri үстөлдүн   тартмалары.   terazinin

~leri таразанын табактары. 6.көз тийгизген   нерсе,   назар,   сук.   ~

değmek/ ~e gelmek көз тийүү, сук кирүү.   ~   boncuğu   көз   мончок.

7.кириш, арка, өткөөл. köprünün

көпүрөөнүн өткөөлү. 8. бүчүр, бутак     (өсүмдүктө,     даракта).

9.сый, урмат, аброй. ~ünde büyütmek өзгөчө урмат көргөзүү.

~den      şmek      кадыр-баркын

жоготуу. 10.айрым жаралардын оозу. çıvanın сыздооктун оозу.

~üm!  жаным!  берекем!  садагам!

~ünde көз алдында. ач көз. ~ açamamak 1)көзүн ача албоо. 2)кутула  албоо.  çocuk  hastalıktan

hiç - açamıyor бала оорудан көзүн ача албады. 3)бош убактысы калбоо. işten ~üm açılmıyor иштен

колум бошобойт. açık ты¿, бышык. ~ü açık gitmek көзү ачык (арманда)  кетүү.  ~  açıkğı  1ы-

раакылык, сергектик, даанышман- дык. 2)шамдагайлык, чапчаœдык.

~ açıp kapayıncaya kadar көз ачып

жумганча. açılmak көзº ачы- луу, ак-караны таануу. ~lerini mak  1)көздөрүн  ачуу.  2)  ой-

гонуу. 3) көрүү мүмкүнчүлүгүн берүү (бирөөгө). 4)өтм. (бирөө- нүн)   көздөрүн   ачуу,   ак-караны

таанытуу.   5)   сак/этият   болуу.

~ünü açmak 1)эки-жакты, айлана- тегерегин тааный баштоо. 2)этият

болуу. 3)(бир аял бир эркек менен)

алгач ирет жыныстык байланыш жасоо. ~ tırmamak (бирөөнү) көз ачтырбоо, эс/сеп алдырбоо, жа- нын тындырбоо. armak көзү акшыраюу, көзºнºн чаары чыгуу, жини келүү. ~ ağ 1)көз оору. 2)сүйүктүү, көрөр көз, көзүн ачып көргөнү, оозун ачып өпкөнү. ilk ~ 1)алгачкы сүйүүcү. 2)тун баласы. ~ ahbapğı/ inalığı чала/ сырттан тааныш. ~ a анат. көздүн агы. ~lerinin ana kadar sararmak (ачуусу келгенден) көз- дөрүнүн чаары чыгуу. ~ ala- bildiğine көз жеткенче, көз жеткен жерге чейин. ~leri alan көз тайгылткан. ~lerini alamamak көзүн тарта албоо, көз айырбоо, көзүн албай кароо. ~ aldanımı/ ~ aldanması көз жазгырган. ~ alıcı көз тайгылткан, көздүн жоосун алган ~ aşkanğı көзү көнүү, көзү үйүр алуу. ~e almak 1)эсепке алуу. 2)тобокел кылуу, тобокелге салуу.

~ altı камак, түрмө. ~ ar etmek кө¿үлгө албоо, этибар кылбоо/ албоо. arkada gitmek арманда өлүү. arkada kalmak санаасы тынчыбоо, сарсанаа болуу. ~ünden ateş çıkmak көзүнөн жалын чачуу (ачуусу келгенден). ~ atmak көз чаптыруу/жиберүү. n/ ~ünüz aydın! кубанычы¿ кут болсун! (тилеги кабыл болгон, жакыны алыстан келгендерге айтылат). ~ aydına gitmek куттуктоо үчүн ба- руу. nü ayırmamak көз айырбоо.

~ bağcı көз боочу. ~ bağı 1)көз байлаш/жазгырыш. 2) жаœылткан

себеп. ~ü bağlamak 1)көз жаз- гыруу/будамайлоо. 2зүнө тар- туу,   куштар   кылуу,   сыйкырлап

алуу. bağlı 1)кайдыгер, кө¿үл кош, этиятсыз. 2)ойлонбостон, чын-төгүнүнө   жетпестен.   ~üyle

bakmak   сыяктуу  көрүү/мамиле

 

кылуу. ~ bankası көз клиникасы.

~e batmak көзгө жат/чоочун көрүнүш. ~leri bayılmak 1)көздөрү

жабышуу. 2)көздөрү кылгыруу. ~ bebeği 1)карек, чечекей. 2)өтм. көзүнүн кареги, кымбат кишиси. ~

bebeği gibi sevmek көзүнүн каре- гиндей сүйүү/ардактоо/кастарлоо.

~ bilimi офталмология. ~ boyamak

көз боёо, алдоо. ~leri buğulan- mak/bulutlanmak көздөрү жашыл- дануу.    ~ü    bulanmak    1)көздөрү

тумандоо. 2)көздөрү кара¿гыла- шуу. kte olmak дымагы кºч болуш. ~leri büyümek көздөрº

чакчаюу (корккондон, таœ калган- дан). ~ünde büyütmek кудайындай көрмөк. ~ünde canlanmak көзºнө

элестөө. ~leri çakmak çakmak olmak көздөрº ала-чакмак болуу.

~ünün   çapağını   silmeden   көзºн

ачар/ойгонор замат, көзºнºн чыл- пагын сºрбөй туруп. ~e çarpan көзгө урунган, көрºнºктºº, урунт-

туу. ~den çıkarmak 1) баштан садага кылуу/ чабуу. 2) коротууга/ чыгашага бел байлоо. çıkasıca!

каргыш көзº аксын/ кашайсын! ~ den çıkmak к. ~den düşmek. nü çöpten/budaktan          esirgememek

кандан-бектен кайра тартпоо, эр жºрөктºк кылуу.  dalmak  1) көзº  кирип  кетиш,  эстен  таныш.

2)телмирип тиктеш, ойго батыш.

~ damlası көзгө тамчылатма дары.

~lerini devirmek көздөрºн акшыœ-

датуу. ~ deliği 1)көз тешиги (каал- гадагы). 2) чептин кароол тешик- тери.   dışada  1)көзº  башка-

ларда болгон (кºйөө/аял). 2)көзº башка иштерде болгон (кызмат- кер).  ~  dikeği  эрмек,  хобби.  ~e

diken olmak 1)көзгө тºшкөн кыпын. 2) өтм. каргаша, көзгө чыккан  чыйкан  болмок  (бирөөгө

тоскоол      кылуу).      ~leri      dışarı

fırlamak көздөрº чанагынан чыгуу. ~ dikmek көзºн тигºº, көзº тºшºº. ~lerini dikmek телмирип/ көз айырбай тиктемек. ~üne dizine dursun! каргыш көзºœөн чыксын! тузум урсун! (жакшылыкты бил- беген кишиге айтылат). ~ doldur- mak/doyurmak көз тойгузуу/тол- туруу, ыраазы кылуу. ~ doldurucu көзгө/көœºлгө толгон, сºйºндºр- гөн, ыраазы кылган (нерсе). ~leri dolmak/dolu dolu olmak көзºнө жаш тегеренºº, көзº жашылдануу.

doymak көзº тоюу, ыраазы болуу. doymamak көзº тойбоо.

doymaz көзº тойбос. nü doyurmak көзºн тойгузуу. ~leri dönmek     1)көздөрº     аœтарылуу

(өлºп баратканда). 2)кутурмак, жаалданмак, чектен чыкмак. ~ünü rt açmak көздөрºн чоœ ачуу, сак

болуу. dumanlanmak/~ünü du- man bürümek көздөрºнөн от чагылуу,   көзºнºн   чаары   чыгуу

(ачуусу келгенден). nyayı rmemek  көзº  эч  нерсе  көрбөө.

~den    düşmek    көздөн    тºшºº,

кадыр-баркын жоготуу. ~ erimi көз жеткен жер, мейкиндик, гори- зонт. ~ evi көздүн чарасы/чанагы.

~leri evinden (yuvasından) fırla- mak/oynamak/ramak көзº чана- гынан  чыгуу.  ~den  geçirmek  көз-

дөн өткөрºº, карап/ текшерип чыгуу. ~e gelmek көз тийºº. ~ gezdirmek  көз  жºгºртºº.   gibi

korumak/esirgemek/saklamak көз- дºн карегиндей сактоо/коруу. gibi sevmek көзºндөй көрºº. ~üne

girmek (бирөөнºн) ишеничине/ ичи-койнуна кирºº. ~ü gitmek көзºнө чалдыгуу/урунуу. gönlü

açılmak көœºлº ачылуу/көтөрº- лºº. ~ göre göre 1)көз көрºнөө, ачыктан  ачык.  2)билип  туруп,

атайлап,    кастык    менен.    ~üyle

 

rmek өз көзº менен көрºº. rmemek 1)көзº көрбөө. 2)бир нерседен башка эч нерсеге көœºл бөлбөө. ~üm rmesin! көзºм көр- бөсºн! ~ü görmez olmak көргºсº келбөө,        байкабоо,                көрмөксөнгө салуу. ~le görülebilir 1)көзгө кө- рºнгөн.  2)байкалган,  билинген, анык. ~e rünmek 1)көзгө көрº- нºº/чалдыгуу. 2).өтм.  көзгө кө- рºнºº,  өзºн  көргөзºº.  ~e  rün- memek   1)көзгө   көрºнбөө/урун- боо.  2)өтм.                байкалбоо,  баркы билинбөө. ~ü götürmemek 1)ичи тардык        кылуу,                көрө        албоо. 2)(бирөөнº) кыртышы сºйбөө. ~ ~ 1)көз көз. 2)бөлөк-бөлөк, өзºнчө (бөлмөлөр). ~e z, dişe diş көзгө көз, тишкеиш (ар кимге өзºнө жараша  мамиле).  ~  ~e  gelmek 1)көзмө   көзетме   бет   келиш. 2)көздөрº чагылыша тºшºш. ~ rmemek көз көрºнбөө (туман- дан,                тºтºндөн),                көзгө                сайса көрºнгºс (караœгы). ~ünden ~üne vermemek суук көзгө ыраа көрбөө, жанындай   көрºº.   ~   hakkı   көз акысы. ~ hapsi 1)көзөмөлгө алуу, көз айырбоо. 2)ºй камак. ~ hapsine almak  1)көз  айырбай  байкоого алуу,  аңдуу.  2)(бирөөдөн)  көзºн албоо. ~leri hayata açık oldukça көзºнºн тирººсºндө. ~lerini hayata kapamak (yummak) көз жумуу. hiç bir şey rmemek көзºнө эч нерсе  көрºнбөө  (өрөөпкºгөндөн, корккондон,        сºйºнгөндөн).                ~den ırak  olmak  көздөн  узак/далдаа болуш. ~den ırak olan gönülden de ırak        olur   мак.        көздөн        ыраак болгон көœºлдөн да ыраак болот.

 ısırmak  көзгө  жылуу  учуроо.

~ünün içine baka baka каратып туруп, кебелбей туруп, көз көрүнөө. ~ünün içine bakmak/ ~üne

bakmak 1) көзºнө тик кароо. 2)

көзºн  кароо,  ºйрºлºп/ºстºнө тºшºº. 3)көзºнºн кареги  менен теœ айлануу. 4)көзºн жалдыратуу (жардам кºтºº иретинде). ~leri- nin i lmek көздөрº кºлºœдөө.

~lerinin    içine    kadar    kızarmak

кулагынын учуна чейин кызар- мак. ~ü ile bakmak 1)… сыяктуу/ катары кароо. alıcı ~ü ile bakmak

алуучу катары/сын көз менен кароо. 2) деп ойлоо/эсептөө. biz ona hep hoca ~üyle bakk биз аны

дайыма  мугалим  катары  көрдүк.

~ü  ile  rmek   катары  көрºº.

birini  yiğit  ~ü  ile  rmek бирөөнº

баатыр катары көрºº. ~e ilişmek көзгө илиниш/чалдыгыш. nüze ilişmekten   korkuyor   көзºœºзгө

урунгандан коркот. ~ iltihabı/ yangı көз сезгениши. ~lerine ina- namamak көргөн көзºнө ишенбөө.

~lerinin ipi sararmak  көзºнºн майы тºгөнºº (көп кºтºп, жол караганда).   ~üyle   işaret   etmek

көздөрº менен ышаарат кылуу/ белги берºº. ~den kaçmak көздөн качуу, чала көрºº. ~lerini kaçırmak

көздөрºн ала качуу. ~ünden kaçırmamak көздөн качырбоо, көз айырбоо.   ~den   kaçmak   көздөн

качуу, байкалбай калуу (мис. ката). ~ü kalmak 1)көзº тºшºп калуу. 2)ичи таруу, кызгануу.

kammak (жарыктан) көзº ка- машуу. ~ kamaştırıcı көз тайгылт- кан, көз жоосун алган. ~ kamaştır-

mak көз тайгылтуу/ камаштыруу, көз жоосун алуу. ~ü kan bürümek  көзºнө  кан  толуу.  ~leri

kan çanına dönmek/~leri kanla- nmak көздөрº кызарып чыгуу, көздөрºнө кан толуу. ~ kapağı көз

кабагы. kapalı 1)көзºн ачпай туруп, алды-артын ойлобой ту- руп,  шашылыш  тºрдө.  2)айлана-

тегеректе  болгондор  менен  иши

 

жок. kapalı olarak көрбөй/ ка- рабай туруп. ~ünü kapamak 1)көр- мөксөн болуу, көз жумуу. 2)көз жумуу (өлºм). ~leri kapanmak 1)көздөрº чапташуу/жумулуу (уйкусу келгенден). 2)өлºү. kapıda 1)көзº/эси-дарты эшикте болуу (чыга качуу ºчºн). 2)бир нерсени эңсеп кºтºп жºрºº. kara көзº кара, жºрөктºº, тайман- бас. ~ kararı ile көз болжол менен.

kararmak 1)көзº караœгыла- шуу.  2)өзºн  жоготуу,  кызуу  кан-

дуулук кылуу, ачууга алдыруу/ жеңдирүү. ~le kaş arasında каш-

кабактын ортосунда. ~ k oynatmak көз сºзºп, каш серпºº, кылыктануу.    ~den     kaybolmak

көздөн кайып болуу, жоголуу. kaymak 1)көзº чалыраюу. 2)көзгө урунуу/ чалдыгуу. ~ kesilmek көзº

тешилºº (карай/кºтө берип). keskin көзº курч. ~ü kesmek көзº жетºº,  өзºнө  ишенºº.  ~üne  kes-

tirmek 1)көз токтотуу, жактыруу, тандоо. 2) (бир ишке) бел байлоо, чымыркануу,    өзºнө    ишенºº.    ~

keşfi көз чаптыруу. ~ünü kırp- madan көз ирмебей, коркпой, тайсалдабай.   ~   kırpmak   1)көз

ирмөө. 2)көз кысуу. ~ kırpmamak көз ирмебей (отуруу/таœ аты- руу). kızarmak көзº кызаруу.

kızmak көзºнºн чаары чыгуу, жинденºº. ~ kliniği көз клини- касы.    ~ü    korkmak    жºрөгºнºн

ºшºн алуу, даабоо. ~ünü korkut- mak опузалоо, жºрөгºнºн ºшºн алуу, коркутуп коюу. ne koymak

(бир нерсеге) бел байлоо, тобо- келге салуу. kör olası! каргыш кашайгыр! ~ü kör olsun! каргыш

көзº көр болсун! көзº кашайсын!

~ kulak olmak 1)баш-көз болуу, багып/карап       туруу.       2)ºзбөй

маалымат  алып  туруу.  ~  kuyru-

ğuyla/ucuyla bakmak көзºнºн кы- йыгы менен караш. ~leri musluk gibi akmak көзºнºн жашы он талаа болуу. ~ nuru 1)көз нуру, көрмө жөндөмº. 2)көз нурун ко- роткон иш. ~ümün nuru! көзºмºн нуру! жарыгым! кºнºм! ~ nuru dökmek 1)көзºн бузуу. 2)көз нурун тºгөтºº. ~ okşamak көзгө жагымдуу. ~ünden okumak  көзº- нөн окуу/көрºº. ~ü olmak (бир нерседе) көзº/тилеги/ниети бо- луш. ~ü ksekte/ büyükte olmak көзº көктө болуу. nde olmak (бирөөнºн) көœºлºндө/көзºндө болуш. ~ünde olmamak (катуу кайгыдан, кырсыктан, оорудан кийин) эч нерсеге көœºлº чаппоо, кайдыгер болуу. ~ önü көз алды. ~ önünde көз алдында. ~ önünde bulunmak    көз    адында    туруу.

~ünün önünden geçmek эстөө, эске тºшºрºº. ~ünün önünden gitmemek көз алдынан кетпөө, унута албоо.

~ünün önünde tutmak 1)көз ал- дында кармап туруу. 2)эске тутуу, эсепке алуу, көœºлгө тºйºп коюу.

~ önüne almak эске/эсепке алуу.

~ünün önüne bakmak көзºн ачып жºрºº,   этият/сак   болуу.   ~ünün

önüne gelmek көз алдына келºº, элестөө. ~lerinin önüne serilmek көз алдына тартылуу. ~lerin(iz)den

öperim! көздөрºœ(ºз)дөн өбөм! para görmek акчалуу болуш, байыш.   ~leri   parlamak   көздөрº

жадырамак. ~ünü patlatmak 1)кө- зºн чыгара коюу. 2)өлтºрºº. pek жºрөктºº, кайраттуу, эр. ~üne

perde inmek көзº кароолонмок. ~ pınarı көздºн кычыгы. ~ünden sakınmak көзºнºн карегиндей сак-

тамак. seğirmek көзº тартмак.

~ünü sevda bürümek сºйººдөн көзº  көр  болуу.  ~ünü  sevdiğim!

көзºœдөн   айланайын!   ~ünü   se-

 

 

 

 

 

göz

zenek

 

veyim айланып/садагаœ кетейин! кудай жалгагыр! өпкөмº чабайын! (бир өтºнºч тилегенде колдону- лат). ~üne sokmak көзºнө такаш, көзгө сайып көргөзºш. ~leri sulan- mak көздөрº жашылдануу, көзº- нөн жаш тегеренºº. ~ü sulu жа- шык, ыйлаак. ~den sürmeyi çalmak каратып туруп уурдап алыш. ~ zmek көздөрºн сºзºш. ~leri sü- zülmek  көздөрº  сºзºлºº/жабы- шуу. ~inde şimşek çakmak көзºнөн от чагылуу. ~ tahmini көз болжом.

~leri takılmak көзºнө чагылмак/ урунмак. ~leriyle takip etmek узата

кароо, көз айырбоо. tok көзº ток, ток пейил. ~ü tutmak 1) (бирөөгө)   жагуу,   жакшы   пикир

калтыруу. bu adamı m tuttu бул киши мага жакты. 2)чыгынуу, бел байлоо, киришºº. ~de tutmak кол-

доо көргөзºº, ардактоо, кадырлоо.

~ünde tütmek 1)сагынуу, куса болуу. 2œсөө, арзуулоо, кыялда-

нуу. nden uyku akmak уйкусу катуу келºº. ~üne uyku girmemek/- lerini    uyku    tutmamak    уйкусу

качуу. ~lerden uzaklaşmak көздөн узак/ыраак болуш, көзгө көрºн- бөй жоголуш. ~ünün üsnde kaşın

var dememek кыœк этпей баш ийºº, ºнºн чыгарбоо. ~ü üstünde kalmak   элдин   баарына   эрмек

болуу. ~ü üzerinde olmak көзөмөл/ камкордук алдында болуш. ~ü var (бир нерседе) көœºлº, ºмºтº бар. ~

ve kulak dikmek көзºн, кулагын тикчийтиш. ~leri velfecri okumak куулугу  көздөрºнөн  көрүнүп  ту-

руш. ~leri yaşarmak көзº жашыл- дануу. ~ yaşartıcı 1)көздөн жаш агызуучу. 2) аянычтуу, кейиштºº.

~ yaşartıcı bomba жаш агызуучу бомба. ~ünün yına bakmamak көзºнºн  жашына  карабоо.  ~ü  ile

yemek   жеп   жиберчүдөй   кароо/

тиктөө. ~ yememek көзү жетпөө.

~leri yerde жер тиктөө. nü yıldır- mak жүрөгүн түшүрүү, коркутуу.

yılmak коркуп калыш, жүрөгү- нүн  үшүн  алыш,  жºрөгº  тºшºш.

yolda жол караш. ~leri yollarda

kalmak көздөрº жолдо калыш, эки көзү төрт болуш(бирөөнү күтүп) .

~ yummak көз жумуу, көрмөксөн-

гө салуу. ~ünü yummak 1)көз жумуу, өлүү. 2)көз жумуу, байка- максан  болуу.  ~leri  yuvalarından

oynamak/fırlamak/uğramak көзү чанагынан чыгуу. ~ yuvarı анат. көз  чуœкуру.  ~  yuvası  анат.  көз

чарасы.

zaltı,-nı камак. ~na alınmak камакка алыныш.

z 1.кароолчу, көзөмөлчү, байкоо- чу. ~ kulesi кароол, чеп. 2.ооз. көз доктору, окулист.

zdağı,-nı опуза, коркутуу. ~ vermek опузалоо, коркутуу, жүрөгүнүн үшүн алуу.

zde 1.сүйүлгөн, сүймөнчүк. ~ şarkılar сүйүлгөн/ооздон түшпөгөн ыр- лар.   2.сүйгөн,   эрке,   көрөр   көз

(аял). ~ olmak 1)сүймөнчүккө ээ болуш, мода/атактуу болуш. 2)(бирөөнүн)          сүйгөнү/эркеси/

көрөр көзү болуш.

ze 1.биол. клетка, көзөнөк. ~ çoğal- ması клетканын көбөйүшү. ~ zarı

клетканын чели. 2.булак, суунун башаты. ~ bilimi биол. цитология, клетка жөнºндөгº окуу. ~ yutarlığı

биол. фагоцитоз (микроптордун денедеги жегич клеткалар аркылуу жутулуп жок кылынышы).

zemek 1. тешикти/жыртыкты тор- доо. 2.эгилген өсүмдүктөрдү ко- юулаштырып тигүү.

zenek,i 1.көзөнөк. deri ~leri теринин көзөнөктөрү. 2.биол. (өсүмдүк- төрдө) зат алмаштыргыч көзөнөк-

төр. 3.ооз.   терезе, тешик, чуœкур.

 

 

 

 

 

zenekli

zyaşı

 

4.(тордун, түймөнүн ар бир көзү, ажур). 5.аары балынын торчо- лору. 6. астр. Күндүн бетиндеги кичинекей кара чекиттер.

zenekli  көзөнөктүү.

zenmek        көзөнөктөрдү/жыртыктар-

ды тордоп бүтөө.

zer ооз.  көздөрү чоœ калбыр.

zetici        1.спорт        көзөмөлчү.        2ол-

доочу, баш-көз болгон киши.

zetim  1.көзөмөл,  байкоо.  2.колдоо,

коргоо,   көз   салуу.   3амак.   ~e

almak камакка алыш.

zetleme кароол, көзөмөл, күзөт, бай- коо,  из  куума,  изине  түшмө.  ~

araçları кароол жабдуулары. ~ kulesi кароол дөбө/пункт.

zetlemek 1.(бирөөнү) аœдыш, изине

түшүш. 2. байкоого/көзөмөлгө алыш, көз салыш.

zetleyici 1.кароолчу, сакчы, нөөмөт-

чү. 2.чалгынчы, тыœчы, шпион.

zetmek 1.багыш, караш, көз салыш.

büyük  kardeşler  küçükleri  zetir

улуу бир туугандар кичүүлөргө көз салат. 2.баа бериш, кадырлаш, ардакташ,  көœүлгө/эсепке  алыш

çevrenizdekilerin zevkini, hatırını gözetmeniz gerekir чөйрөœүздөгү- лөрдүн  каалоо-тилегин,  кадырө-

œүлүн эске алууœуз керек. 3.күтүү,

аœдып/байкап туруу/көздөө. amaç

~ максат көздөө. fırsat ~ ыœгайын

келтирүү. 4.(бирөөнүн) кызыкчы- лыгын көздөө. şahsî menfaat ~ жекече кызыкчылык көздөө.

zetmen 1.(мектепте) көзөмөлчү, теске салуучу, байкоочу. 2.кино режиссёр жардамчысы.

zооз.  күзгү.

zleği, -ni кароол дөбө.

zlem  1.байкоо,  көзөмөл.  2.тыянак,

жыйынтык. 3.филос. байкоо, изилдөө ыкмасы. 4.астр. көктөгү заттарды иликтөө/ байкоо жүргү-

зүү. ~ evi астр.  oбсерватория.

zlemci 1.көзөмөлчү, байкоочу. 2.жо-

румчу. siyasî ~ саясий жорумчу.

zleme  I  1.көзөмөл/байкоо.  2.астр.

байкоо, иликтеме (көктөгº зат- тарды).

zleme  II  гөзлеме  (жупканын  ичине

тууралган эт, картошка же быш- так кошуп, бетине май сүйкөп бышырылган  тамак).

zlemek 1.көздөө, күтүү, аœдуу. fırsat ~ ыœгайын келтирүү. yolunu ~ жол кароо.  2.байкоо,  көзөмөлгө  алуу.

  1. 3.кароо, көз чаптыруу/ жиберүү. çevreyi zledim тегеректи бай- каштырдым. 

zlemlemek байкоо, байкоо жүргүзүү.

zlenmek байкоо алдына алынуу, изилденүү.

zlü   1.көздөнгөн,   көздүү.   badem   ~

бадам көздүү. deve ~ бото көз. rt

~ төрт көздүү. 2.көздөрү бар. üç ~

dolap үч көздүү шкаф. 3.бөлмө- лүү. beş ~ bir ev беш бөлмөлүү үй. 4.көзөнөктөрү/ тешиктери бар. sık

~ kalbur көзү жыш калбыр. ~ ye gizli yoktur мак. көздүүдөн жашыра албайсыœ.

zlük,-ğü 1.көз айнек. ~ çerçevesi көз айнектин алкагы. güneş күн тоскуч  көз  айнек.  2.  ат  көздүгү

(үркпөшү үчүн көздөрүнүн эки жагына        тагылат). 3.аарыдан коруучу баш кийим.

zlükçü 1.көз айнекчи (көз айнек оœдо- гон, саткан киши). 2. көз айнек дүкөнү.

zlüklü 1.көз айнекчен. 2.зоол алкак- туу (көзүнүн тегерегинде алкакта- ры болгон жаныбарлар). ~ penguen

кадимки алкактуу пингвин.

zsüz  1.көзº  көрбөгөн,  сокур.  2.көз-

дөрº/тартмасы  жок  (буюм,  эме-

рек).

zükmek көрºнºº, көрºнºп калуу.

zyı,- көз жашы. ~ dökmek көзº-

нºн жашын төгºº.

 

 

 

 

 

grado

gurur

 

grado 1.градус (алкоголдук заттар-да).

2.градус (ысыктын, сууктун).

grafik, -ği график, диаграмма.

grafit, -ti графит.

grafolog графолог, жазуу адиси.

grafoloji графология.

gram грамм.

gramaj граммаж.

gramer грамматика.

gramerci грамматист, тилчи.

gramafon граммафон, патефон.

grandük,  -kü  тар.   улуу  князь  (Рос-

сияда колдонулган титул).

granit,-ti гранит, граниттен жасалган. ~ gibi граниттей, бекем, бышык.

granül гранул, дан, бºртºк.

gravitasyon физ.   гравитация. ~ kanunu

Жердин тартылуу кºчº закону.

gravür гравюра.

gravürcü гравюрачы.

gravyer (~peyniri) щвейцар быштагы.

Grek 1.Байыркы Греция. 2.Байыркы Грецияга   мºнөздºº/тиешелºº.

Grekçe байыркы грек тили.

grekoromen спорт грек-рим (кºрөшº).

grena мин.  гранат.

gres:   ~   yağı   тех.        машине     майы,

солидол.

grev иш таштоо (жумушчулардын). ~ bozmak иш таштоону токтотуу. ~

yapmak иш ташташ. genel ~ жалпы иш таштоо.

grevci иш таштаган киши.

greyder тех.  грейдер.

greyfurt,-tu/-du бот.   грейпфрут (Citrus decumana).

gri күлдөй боз (түс).

grif гриф (мөөр).

grip,  -bi/-pi  грипп.  ~e  karşı  гриппке

каршы. ~ olmak грипп болуу.

grizu руда газы.

gros гросс. ~ ırlık гроссалмак.

groston деœ. гросстонна. grotesk, -ki гротеск. Grönland  Гренландия.

Grönlandca гренландия тили.

grup,-bu 1.группа, топ. ~lara ayırmak топторго бөлºштºрºº. ~ ~ toplan- mak        топ-топ болуп чогулуу. 2.жаат, фракция. politik ~lar сая- сий жааттар. 3.уюм, топ. 4.группа, класс. 5.аск. дивизион, батальон. tank ~u танка батальону. bağlama

~u  грам.   (сºйлөмдºн)  бир  өœчөй мºчөлөрº. kan ~ u кан группасы.

gruplandırmak 1.группаларга/топторго бөлºштºрºº. 2.топтоо.

gruplanmak        1.группаларга/топторго

бөлºнºº. 2.топтолуу.

gruplmak 1.группаларга/топторго бөлºнºшºº.  2.топтошуу,  топторго

биригºº. guatr мед. богок. gudde анат. без.

guguk,-ğu: ~ kuşu зоол. кºкºк (Сuculus canorus). ~ gibi kalmak (oturmak) күкүктөн бетер жалгыз калуу.

guguklu: ~ saat коœгуроолуу саат. gul гуляш (мажар тамагы). gulu: ~ ~ гºлº-гºлº (ºндºктºн ºнº).

gurbet, -ti 1.чет жер, чет эл. ~ ellerde ya- şamak чет жерлерде жашоо. 2.ку- салык, сагыныч. ~ çekmek кусалык

тартуу. ~te olmak чет жерде, бөтөн элөтөн  жерде  жºрºш.

gurbetçi  1.эли-жеринен/ºй-бºлөсºнөн

алыс жºргөн киши. 2.бөтөн жерде иштеп жºргөн киши.

gurgur кур-кур (ичтин курулдашы). ~

etmek курулдоо.

gurk, -ku 1.кºрп ( тоок).  2.эркек ºндºк.

~  ~  etmek  кукулуктоо.  ~  olmak

кºрп   болуу.   ~a   yatmak   (тоок)

жумуртка баса баштоо.

gurlamak,        guruldamak        курулдоо

(бирөөнºн ичи).

gurultu (ичтин) курулдамасы.

gurup,-bu  батуу.  güneşin  ~u  кºндºн

батышы.

gurur 1.абийир, намыс, уят. 2.сыймык.

3.бой көтөрºº, текеберлик. ~ duy-

mak  сыймыктануу.  ~unu  kırmak

 

 

 

 

 

gururlanmak

güçlü

 

(бирөөнºн) жинин кагуу, текебер- дигин жок кылуу. ~unu okşamak (бирөөнºн) сыймыгын арттыруу, аброюн көтөрºº. ~uyla oynamak (бирөөнºн) намысы менен ойноо.

gururlanmak 1.сыймыктаныш, өрөөп- кºш.  2.текеберлениш,  бой  көтө-

рºш, теœсинбеш, кыйынсыныш.

gururlu   1.ар   намыстуу,   абийирдºº,

уяттуу. 2.текебер, бой көтөргөн, кыйынсынган, курулай намыстан- ган.

gusül,-slü дин гусул, бой  абдеси/ даарат. ~ aptesi almak бой абдеси алыш.

gut,-tu мед. гут (шишип ооруткан бут оору).

guvaş   1.гуаш   (суулуу   боёк).   2.гуаш

(сºрөт тºрº).

guvernan гувернант.

gübre жер семирткич, кык.

gübrelemek жер семиртºº, кык чачуу.

gübreli жер семирткич чачылган, се- миртилген (топурак).

gücendirmek        1.(бирөөнº) ардантуу, намысына тийºº, ыза/капа кылуу. 2.кыжырына тийºº.

gücenik,-ği арданган, ызаланган, капа- ланган.

gücenmek ардануу, намыстануу, ызала-

нуу, капа болуу, кыжыры кайноо, таарынуу. al, yoksa gücenirim ал, болбосо таарынам.

güсük 1.кыска бойлуу, кодоо, өспөй калган (киши). 2.токол, куйругу жок (айбан). ~ ay февраль.

gücümsemek (бир нерсени) оорсунуу, кыйын  көрºº.

gücün араœраœ, эптеп-септеп, кыйна-

лып-кысталып.

güç I, -cü 1ºч, кубат, ал, энергия. artmak кºчº артуу. kalmamak

кºчº калбоо. beygir ~ü ат кºчº. 2.кºч, кºчтөр, ресурс (коомдук топтор). insan адам кºчº. baş

~leri тынчтык кºчтөрº. 3.жөндөм-

дººлºк, мºмкºнчºлºк, потенция. çaşma иштөө жөндөмдººлºгº. kafa акыл кºчº. ödeme төлөө мºмкºнчºлºгº. savma ~ü согуш мºмкºнчºлºгº. ~ birliği кºч бирди- ги, коалиция. nü kötüye kullan- mak кºчºн кыянатчылык менен колдонуу. ~ünün üstünde bir gayretle өз кºчºнөн ашкан кайрат менен, талыкпай-талбай. yet- mek кºчº жетºº. yettiği kadar кºчºнºн жетишинче, бар кºчº менен.

güç II, -cü 1.кыйын, татаал, оор, маша- каттуу,   убарасы   көп.   ~   duruma

denk gelmek кыйын учурга туш келиш.  2.кыйынчылык,  машакат.

~le 1)кыйынчылык/ азап менен.

2)зордуктап, мажбурлап. 3. араœ, зорго. ~ beğenen оœой менен жак- тырбаган  (киши).  ~  belâ  кыйын-

чылык/азап менен, кыйналып- кысталып. ~ etmek араœ чыдоо. öğle paydosunu ~ ettim тºшкº дем

алышка чейин араœ чыдадым. ~ gelmek        кыйналуу, убаралануу, кыйын  келºº.  ~üne  gitmek  арда-

нуу, ыза болуу. ~ hâlle/ ~üne кыйналып - кысталып, өлºп- тирилип, өлдºм-талдым дегенде.

~üne kmak/sapmak кыйындатуу, оордотуу. ~e sarmak кыйындоо, татаалдашуу, оордоо. işler ~e sardı

иштер кыйындады.

güçlendirmek   1.кºчтөндºрºº,   чыœдоо, кубаттандыруу. 2.колдоо, кайрат-

тандыруу.

güçlenmek кºчтөнºº, чыœдалуу, кубат алуу, кайраттануу, кºч алуу.

güçlmek  (барган  сайын)  кыйындоо, татаалдашуу, оордоо.

güçltirmek   кыйындатуу,   оордотуу,

татаалдаштыруу.

güçlü 1ºчтºº, алдуу, чыœ, тыœ, кубат- туу.  2.таасирлºº,  кадырлуу,  сөзº

өткөн  (киши).  3.таасирлºº,  мык-

 

 

 

 

 

güçlük

le

 

ты, сапаты мыкты. ~ eser мыкты чыгарма. 4.катуу, кыйын. ~ kuvvetli кºчтºº-кубаттуу. 5.кºчº бар. 54 beygir ~ 54 ат кºчºнө барабар.

güçlük,-ğü 1.кыйынчылык, оорчулук, жºк,  машакат.  ~le  кыйынчылык/

азап менен. 2.жакырчылык, жок- чулук.   ~   çekmek   кыйынчылык

тартмак. ~ çıkarmak кыйынчылык чыгаруу, тоскоол болуу. ~leri yen- mek кыйынчылыктарды жеœºº.

güçlükle кыйынчылык менен, кыйна- лып-кысталып, эптеп-септеп, өлгөндө-талганда.

güçsüz күчсүз, алсыз, дармансыз, ча- бал, начар. ~ düşmek алдан/күч- төн/таюу, күчү калбоо, алсыз бо-

луу. ~ kuvvetsiz күчсүз, кубатсыз. işsiz ~ иши жок, бекер. işsiz ~ kalmak ишсиз калуу.

güçsüzlerevi карылар/багар-көрөрү жоктор/майыптар  үйү.

güçsüzlük,-ğü        күчсүздүк,        алсыздык,

чабалдык.

güderi 1.күдөрү (бугунун/багыштын ийленген   териси),   замша.   2.кү-

дөрүдөн     жасалган.     ~     eldiven

күдөрү мээлей.

dü  1.максат,   мүдөө,  аракет   чеги.

2.мотив, демөөр, шылтоо, себеп. 3.ооз. үйүр.

dücü 1.жетекчи, жол башчы, башчы.

2.ооз. чабан, малчы.

dük,-ğü 1емчил, өксүк, жетик эмес- тик.   2.токол,   кыска   куйруктуу,

куйругу кесик (мал). 3.чала бүт- көн, бүтпөгөн, жарты, чала. ~ minare бүтпөгөн мунара. ~ aylar

(жылдын) кыска айлары. ~ kalmak 1оœойбой/ өспөй калуу. 2)өтм. бүтпөй/жыйынтыксыз          калуу,

чала бүтүү. ~ tavuk арго бечара, байкуш, шоркелдей.

dükçü сүткор.

düm   башкаруу,   жетекчилик,   кол

башчылык.

dümlü        1.башкарылуучу,        багытта- луучу. ~ fişek/ze башкарылуучу

ракета. 2.көзөмөл алдында, план боюнча жүргүзүлгөн. ~ ekonomi пландуу экономика. ~ mermi (бел-

гилүү жерге) багытталган ок.

fte муз.  либретто (операнын/ырдын)

сөзү.

güfteci ырдын сөзүн жазган киши.

güğüm   кумура   (узун   моюндуу,    чор- голуу, көбүнчө жезден жасалган).

güher көөхар.

gül бот.  роза (Roza). 2.гүлгүн (түс). ~ çehreli   жүзү   албырган/   тамыл-

жыган. ~ pembe гүлгүн түс. ~üm гүлүм, кымбатым, жаным. ~ gibi гүлдөй,  сулуу,  чырайлуу.  ~  gibi

bakmak жакшы багуу/кароо, гүл- дөй кылып багуу. ~ gibi geçinmek (yaşamak)  1)таттуу/  ынтымактуу

жашоо. 2)бакыбат/ бардар жашоо.

~ suyu роза суусу/маңызы. ~ üstüne ~ koklamak гүлдөн гүлгө

конуу, туруксуз/ жүрөөнөк болуу.

~ yağı роза майы.

lbeşeker гүлбешекер (роза гүлү жана

шекерден жасалган кайнатма). ldeste гүлдесте, антология (поэзия). güldür:  1.  ~  ~  калдыр-күлдүр  (агын

суунун үнү). ~ ~ akmak күлдүр- күлдүр этип агыш. 2. үнүн катуу чыгарып  тез  окуу.   ~  ~  okumak

шатырата окуу.

güldürmek 1.күлдүрүү. 2.көœүл көтө- рүү. zünü ~ көœүлүн көтөрүү,

ыраазы кылуу.

güldürü        театр        комедия.        ~        filmi

комедия фильми. ~ ustası сатирик,

комик.

güldürücü  күлкүлүү,  тамашалуу,  кы- зык. ~ hâl күлкүлүү абал. ~ zler

күлкүлүү сөздөр.

le:  ~  ~  жакшы  бар(ыœыз)!  (кетип жаткан        кишиге        жакшы        ниет

иретинде  айтылат).  ~  ~  gidiniz!

 

 

 

 

 

leç

gülünç

 

жолуœуз ачык болсун! ~ ~ giyiniz! киймиœиз кут болсун! ~ ~ oturunuz! конуш жайлуу болсун!

leç күлүмсүрөгөн, жылмайган, каба- гы жарык. ~ bir adam маœдайы жарык киши.

ler : ~ yüz жайдары, кабагы жарык, жаркылдаган, жанга жакын. ~ yüz ile      жаркылдап,      жайдарылык

менен. ~ z, tatlı söz yılanı bile deliğinden çıkar мак. жылуу сөз жыланды  да  ийнинен  чыгарат.  ~

zlü 1)кабагы ачык, жайдары, шайыр, жүзү/маœдайы жарык (киши).   2)ачык   маанай,   жылуу

жүз, меймандос. ~ zlü kabul ачык маанайда тосуп алуу. ~ zlülük жайдарылык, шайырлык.

lgün күлгүн.

lhatmi,-ni күлгүн алтей (Althaea rosea).

listan 1.гүл бакча. 2. өтм.  гүлүстан. lizar нур жүздүү, гүл чырайлуу. gülkurusu,-nu        1.киркүлгүн        (күлгүн

розанын кургатылган түсү). 2.бул түстөгү .

llaç,-cı 1.гүллач (крахмалдан жасал-

ган үлбүрөк жупка; бул жупкадан жасалган таттуу). kaymaklı ~ каймактуу  гүллач.  2.ачуу  дары-

лардын        (оœой ичилиши үчүн сыртынан каптап койгон) таттуу катмары, капсул.

lle 1. аск. ок, ядро, снаряд. top ~si замбиректин        огу. şmana ~ yağdırdı    душманга    (замбирек)

огун жаадырды. 2.спорт гантел, ядро. ~ kaldırmak 1)гантел/ штан- га көтөрүш. 2)өтм.  көшөрүү, кө-

гөрүү,     каршы     чыгуу.     ~     gibi

  1. 1)таштай оор. 2) алсыз, күчсүз. 

gülleci 1.замбирек огун жасаган киши.

  1. 2.спорт ядро түрткөн спортсмен. 

llü роза гүлдүү/түстүү.

güllük,-ğü  роза  бакчасы,  розарий.  ~

listanlık  бейиш  бакчасы,  төрт

тарабы шай. nyayı ~ gülistanlık rmek дүйнөнү төрт тарабы шай көрүү.

lme күлкү, каткырык. ~ almak күлкү- сүн тыя албоо. ~den bayılmak/ çatlamak/katılmak  күлө  берип  эси

ооп калуу. ~den kırılmak күлкүдөн ичек-боору эзилүү. ~sini tutmak күлкүсүн араœ тыюу.

gülmece 1.тамаша, азил, мыскыл. 2.ад.

сатира, юмор.

gülmek  1.күлүү.  2.бактылуу   жашоо,

жакшылык көрүү, кубануу. adam- cız ömründe hiç gülmedi бечара киши өмүрүндө маœдайы жарыла

күлбөдү/жакшылык жүзүн көрбө- дү. 3.убакытты көœүлдүү өткөрүү көœүл  ачуу.  n  akşam  güldük,

eğlendik кечээги түнү абдан көœүл ачтык. 4.шылдыœдоо, келекелөө, тыœсынуу, мыскылдоо. züne ~

бетине ачык айтып шылдыœдоо. gülerim!/güleyim bari! кºлдүрбөчº! кудая    тобо!    күлкү    келерлик!

(орунсуз айтылган сөзгө карата айтылат). güle le к. le. ler misin, ağlar sın? же күлөрүœдү,

же ыйларыœды билбейсиœ. güler- ken ısırır күлүп туруп жайлаган (киши).   lüp   oynamak/söylemek

ойноп-күлүү, шарактоо. le oy- naya күлүп-жайнап. gülüp geçmek таназар        албоо,   маани    бербөө,

тамашага айландыруу.

lücük,-ğü 1.(ымыркай баланын) кү- лүмсүрөөсү. 2. күлүмсүрөө, жыл-

маюу. ~ saçmak жылмая кароо, жүзүнөн жылмаюу кетпөө.

lük,-ğü  ооз. 1.көлүк,  жүк  ташыган

айбан. 2.үйүр.

gülümsemek күлүмсүрөө, жылмаюу.

gülünç,-cü  1.күлкүлүү,  кызык,  күлкү

келерлик, ыœгайсыз. ~ bir durum- da bırakmak ыœгайсыз/кыйын абалда калтыруу. ~  bir  kılık (же

kıyafet) күлкү келерлик кийим. 2.

 

 

 

 

 

gülünçlmek

gün

 

арзыбаган, болор болбос. ~ bir üсret болор болбос акы. ~ bir hadi- seden dola kavga ettiler арзы- баган нерсе үчүн чатакташышты.

gülünçlmek  күлкүгө/тамашага  айла- нуу, күлкү келтире баштоо.

gülünçle  күлкүлүү,  тамашалуу,  күлкү келерлик.

gülünçlük,-ğü күлкүлүү жагы, кызыгы,

тамашасы. işin ~ü иштин күлкүлүү/кызык  жагы.

lüstan к. gülistan.

lüş  күлүш,  каткырык.  içli  bir  ~le ичеги- боору эзилген күлкү менен. lüşme өз ара күлүшмө/мыскылдаш-

ма.

lüşmek   күлүшүү   (чогуу),   өз   ара тамашалашуу.

lzar гүлзар, роза бакчасы, розарий.

güm  1.  туур. с. гүм,  күп,  тарс.  ~  diye kapı    kapandı    тарc    этип    эшик

жабылып калды. 2.арго калп, жалган. bırak калпыœды кой. ~ atmak  калп  айтыш,  беш  өрдөгºн

учуруш. ~ ~ etmek дүœ-дүœ этүү. ~e gitmek 1)бошко кетүү, бекерге ысырап  болуу.  2)болбогон  нерсе

үчүн/ жерден өлүп калыш. 3) күм- жам болуш.

man 1.күмөн. 2.болжол.

gümbedek 1.күп-күп этип, дүпүп этип, күрүлдөгөн бойдон. 2.капы- сынан,       күтүлбөгөн       жерден,

байкоостон.

gümbür  :  ~  ~  etmek  күлдүр/калдыр, кºлдºр-күлдүр   этиш.   merdivenden

~ ~ yuvarlan тепкичтен калдыр- күлдүр тоголонуп кетти.

gümbürdemek  1.калдыроо,  күлдүрөө.

2.ооз. өтм. күм-жам болуш, өлүш

(капысынан,  күтүлбөгөн жерден).

gümbürtü күрүлдөк, калдырак, тарсыл-

дак, түрсүлдөк.

gümeç,-ci бал торунун көзөнөгү. ~ balı

сүзүлбөгөн бал.

gümlemek        1.күпүлдөгөн/дүпүлдөгөн

үн чыгаруу. 2.өлүп калуу, күм- жам болуу, мүрт кетүү (киши). 3.арго классында калуу. gümleyip gitmek мүрт кетүү.

gümrah коюу, мол, жыш, тереœ. ~ slı

коюу чачтуу.

gümrük,-ğü 1.бажы. ~ görevlisi бажы кызматкери. 2.бажы салыгы. ~ al- mak  бажы  салыгы  алмак.  ~  kesi-

minden muaf бажы салыгын төлө- бөгөн. ~ muayenesi/yoklaması бажыкана  текшерүүсү.  ~e  tâbi  ба-

жыга тиешелºº. ~ vergisi бажы салыгы. ~ten mal kacırır gibi ан- талап, антаœдап, шашып-бушуп.

gümrükçü        бажы        кызматкери/көзө- мөлчүсү.

gümrüklemek        бажы        иштеринен

өткөрүү.

gümrüklü        бажыга        милдеттүү/тие- шелºº.

gümrüksüz        1.бажысыз.        2.бажыдан качырылган.

gümüş 1үмүш. 2үмүштөн жасалган.

~ ayarı күмүш аяры (пробасы). ~ bağı зоол. күмүш балык (Atherina presbyter).    ~    kaplama    күмүш

каптама. ~ para күмүш тыйын. ~ rengi күмүш түстүү, күмүш сымал.

~ sağ olsun, altın gidek olsun өлгөн

арстандан тирүү чычкан ийги (наркы пас болсо да, колдо бар нерсе баалуу).

gümüşçü   1үмүшчү   зергер,   күмүш уста. 2үмүш сатар.

gümüşî  1.күмүш  түстүү.  2.зоол.   зоо-

логия, ботаника терминдеринин курамында. ~ martı күмүш түстүү ак чардак (Larus argentatus).

gümüşlemek 1.күмүш жалатуу, күмүш каптоо. 2үмүш түсүнө боёо.

gün 1.Күн (планета). ~ doğarken күн

чыкканда. 2.күндүн шооласы/ ысыгы. ~ çarpması күн өтүп кетүү. onu ~ çarpmış ага күн өтүп кетип-

тир. 3.күн (24 сааттык убакыт).

 

 

 

 

 

gün

gün

 

on ~ süre verdi он күндүк мөөнөт берди. 4. азыр, ушул убак, бүгүн.

~ümüzde  at  arabaları  sadece  köy

işlerinde kullanılmakta азыркы кез- де ат арабалары айыл иштеринде гана  колдонулат.  5.  күн,  кезек,

убакыт, жол, шанс. bu işin de günü gelecek бул иштин да кезеги келет. 6.майрам, өзгөчө күн. öğretmenler

мугалимдер күнү. 7. доор, за- ман. 8.күн, жакшы/адамча жашоо, көœүлдүү өткөн убакыт. ~ görme-

den gitti күн көрбөй жүрүп көзү өттү. 9. түрк аялдарынын шери- неси. ~e gelen kadınlar var шери-

неге келген аялдар бар болчу. 11.(бир нерсе үчүн) болжонгон күн. çarşambaya ~ verdi шершемби

күнкүгө күн болжоду. ~lerce канча күн бою/күндөн бери карай. ~ün adamı күндүн (эœ мыкты) киши-

си. ~ ağarmak таœ агаруу. ~ ağar- ması таœ саар. ~ almak 1)(бир иш үчүн)     күн     болжоо.     2)жашын

толтуруу. beş yından iki ~ al эки күн мурун бешке чыкты.  ~e ık/bakan кºн карама. ~ aşırı кºн

алыс. ~ atlamamak күн куру эмес.

~ aydın к.   günayn. ~ balı диал.

гүнбалы (жүзүм суусунан жасал-

ган бал). ~ balığı зоол. күн балыгы (Julis turcica). ~ batımı күндүн батышы.  ~  batı 1)батыш.  2)ба-

тыш шамалы. ~ batmak күндүн батышы. ~ü birlik бир күндүгүнө, күнүн. ~ü birliğine gitmek күнүн

барып, күнүн келиш. ~ bugün күн бүгүн (бүгүнкү жашаган күнүœ маанилүү  маанисинде),  бир  күн-

дүк өмүрүœ болсо, түштүгүнө жорго мин. ~lerden bir gün күндөрдүн биринде. ~ çiçeği бот.

күн карама. ~ dikilmesi чак түш. ~ doğmadan neler doğar мак. эртеœ- ки  күн  эмне  алып  келерин  ким

билет (жакшылыктан үмүт үзбөө

маанисинде). ~ doğmak 1)күндүн чыгышы. 2)өтм. күнү  туумак (бир иш үчүн ыœгайлуу бурсат чы- гуу). ~ doğusu 1)чыгыш. 2)чыгыш- тан соккон шамал. ~ünü doldur- mak болжогон мөөнөт аяктоо. ~ nümü астр. күнүн теœелиш. ~ durumu астр. күндүн эœ чоœ ачылым мезгили (жайкысын 21- июнда,   кышкысын  21-декабрда).

~leri gece olmak башына каран- түн/мүшкүл   түшүү.   ~ü   geçmek

күнү/мөөнөтү өтүп кетиш. ~ geçmek ысык/күн өтүп кетиш. ~ gibi  açık/ikar  алаканга  салган-

дай, айдан ачык. ~ rmek күн көрүү, бактылуу/ бакубат жашоо.

~ünü görmek 1)таба кылганынын

жазасын тартмак. 2)(балдарынын, ишинин)  убайын  көрмөк.  3)(аял- дар) этек кирин көрмөк. ~ görme-

mek күн көрбөө, кыйынчылык ичинде жашоо. ~ görmez күн тий- бес (мис.  жер). ~ görmez evliyası

жексур, кара ниет (киши).  ~ rmüş 1)бардар жакшы жашаган (киши). 2)көптү көргөн, тажырый-

балуу. ~ünü görürsün! опуза көргүлүктү көрөсүœ! сага көрсөт- пөсөм  элеби?  ~  göstermek  жыр-

гатуу. ~den ~e күндөн күнгө, күн санап, барган сайын. nü ~ etmek дооран    сүрүү,    күнүн    жыргап

өткөрүү. ~ü ~üne күнү күнүнө, учурунда, ар күнү. ~ü ~üne uyma- mak  оосар,  кыялы  чатак,  оома

(киши). ~ün var 1)башка ар кандай күн түшүшү мүмкүн. 2)(буга да) күнүбүз түшүп калы-

шы мүмкүн. ~ ışığına çıkmak/ vur- mak ачыкка чыгуу, ашкереленүү.

~ ola harman ola бир күн анын да

күнү туур. ~leri sayılı olmak көрөр күнү аз калуу, өлөрүнө жакындоо.

~ünü/~lerini   saymak   күн   санап

жашоо        (өмүрүнүн        акыркы

 

 

 

 

 

nah

ndüz

 

күндөрүн жашамак). ~leri saymak күн саноо, чыдамсыздык менен күтүү. ~ tün eşitliği астр. күнүн теœелүү (жазында 21- мартта, күзүндө 21-сентябрда). ~leri yan olmak төрөтү жакын калыш. ~ zü görmek (китеп, басылма) жарыкка чыгуу. ele ~e karşı эл- журттун алдында. iyi ~de kötü ~de жамандыкта, жакшылыкта. kırk yılda bir ~ кырк жылда бир жолу. ben/biz ne ~e duruyoruz? биз турбайбызбы!   (кам   санаба).   ne

~lere kaldık? кандай күнгө туш болдук?  o  ~  bu  ~  ошол  күндөн

ушул күн, ошондон бери. öbür ~ бүрсүгүнү. önceki ~ 1)мурдагы күнү. 2)бир күн мурун.

nah 1үнөө. ~ işlemek күнөө кылуу.

~ saymak күнөө деп эсептөө. 2.кылмыш. boynuna almak кыл-

мышын мойнуна алуу. 3.убал, жоопкерчилик. ben söyleyeyim ~ benden  gitsin  мен  айтып  коёюн

убалы менде калбасын. ~ını almak/

~ına girmek (бирөөнүн) күнөөсүн алуу/   көтөрүү.   ~ı   boynuna   өз

күнөөсү/жоопкерчилиги өзүндө (мен кийлигишпейм). ~ı çekmek күнөөсүн   тартуу.   ~   çıkartmak

1)(христианчылыкта) күнөөдөн арынма (ырымы). 2) өтм. күнөө- сүн/кылмышын    мойнуна    алуу/

ачыктоо. ~a girmek күнөөгө батуу.

~ işlemek кылмыш кылуу. ~ keçisi

топурагы жеœил (киши). kadar

sevmemek (бирөөнү) кыртышы сүйбөө. ~ olmak күнөө болуу/деп эсептелºº.    ~a    sokmak    кºнөөгө

тºртººатыруу. ~ı vermez сараœ (сөзм. с. күнөөсүн да бергиси келбес).

nahkâr күнөөкөр. nahrlık, -ğı күнөөкөрлүк. nahlı күнөөлүү.

nahsız күнөөсүз, бейкүнөө.

nahsızk,-ğı күнөөсүздүк, бейкүнөө- лүк.

nırı  күн  алыс.  ~  gezmeye  çıkmak

күн алыс кезүүгө чыгыш.

naydın күн айдыœ! (эртеœ мененки саламдашуу).

nbegün 1үн сайын. 2үндөн күнгө, күн өткөн сайын. 3. ар күнкү, күнүмдүк.

günberi күнбери, перигелий (Жердин Күнгө эœ жакын чекити).

günce күндөлүк (эскерме жазуу).

güncel күндөлүк, бүгүнкү, учурдагы, таасын, актуалдуу. ~ olaylar таа- сын окуялар.

güncellmek таасын болуш, таасири артыш.

güncellik,-ği таасындык, таасирдүүлүк.

~ini yitirmek таасындыгын/акту- алдуулугун жоготуш.

ndelik,-ği 1.күндөлүк, адаттагы, кө-

нүмүш, кадыресе, кадимки. ~ çaşmalar күндөлүк иштер. 2. ар күнкү,    күнүмдүк,    күн    сайын

чыккан. ~ gazete күнүмдүк газета. 3.күнүмдүк  берилген  эмгек  акы.

~le çalışmak күнүмдүк жалданып

иштөө.

ndelikçi күнүмдүк жумушчу/ жалчы.

~   kadın   күнүмдүк   акы   алып

иштеген аял.

ndem күндөм, күн тартиби. ~e almak

күндөмгө  алуу/коюу.  ~  dışı  күн-

дөм тышы (калуу). ~e gelmek (бир маселе) алдыœкы планга чыгуу, ортого        коюлуу.    ~e    getirmek

күндөмгө коюу, талкууга алып чыгуу.

ndüz 1.күндүз. 2.күн ичи, күн бою.

~leri күндүз. ~ feneri тамаша негр.

~ züyle күндүзү, жарыкта. ~ işinde, gece düşünde күндүз оюнан,

түнкүсүн түшүнөн кетпеген (ой, санаа). ~ külâh, gece silâhlı эки жүздүү,  миœ  кубулган  (киши).  ~

vakti күндүзгү маал.

 

 

 

 

 

nz

günlük

 

nzcü        1.күндүз        иштеген        киши.

2.күндүз окуган окуучу. 3.күндүз ичкилик ичкен киши.

nzki, -ni күндүзгү.

nz 1.күндүзгү  (мектеп).  2.күн-

дүз окуган (окуучу).

nzsefası,-nı        бот.        күлкү        гүлү

(Convolvulus).

nzün күндүзү. ~ ve geceleyin күнү-

түнү дебей.

günebakan        бот.        күн        карама

(Helianthus).

güneç, -ci диал.  күнгөй (тарап). güneğik, -ği бот.  цикорий (Cichorium). güneş   1.астр.        Күн.   2.күн   шооласы,

күндүн жарыгы. ~ mak күн ачылуу/чыгуу/тийүү. ~ açtı күн ачылды. ~ almak/görmek күн кө-

рүү/тийүү. burası ~ almıyor бул жерге күн тийбейт. ~ altında күн/ ысык   алдында,   кайнаган   ысык

астында. ~ balçıkla sıvanmaz чын- дыктан качып кутула албайсыœ (сөзм. с.     күндү    баткак    менен

шыбай албайсыœ). ~ banyosu күн мончосу (күнгө күйүү). ~ batma/ batışı күндүн батышы. ~ çarpmak

күн өтүп кетүү. ~ çarpması күн өтүү (оору). ~ doğmak күндүн чыгышы. (başına) ~ geçmek башы-

на күн өтүү. ~e stermek күнгө чыгаруу, күнөстөтүү, күнгө жаюу.

~ zlüğü күн тоскуч көз айнек. ~

ışığı күндүн жарыгы. ~ ışı күн шооласы. ~ saati 1)күн сааты. 2)астр.  күн убактысы. ~ sistemi

астр. Күн системасы. ~ taсı астр. күн таажысы. ~ takvimi астр. күн календары.  ~ tutulmak күн туту-

луу. ~ tutulması күндүн тутул- масы. ~ vurmak күн өтүү. ~ yanığı күнгө   күйүш.   ~   yılı   астр.    күн

жылы. neş dil teorisi Күн теориясы (тил жөнүндө теория; Түркияда).

güneşlenmek  1.күнөстөө,  күнгө  как-

тануу. 2үндө кургатылуу.

güneşli 1.күнөстүү, күн тийген (жер).

2.ачык, тийип турган (күн).

güneşlik,-ği 1.күн тоскуч (парда ж. б. ).

2.(баш кийимдин) кыйысы, кыр- буусу. 3үнөс, күн жакшы тийген

(жер). ~ oda күнөстүү бөлмө. 4.кино (камеранын) күн тоскучу.

güneşsiz 1.күн тийбес/көрбөс. ~ yer күн

тийбес  жер.  2.бүркөк,  булуттуу

(күн).

güney 1.түштүк. ~ a астр.  азимут. ~

batı түштүк-батыш. 2.түштүк (та- рап, жак). 3.күнгөй, күнөс. 4.түш- түк  шамалы,  лодос.  G~  Kutbu

Түштүк Уюл. G~ Yarıküre Түш- түк Жарым шар. G~ Afrika Cum- huriyeti Түштүк Африка Респуб-

ликасы. G~ Kore Түштүк Корея.

G~ Koreli түштүк кореялык.

güneybatı  түштүк-батыш.

güneydoğu   түштүк-чыгыш.   ~   zgarı

түштүк-чыгыш шамалы.

güneyli түштүктүк.

güneyönelim бот.  гелиотропизм.

günlü айы-күнү/  тарыхы коюлган. 10

şubat 1980 ~ yazı 10-февраль 1980-

жыл деп күнү коюлган жазуу.

günlük I, ü 1.бүгүнкү, ошол күнкү, жаœы.   ~   yumurta   ошол   күнкү

жумуртка. 2.күндүк, ... күн бол- гон/өткөн. on ~ çocuk он күндүк бала.  sekiz  ~  gezi  сегиз  күндүк

кезүү. 3.күндөлүк, күн сайын чыгуучу. ~ gazete күндөлүк газета. 4.кадимки, көнүмүш, ар күнкү. ~

elbise ар күнкү көйнөк. ~ hayat көнүмүш жашоо. 5.күндөлүк, эс- керме. ~ tutmak күндөлүк жазуу.

6.күн тартиби, күндөм. ~ümüzün ikinci maddesinde күндөмүбүздүн экинчи беренесинде. 7.бир күндүк

эмгек акы. 8.бир күндүк азык. ~ güneşlik ачык аба, жаркырап тийип  турган  күн.  ~  kur күндүк

курс (валютанын).

 

 

 

 

 

günlük

gürüllü

 

günlük II, -ğü аластоо үчүн колдонул- ган карагай сагызы. ak ~ ак сагыз. kara ~ кара сагыз. ~ acı бот. амбар дарагы (Liquidambar styra- ciflua).

nü ооз. 1.ичи тарлык, кызганыч. 2.ооз.

ара туулган.

nücü ооз. ичи тар, кызганч.

günüleme  күнүлүк  кылуу,  ичи  таруу,

кызгануу.

güpegündüz күпөкүндүз, чак түштө.

gür 1.коюу, түркмөктөлгөн, чатышкан.

~ saç коюу чач. 2.шар, агымы күчтүү. ~ su шар суу. 3.күрүл- дөгөн,  жоон  (үн,   күлкү).  ~  ses

жоон үн. 4.мол, берекелүү (ба- кыт, таалай). bahtın ~ olsun алкоо бактыœ тоодой болсун!

gürbüz күчтүү, чыœ, чымыр, москоол, бышык. ~ ağaç дүркүрөп өскөн дарак.

Gürcistan Грузия.

Gürcü грузин.

Gürcüce        1.грузин        тили,        грузинче.

2.грузиндер  сыяктуу, грузиндерче.

güre 1.бир жаштан үч жашка чейинки

тай. 2.жупташкысы келген бээ менен эшек. 3. өтм. тыœ, бышык, чымыр.  4.өтм.   коркок,  тартын-

чаак, уяœ (киши).

güreş   спорт   күрөш.   ~   etmek/tutmak

күрөшкө   түшүү.   boğa   ~ü   бука

күрөш. serbest ~ эркин күрөш. yağlı ~ майлуу күрөш (балбан- дардын бүткөн бою өсүмдүк майы

менен майланып күрөшүлөт).

güreşçi    күрөшчү,    балбан.    boğa    ~si

тореадор.

güreşçilik,-ği балбандык, балбан күрөш. rgen бот.  күргөн (Carpinus betulus). r: туур. с. ~ ~ күр-күр, күр-шар.

gürlemek 1.күрүлдөө, күркүрөө, күр этүү. bina gürleyerek yıkıl там күрүлдөп барып жыгылды. 3.арго

өлүү,    жок    болуу.    adamcız

gürledi        gitti бечара киши күркүрөгөн бойдон кетти.

gürlmek 1.коюулашуу (мис.  чач, са-

кал).  2.жооноюу  (мис.   ºн).  3.то-

луп-ташуу (суу).

gürlük,-ğü 1.коюулук, калыœдык (чач-

тын, сакалдын). 2.жоондук (үн- дүн). 3.молдук, берекелүүлүк, ба- кубаттык (жашоонун, бакыттын).

güruh        шылд.        топ,        шайка,        банда, каракчы.

gürül:  ~  ~  күрүлдөп-шарылдоо  (суу).

dere ~ ~ akıyor дайра күрүлдөп- шарылдап агып жатат.

gürüldemek күрүлдөө.

gürül 1.ызы-чуу, күрү-гүү. şehir ~sü шаардын ызы-чуусу. 2.тарсылдак, түрсүлдөк, күрүлдөк. ~ ile тарсыл-

даган бойдон, тарсылдап-турсул- дап. gök ~sü күндүн күркүрөшү. kulakları  sağır  eden  bir  ~  кулак

тундурган күркүрөк. 3.чатак, чыр, коога. öğrenciler arasında ~ çıktı окуучулар арасында чыр чыкты. ~

etmek/çıkarmak/koparmak/yapmak ызы-чуу түшүрүү, чаœ-тополоœ салуу, мушташуу. ~ye gelmek ызы-

чуудан байкалбай/ көœүл бурул- бай калуу. ~ye getirmek/ bmak 1)(бир ишти) ызы-чуу менен бас-

тырып салуу. 2)ызы-чуудан пай- даланып өз каалаганын жасап алуу.    ~ye    gitmek    ызы-чуудан

баркы, баасы билинбей калуу. ~ye pab bırakmamak ызы-чуу, талаш-тартышты тоотпоо. ~ patır

тарсылдак-турсулдак, чаœ-будуœ, чаœ-тополоœ.

gürültücü 1.бакырып-өкүргөн, чыр, ча-

так,     бүлдүргүч,     тынчы     жок

(киши). 2.тентек, шок (бала).

gürüllü  1.ызы-чуулуу,  тынчы  жок,

күрү-гүүлүү, эл көп (жер) . 2.кү- рүлдөгөн, шарылдаган. ~ makine күрүлдөпарылдаган       машине.

hava  yer  yer  bulutlu  ve  gök  ~,

 

 

 

 

 

gürültüsüz

güya

 

sağanak yağışlı geçecek жер- жерлерди булут каптап, күн күр- күрөп, нөшөрлөгөн жаан жaайт. 2.алып-учкан, күрдөөлдүү, омок- туу. ~ bir hayat омоктуу өмүр. ~ patırtılı ызы-чууга толгон, чыр- чатактуу.

gürültüsüz   1.ызы-чуусуз,   чыр-чатак- сыз, жымжырт, тынч. 2.жайбара-

кат, мелмилдеген, мелтиреген.

gürz аск. ,  эск.  күрсү (курал).

gütmek 1йдоо, сүрүү, жаюу (малды).

2.багуу, күтүү, кайтаруу (малды). koyun ~ кой кайтаруу. 3.жүргүзүү (мис.   саясат),  күтүү  (максат).

am ~ максат күтүү. 4.башкаруу, бийлөө. ttüğüm domuzu bana öğretme  кыздын  сыры  төркүнгө

маалым. tğü üç davar, ısğı dağları aşar мак. айдаганы төрт эчки, ышкырыгы таш жарат.

güve зоол.  күбө (Tine pellionella).

güveç,-ci 1.гүвеч (чопо идиш). 2.гүвеч (чопо  идиште  бышырылган  эт-

түү, жашылчалуу тамак).

güven  1шеним,  демөөр.  ~le  bakmak

ишеним   менен   мамиле   кылуу.

  1. 2.колдоо, арка, тирек. ~i altına al- mak колдоосу алдына алыш. ~ beslemek  (бирөөнө)  ишенүү,  бел 

байлоо, демөөр кылуу. ~ini kazan- mak ишенимине ээ болуу. ~ mek- tubu дипл. ишеним каты. ~i kötüye

kullanmak (бирөөнºн) ишеними- нен пайдалануу. ~i olmak ишени- ми болуш. ~  olmaz ишениш кы-

йын. ~ oylaması ишеним добушка салуу. ~ oylaması almak ишеним добушу  алыш  (өкмөт/кабинет).  ~

oylaması vermek ишеним добушу бериш. ~i sarsılmak ишеничине доо   кетүү.   ~   vermek   ишеним

берүү.

güvence ишенич, гарантия, барымта. ~ mektubu гарантия/ ишеним каты.

~ mukavelesi ишеним келишими.

güvenceli ишенимдүү, ишеничтүү. güvencesiz ишеничсиз, ишенимсиз. güvenç,-ci таяныч, дем, ишенич. güvenilir  ишеничтүү,  ишенчиликтүү,

сынаакы. ~ kaynak ишеничтүү булак.

güvenilirlik ишеничтүүлүк.

güvenlik,-ği 1.коопсуздук, коркунуч- суздук, бейпилдик, бейгамдык. G~

Konseyi Коопсуздук Консейи. ~ kuvvetleri коопсуздук күчтөрү. 2.ишенимдүүлүк.      3.камсыздык,

гарантия. maddî ~ материалдык камсыздык.

güvenmek ишенүү, бел байлоо, демөөр

кылуу, арка тутуу. vendiği dağlara kar yağmak (же vendiği dal elinde kalmak) ишенген кожоœ

сууга   акты,   алды-алдынан   тал карма; үмүтү таш кабуу (сөзм. с. ишенген   тооœо   кар   жаады   же

ишенген талыœ колуœда калды).

güvenoyu ишеним добушу (парламент тарабынан өкмөткө берилет) .

güvensiz 1.ишеничсиз, шектүү, шой- комдуу (киши). 2.кооптуу, шектүү, мандемдүү (жер).

güvensizlik,-ği 1.ишенимсиздик, шек- түүлүк. 2.кооптуулук, тынчы жок- тук. ~ oyu ишенимсиздик добушу.

~ önergesi ишенбестик сунушу (өкмөттүн аткарган иштерин кубаттабаган сунуш/ кат).

güvercin зоол. көгүчкөн (Сolumba). ~ palazı көгүчкөндүн баласы. ~ postası көгүчкөн почтасы.

güvercinboynu, güvercingöğsü жашыл, көк, күлгүн аралашкан кубулган түс.

güvercinlik,-ği көгºчкөн уясы.

güverte 1.палуба(кеменин). 2.өтм.   арго

чүкө ойнунда колдонулган үстөл.

güvez сыя кызыл (түс).

güya 1.-мак киши эле, ... макчы эле. ~ tam  beşte  gelecekti  hâlâ  yok  саат

беште келмек киши эле, алигиче

 

 

 

 

 

güz

zün

 

жок. 2.имиш. ~ bu işi ben yapmışım бул ишти мен кылган имишмин. 3.деле, дегеле. ~ kabahat onun değilmiş gibi davranıyor күнөө дегеле андан кетпегенсип калат.

güz күз. ~ dönemi күзгү семестр. ~ gü- neşi күздүн күнү. ~ noktası астр.

күзгү күн-түн теœелүү чекити.

zel 1.сулуу, кооз, татынакай, жакшы,

жакшынакай. ~ çiçek кооз  гºл. ~ kız сулуу кыз. ~ mi ~ сулуулардын сулуусу. 2.жагымдуу, мукам. ~ ses

жагымдуу/ мукам үн. 3.келишим- дүү. ~ vücutlu турпаты келишим- дүү, шыœга бойлуу. 4.сонун, ук-

муш, жыргал. ay, ne ~ ! ох, кандай жыргал! çok ~ ! сонун! мыкты! укмуш! ~im! 1)жаным! алтыным!

берекем! 2)кайран. o ~im evi harap etmişler кайран үйдү кыйратып салышыптыр. ~e bakmak sevaptır

мак. сулууну караган сооп. ~ ~ тынч, шоктонбой, момурайып. ~ ~ otur   yavrum!   шоктонбой   отур,

балам.  ~  olmak  1)жакшы  болуу. 2)кооз/жакшынакай/ойдогудай болуу. ~ sanatlar көркөм өнөрлөр.

zelce жакшына, жакшылап. şimdi ~ bir uyku çekelim эми жакшылап бир уктап алалы.

zelleşmek 1. сулуулануу, сулуу тар- туу, сулуулугу артуу. 2.көрктөнүү,

көркөмдөлүү, жакшыруу.

zelleştirmek 1.кооздоо, боёо, сулуу- лугун арттыруу. 2. көрктөндүрүү,

көркөмдөө, жакшыртуу.

zellik,-ği 1.сулуулук, кооздук, таты- накайлык. 2.кеœ пейилдик, адам-

керчилик. ~ enstitüsü/salonu су- луулук институту/салону. ~ krali- çesi сулуулук канышасы. ~ yaş-

ması сулуулук жарышмасы/мел- деши.

zellikle        жакшылык/жакшы/таттуу

мамиле менен, жакшылыкча.

zergâh        1.жол        багыты.        yürüyüşün yapılacağı yer ve ~ tespit edilebilir

жүрүш өтө турган жер жана багыт аныкталышы мүмкүн. 2ол бою, жол өткөн жерлер.

zide 1.тандамал, тандалган. 2. билим- дүү, ар тараптуу (киши).

zin 1.тандалма (чыгармалар). 2.тан-

далма,  ак  сөөк,  асылзаада  (тап,

коом).

zlek,-ği 1үзгү жаан. 2.күзгү жайыт

(мал үчүн). 3.күздөө.

zlemek күздөө. bu yıl Sarı Kaşta zledik   быйыл   Сары-Камышта

күздөдүк.

zlük күздүк. ~ ekim күздүк айдоо.

zül астр күзгү.

zün күзүндө, күзгүсүн.

 

 

 

Ğ

 

Ğ ğ түрк алфавитинин тогузунчу тамгасы.

 

 

 

 

 

  1. Hhaber 

 

H

 

 

H,h 1. түрк алфавитинин онунчу тамгасы. 2. муз. си” нотасынын тамгалай  белгилениши.

ha сырд. с. 1.шык берүү, шердентүү, максатында    колдонулат.      кана,

эмесе, ап бали! ~ gayret! кана эмесе, кайраттан! чымыркан! 2.та¿  калуу,  суктануу,  шыпшы-

нуу билдирет: мына эмесе! мына сага! manzara da manzara ~ ! кооздук   деп   мына   ушуну   айт!

  1. 3.эскертүү, зекүү, коркутуу бил- дирет: sakın ~, bir daha görme- yeyim! бир жолу да көзүмө көрүн- 

чү болбо! 4.капысынан эске/ойго түшкөн нерсени билдирет: баса, апей!  ~  sen  bize  çay  getirecektin!

апей, сен бизге чай апкелмек эмес беле¿! ~ şimdi anladım! ии, эми түшүндүм!.  5.суроолуу  сүйлөмдө

колдонулат: sen geldin ~? сен да келет экенси¿, ээ? 6.кайталануу менен те¿дик, барабардык билди-

рет: ha …, ha мейли …, мейли

…, болсун, болсун, да, да. ~ bağ,  ~  bahçe,  ~  tarla  бак  болсун,

бакча болсун, талаа болсун. ~ ben gelmişim, ~ sen мен келсем эмне, сен  келсе¿  эмне?  7.орой  «ооба»,

«угу» маанисинде тастыктоо билдирет. gelir misin? ~, gelirim келеси¿би?  ооба,  келемин.  8.буй-

рук ы¿гай этиштери менен кайта- ланып келип, аракеттин узун сүргөнүн, тажатканын билдирет:

yürü ~ rü, yol bitmiyor ki! жүрүп отур, жүрүп отур, жол дегени¿ түгөнбөйт  го!  ~  babam  ~  !  ии,

кайраным! ~ babam konuşuyor! оо кайраным, жаагын жанып аткан экен! ~ bire тынбай, токтобой. ~

bire  çene  çalıyor  тынбай  сүйлөп

атат. ~ deyince а дегиче, ээ дегенде эле. ~ işte мына, мынакей. ~ işte aradığınız adam! мынакей, издеген киши¿ер! ~ söyle кана, сүйлө. ~ şunu bileydin! таба мына ушуну көрмөксү¿!

ha II га (гектар).

haber   1.кабар,   жа¿ылык,   маалымат.

2.эск. грам. баяндооч. 3.билим, билги. sanattan ~i yok санаттан ка- бары  жок.  4.кабар,  дайын/дарек.

5.дин кабар (пайгамбар аркылуу берилген). ~ alma чалгын, кабар алма. ~ almak 1)(бирөөнүн) каба-

рын алыш, дайнын билиш. 2) маа- лымат жыйнаш, билги топтош, чалгын чалыш. ~ atlamak (журна-

листикада) кабар аттоо/өз маа- лында жарыялабоо. ~ bülteni ка- бар бюллетени. ~ çıkmamak каба-

ры чыкпоо, дайынсыз кетүү. ~ filmi кинохроника. ~ geçmek кабар билдириш.   ~   göndermek   кабар

жиберүү/айттыруу. ~ etmek 1а- бар салуу, жиберүү/айттыруу. 2)сатып   кетүү,   тымызын   кабар

берип коюу. ~ kaynağı маалымат булагы. ~ kipi грам. ниет ы¿гай. ~ güvercini   кабарчы   көгүчкөн.   ~

salmak /yollamak кабар салуу/ айттыруу. ~ sızdırmak тымызын кабар   жылдырып   жибериш.   ~

uçurmak 1)жашыруун кабар бе- риш, тыœчылык кылыш. 2)тез ка- бар бере коюш. ~ vermek 1)кабар

бериш, билдириш. 2)бир окуянын, же абалдын белгисин/ жышаа- насын    көргөзүш.    3)    (бирөөгө)

жеткирип барыш, чагым салыш. ~i yok 1)кабарсыз, бейкапар. 2)кай- дыгер, кө¿үл кош. nyadan ~i yok

дүйнө¿       менен       иши       жок.

 

 

 

 

 

haberci

hacim

 

Hanyadan Konyadan ~i olmamak дүнүйөкапар, дүйнөнү сел алса, иши жок. kara ~ жаман кабар. resmî ~ расмий кабар/ билдирүү. ne ~? эмне жа¿ылык бар?

haberci 1.кабарчы, чабаган, чабарман.

2.ты¿чы. 3ышаана, белги (мис. бир оорунун, аба шарттарынын). bu bulutlar yağmurun ~sidir бул

булуттар жамгырдын кабарчысы.

habercilik,-ği  кабарчылык.

haberdar  кабардар.  ~  etmek  кабардар

кылуу, кабар билдирүү. ~ olmak билги/маалымат алуу, кабардар болуу.

haberleşme        кабарлашма,        байланыш, кабар алма.

haberleşmek        өз        ара        кабарлашуу,

байланышып туруу.

haberli кабары бар, кабар айтылган.

habersiz        1.кабарсыз,        кабары        жок,

бейкапар. hiç bir şeyden ~ oynuyor эч нерседен кабары жок ойноп отурат.  2.кабар  айтпай,  билдир-

бей,   капыл-тапыл.   ~   geliverdiler

кабарсыз келип калышты.

habersizce        кабар        бербей,        акырын,

тымызын, жашыруун.

habersizlik,-ği  кабарсыздык.

Habeş к.  Etiyopya

habeşî 1.эфиопиялык, эфиопиялык- тарга окшош. 2.коюу кара тору түстө, ындыкара.

Habeşistan к.  Etiyopya

habis эск.  1.таш боор, каардуу, жаал- дуу, заар. 2ара ниет, кара сана-

тай, арамзаа. 3. мед.  кара жолтой

(шишик).

hac,-ccı 1.ажы (бир кудайлуу диндерде

ыйык жерлердин зыяраты). 2.мус. мусулмандардын зилхижже айын- да Меккеде Каабаны зыярат кы-

луусу. ~ etmek к. haccetmek. ~a gitmek ажыга баруу.

hacamat,-tı мед.  1.кан сордуруу (ата-

йын   банка,   мүйүз   аркылуу).   ~

baltası аштар. ~ şişesi кан сор- дургуч        шише. 2.арго же¿ил жаракат. ~ etmek 1)кан сордуруу. 2)арго же¿ил жаракат алуу.

hacamatlamak        1.денеден        кан        алуу.

2.арго же¿ил жаралоо, бычактоо.

haccetmek 1.(мусулмандар үчүн) Мекке- ге барып, Каабага таат-ыбадат жасоо.      2.(христиандар     үчүн)

ыйык жерлерди зыярат кылуу.

hacet,-ti 1.кажат, ажат, зарылдык, ке- рек. bu kadar külfete ~ yoktu мын-

чалык күлпөттүн/чыгымдын ке- реги жок болчу. ne ~? эмне кажа- ты   бар?   2.тилек,   дуба,   каалоо,

жалбарыш (Кудайга). ~ dilemek Кудайдан тилек тилемек. ~ r- mek 1)зарыл деп эсептөө. 2)ажат-

канага баруу, даарат ушатуу. ~ kapısı/penceresi зыярат кылынган ыйык күмбөздүн эшиги же тере-

зеси. ~ yeri ажаткана. ~ini yapmak чо¿/кичине дааратын ушатуу. ~ yok кажаты жок.

hacı 1.ажы (мусулман). 2йык жерлер- ди зыярат кылган (христиан). ~ ağa шылд. шаарда акчасын чачкан

элеттик бай. ~ ağak etmek ооз. бекерге акча чачыш. ~ bekler gibi beklemek чыдамсыздык менен кү-

түү. ~sı hocası элдин баары, буту- нан басып мурдунан тынгандын баары. ~lar kuşağı күндүн жаасы,

асан-үсөн. ~ Lokman gibi uyumak бутун тартпай уктоо. ~ olmak ажы болуу. ~lar yolu астр.  Саманчы-

нын жолу.

hacılık,-ğı        ажылар        куюнчу        атыр

(розадан тартылат).

hacıyatmaz 1.о¿ко (түбүндөгү оорду- гунан улам жыгылбаган оюнчук). 2.өтм.   эпчил,  шылуун,  бышык

(киши).

hacim,-cmi 1.көлөм, өлчөм, чо¿дук, габарит.    ~    boyudu    габарити,

өлчөмү.   dış   ticaretin   ~i   тышкы

 

 

 

 

 

hacimli

hafız

 

сооданын көлөмү. 2.(бир нер- сенин) ички көлөмү,  батырма кудурети, жүк алма өлчөөсү.

hacimli көлөмдүү, чо¿, габариттүү.

hacivat,- 1.Хаживат (Карагөз ойнунун каарманы).        2.көйрө¿,        оосар,

короздонгон (киши).

haciz,-czi ук.  кажыс, барымта (карыз-

дардын мал-мүлкºн карызы төлөн-

гүчө көз алдында кармоо). ~ kararı барымта чечими. ~ koymak карыз- дардын    мал-мүлкүн    барымтага

алыш.

hacizli  кажыс/барымта  коюлган  (мал-

мүлк).

haczetmek   кажыс   коюу,   барымтага алуу.

haç,-çı крест. ~ biçiminde крест түрүн-

дө. ~ çıkarmak  (христиандар үчүн) чокунуу. ~a germek крестке керүү. Kızıl Haç Cemiyeti Кызыл

Крест Коому.

haçan ооз.  качан.

Haçılılar  тар.   Кресттүүлөр.  H~  seferi

Кресттүүлөр жортуулу.

had,-ddi 1.эск.   чек, уч, кыйыр. 2.дара-

жа.  insan  bir  ~de  kadar  göz  yu-

mabilir адам бир даражага (чекке) чейин көз жумса болот. 3.(киши үчүн) милдет, жоопкерчилик, акы,

мүмкүнчүлүк. ~ini mak чектен ашуу/чыгуу. ~ini bildirmek чегин билдирүү, көчүгүн кыстыруу. ~ini

bilmek чегин/ордун билиш. ~ini bilmemek чегин/ордун/наркын билбөө. ~ini bilmez чектен чыккан.

~inden fazla ашкере, огеле. ~i hesabı olmamak эсеп-чоту жок, сансыз, эбегейсиз. ~i mi?/ ~ine mi

düşmüş? ооз. анын эмне иши бар экен? ~i olmamak тиешеси/акысы жок болуш. ~i varsa кыйын болсо,

андай жүрөктүү болсо. ~i zatında чындыгында, негизинде, иштин чыны. ne ~ ine! кайсы арына!

hâd  ,-ddi  1.эск.   курч,  миздүү,  учтуу.

2.өтм. кыйын, опурталдуу, курч (абал, жагдай). ~ bir safhaya girmek кыйын абалда  калуу. 3.ооз. катуу, оор, ашкере, күчөгөн, улаарыган (оору).

hadde (металл зымдарды жасоодо кол- донулган) чо¿ калбыр. ~den geçir-

mek өтм. (бир нерсени) ийне- жибине чейин изилдеп чыгыш.

haddehane домна меш.

hademe тазалык  жумушчусу  (мекеме-

лерде), чабаган, кол арага жараган

ишчи (мекемелерде, мектепте).

hadım бычмал (эркек), евнух. ~ etmek

бычып    коюу,    кысырлаштыруу

(эркек кишини).

hadi I к.  haydi.

hadi II 1.мус.  туура жолго салуучу. ~i

sebil Мухаммед Пайгамбардын эпитети. 2.алды¿кы, алдыда жүргөн. 3.найзанын учу.

hadim кызматчы, кызмат кылган.

hadis  1.хадис  (Мухаммед  Пайгамбар- дын айткан нуска сөздөрү жана

нуска жүрүш-турушу). 2.хадистер жөнүндө окуу/илим.

hâdise окуя, кубулуш, болмуш, коога,

чатак. ~ çıkarmak чатак чыгарыш. beklenmedik bir ~  күтүлбөгөн окуя.   fonetik    ~ler   фонетикалык

кубулуштар.

hâdiseli  чуулгандуу,  чатактуу  (окуя,

жыйын ж. б. ).

hâdisesiz        тынч,        жайбаракат,        ызы- чуусуз.

hadsiz        чексиз,        эсепсиз.        ~        hesapz

сансыз, эсепсиз, эбегейсиз.

haf футб. жарым коргоочу.

hafakan   жүрөктүн   кагышы,   лакыл-

дашы. ~lar basmak/boğmak жүрөк- заада болуш, тынчы кетиш, куса болуш.

hafız 1.хафыз (Куранды жатка билген же окуй алган киши). 2.коруучу, сактоочу.   haki чыныгы  ко-

руучу (Аллаанын эпитети). 3.ооз.

 

 

 

 

 

hafıza

hafiyyen

 

жаттама. 4.арго жинди чалыш, дөөпөрөс.

hafıza  (hafızдын  көпт. т. )  эс,  жат,

эске сактоо. ~sı kaybetmek эс- акылын жоготуу, эч нерсе эстей албоо. ~sı kurcalamak эске тºшº-

рººгө тырышуу. ~ kuvvetli эске тутуусу күчтүү. ~sı zayıf эске тутуусу начар. ~sı yoklamak/zor-

lamak эстегенге аракет кылуу. 3.мус. хафыза (Куранды жатка билген аял).

hafızlamak        курулай        жаттоо        (мис.

сабакты).

hafızk,-ğı 1.хафыздык кесип/ милдет.

2.арго дөдөйлүк, дөөпөрөстүк. 3.ооз. курулай жаттама, а¿дап- түшүнбөстөн жаттап алма.

hafif 1.же¿ил, салмагы оор эмес. 2.же-

¿ил, о¿ой. ~ bir iş о¿ой/же¿ил, иш.  3.же¿ил,  оор  басырык  эмес,

калдактаган (киши). 4.же¿ил, ка- лориясы аз, си¿иши о¿ой (та- мак). ~ akşam yemeği кечки же¿ил

тамак. 5.сейрек, коюу эмес. ~ duman сейрек туман. ~ karank күүгүм. 6. өтм. таасири аз, же¿ил.

~ içki же¿ил ичкилик. 7.өтм. же¿ил, олуттуу эмес. ~ b ağ анча-мынча баш оорусу. ~ sıyntı

же¿ил сыйрык.  8.болор-болбос, аз. ~ ceza же¿ил жаза. 9ө¿үлдүү, угууга же¿ил. ~ zik же¿ил му-

зыка. ~e almak о¿ой деп ойлоо/ саноо, анча маани бербөө. ~ten almak үстүртөн кароо, сабырдуу-

лук кылуу. ~ atlatmak же¿ил куту- луш. ~ giyinmek же¿ил кийиниш.

~    ~    1)же¿ил-желпи.    2з-маз,

анча-мынча. dizleri ~ ~ sızlıyordu тизелери аз-маз сыздап жаткан. ~ sanayi  же¿ил  өнөр  жай.  ~  tertip

анча-мынча, анча катуу эмес. ~ uyku же¿ил/ куш уйку.

hafifçe  азыраак,  азыноолак,  билинер-

билинбес, же¿ил, бир аз. ~ bı

eğdi баш ийкемиш болду. ~ başı rıyordu азыраак башы ооруп турган.

hafiflemek 1.же¿илдөө, салмагы азаюу.
  1. 2.жүгү же¿илдөө, о¿олуу, жакшы- руу (мис. иш). 3.айыга баштоо, ба- 

сылуу  (оору).  4.басылуу,  тынчуу

(бороон, толкун, шамал ж. б. ).

hafifleşmek  1.к.    hafiflemek.  2.о¿ойло-

шуу. 3.өтм. оор басырыктуулугун жоготуу, желпилдеп/делпилдеп калуу.

hafifleştirmek   1.же¿илдетүү.   2.о¿ой-

лотуу.

hafifletici        же¿илдетүүчү,        о¿ойлош-

туруучу. ~ sebepler ук. же¿илде- түүчү        себептер. ~ ilâç ооруну басаœдатуучу дары.

hafifletmek 1.же¿илдетүү. insan emeğini

~ адамдын эмгегин же¿илдетүү. 2.жумшатуу, жак-шыртуу. millet-

ler arası gerginliği ~ улуттар арасы араздашууну жумшатуу. 3.же¿ил- детүү,    сеп    алдыруу    (ооруну,

кайгыны).

hafiflik,-ği        1.же¿илдик.        2.о¿ойлук.

  1. 3.же¿илдөө.  kendimde  bir  ~  duy- 

dum же¿илдегенсип калдым. 4.өтм. же¿ил ойлуулук, шайке- ле¿дик,    шалакылык.    ~    etmek

же¿ил ойлуулук кылыш.

hafifmeşrep,-bi 1.жүрүш-турушу начар, аягы  суюк  (аял).  2.же¿ил  ойлуу,

шайкеле¿.

hafifsemek те¿синбөө, басмырлоо, маа- ни бербөө, киши ордуна көрбөө.

hafifsiklet,-ti спорт же¿ил атлетика.

hafiften  аз-аздан,  аз-аздап,  билинер- билинбес,        акырын-акырын.        ~e

almak (бир нерсеге) астейдил мамиле жасоо, күчөтпөө, кө¿үл бурбоо, жөн коюу, те¿елбөө.

hafiye    1.тыœчы,    чыккынчы,    бузуку.

2.детектив, чалгынчы, жашыруун полициянын агенти.

hafiyyen жашыруун, тымызын, билгиз-

 

 

 

 

 

hafniyum

hak

 

бей. ~ gelmek жашыруун келүү.

hafniyum хим. гафний.

hafriyat,-tı эск.  археол.  казуу.

hafta апта, жума. ~larca жумалар бою.

~sına бир аптада/жумада. ~ aran- da/içinde  аптанын  ичинде,  апта-

нын бир күнү. ~ başı аптанын ба- шында. ~da bir аптада/жумада бир. ~dan ~ya жума сайын, жума-

дан жумага. ~sına kalmaz бир жумага жетпей. ~ sekiz, n dokuz ар кудайдын күнү, дайыма, ар күн.

~ sonu аптанын/жуманын аягы.

haftak апталык, жумалык. iki ~ çaş- ma  эки  жумалык  иш.  2.апталык,

жумалык, ар апта сайын жасал- ган/жарыяланган. ~ gazete апта- лык газета. 3.апталык (эмгек акы-

сы).

haftakçı,  haftaklı  1.апта  сайын  ай- лык  алган  (киши).  2.апталыгына

жалданып иштеген (киши).

haftaym        спорт        матчтын        биринчи- экинчи   жарымдары   арасындагы

тыныгуу.

hah мына, так ушу. ~, aradığım buydu

мына,  издегеним  ушу  болчу.  ~,

ben da bunu söyleyecektim мына сага, мен да ушуну айтмак болчумун.

haham еврей дин адамы.

hahha,  hahhah  хааа  (шылдыœдуу кºлºш). ~ leyim bari! ой, жаман

кºлкºлºº болду да!

hain                1.кыянатчы,        бузуку,                тыœчы, саткын.        2.тамаша        калпычы,

алдамчы. ~, akşam niye gelmedin? калпычы, кечинде эмне келбей койдуœ? 3.караөзгөй, караcанатай,

карамºртөз, арамзаа. ne ~ adam bu!кандай караөзгөй киши эле! ~

~ арамзааланып, купшуœдап.

hainlik,-ği 1.кыянатчылык, бузукулук.

2.арамдык, карасанатайлык, кара- ниеттик.  ~  etmek  кыянатчылык/

карасанатайлык кылуу.

hak I,-kkı Ак (Кудайдын аттарынан бири). ~ dini (мусулмандар үчүн) Исламият. ~ getire жок. onda akıl ~ getire анда акыл жок. ~ın rahmetine kavuşmak/ ~a kavmak дүйнөдөн кайтуу. ~ Tealla Кудай Таала.

hak II,-kkı 1.адилеттик, адилеттүүлүк, калыстык.  ~tan  ayrılmamak  ади-

леттиктен ажырабоо/ ай-рылбоо, калыстыктан жазбоо. 2.укук. ~ eşitliği те¿ укук. ~ı inkâr etmek

(биринин) укугун тааныбоо. ~ miras мурас укугу. 3.акы. ana ödenmez эненин акысы төлөнбөс.

4.акыйкат, тууралык, чындык. ~ın galebesi чындыктын салтанаты. ~ sever  чындыкты/акыйкатты  сүй-

гөн, чынчыл, акыйкатчыл. 5.эмгек акысы, си¿ирилген эмгек. ~ı almak  1)укугуна  ээ  болуу.  2)өз

акысын алуу. ~ı aramak 1)укук талашуу. 2)акысын талап кылуу. ~ etmek 1)акысы/эмгеги өтүү, укугу

болуу. 2)жазага/терс мамилеге ылайык болуу. 3) сыйлыкка/ур- матка ылайык болуу. ~ı geçmek

  1. 1)акысы/эмгеги өтүү, эмгеги си¿үү. 2) (бирөөнүн) акысы баш- касына өтүү. ~ından gelmek 1)кы- 

йынчылыктарды же¿ип чыгуу. 2)(бирөөдөн) өч алуу, же¿ип алуу, жемин жедирбөө. ~ı helâl etmek

(бирөөнүн) акысынан кечүү. için (ыйык сөздөрдөн кийин келип, ант/карганууну         туюндурат).

Tanrı ~kı için Кудай акы. namusum

~kı için абийирим алдында (сөз берем). ~ kazanmak укукка ээ бо-

луу, акысын алуу. olmak 1)акы- сы/укугу болуу, үлүшү/салымы/ эмгеги болуу. 2)чындыктын үлү-

шү болуу (сөзүндө, пикиринде). ödenmez акысын кайтаруу мүмкүн эмес.  ~  sahibi  мурасчы,  акысы/

укугу болгон киши. ~ına tecavüz

 

 

 

 

 

hak

hakkaniyet

 

etmek  (бирөөнүн)  укугун  тепсөө.

~ı   telif   автордук   акы.   ~ı   var

(айтканы/кылганы/ойлогону)  туу-

ра, чын. ~ vermek (бирөөнүн ойло- рун, сөздөрүн, кылганын)  туура деп   табуу.   ~ını   vermek   1)(бир

ишти) ойдогудай бүтүрүү. 2)(би- рөөнүн) эмгегин туура баалоо. ~ı yedirmemek  жемин  жедирбөө.  ~

yemek (бирөөнүн) акысын жеп алуу. ~ yerde kalmaz мак. эмгек жерде калбайт.

hak III,-kkı (таш, металл, жыгачтын бетине) жазуу, сызуу, оюу.

k,-kki эск.  топурак, жер. ~ ile yeksan

etmek жер менен жексен кылуу.

hakan 1.тар. каган (түрк, монгол, та- тар хандыгында берилген «өкүм-

дарлар өкүмдары» маанисиндеги наам). 2.Османлы падышаларына берилген наам.

hakaret,-ti акаарат, кордоо, те¿синбөө, ыза кылуу. ~ etmek акаарат келти- рүү, кордоо, ыза кылуу. ~ görmek

акааратка туш болуу, кордолуу, ыза көрүү.

Hakas хакас

Hakasça хакасча, хакас тили.

hakça чындыгы, туурасы. ~ söylemek gerekirse        чынын        айта        турган

болсок. ~sı сөздүн чыны/ туурасы. hakem 1от, арбитр. ~ encümeni/heyeti/ komisyonu  1)арбитраждык  комис-

сия. 2)жюри. ~ mahkemesi арбит- раждык сот. 2.спорт калыс. yan ~ каптал калыс.

hâkî 1.хаки (түс). 2.бул түстө болгон.

hakikat,-ti   1.акыйкат,   чын,   туура.   ~i anlamak  çoğu  kez  kolay  değildir

туура түшүнүү көпчүлүк учурда о¿ойго турбас. 2.чындык, туура- лык. ~ meydanda idi чындык орто-

го чыкты. 3ындыгында, туурасы, акыйкаты. ~ olmak чын чыгуу, чындыкка айлануу.

hakikaten чынында, туурасын айтсак,

чын эле, акыйкатта. ~ çocukları düşünmemişim чын эле балдарды ойлобоптурмун.

hakikatli акыйкаттуу, чынчыл, ише- ничтүү, күйүмдүү, жапакеч, жан аябас.  ~  bir  arkad жан  аябас

жолдош.

hakikatsiz ишеничсиз, эки жүздүү, жалган, опаасыз.

hakikî чыныгы, нак, туура, көздөй. ~ inci        чыныгы бермет. ~ dost көздөй/чыныгы  дос.  ~  altın  нак

алтын. ~ şahıs ук. кишинин өзү.

hâkim 1.өкүм кылган, бийлеген, баш- карган,        үстөмдүк/артыкчылык

кылган, эгемен. ~ sınıf үстөм тап. 2.аким, башкаруучу, бийлик ээси. 3.сот. 4.басымдуу, үстөм. 5.башка-

ра /кармай/токтото билген. sinir- lerine ~ нервин кармай билген. kendime ~ olamam өзүмү кармай

албай кеттим. 6.көрүнүш ала алган. denize ~ bir köşk де¿из толук көрүнүп турган бир сарай. ~

olmak 1)артыкчылыкка ээ болуш. 2)жогору(да)/бийикте туруу, 2)бийлик  кылуу,  бийлеп  алуу.

duygulana ~ olmak сезимдерин бийлеп  алыш.

hâkimiyet,-ti        1ийлик,        үстөмдүк,

ээлик, эгемендик. ~i altına almak бийлиги/үстөмдүгү алдына алуу, басып  алуу,  каратуу.  2.жогорку

бийлик, суверинитет. ~i milliye улуттук суверинитет/көз каран- дысыздык.

hâkimlik,-ği 1.бийлик, үстөмдүк, ээлик, эгемендик. 2.сот (кесиби /милде- ти).

hakir 1.жек көрүмчү, кор, колдон келет, бечара. ~ görmek жек көрүү, кордоо,   төмөнсүтүү,   те¿синбөө.

  1. 2.ооз. жоош, момун, карапайым. 

hakkâk,-ki (к. hak III) жасаган өнөрпоз, оймочу.

hakkaniyet,-ti  адилдик,  адилеттүүлүк,

 

 

 

 

 

hakketmek

hal

 

калыстык. ~le адилдик/ калыстык менен. ~ göstermek калыстык көргөзүү.

hakketmek 1.(таш, металл, жыгачка) оюу түшүрүү, чийип-сызуу. 2. жазуу/шекилдерди          тырмалап

өчүрүп салуу.

hakkında 1.жөнүндө, тууралуу. onun geçmişi ~ çok şey bilmiyorduk анын

өткөнү тууралуу көп нерсе билчү эмеспиз. 2.байланыштуу, тиеше- лүү.  ~  tutuklama  emri  var  аны

камакка алуу тууралуу буйрук бар. hakkımda hiç bilgi verilmemiş мага    тиешелүү    эч    маалымат

берилбептир.

hakkıyla 1.укугу/акысы боюнча. 2.ади-

леттүүлүк/калыстык            менен.

  1. 3.чындап, аябай, мыктап, болу- шунча. dersini ~ öğrenmiş сабакта- рын мыктап окуптур. 

haklamak бузуу, кыруу, талкалоо, же¿үү. şmanı ~ душманды же¿иш.

hâl,  I,-li  1.ал,  абал,  кырдаал,  жагдай.

~inden anlamak абалын түшүнүү.

harf  ~i  согуш  абалы.  ~imi  soran

olma алымы сураган болбоду. 2. кебете, кылык-жорук, мамиле. bambaşka  bir  ~iniz  vardı  sizin,

merhametli bir insan olduğunuz belliydi кебетеңиз өзгөчө болчу, боорукер  киши  экени¿из  көрүнүп

турган. 3. көрүнүш. ~ini almak кө- рүнүштө болуу, шекилденүү, сыяктануу. bir ~ tanmak (бирөө-

нү) тууроо, өзүн сыяктуу көр- сөтүү. 4.  күн, кез, заман. ne  ~lere düştük?   кандай   күнгө   туш   бол-

дук? 5.балаа, балакет, каран күн/түн, кыйынчылык. başına ~ gelmek башына балакет келиш. bir

~in mi var? бир кыйынчылыгы¿ барбы? 6.күч, кубат, ал. ~i olma- mak алы жок болуу. ~i yok алы

жок.  ~ine  bakmadan  алы-күчүнө

карабай. 7.грам. жөндөмө. ~ eki жөндөмө мүчөсү. -dığı ~de 1) …са да, болгону менен. önceden ran- devum oldu ~de içeri almadılar мурунтадан кезек алган болсом да, ичкери киргизишпеди. 2)ме- нен, кошо, бойдон pijama giydiği

~de        sokağa fırladı пижамачан көчөгө   чуркап   чыкты.   3)   эгер.

aidatlanızı  zamanında  ödediğiniz

~de hiç bir sorun çıkmayacak эгер айлык  акчаны  төгүп  турса¿ыз,  эч

кандай маселе чыкпайт. ~inde 1)түрүндө. bakçılar grup ~inde geldiler    балыкчылар    топтошуп

(топ түрүндө) келишти. 2)боло турган болсо. seyahatin iptal edil- mesi ~inde paranız iade edilir сая-

кат жоюла турган болсо, акча¿ар кайтарылып берилет. ~den anla- mak ал-абалды түшүнүү. ~e bak!

ушу абалыбызды кара! (та¿ ка- луу). ~ böyle iken ушундай болгон со¿,  жагдай  минтип  турганда.  ~

çaresi чечилиш чарасы/жолу. ~de değil алда/ абалда эмес. sokağa çıkacak  ~de  değildi  көчөгө  чыга

тургандай абалда эмес эле. ~i duman  olmak  абалы/иши  начар.

~ine getirmek абалга алып келүү.

~den ~e girmek алдастоо, алапа- йын таппай калуу, бир кызарып, бир бозоруу. ~i harap olmak абалы

кыйын болуу. ~ hatır sormak ал- абал суроо. ~i kalmamak алы/ абалы/күчү  калбоо.  ~ine  koymak

жөн/эркине коюу. ~i nereye vara- cak? ооз. ахвалы эмне болот? ~ini sormak  алы-жайын  суроо.  ~imi

sorma! ахвалымы сурабай эле кой!

~ tercümesi өмүр баян, автобио- графия.  ~i  vakti  yerinde  турмушу

жакшы, оокаттуу, бардар, бай. ~e yola koymak жолго коюу/салуу, түзөлтүү (иштерди).

hal II,-li жабык базар.

 

 

 

 

 

hal

haliyle

 

hal III кал (жүздөгү, денедеги).

hal  IV,-lli  чечүү, жолун  табуу  (масе-

ленин, кыйынчылыктын), бүтүрүү

(бир ишти). ~ etmek жолун табуу, жөнгө салуу, бүтүрүү. ~i güç чечилиши  кыйын,  оор.  ~  olmak

чечилүү, жөнгө салынуу.

hal  V  1.  уурулук.  2.ажырашма.  3.так-

тан түшүрмө.

hala атанын эжеси же карындашы. ~ kızı жээн кыз. ~ lu жээн бала.

hâlâ  али,  алигиче,  дагы/баягы  эле.  ~

? дагы элеби? ~ o masal баягы эле жомок.

halâs алас, кутулуш, арыныш. ~  etmek

аластоо, куткаруу, бошотуу, арыл- туу. ~ olmak/ bulmak кутулуу, бошонуу, арылуу, арынуу.

halâskâr куткаруучу.

halat,-tı  трос,  аркан.  ~  çekme  спорт

аркан тартышмай.

halay халай (сурнай коштоосунда бий- ленген улуттук бий). ~ çekmek/ tepmek халай тебүү/ бийлөө.

halayık,-ğı кү¿, үй кызматчысы аял.

halazade жээн (атасынын эжесинин/ карындашынын балдары).

hâlbuki болсо , чынында, деле. o bana darılmış, ~ ben ona bir şey yapş değilim  ал  мага  таарыныптыр,  а

чынында мен ага эч нерсе кылган эмесмин.

haldır:  туур. с.   ~  ~  калдыр-калдыр,

калдыр-күлдүр .

hale 1.гало (Айдын тегерегиндеги чам- бар). 2.нур, ореол. şeref ~si урмат-

сый ореолу/чамбары.

halef 1.мурасчы, из кубар, жолун жол- доочу. ~ ve selef баштоочу жана

жолун жолдоочу. ~ selef olmak муундан муунга, укумдан тукумга өтмөк.

halel залал, зыян, бузук. ~ gelmek зы- янга учуроо, бузулуу. ~ getirmek залал келтирүү, зыянын тийгизүү,

тоскоол  болуу.  ~  vermek  зыян

кылуу, бузуу.

hâlen азыр да/деле, дагы эле, ушу күндө да, эмдигиче. ~ onaramadı-

lar дагы эле о¿дошо элек. ~ gelme- di mi? эмдигиче келе элекпи?

halhal,-li        аяк        билериги        (аялдар

жасалгасы).

halı  килем.  ~  döşemek  килем  төшөө.

acem ~ ları перс килемдери.

halıcı 1.килем соккон аял. 2.килем сатар.

halıcılık 1.килемчилик (өнөрү,  тарма-

гы). 2.килем сатуу иши.

haliç,-ci (де¿издин, көлдүн) булу¿у, куюшу.

halife 1.тар. халиф. 2.өкүмдар. 3.Ос- манлы падышаларына  берил-ген наамдардын бири.  4.тар.  канце-

лярия катчысы. 5.өтм. мыкты таалим-тарбия көргөн, билимдүү киши.

halifelik,-ği 1.тар. халифат. 2.халиф- тик (халифтин милдети жана кызматы).

hâlihazır 1.азыркы мезгил. 2.учурдагы абал/жагдай. ~da 1)азыркы мез- гилде.   2)азыркы/учурдагы   абал-

да/кырдаалда.

halik,-kı эск. 1.жаратуучу, жоктон бар кылган. 2.Жараткан, Те¿ир.

halim жоош, жумшак/токтоо мүнөз (киши). ~ selim ак кө¿үл, кичи пейил, жумшак (киши).

halis 1.тунук, таза, чыныгы, нукура, накта, табигый. ~ kahve нукура/ накта кофе. ~ kanlı 1)таза кандуу,

асыл тукум. 2)чыныгы/ асыл (адам). ~ muhlis нукура, таза, накта. 2.туура/түз жүргөн, ак ниет

(киши). ~ bir adam кынтыксыз киши.

halisane  чын   жүрөктөн,  ак   дилден/

пейилден. ~ bir tavsiye ак дилден бир ке¿еш.

haliyle  1.өзүнөн  өзү,  табигый  түрдө.

mesele  ~  bu  neticeyle  sonuçlan

 

 

 

 

 

halk

hâlsiz

 

маселе өзүнөн өзү ушундай болуп бүттү. 2. болгонун болгондой, тур- ганын тургандай. ~ bırakmak болгонун болгондой калтыруу.

halk,-kı 1.калк, эл,  калайык, эл-журт.

2.карапайым эл. ~tan bir adam ка-

рапайым элден чыккан киши. ~a açık кириши ачык. ~ ağzı жерги- ликтүү тил, оозеки сүйлөшмө.

âlem элдин баары. ~ cephesi элдик фронт. ~ avcılığı демагогия. ~ avcı демагог. ~ bilgisi фольклор. ~ bi-

limci фольклорчу, фольклор изил- дөөчү. ~ dili элдик тил. ~a dönük элге   арналган/   багытталган.   ~

düşmanı эл душманы. ~ edebiyatı элдик оозеки адабият. ~ günü эл/калк  күнү  (эл  үчүн  арзанда-

тылган баалар коюлган күн: кино- театрда,    театрда,     музейде ж. б. ). ~la ilişkiler эл менен байла-

ныш. ~a inmek элге баруу, элдин ал-абалын/ ой-пикирин суроо. ~ matinesi  элге/көпчүлүккө  арнал-

ган көрсөтүүлөр. ~ zi элдик музыка. ~ oylaması референдум, элге салма. ~ oyunu элдик бий. ~

ozanı элдик акын. ~ şarkı элдик ыр.

halka 1.шакек, шакекче, алкак, чүлүк.

altın ~ алтын шакек. emniyet ~sı коопсуздук алкагы. kulak ~sı иймек,  сөйкө.  2йлана,  курчоо,

тегерек. ~ çevirmek курчоого алуу.

~ ~ тегерек-тегерек. 3.спорт алкак

(тартылып ойнош үчүн). 4.көздүн

алдындагы шишик (уйкусуздук- тан, чарчагандан пайда болгон). 5.шакекче   (майлуу,   туздуу   то-

коч). ~ olmak 1)тегеректеп туруу. 2)айлампа жаратуу (суу). ~ burnuna takmak мурдунан чүлүк-

төп алуу.

halkalı 1.шакектүү, алкактуу, чүлүктүү.

2.(көздөр   үчүн)   тегереги   коюу

түстө болгон.

halkamsı алкак/шакек шекилинде.

halkçı 1. элдик, эл үчүн күрөшкөн. 2.

тар.   калкчы-республикачы  пар-

тиянын өкүлү.

halkçılık,-ğı 1.тар.  калкчылык, попу- лизм.   2.ад.        популизм    (адабий

багыт).

halkoyu, -nu элдик көз караш/ой.

hallaç,-cı пахта тарагыч. ~ pamuğu gibi

atmak 1)чачуу, тымтыракайын чыгаруу (мис. үйдү, буюмдарды). 2.топтун  биримдигин  бузуу,  бө-

лүп жаруу.

hallak,- Жараткан, Те¿ир (Кудайдын эпитети).        ~ı        âlem        ааламдын

жаратуучусу.

hallenmek  1.өзгөрүү,  кубулуу,  түстө- нүү,        кейиптенүү.        2.турмушун

о¿оо, баюу. 3.эс-учун жоготуу, та- лып калуу. 4.арго чыдамсыздануу, э¿сөө   (бир   нерсени   көргөндө).

hallenip küllenmek эптеп жанын багып кетүү, өзү менен өзү күн көрүү.

halleşmek        1.сырдашуу,        му¿дашуу.

  1. 2.өтм.  (бир нерсеге) атайлап кө- 

¿үл бөлүү, ү¿үлүү.

halletmek 1ткаруу, орундатуу, жүзгө/ ишке ашыруу. 2.жолго коюу, о¿- доо, түздөө. 3.жыйынтыктоо, на-

тыйжа алуу. 4.мат. чыгаруу. 5.(бир нерсени) суюктук ичинде эритүү. 6.ооз.  тамакты дасторкон-

го коюу/ даярдоо.

hallihamur  :  ~  olmak  камыр-жумур болуу,  аралашуу,  ылайыкташуу,

эриш-аркак болуу.

hallolmak 1ткарылуу, орундоо, ишке/ жүзгө ашуу. 2.чечилүү (мис.  бир

маселе).   3.эрүү,   ажыроо   (мис.

химиялык бир элемент).

hallolunmak к.  halolmak

halojen хим. галоген.

hâlsiz алсыз, күчсүз, кубатсыз, дарман- сыз, жүүнү бош, чабал, начар. ~

düşmek алы кетүү, күчтөн таюу,

 

 

 

 

 

hâlsizlik

hamil

 

чарчоо. ~ ~ алдан-күчтөн тайган.

hâlsizlik,-ği алсыздык, күчсүздүк, ча- балдык,  жүүнү  боштук,  дарман-

сыздык.

halt,- 1.эск. аралаштыруу, чатышты- руу.   2.ооз.    сандырактык,   бош/

ачык ооздук, келжиректик. ~ et- mek оозуна келгенин оттоп салуу, ойлобой  сүйлөө,  оозунан  жа¿ы-

луу, туура эмес кылык-жоруктар жасоо. iyi ~ etmişsin! жеме ооба, сонун  кылыптырсы¿!  кыйратып-

сыœ! ona ~ düşer! сөгүнүү атасы- нын көрү/башы!.

halter 1.спорт  гантел, штанга. 2.спорт

штанга көтөрүү, оор атлетика.

halterci штангист, оор атлет.

haluk эск. ак ниеттүү, ак пейилдүү.

ham 1.кам, чийки, бышпаган (мис. жемиш). 2.чийки, бышырылбаган, иштетилбеген. ~  petrol иштетил-

беген нефть. ~ deri ашатылбаган, ийленбеген тери. 3.машыктырыл- баган,      чыйралбаган,      көпшөк

(дене). 4.өтм. ишке ашпай турган.

~ hayal куру кыял. ~ teklif күлкү келерлик   сунуш.   5.өтм.    орой,

түркөй, жапайы, маданиятсыз (киши). ne ~ adam! кандай жапайы киши!  ~  ervah  түркөй,  адепсиз

(киши). ~ söz орой сөз. ~ armut gibi boğazına tıkılmak ооздон сөздү жула качуу, сөз кесүү.

hamak,-ğı асма төшөк (эки дарак ортосуна асылган тор үстүнө салынат).

hamal жүк ташыгыч, хамал.

hamaliye жүк ташыма акысы.

hamallık 1.жүк ташыгычтык (кесип жа-

на милдет). 2.хамалга берилген акы. 3.оор, мээнеттүү жумуш. 4.өтм.  ашыкча жүк. 5.өтм.  бол-

богон нерселер менен баш оору- туу. (bir işin) ~ı etmek/yapmak (иштин)  көзгө  көрүнбөгөн,  оор

бөлүгүн аткарыш.

hamam 1.мончо. ~ takımı мончо жаб- дыктары. çarşı көпчүлүктүн мончосу. ~ yapmak жуунуу, ки- ринүү. 2.арго мектеп тартиби. ~ anası 1)аялдар мончосунун башка- руучусу. 2өөк-саактуу, олбур- луу аял. ~ gibi мончодогудай (ысык). ~a giren terler мончого кирген тердейт (ар нерсенин бир бедели бар). ~ın namusunu kurtar- mak мончонун намысын куткаруу (жаманаттысы кетпей турган нерселерди чабал аракеттер ме- нен жакшы аттуу кылууга дала- латтануу). ~ otu депиляторий (денедеги ашыкча кылдардан арылуу үчүн сүйкөлгөн зат). ~ tası (тºрк    мончосунда)суу    куюнуш

ºчºн колдонулган металл чөйчөк.

hamamcı 1ончочу. 2.мус. арго бой даарат алышы керек болгон киши.

hamarat,-tı чыйрак, эптºº, сарам- жалдуу, шамдагай (аял).

hamburger гамбургер.

hamdetmek Кудайга шºгºрчºлºк кылуу.

hamdolsun! Кудайга шºгºр!

hamfendi(hanım+efendi) ооз. марта- балуу аялдарга  карата  кайрылуу.

hamhalat,-tı  1.тºрº  суук,  орой,  тºркөй

(киши).   2.   кунарсыз,   берекесиз

(талаа ж. б. ) .

hamhum: туур. с.   ~ etmek кºœк-мыœк

этºº, ооз учунан кºңкºлдөө. ~ şaralop 1)арыдан-бери жасалган иш. 2)кºœкºл-мыœкыл маанисиз

сөз.

hami 1.колдоочу, пир, сактоочу. 2.пат-

рон, башчы, спонсор.

hamil,-mli 1.ташыган, жºктөлгөн. kö- mür ~ vapur көмºр ташыган кеме. 2.ээлик   кылган,   эгедер   болгон.

  1. 3.жабдылган, камсыз болгон. 4.ээси, кожоюну. 5.талап кылган, жеткирген,     көрсөткөн     (киши). 

mektubu ~ катты берген (киши). ~

 

 

 

 

 

hamile

handikap

 

olmak жанында алып жºрмөк.

hamile   1.кош   бойлуу,   боюнда   бар.

2ºктºº. ~  kalmak  боюна  бºтºп

калуу. ~ olmak кош бойлуу болуу.

hamilelik,-ği кош бойлуулук.

haminne   (hanım+nine)   эне,   чоœ   эне

(ºйдөгº улгайган аялдарга урмат менен кайрылуу).

hamiyet,-ti  1.журт  сºйөрлºк,  патрио-

тизм. ~ borcu мекен алдындагы моюндун парзы. 2.кеœ пейилдик.

hamla        1.кайыктын        кºрөгºнºн        бир

шилтеми. 2.бул учурда кайык илгерилеген аралык.

hamlacı кºрөкчº (кайыкта).

hamlmak шайы оо, чабал тартуу, алдан-кºчтөн таюу, алсыз тартуу, муун-жººнº бошоо.

hamle   1.чабуул,   сокку,   кол   салуу.

2.кºчөнºш, кайраттаныш, умту- луш.       3.(шахматта)       жºрºш.

4.спорт чабуул. ~ etmek/yapmak 1)кол салуу, чабуул жасоо, сокку уруу.  2)маанилºº  ишке  киришºº.

hamk,-ğı 1.чийкилик. 2.көпшөктºк.

hammadde        чийки        зат.        şekerin        ~si pancardır шекердин чийки заты

кызылча.

hamsi  зоол.    хамса,  анчоус  (Engraulis encrasicholus). ~  kuşu ун, жумурт-

кага оонатып, татымдар кошуп бышырылган хамса.

hamt,-dı  Кудайга  шºгºрчºлºк  кылуу,

ыраазычылык  билдирºº.  ~  olsun!

Кудайга шºгºр!

hamur   1.камыр.   mayasız   ~   ачытыл-

баган камыр. ~ aşı ун азыктары. 2.ооз. чала бышкан, камыр боюн- ча калган (мис.  нан,  кекс ж. б. ).

3.кагаздын сапаты. birinci ~ kâğıt биринчи сапаттагы кагаз. 4.өтм. ачыткы, көрөœгө, табият, жараты-

лыш, маœыз. onun ~u kötü анын көрөœгөсº начар. ~ mak камыр жаюу. ~ gibi 1)шайы оо, чарчоо. 2.

(тамактын)   эзилип   кетиши.   ~

tahtası камыр такта. ~ teknesi чара.

~       tutmak/yapmak/       yoğurmak

камыр жууруш.

hamurlmak камырга айлануу, былжырап кетүү.

hamursu камырдай былжыраган.

hamursuz 1.камырсыз (тамак). 2.ачы- тылбаган нан (еврейлердин камыр- сыз        майрамында   желет).   H~

Bayramı еврейлердин Египедден чыккандарын эскерºº ºчºн жасалган майрамы.

hamut,-tu каамыт.

han I 1.тар. хан (Чыгыш өлкөлөрºн- дөгº   титул).   2.   хан   (Османлы

падышаларына берилген ат). Sultan Selim H~ Султан Селим Хан.

han II 1.кербен сарай. burası herkes geçip gidecek ~ mı sanıyorsun? бул жер  ар   ким  кире  бергидей  сага

кербен сарайбы? 2.ишканалар ºйº (ар тºрдºº мекемелер, адвокат конторалары жайгашкан жер). ~

gibi сарайдай (чоœ, кеœири). ~ hamam sahibi турмушу жакшы, бай, бардар (киши).

Hanbelî дин 1.ханбалилик (орто кы- лымда Ахмед ибн Ханбал тара- бынан негизделген диний доктри-

на). 2.ханбали мектебин жакта- ган/көз карашын тутунган.

hancı        кербен        сарайдын        ээси        же

иштеткен киши. ~ sarhoş, yolcu sarh кимди-ким билди, Быржы- байды   там   басты   (баш-аламан,

кимдин эмне кылганы белгисиз).

hançer канжар.

hançerlemek канжар менен сайып са-

луу. arkadan ~ 1)аркасына канжар менен саюу. 2)сатып кетºº, кыя- натчылык кылуу.

handan кºлºп турган, маœдайы жарык.

hande 1.кºлкº, жылмаюу. 2.жарык, нур, жаркырак.

handikap,- 1.спорт  гандикап. 2.өтм.

 

 

 

 

 

handiyse

hanımparmı

 

ыœгайсыз абал, өкºнºчтºº жагдай.

handiyse ооз. эœ жакын убакта, мына- мына. ~ gelecek ана-мына келет.

hane 1.ºй, тºтºн. köyde yirmi ~ var айылда жыйырма тºтºн бар. ~si boş kalmaz ºйº бош калбайт. 2.ºй-

бºлө мºчөлөрº. ~si kalabalık бºлөсº көп. 3.бир бºтºндºн бөлºк- төрº (бөлмө, шкафтын /, шахмат

тактасынын көздөрº ж. б. ). 4.бөлºм башы, рубрика, тема (басылмаларда).  5.мат.   сандар-

дын баскычтары (ондук, жºздºк, миœдик ж. б. ). 6.муз. аспаптык музыканын бөлºмдөрºнºн ар бири.

-hane -кана («мекен», «жер» маанисин билдирген мºчө): kütüphane китеп- кана, çayhane чайкана.

hanedan 1.тар. тукум, династия (өкºм- дар, падыша, султандардан тараган). Selcuklu Селжуктук-

тар тукуму. 2.таанымал тектен та- раган. 3.өтм. жоомарт, кеœпейил (киши). ~ adamr жоомарт киши.

Hane 1.дин ханефилик (Абу Ханифе тарабынан негизделген окуу жана мектеп).  2.  ханифеликти  жакта-

ган/ көз карашын тутунган.

hangar        бастырма,        калканч        (ºстº

жабык,  капталдары ачык жай). ~

gibi чоœ, кеœ, дайрадай.

hangi 1.кайсы? ~ şehir? кайсы шаар? ~ yıl? кайсы жыл? 2.шарттуу ыœгай

этиштери менен келип  кайсы- нысы болсо …, ким болбосун …, ар ким   маанилерин  туюндурат.  ~

kitabı açsanız bulursunuz кайсы китепти ачсаœыз табасыз. ~ insana sorarsanız  bilir  кимден  болбосун

сурасаœыз  билет.  ~niz?  кимиœер?

~ akla hizmet ediyor? эмнеге антип атат?  буга  эмне  болгон?  ~  biri

кайсы бири. ~ cehennemden geldin? кайдан чыга калдыœ? кай- сы шамал айдап келди? ~ dağda

kurt   öldü?   эмне   болуп   кетти?

(кºтºлбөгөн мамилеге таœ калган- да/сºйºнгөндө). ~ peygambere kul- luk edeceğini şaşırmak кайсы пайгамбарга таазим кылышын билбей калуу, кимди угарын бил- бөө. ~ rüzgar attı? кайсы шамал айдап келди? ~ taşı kaldırsan altın- dan çıkar жºрбөгөн жери/кылба- ган иши жок. ~ taş pekse, başı ona vur башыœы ташка койгула, колуœ менен кылганды мойнуœ менен тарт. ~ zle gideceğiz? кайсы бетибиз менен барабыз?

hangisi,-ni кайсынысы?

hanım   1.ханым,   ханум,   айым   (аял

ысымдарына кошулуп айтылат). İnci ~ Инжи Ханым. ~ abla (өзºнөн улуу     аялдарга     урмат     менен

кайрылуу). gelin ~ келин, колукту. müdüre ~ директор аял. ~lara mahsus  1)  аялдарга  арналган.  2)

аялдарга мºнөздºº. 2.аял, жубай, зайып. Mustafanın Мустафа- нын аялы. bizim ~ менин аялым.

3.аялзатынын эœ жакшы сапат- тарына ээ. ~ böceği зоол. эл кайда көчөт   (Coccinella).   ~   kadın   1)

назик/сыпайы аял. 2)кадырлуу, нарктуу, наабаттуу (аял). ~ evlâdı 1)эрке өскөн, жººнº бош. 2)арго

шºмшºк, жек көрºндº. ~ hanımcık тарбиялуу, сылык, ºйºнө караш- туу, кичи пейил (аял, кыз). ~ kız

1)жаш кыз. 2)ºйдºн чоœойгон кызы. ~ nine байбиче (ºйдөгº аялдардын улгайганы).

hanımanne кайын эне.

hanımefendi 1.мырзайым. 2.айым (аял-

дарга урмат менен кайрылуу).

hanımeli,-yi 1.бот. каприфоль (Lonice- ra caprifolium). 2. бул өсºмдºктºн жыттуу  гºлº.

hanımgöbeğı,-ni сироп куюлуп жасалган тºрк таттуусу.

hanımparmağı,-nı        бармак        тºспөлºн-

дөгº  ичке  узун  келген  тºрк  тат-

 

 

 

 

 

hani

hapishane

 

туусу.

hani 1.кана, канакей? ~ çay? чай кана?

    1. 2.….  дебедиœ  беле,   деп  атпайт 

белеœ. ~ ders çaşacaktın? сабак окуйм деп атпайт белеœ? 3.эсиœ- деби, эстесеœ. ~  bizim  evin  karşı-

sında oturan bir karı koca var, onlan luym эсиœдеби, биздин

ºйдºн маœдайында жашаган ºй-

бºлө бар эмес беле, ошолордун уулу экен. 4.эч болбосо, эœ жок дегенде, .. бир жөн. ~ benim kim

olduğumu bilmese , менин ким экеними билбесе бир жөн… 5. же

 -баса,  андан  калса.  ~  yanş  da

değil же жаœылыш болбосо. işe yarar da değil ~ андан калса, эч бир  ишке  да  жарабайт.  6.чынын

айтканда, чынында. ~ pek de pahalı sayılmaz чынында, анча деле кымбат эмес. ~dir качантан-

дыр, качантадан бери. ~ yok mu барбы, бар эмеспи (жандаган сөздºн    маанисин    кºчөтºº    ºчºн

колдонулат) ama buluncaya kadar da ~ yok mu, akla kara seçtim бирок  тапканга  чейин  барбы,  ак

караны айыра турган болдум.

hank,-ğı 1андык. Kırım Кырым Хандыгы. 2андык (бийлик жана

абал). dokuz yıl sürdü хандыгы тогуз жыл сºрдº.

hantal 1.копол, эпсиз, олдоксон, эби-

сыны жок. epey iri ve ~ cudu var олбурлуу жана эби-сыны жок тулкусу бар эле. 2.колдойгон,

олчойгон, одоно, тарбайган. ~ bir yazı  masası  олчойгон  бир  жазуу

ºстөлº.

hantallmak эби-сыны жоголуу, кол- доюу, калдаюу, оорлошуу. yaş- landıkça hantallaştı карыган сайын

эби-сыны кетти.

hantalk,-ğı 1.кополдук, эпсиздик, ий- кемсиздик.   2.олбурлуулук,   одо-

нолук.

Hanya Кирит аралындагы бир антик шаар. (Kolpos khanion). ~‘yı Konya’yı anlamakğrenmek көзº ачылуу, кимдин ким  экенин таануу. ~‘ Konya’ göstermek опуза  акесин таанытуу.

hap,-pı 1.дары, таблетка, пилюля. ~ al- mak дары ичºº.  2.арго  апийим (бир жутумдук). ~ etmez арго алчы-таасын     жеген,     шумпай.

~ından sapından karıştırmak өзгөр- тºº,  бурмалоо,  таанылгыс  кылып

салуу. yutmak  арго  кыйын абалда калмак, ою таш капмак. gideceğimiz yerde iki yazk sinema

varsa yutmuşuzdur бара турган жерибизде эки жайкы кинотеатр бар болсо ит эле болдук.

hap II (жаш баланын тилинде) «ап». ~ etmek «ап» этмек, жутмак.

hapçı  нашаакеч,  банги  заттарга  үйүр

(киши).

hapır: ~ ~ шапыр-шупур ( тамак жеп жатканда чыккан үн).

hapır: ~ hupur к.  hapır.

hapis,-psi 1.абак, тºрмө. ~ cezana carp- tırılmak абакка камалуу. 2.(бирөө-

нº) бир жерге камап, чыгарбай ко- юш. ~e almak  (бирөөнº) камап/ кармап  туруш.  3.кылмыш  ºчºн

берилген жаза, камак. yedi yıl ~ yatacak жети жыл камакта жатат. 4.тºрмөдө    жаткан    кылмышкер.

~leri çalıştırmaya karar verildi ка- мактагылар иштетилмей болду. 5.тыюу салынган, жасакталган. ~

kitap тыюу салынган китеп. ~e atmak тºрмөгө камоо. ~i boylamak тºрмөгө/абакка  тºшºº.  ~ten  çıkma

тºрмөдөн чыгуу. ~e tıkmak тºр- мөгө тыгып салуу. ~ yatmak тºр- мөдө жатуу.

hapishane абак, тºрмө, камак. ~yi boy- lamak тºрмөгө тºшºº. ~ kaçkını 1)тºрмөдөн  качып  жºргөн  кыл-

мышкер. 2)өтм. селсаяк, безери.

 

 

 

 

 

hapsetmek

hararetlenmek

 

hapsetmek 1.камоо, бекитип салуу, кар- мап туруу, чыгарбай коюу. kediyi odaya hapsetti мышыкты ºйгө камап койду. 2.өтм. кºттºрºº, за- рыктыруу. gelirim diye beni buraya akşama kadar hapsetti келем деп коюп, мени керээли кечке кºт- тºрдº. 3ºрмөгө камоо, абакта кармоо. suçluyu hapsettiler кыл- мышкерди камашты.

hapsolmak 1.камалып калуу, бекити- лºº, кармалуу, чыга албай калуу.

2.тºрмөгө камалуу. hapşırık,-ğı чºчкºрºк. hapşırmak чºчкºрºº.

hapşırtmak чºчкºртºº.

hapşu апчºх! (чºчкºрºк туурандысы).

hapt:  ~  etmek  сөздº  чорт  кесºº.  bu

züyle beni ~ etti бул сөзº менен мени сºйлөгºс кылды.

hapur: ~ hupur к.  hapır hupur.

har туур. с. .: ~ ~ шар-шар. su ~ ~ akıyor суу шарылдап агып жатат. ~ gür кер-мур  айтышуу,  жаакташуу.  ~

hur өз ара тºшºнбөстºк, бºтпөгөн чатак. ~  hur gidiyor чатагы бүт- пөйт. ~ vurup harman savurmak

акча чачуу, дºнºйөсºн сапыруу.

hara жылкы өстºрºº чарбасы.

harabe  1.уранды,  чалдыбар,  калдык.

  1. 2.кулаганы турган, жарылган, бузулган (там, имарат). 

har,-cı 1.тар.  харач (Османлы тºрк-

төрºнºн жер ээлеринен алган алы- гы). 2.тар. Османлы  тºрктөрº- нºн мусулман эместерден топто-

гон мамлекеттик салыгы. 3. би- рөөлөрдөн тартып алынган мал- мºлк, акча. ~a  blamak 1).тар.

алык алып туруу. 2)натуралдык салык салуу. ~a kesmek  1)салык салуу.   2)акчасын   тартып   алуу.

  1. 3зºº, кордоо, ºстөмдºк кылуу. ~ mezat satmak ачык арттырып са- тыш, аукцион. ~ yemek бирөөнºн 

эмгегинен   кºн   көрºº,   жатып

ичерлик кылуу.

haraççı 1.тар. алык-салык топтогон киши. 2.зордукчу (бирөөнºн акча-

сын, буюмун опузалап алган).

harakiri харакири. ~ yapmak кардын тешип        өзºн        өзº        өлтºрºº

(жапондордо).

haram 1.мус. арам (дин тарабынан тыюу салынган нерселер). 2.туура

эмес/арам жолдон табылган. ~ etmek 1)(бир нерсеге) тыюу салуу, жасактоо.     2)бузуу,     ажыратуу.

uykumu ~ ettiler уйкуму бөлºштº.

~ olmak 1)тыюу салынуу. 2)ажы-

роо, көœºлº чаппоо, кызыгы тар-

коо. bana bu nya ~ oldu мага бул дºйнөнºн кызыгы калбады. ~ olsun! каргыш арам болсун! ~ para

арам акча. ~a uçkur çözmek ооз. никесиз байланышка кирºº. ~ yemek арам тамак жемек.

haramzade 1.арам сийдик, никесиз төрөлгөн бала. 2.ооз. арамзаа, шºмшºк, куйту, алдамчы (киши).

harap,-tı 1.ураган, кулаган, кыйраган, ээн калган, каралбаган. ~ olmuş bir şehir кыйраган шаар. ~ ev бузулган

ºй. 2.чарчаган, чаалыккан, шайы оогон. 3.эск. мас. ~ etmek 1)кый- ратуу,  бузуу,  жыгуу.  2)кыйноо,

эзºº. kendini ~ etme! өзºœдº өзºœ кыйнаба! ~ olmak 1)кыйроо, бузу- луу,     уроо,     кулоо.     2)чарчоо,

чаалыгуу.

hararet,-ti 1.ысык. güneşin ~i кºндºн ысыгы.  2ылуулук.  havanın  ~i

кºндºн жылуулугу. 3.эттин ысы- гы. hastan çok ~i var оорулуунун эти аябай ысык. 3.суусоо, чаœкоо.

~ basmak суусап/чаœкап чыгуу.  ~ kesmek/söndürmek 1)суусун кан- дыруу. 2)сугаруу. ~ vermek сууса-

туу. 4.кумар, ышкы. ~le кºйºп- жанып, кызууланып (айтып берºº,    тºшºндºрºº).

hararetlenmek  1.ысыгы  артуу,  ысып

 

 

 

 

 

hararetli

hareket

 

чыгуу. 2.жандануу, кызып / кºчөп кетºº. tartışma hararetlendi талаш кызыды.

hararetli 1.ысык, алоолонгон (от, өрт), кайнаган, чакчыйган, ча- кыйган (кºн). orta ~ ateşte орточо

ысыктыкта        (бышыруу) . 2.эти ысык. hasta ~dir оорулуунун эти ысык.  3.өтм.   кызуу,  талаш-тар-

тыштуу, жандуу (чогулуш, жы- йын). ~ günler yaşamak дºрбөлөœ- дºº/кооптуу  кºндөр  жашоо.

haraşo  ооз.   1.татынакай  орус  аял. 2.

токуманын бир тºрº.

harbi 1.сºмбө. 2.арго туура, калыс, адил

(иш, оюн). ~ bas! туура жºр! ~ konmak туура/ачык сºйлөшºº.

harbî   1.согуштук,   аскердик.   2.тар.

Османлы Мамлекетине душман мамлекеттер жана алардын эли, каапыр.   3.  тар.   Османлы  Мам-

лекетинде соода-сатык жºргºзгөн чет элдик.

harbilik,-ği        1.сºмбөлºк        (дºрмөттºº

куралдарда сºмбөнºн орду). 2.тууралык, чынчылдык, шардык.

harbiye  1.тар.   Согуш  Министрлиги.

2.аскердик академия. ~ mektebi аскердик окуу жайы. H~ Nezareti Улуттук    Коргоо    Министрлиги

(Османлы Императорлугунда).

harcama        1.каржама,        сарп        кылма.

2.чыгаша, зыян, коромжу,

harcamak 1.каржоо, каржылоо, коро- туу, сарптоо. ğüne çok para har- candı  тойго  көп  акча  каржалды.

2.чыгаша/чыгым болуу. 3. (бирөө- нº) пайдалануу, эмгегин жеп алуу. agamcağızı     boşuna     harcadılar

байкуш кишинин эмгегин бекер жеп кетишти. 4.(бирөөнºн) көзºн тазалоо, жоготуу.

harcıâlem 1р ким ала турган, көпчº- лºккө арналган, ар кимдин чөнтө- гºнө  ылайык.  2.кадыресе,  кадим-

ки, жөнөкөй, жупуну.

harcırah жол акысы/чыгымы.

harç  I,  -cı  1.коромжу,  чыгаша,  чыгым.

mahkeme сот чыгымы. ~ı gör-

mek чыгымын төлөө. (birinin) olmak (бирөөнºн) колунан келºº.

harç II,-cı 1.баткак, шыбак (курулушта

кирпичтердин арасына коюлган же шыбоодо колдонулган). 2.(та- макта пайдаланылган) татымдар.

bu yemeğin fena olmamış бул тамактын татымдары жаман эмес экен. 3.кийимдин кошумча детал-

дары. 4. байытылган, семиртилген топурак (бакча ишинде).

harçk,-ğı чөнтөк чыгымы, кºндºк чы-

гым. her gün ~ımı muntazam verirdi кºндөлºк чыгымымды ар кºн ºзбөй  берчº.  ~  etmek акчаны

болбогон нерселерге коротуу.

hardal 1.бот. сары кычы (Brassica nigra). 2.сары кычы уругу жанчы-

лып, уксус менен аралаштырылып жасалган паста, горчица. ~ gazı сары кычы газы, иприт.

hare 1.(кездемедеги, сºрөттөгº) тол- кундуу/толкун сымал сызыктар. 2.муар (кездеме).

harekât,-ti 1.эск. аракет, кыймыл, иш, чара. 2.аскердик операция/кам- пания.  ~ta  bulunmak  1)аракетке

киришºº. 2)операция жºргºзºº.

hareke        1ареке (арап жазуусунда кыска ºндººнº билдирген) белги.

hareket,-ti 1.аракет, кыймыл, жылыш.

~e gelmek  аракетке келºº.  ~i devraniye айланган кыймыл. ileri ~

алдыга жылыш. geri ~ артка жы- лыш. 2.жºрºм-турум,  кыял- жорук, жасаган-эткен, мамиле. gü-

zel ~ 1)жакшына кыймыл. 2)туура аракет. kanuna aykırı ~ мыйзамга каршы   аракет.   tarzı   ~   жºрºш-

туруш, өзºн алып жºрºш. 3.жолго чыгыш,жөнөш. ~ saatimiz geldi жолго   чыгар   маалыбыз   келди.

  1. 4.саясий кыймылдар. rkçülük ~i 

 

 

 

 

 

hareketlenmek

hariciyeci

 

тºркчºлºк кыймылы. 5ер тити- рөө. 6.муз. темп. 7.спорт метод, ыкма. 8.(кеменин, поезддин) ара- кети, жºрºшº. ~ etmek 1)кый- мылдоо,  кыймылга  келºº,  жүрүү.

  1. 2)аракет кылуу, далалаттануу, өз алдынча  ишке  баштоо.  ~e  geçir- 

mek (бир ишти) аракеттендирºº, жандандыруу.   ~e   geçmek   (бир

ишти) жасай баштоо. ~ noktası 1)(бир иштин, сапардын) башта- ган жери. 2)(бир маселенин) изил-

денишиндеги башталыш чекити.

hareketlenmek аракеттенºº, кыймыл- доо, жандануу.

hareketli 1.аракеттºº, кыймылдуу, көчмө. 2.ишкер, активдºº, жандуу, шамдагай, тынчы жок. ~ bir çocuk

тынчы     жок     бала.     ~     sokak

жандуу/кыйма-чийме көчө.

hareketsiz        1.кыймылсыз,        аракетсиз.

2.тынч, көмºлгөн, мелмилдеген, тунган, жансыз, жымжырт.

hareketsizlik,-ği        1.кыймылсыздык.

  1. 2.жансыздык, жымжырттык. 

harelenmek 1.толкундоо, толкун сымал көрºнºº.    2.(кагазга,     кездемеге)

толкун сымал сºрөттөр тºшºрº- лºº.

hareli   1.толкундуу.   2.толкун   сымал

көрºнºмº бар (чагылыш, сºрөт).

harem 1.гарем. ~i mayun султандын гареми. 2.эск.  аял, жубай, зайып.

~im        hastalan аялым ооруп калды. 3.ºйдºн аялдарга арналган бөлºгº.  ~  ağası  гаремде  иштеген

бычмал негр, евнух. ~ dairesi сарайдын        гарем жайгашкан бөлºгº.

haremlik,-ği 1.ºйдºн аялдарга арнал- ган бөлºгº. 2.аялдын/жубайдын абалы. ~ selâmlık olmak эркектер

бөлөк, аялдар бөлөк отуруу.

harf,-fi тамга. Türk alfabesinde yirmi- dokuz   ~   var   тºрк   алфавитинде

жыйырма тогуз тамга бар. büyük ~

чоœ тамга. küçük ~ кичине тамга. ~ atmak (тааныбаган аялга) тийи- шºº. ~ beharf сөзмө-сөз, оозмо- ооз. ~ta bulunmak 1)оозго алгыс сөздөр сºйлөө. 2)сөзгө аралжы болуу. ~i ~ine тамгасы тамгасына, сөзмө-сөз.

harfiyen сөзмө-сөз, болгонун болгон- дой,  төкпөй-чачпай.  kararları  ~

uygulamak чечимдерди так өзүндөй орундатуу.

hal: ~ ~ болушунча, дуулдап, шарыл-

дап, дºркºрөп. ~ ~ akmak шарыл- дап агуу (мис. суу). ~ ~ bir şeyler yazıyor шуулдатып бир нерселер

жазып атат. ~ ~ çaşıyor шуулдап иштеп жºрөт. ocak ~ ~ yanıyor очок дуулдап кºйºп атат.

harıldamak 1.тынымсыз, кºчтºº бир шекилде кºйºº/агуу. 2.(машине, жабдуулар) тарылдап иштөө.

harıl карылдак, шарылдак, кºрºлдөк, тырылдак. makinanın ~ маши- ненин тырылдагы.

han азоо (ат), көк, өжөр, моюн сунбас (киши).

haricen 1.тыштан, сырттан, сыртынан,

тышынан. evin ~ görüşu ºйдºн тышкы көрºнºшº. 2.фарм. сырт- тан колдонулуучу (дары).

haricî 1.тышкы, сырткы. ~ ticaret тыш- кы соода. ~ siyaset тышкы саясат. 2.чет  элдик,  чет  өлкөлºк.  3.ооз.

жат, чоочун, бөтөн. 4.кеœири чөй- рөгө арналган, жалпы  элдик. 5.ооз.  келип-кетип окуган (жат-

паган) окуучу.

hariciye 1.эск. (мамлекеттик башка- рууда) тышкы иштер. H~ Nazırı/

Vekili Тышкы Иштер Министри. H~ Nezareti/Vekâleti Тышкы Иштер  Министрлиги.  2.операция

аркылуу дарылаган медицина тар- магы. 3.ооруканалардагы мындай ооруларды тейлеген бөлºм.

hariciyeci   Тышкы   Иштер   Министр-

 

 

 

 

 

hariç

harmanlamak

 

лиги кызматкери, дипломат.

hariç,-ci        1.тыш,        сырт,        жака,        чет.

ihtimalden  ~  ыктымал  тышы.  ~te

bırakmak чыгарып таштоо, кош- пой коюу. biz bundan ~iz мунун бизге тиешеси жок. 2.чет өлкөлөр,

чет жер. on yıl ~te kalmış он жыл чет өлкөдө калыптыр. 3.башка, бөлөк, эсептебегенде. perşembe ~

haftanın her gü бейшембиден башка   аптанын   ар   кºнº.   benim

~imde herkes gitmiş менден башка-

нын  баары  барыптыр.  iş  saatleri

~inde иш убактысынан башка учурларда. ~ etmek (бир нерсенин)

тышында калтыруу, катыштыр- боо, кошпоо, киргизбөө. ~ten gazel okumak/ atmak 1)жакшы билбеген

маселе боюнча пикир айтуу. 2)ыгы жок жерден кепке арала- шуу. ~ olmak чыгып калуу, тышта

калуу. kadro ~i штат тышында. imkan ~inde мºмкºнчºлºк ты- шында.  zamanın  ~inde,  mekanın

~inde мезгил жана мейкиндик тышы.

harika  1.керемет,  укмуш,  ажайып,  таœ

каларлык. Karadeniz kıyılanın ~ bir görüşü vardır Карадеœиз жээктеринин    керемет    көрүнүшү

бар.  2.сонун,  мыкты.  ~  bir  film

сонун фильм. ~ insan сонун киши.

~lar    yaratmak    укмуштар/кере-

меттер жаратуу.

harikulâde укмуштай, кереметºº, абдан кызык,   таœ   каларлык,   ажайып,

болуп көрбөгөндөй. Sakarya zaferi

~     bir     kahramank     destanıdır

Сахария жеœиши каармандыктын

укмуштай сонун дастаны.

haris сук, ач көз, көзº тойбос (киши).

şöhrete  ~  bir  adam  атак-  даœкка

көзº тойбогон киши.

harita   карта   (географиялык).   büyük ölçekli  ~  ири  масштабдуу  карта.

küçuk    mikyaslı/ölçekli    ~    кичи

масштабдуу карта. ~da olmak 1)ар дайым көз алдында туруу. 2)эсеп- ке алыныш/катылыш. ~dan silin- mek 1)(бир өлкө) картадан өчүрү- лүү, саясий өз алдынчылыгын жоготуу. 2) (табигый же башка себептер менен) жер ºстºнөн жок болуу.

haritacı картограф.

harlamak 1.(от) дуулдап/чартылдап кºйºº, (суу) шаркырап агуу. 2.өтм.     жаалдануу,    жинденºº,

бакырып-өкºрºº.

harlı                1.чартылдаган/учкун                чачып кºйгөн        (от).        2.кызуу        кандуу,

ачуулуу (киши).

harman 1.кырман, эгин бастыруу/ жы- юу.  ~a  blamak  эгин  бастыра

баштоо. 2. кырман (эгин басты- рылган/жыйылган жер). 3.эгин жыйым/терими,         бастырылган

учур. 4.бастырылбаган (боолан- ган) эгин. 5ралашма (чай, таме- ки  ж. б.   сортторунан).  çay  ~ı

чайлардын аралашмасы. ~ çorman 1)чачык, астынстºн тºшкөн, баш-аягы жок. 2)арго нашаага мас

болуу, дайнын таппай калуу. ~ dövmek кырман бастыруу. ~ etmek/yapmak  1)кошуу,  аралаш-

тыруу (чай, тамеки  ж. б. сорт- торун). 2) (басмада) мукабалоо, тºптөө (барактарды). ~ makinesi

чоœ жаргылчак. ~ savurmak эгин сапыруу. ~ sonu 1)эгин жыюунун аякташы. 2)эгиндин чары. 3)өтм.

пайданын/олжонун калдыгы. ~ yeri эгин бастырылган жер.

harmancı  1ырманчы.  2.(чай,   таме-

кини) иргөөчº. 3.полигр. тºп- төөчº.

harmanda,-nı  хармандалы  (улуттук

бий ; Эгей аймагында).

harmani,  harmaniye  жамынчы,  пеле- рин, мантия.

harmanlamak  1.(чайдын,        тамекинин

 

 

 

 

 

harmoni

hasım

 

тºрлөрºнөн)        аралашма                жасоо. 2.айлануу,                тегеренºº.        3.полигр. (китепти,  барактарды) тºптөө. 4.(кеме)        айлана        сызуу        менен сºзºº.

harmoni муз. гармония.

harmonyum муз.  фисгармония, гармо- низм.

harnup,-bu бот.  эчки мºйºз (Ceratonia

siliqua).

harp I,-bi согуш. İkinci Dünya ~i Экин- чи   Дºйнөлºк   Согуш.   divanı   ~

аскердик трибунал. iç ~ ички согуш. istilâ ~i баскынчы  согуш. nükleer ~i ядролук согуш. soğuk ~

суук согуш. ~ açmak согуш ачуу. ~ akademisi согуш академиясы. ~ malûlü согуш майыбы. ~ meyda

согуш майданы. ~ muhabiri аскер кабарчысы. ~ okulu офицердик окуу жайы. ~ oyunu согуш ойну. ~

zengini согуштан пайда тапкан киши.

harp II,-bi арфа.

harrangürra 1.ойкуайкы, баш-ала- ман, жыгылып-туруп, чар-жайыт, иретсиз.  bu  iş  ~  gidiyor  бул  иш

баш-аламан жºрºп жатат. 2.ызы-

чуу, кºрº-гºº, бакырык-өкºрºк.

hart:  ~  diye карт  дедиртип/  эттирип.

elma ~ diye ısır алманы карт дедире тиштеди. ~ ~ туур. с. карт- карт (тырмануу). ~ kurt карт-курт

(чайноо).

hartadak   кºтºлбөгөн   жерден   катуу

(тиштеп алуу,  кармап жиберºº).

köpek elimi ~ ısır колумду ит капысынан катуу тиштеп алды.

has,-ssı 1.тиешелºº, мºнөздºº. kendine

~ өзºнө мºнөздºº. bu diyara ~ бул аймакка тиешелºº. 2.нак, таза, ка- тыксыз.   ~   gümüş   накта   кºмºш.

  1. 3.чыныгы, накта, асыл, жогорку сапаттуу. ~ ekmek ак нан. ~ mal 1)сапаттуу  товар.  2)мыкты.  4.та- 

былгыс,    асылзаада,    көрºнºктºº

(киши).        5.өкºмдарга,        султанга тиешелºº. ~  ahır  султандын  акы- ры.  ~  bahçe  султандын  бакчасы. 6.асылзаадалык, ак сөөктºк, элита. 7.тар.  жер, аянт (жылына ээсине жºз   миœ   акчеден   (к. )                ашык/ киреше алып келген). ~ isim грам. энчилºº  ат.

hasar зыян, залал, чыгым, жоготуу. ~ rmek  зыян  көрºº.  ~a  ramak

чыгымга учуроо. ~ yapmak зыян тартуу.

hasat,-dı 1.эгин чабык. 2.чабылган эгин.

hasatçı дыйкан, чабыкчы.

hasbihâl,-li эск.  эзилишип сºйлөшºº/

маек куруу. ~ etmek эзилишип сºйлөшºº/маектешºº.

haseki 1.тар.  хасеки (султандын кыз-

матчылары). 2. ~ kadın султандын көрөр көзº (хасекилердин ичинен).

~ sultan падышадан бала төрөгөн

кызматчы аял.

hastet,-di көрө албастык, ичи тардык, кºнºлºк. ~ten/~inden çatlamak ичи

кºйгөндөн жарыла жаздаш. ~ etmek ичи таруу, көрө албоо, кºнºлºк  кылуу.

hâsıl 1.алынган/колго тийген нерсе (бир иштин натыйжасында/жы- йынтыгында).   2.жыйынтык,   бº-

тºм, сумма. ~ olmak пайда болуу, ортого чыгуу, жаралуу.

hâsıla жыйынтык, натыйжа.

hâsılat,-tı тºшºм, жыйынтык, ºрºн, же- миш, натыйжа. çiftliğin чар- банын тºшºмº. fabrikanın фаб-

риканын ºрºнº. 3иреше, пайда. gayrisafi ~ дºœ киреше. safi ~ накта киреше.

hâsılı        1.жыйынтыкта,        натыйжада.

2.кыскасы, бир сөз менен айт- канда.

hasım,-smı 1.кас, душман жоо. 2.атаан- даш, каршы тарап (талашта, оюнда).   ~   hareket   душмандык

аракет.

 

 

 

 

 

hasımlık

hastanelik

 

hasımlık,-ğı кастык, душмандык.

hasır  1.чий,  камыштан/талдан  өрºл- гөн/чырмалган. ~ kaplamak чий

калоо. 2.өрºлгөн, чырмалган. ~ koltuk өрºлºп жасалган кресло. ~ otu бот.  суу камышы (Typha). ~

sapka өрºлгөн шапка.

hasıraltı:   ~   etmek   1)көздөн   далдоо кылуу, колго албоо. bizim işi ~   et-

tiler  биздин  ишти  колго  алыш- пады. 2)жашыруу, катып салуу.

hasis  1.сараœ,  пейли  тар.  2.өтм.   эки

жºздºº,  жºзº  кара,  шерменде.  ~ menfaatler        арам        ойлор.        3.ооз. болбогон, тºккө турбаган.

hasislik,-ği 1.сараœдык, пейли тардык.

2.эки   жºздººлºк,   жºзº   каралык, шермендечилик. ~ etmek 1) сараœ-

дануу. 2ара ниеттик кылуу.

hasiyet,-ti   эск.        1.касиет,    өзгөчөлºк, табигый сапат. 2.пайда, пайдалуу

жагы (тамактын).

hasiyetli  таза,  ден-соолукка  пайдалуу

(тамак).

haslet,-ti   мºнөз,   сапат,   кыял-жорук, кылык-жорук.

haspa ойсоке, көк шалкы (жеœил мºнөз

аялдар   ºчºн   шылдыœ   иретинде айтылат).

hasret,-ti сагыныч, кусалык, арман. ~

çekmek кусалык чегºº, сагынуу.

~ini  çekmek  1œсөө,  кºсөө.  2)са-

гынуу, жоктоо. ~ gitmek арманда

кетºº, көзº ачык кетºº. ~ kalmak

арманда калуу, куса болуу.

hasretmek   арноо,   атоо,   карамагына

берºº.

hassas 1.кылдат, так. ~ alet так аспап.

  1. 2.сезгич, сак. kulağı ~ кулагы сак. 

  2. 3.жашык, мууну бош, сезимтал. 4.таарынчаак, ызакор. 5.талуу (жер). düşmanın en ~ noktası orası 

idi душмандын талуу жери ошол болчу.

hassasiyet,-ti        кылдаттык,        тактык.

2.сезгичтик, сактык, сезимталдык.

hassask, -ğı к.  hassasiyet.

hasta 1.оорулуу, ноокас. ~ yatmak оо- руп жатыш. ır ~ катуу оорулуу.

ruh ~sı жинди. 2.пациент. 3.арго акчасыз (киши). 4.кºйөрман, бир нерсенин  ºстºнө  тºшкөн,  оору,

ашык, ичкен ашын жерге койгон. futbol ~ футбол дегенде ичкен ашын жерге койгон. ~ya bakmak

1)ноокасты багуу/кароо. 2)паци- ентти көрºº. 3.оорулууну дары- лоо. ~ya çorba sorulur mu? сурап

бергенче уруп бер. ~ çorba шылдыр суу (даамсыз тамак тууралуу). ~ düşmek ооруп жатып

калуу, төшөккө жатып калуу. ~ etmek оорутуу. ~ olmak 1)ооруп калуу.  ~sı  olmak  1)(бир  доктор-

дун) пациенти болуу. 2)(бир нер- сеге) ашкере кызыгуу. ~ yatağı оорулуунун   төшөгº.   ~   yatmak

ооруп жатмак.

hasta ~ bakıcı , оорулууну караган (ки-

ши), санитар(ка), ноокас баккыч.

hastahane к.  hastane.

hastalanmak ооруп калуу, ноокастоо.

hastak,-ğı   оору,   ноокастык,   кесел,

илдет. ~ belirtileri оорунун белги- лери. bulıcı ~ жугуштуу оору. cilt

~ları  тери  оорулары.  ~  sigorta

саламаттыкты камсыздандырма. ~ almak/kapmak ооруп калуу. ~ ge- çirmek ооруу, кеселдөө. ~a tutul-

mak/yakalanmak ооруга  туш бо- луш, ооруп калыш. ~ kantarla girer miskalle   çıkar   мак.    оору   бат-

мандап кирет, мыскалдап чыгат.

hastaklı  оорулуу,  ноокас,  чабал,  араœ жан.

hastane оорукана, госпиталь. akıl  ~si жиндикана. ~ye kaldırmak/yatır- mak   ооруканага   жаткыруу.   ~ye

yatmak ооруканага жатуу.

hastanelik,-ği ооруканага жатууга арга- сыз  (киши).  ~  etmek  ооруканага

жатканга   аргасыз   кылуу   (мис.

 

 

 

 

 

haşarat

hata

 

катуу таяк жегенден). ~ olmak ооруканага жатууга аргасыз болуу.

haşarat,-tı 1.курт-кумурска, чымын- чиркей. 2.өтм. мите, жегич, жан бакты.

haşarı 1.тентек, шок, суу куйду (бала).

2.азоо, чалпоо, өжөр (айбан).

haşat,- арго  1.баш-аягы  жок,  ишке

жарабаган. 2.бузук, тарпы чыккан (мис. машина). 3.чарчаган, шайы ооган,    дармансыз.    ~ı    çıkmak

1)бузулуу, тарпы чыгуу. 2)катуу чарчоо, алы кетºº, шалдыроо.

haşere курт-кумурскалар.

haşhaş        бот.        апийим        (Papaver somniferum). ~ yağı апийим майы.

haşım : ~ ~ hlanmak кºнгө какталыш.

güneş altında ~ ~ haşlandık кºндºн ысыгына куйкаланып кеттик.

haşırdamak        шуудуроо        (кездеме,

кагаз).

haşır  :  ~  ~/~  husur  шуудур-шуудур, куудур-куудур        (куруган        тери/

кургаган кир чыгарган ºн).

haşır куудурак, шуудурак.

haşin        орой,        одоно,        чогоол,        көœºл

калтырган (киши, кылык-жорук).

haşinlmek        оройлонуу,        дөөгºрсºº, кыйынсынуу.

haşinlik,-ği  оройлук,  одонолук,  чого- олдук.

haşir,ri  1.эск.   жыйналуу,  чогулуу.  2.

дин кыямат кºнº өлººлөрдºн ти- рилип, макшарга чыкмасы. ~e kadar beklesen de bu iş olmaz кыя-

матка чейин кºтсөœ да бул иштен майнап чыкпайт. ~ neşir olmak 1)(бирөө    менен)    жакындашуу,

коюн-колтук алышуу. 2)(бир ишке) берилºº, баш-оту менен кирºº.

haşiş   гашиш,  нашаа.   ~   içmek   нашаа тартуу.

haşlama кайнатма, кайнатылып бышы-

рылган.   ~   et   кайнатып   бышы-

рылган эт.

haşlamak  1.кайнатып  бышыруу.  yu- murtayı hlayıp  pişirdi жумурт-

каны сууга бышырды. 2.ºстºнө кайнаган суу куюу. sebze ~ жа- шылчанын    ºстºнө    кайнак    суу

куюу. 3.ºстºнө кайнак нерсе төгºп кºйгºзºп алуу. kaynar su  ile kolunu haşlamış колуна кайнак суу

төгºп кºйгºзºп алыптыр. 4.тоœ- дуруу, суукка чалдыктыруу. 5.ча- гуу. çocuğun ayağı böcek haşlamış

баланын бутун кумурска чагып кетиптир. 6.өтм. жемелөө, кагып- силкºº.

haşmet,-ti 1. шаанилººлºк, шаœдуулук.

3.сºрдººлºк, айбаттуулук, таасир- дººлºк.

haşmetli 1.айбаттуу, сºрдºº, таасирдºº.

  1. 2.шаœдуу, шаанилºº, заœкайган, бийик.   3.Улуу   Даражалуу   (ти- 

тул). H~ İsveç Kralı Улуу Даража- луу Швеция Королу.

hat,-ttı 1.жол, линия, сапар. demir yol

темир жол линиясы. otobüs ав- тобус линиясы. 2.сызык, бырыш. yüz   ~ları   жºзºндөгº   бырыштар.

  1. 3.эск. кол жазуу, каллиграфия. 4.электр/телефон/телеграф зым- дары. 5.телефон, телеграф, теле- 

визион байланыштары. 6.чек ара. savunma коргонуу чек арасы. 7.көрºнºш,  бычым,  шекил.  vücut

~ları дене тºзºлºшº. ~ bekçisi линия кºзөтчºсº (телефон, теле- граф,  темир жол байланышта-

рында). ~ çekmek 1)байланыш кам- сыз кылуу. 2)(электр, телефон) кабелдерин тартуу. ~ işçisi байла-

ныш иштеринде иштеген жумуш- чу.

hata  1.ката,  жаœылыш.  imlâ  ~sı  орфо-

графиялык ката. kitap ~larla dolu китепте каталар толтура. 2.кемчи- лик,   тºшºнбөстºк.   bu   işte   kasıt

yok, ~ var бул иште кастык жок,

 

 

 

 

 

hatalı

hatırlı

 

ката бар. ~ya düşmek ката кетирºº, жаœылуу. ~ işlemek жаœылыш жасоо. ~ya düşürmek жаœылтуу, жаœылыш жолго тºшºрºº. ~ zeltmek катасын оœдоо. ~ etmek/ eylemek/yapmak 1)каталык кети- рºº. 2) жаœылуу,жазуу, адашуу.

hatalı  1.ката,  жаœылыш,  туура  эмес.  ~ davranış  жаœылыш  мамиле.  2а-

тасы бар, каталуу. ~ yazı каталуу жазуу.

hataz  катасыз,  туура.  ~  insan/kul  ol-

maz мак. катасыз киши болбойт.

hatır  1с,  акыл,  ой,  жат.  hiç  bir  şey hatırımda        kalmaş        эч        нерсе

эсимде /жадымда калбаптыр. 2.кадыр, көœºл. sizin nız için bu işi   yaptım   сиздин   кадырөœº-

лºœºз ºчºн бул ишти жасадым. sakın, ~ı kıracak bir şey söyleme асты көœºлº кала турган бирдеме

сºйлөбө. 3.ал-абал, ден-соолук, жагдай. ~ı sormak ал-абалын/ ден-соолугун/жагдайын  суроо.  ~

almak кадыр-көœºл алыш. ~ belâsı (бирөөнºн) кадыры ºчºн тартыл- ган  кыйынчылык.  ~ına   bir   şey

gelmesin оюœа бир (жаман) нерсе кетпесин. ~ından  çıkamamak сөзº- нөн   чыга   албоо.  ~dan   çıkarmak

эстен чыгаруу, унутуу. ~dan çıkar- mamak эсинен чыгарбоо, унутпоо, көœºлºнө тºйºº. ~ından çıkmamak

оюнан/эсинен кетпөө. ~ından geçmek оюна/эсине тºшºº. ~ından geçmemek эч ойлобоо, тºк эсине

келбөө. ~ına  gelmek эстей коюу.

~ına gelmemek эстей албоо, оюна келбөө.   bunu   yapmak   kimsenin

~ına gelmezdi муну жасоо эч ким- дин оюна келмек эмес. ~a getirmek эске  салуу,  эстөө.  ~ına  getirmek

(бирөөнºн) эсине салуу, эстетºº. ~ gönül кадырөœºл. ~a gönüle bakmamak  кадыр-көœºлгө  кара-

боо.    ~    gönül    bilmemek/sayma-

mak/tanımamak кадыр-көœºл ме- нен эсептешпөөилбөө, атасын тааныбоо. ~ zetmek (бирөөнº) кадырлоо, сыйлоо. ~ zetmemek айырмалабоо, баарына бирдей ма- миле        кылуу. ~ı hoş etmek (бирөөнºн) көœºлºн алуу, көœº- лºнө жагуу. ~ı için кадыры ºчºн. kalmak көœºлº калуу. ~ında kalmak эсинде калуу. ~ını kırmak көœºлºн калтыруу. ~ ında olmak эсинде/ оюнда болуу, эсинен чыгарбоо. sayılır 1адырлуу, сыйга татыктуу. 2)бир далай, көп.

sayılmak 1)кадыр-барктуу, ур- маттуу  (киши).  2)урматтоо,  сый-

лоо. ~ı saymak кадыр-көœºлºн сыйлоо. ~ senedi (бирөөнºн) көœº-

лº ºчºн акча топтоо максаты ме- нен берилген тил кат. ~ sormak учурашуу, ал-абал суроо. ~ında

tutmak эсинде сактоо, көœºлºнөн чыгарбоо. ~ından ve hayalinden geçmemek  оюна  келбөө,  тºшºнө

кирбөө. ~ı yapmak (бирөөнºн) каалаганын        аткаруу. yerde kalmasın кадыры жерде калбасын.

~ım yok mu? (менин) кадыр- көœºлºм  жокпу?

hatır: ~ ~ же ~ hutur катыр-катыр же

катыр-кутур (бир катуу нерсени чайнаганда же ºстºнө басканда чыккан ºн).

hatıra 1.эскерºº, эстелик. ~ defteri эскерºº дептери, кºндөлºк. 2.эс- керткич,  сувенир.  ~sına  эстелиги

ºчºн.

hatırak,-ğı (бир нерсенин) эстелиги.

hatırat,- эскерºº, мемуар. ~ı yazmak

эскерººлөрºн жазуу.

hatırlama эскерме.

hatırlamak эскерºº, эстөө, эске салуу.

hatırlanmak эскерилºº.

hatırlatmak эске салуу, эстетºº, эскер- тºº.

hatırlı кадырлуу, абройлуу.

 

 

 

 

 

hatırşinas

hava

 

hatırşinas кадыркеч, кадырды билген, сыйкор, көœºл оорутпаган, сылык (киши).

hatim,-tmi        1.эск.        бºтºрºº,        аяктоо.

2.мус. катмы (Куранды баштан- аяк окуп чыгуу). ~ duası катмыдан

кийин окулган дуба. ~ indirmek Куранды баштан-аяк окуу. ~ sürmek  Курандын  аягына  чейин

окууну улантыш.

hatip,-bi 1.чечен, оратор, жорго сөздºº,

ºгºтчº. 2. мус.  ыймам-хатип (ме-

читте кутпа окуган ыймам).

hatiplik,-ği        1.чечендик,        сөз        өнөрº.

2.мус.   ыймам-хатиптик  (кызмат

жана милдет). ~ etmek 1л алды- на чыгып сºйлөө. 2)мечитте кутпа окуу.

hatmetmek 1.эск. бºтºрºº, аягына чы- гуу. 2.Куранды (же башка китеп- ти) аягына чейин окуп чыгуу.

hatmi  бот.   шыпаалуу  алтей  (Althaea officinalis).

hatta ал эмес/тºгºл, мындай турсун,

ал эле эмес. gördum, ~ kontum көрдºм, ал эле эмес сºйлөштºм. şehirlerde, ~ köylerde bile artık bu

giysiler kullanılmıyor шаарларда, ал тºгºл кыштактарда да бул кийимдер колдонулбайт.

hattat,-tı 1.сулуу, жазган киши. 2.кал-

лиграф, каллиграфия мугалими.

hattatk,-ğı 1. каллиграфия, сулуу жа-

зуу. 2.каллиграфтык (өнөр же кесип).

hatun 1.аял, эск.  хатун. ~ kişi аял а-

тын) киши. 2. мырзайым, төра- йым. Bağdat ~ Багдат мырзайым.

    1. 3.тар.  кагандын зайыбы. 4.ооз. 

аял, жубай.

hav  тºк.  kadife   баркыттын  тºгº.

hanın килемдин тºгº.

hava 1ба, атмосфера. temiz ~ таза аба.

~ sahası аба мейкиндиги. 2.кºн, аба ырайы.  bugün  ~  çok  zel  бºгºн

кºн сонун. 3.климат, аба. buranın

~sı sert бул жердин климаты/ абасы  катаал.  4.көк  жºзº,  асман.

~da   bir   tek   bulut   yok   асманда

токумдай булут жок. 5.жел. bugün

~ olursa yelkenli kalkacak бºгºн жел   болсо,   жел   кайык   жолго

чыгат. 6.кºº, обон, ритм. ~ çalmak кºº чалуу. dans ~sı бий ритми. 7.ук.  ºйгө кошумча куруу/ кеœей-

тºº укугу. 8.чөйрө, ортом, кыр- даал, абал. ~yı dıtmak/yatıştır- mak  абалды  жеœилдетºº.  dostluk

~sı достук абасы. 9.өтм. көœºл, кейип. ~sı bulmak көœºлºн та- буу. herkes kendi ~nda ар ким өзº

менен алек. 10.көрºнºш, кебете. kibar ve asil bir ~sı var сылык жана тектºº   бир   түрү/кебетеси   бар.

11.стиль,    ыкма.    Nak    Kemal

~sıyla Намык Кемалдын стили менен.   12.бош,   бекер,   жел.   bu

zlerin sonu ~ булар бош сөздөр.

~yla rmak бекерден бекер убара    болуу.    13.жагымдуулук,

жылдыз, симпатия. kan zel değil, ama ~sı var аял сулуу эмес, бирок   жылдызы   бар.   14.көйрөœ-

дºк, менменсинºº, дымак. ~ atmak

көйрөœдөнмөк,      менменсинмек.

~dan  1)жок  жерден,  кыйналбай-

кысталбай. ~dan para kazanıyor жок жерден  акча  таап атат. 2)эч себепсиз,  жөн  эле.  ~dan  paramı

aldılar акчамы жөн эле алып коюшту. 3)бош, бекер, болбогон, тºккө  турбаган.  ~dan  zler  бош

сөздөр. ~ya 1)жогору, өйдө. 2)бошко, бекерге. ~ açmak/ açıl- mak  кºн  ачылуу.  ~  akımı/cereya

аба агымы. ~ akı аба чабуулу. ~ alanı аба майданы, аэропорт. ~ almak  1)аба  алуу/жутуу.  2)арго

тилеги таш кабуу. 3)(бир нер- сенин) ичине аба кирºº. ~ atmak 1)сºйºнºº,   төбөсº   көккө   жетºº.

2)оозуна       келгенди       сºйлөө.

 

 

 

 

 

hava

havacılık

 

3)көтөрºлºº, тыœсынуу, өпкөсº көбºº. ~ basıncı аба басымы. ~ basmak 1)аба толтуруу (мис. дөœгөлөккө). 2)көкºрөгºн көтөрºº, менменсинºº. 3)оозу менен орок оруу, мактануу, бош убадалар берºº.~ bilgisi метеорология. ~ boşluğu 1)аба боштугу, вакуум. 2)аба чуœкуру. ~ bozmak/bozulmak кºн бузулуу. ~yı bozmak адам- дардын арасын бузуу, ортонун кейпин качыруу. ~ bulanmak кºн- дºн ырайы бузулуу. ~sı bulmak чечекейи чеч болуу, көœºлº көтө- рºлºº. ~ çarpması аба (ысык/суук) уруп коюу. ~ değişimi аба  алма- шуу. ~ değiştirmek аба/климат алмаштыруу (ден-соолуктун айынан). ~ deliği желдеткич тешик (имараттардагы). ~ durumu аба ырайы. ~ filosu аба флоту. ~ freni пневматикалык тормоз. ~ gazı 1)көмºр газы. ~ gazı fırı газ пли- тасы. ~ gazı lâmbası газ чырагы. 2)арго болбогон иш, тºккө тур- баган нерсе. ~ geçirmez аба өткөрбөс. ~ya gitmek бошко/бе- керге кетºº, чыгым болуу. ~nın zü ylı olmak жамгыр жааганы туруш. (birine göre) ~ hoş olmak (бирөөнө) баары бир болуу. ~ iyi/fena esmek өтм. иштер жак- шы/жаман кетºº. ~ kaçırmak жел чыгаруу. ~da kalmak 1ерге тий- бей калуу. 2)бийикте калуу. 3)өтм. жыйынтыксыз калуу. 4)өтм. далилденбөө,  колдонууга алынбоо (мис. бир пикир/тажы- рыйба). ~ kapanmak кºн бºркө- лºº. ~ kararmak 1)кеч кирºº, караœгы басуу. 2ºн бºркөлºº, булут басуу. ~ keşfi аба чалгыны. ~ kırılmak кºн жылый баштоо. ~ kirliliği/kirlenmesi  аба  кирдººлºгº.

~ korsanı аба каракчысы. ~ p- rüsü аба көпºрөөсº. H~ Kuvvetleri

Аба Кºчтөрº. ~ küre атмосфера. ~ limanı аэропорт. ~ meydanı аба майданы, аэропорт. ~ nakliya аба ташымачылыгы/транспорту. ~dan nem kapmak чын тийбес, ызакор.

~sı olmak бир нерсеге окшошуу/ тºспөлдөшºº,  бирөөнº  эске  салуу.

~ oyunu 1)биржа оюну. 2)жел соода. ~ya pala/kılıç sallamak бекер

убара        болуу. ~ para 1)(бир нерсени) көрбөйилбей туруп тө- лөнгөн акча. ~ pa кошумча, пай.

~ pa bırakmak өтм. кача турган тешик калтырыш. ~ raporu аба ырайы   маалыматы/рапорту.   ~ya

savurmak 1)(бир нерсени) абага чачып жиберºº. 2)(акчаны, мал- мºлктº) чачуу, сапыруу, бекер ко-

ротуу, ысырап кылуу. ~dan sudan 1)болбогон, эч нерсеге жарабаган, тºккө   турбаган.   2)өткөн-кеткен.

~dan sudan bahsetmek өткөн-кет- кенден сөз кылуу. ~ zgeci аба сºзгºчº. ~  tahmini аба  ырайы бо-

жомолу. ~ya uçmak 1)жарылып кетºº. 2)өтм. бошко кетºº. 3)тө- бөсº  көккө  жетºº,  катуу  сºйºнºº.

~ya uçurmak 1)асманга учуруу. 2)өтм. жарып жиберºº. ~sına uymak (бир нерсеге/жерге) көнºº,

ылайыкташуу. ~ üssü аск. аба базасы. ~ vermek 1)аба/жел  тол- туруу (мис. дөœгөлөктөргө). 2)ша-

ани, шаң берºº. bayram ~sı vermek майрам шаанисин берºº. ~sı vermek  бир  көрºнºш  бериш.  ~ya

vermek (акчаны) талаага чачуу. ~ yapmak өтм. көбºº, көтөрºлºº. ~ yutma   аэрофагия.   ~   yolu   аба

жолу/байланышы. ~ yolu ile аба жолу аркылуу. ~ yuvarı атмо- сфера.

havacı  1.авиатор.  2ба  Кºчтөрº  кыз- маткери.

havacılık,-ğı  1.авиация,  абачылык.  2.

авиатордук (кызматы, милдети).

 

 

 

 

 

havacıva

havarî

 

havacıva 1.бот. боёктуу алканна (Alkanna tinctoria). 2.болбогон кеп/ иш. bu iş ~ бул болбогон иш.

havadar        абасы        таза,        көрºнºктºº, салкын, ачык (жер).

havadis  1.жаœылык.  2.кабар,  сºйºнчº,

билдирºº, сенсация.

havaî 1бага байланыштуу. 2.көгºлтºр,

көпкөк  (тºс).  ~  mavi  ачык  көк.

3.өтм. жеœил ойлуу, жеœил жº- рºш-туруштуу. 4.өтм. маанисиз, баасыз,  барксыз,  бош.  ~  zler

бош/келжирек сөздөр. ~ fişek 1)салют. 2)аск. айдыœдатуу сиг- налы.  ~  hat  асма  жол.  ~  posta

авиапочта.

Havai Гавайи.

Havaice        1.гавайи        тили,        гавайиче.

2.гавайиликтерче.

Havaili гавайилик.

havaîlik,-ği   жеœил   ойлуулук,   жеœил

мºнөздººлºк, шайкелеœдик, көп- күлөңдүк, көөдөктүк.

havalandırıcı        абаландыргыч,        жел-

деткич, вентилятор.

havalandırma желдетме. ~ tertibatı аба кондиционери.

havalandırmak 1баландыруу, желде- тºº. oda ~ бөлмөнº желдетºº. 2.көтөрºлºº,   учуп   чыгуу   (мис.

учак). 3.аба жуткузуу, абага чыгаруу. 4.(бирөөнº) көптºрºп жиберºº.

havalanmak   1.аба   алуу,   желдетилºº.

2.учуп  чыгуу,  көтөрºлºº  (учак,

вертолёт). 3.учуу (канаттуулар).

4.желбирөө (желек, туу). 5.көөп кетºº, мактануу, дардалактоо.

havale 1.(бир ишти бирөөгө) тапшыруу,

өткөрºп берºº, дайындоо. 2.(арыз- га, расмий жазышмаларга) жол- домо/жөнөтмө жазуу. 3.которуу,

жөнөтºº (акчаны, векселди ж. б. ). 4.банк/ почта аркылуу жиберилген акчанын  саны,   жиберººчº,   алуу-

чунун    адреси    жазылган    кагаз.

5.мед. эклампсия (балдарда, кош бойлууларда көрºнгөн талма сыяктуу оору) . ~ geçirmek эсинен танып калуу, талмасы кармоо. 6.кашаа, тосмо. tahta ~ тактай кашаа. 7.бийик, заœгыраган. 8.ка- рап чыгуу, көз жºгºртºº. ~ etmek 1)(бирөөгө) тапшыруу, өткөрºп берºº, дайындоо. 2)жөнөтºº, жол- доо, жолдомо жазуу, жиберºº (арызды, катты, акчаны ж. б. ). 3)чаап/сайып жиберºº (кылыч менен). ~ gelmek 1)(банка, почта аркылуу) акча келºº. 2)(балдарда, кош бойлуу аялдарда) талма кар- моо. ~ göndermek/yollamak (поч- та,  банка аркылуу) акча жиберºº.

havaleli 1.ишеним кат менен берилген.

2.ºстºндө жолдомосу/ резолю- циясы бар (документ). 3.көрºнөө (жерде), ачык. 4.чоœ, бирок бы-

шык    эмес    (курулуш).    5.мед.

талмалуу (оору).

havalı  1.белгилºº  бир  абасы  болгон.

2.абасы таза, жел жºрºп турган, жакшы желдетилген. 3.белгилºº бир климаты болгон. 4.өтм.  жо-

опкерчиликсиз, шалакы. 5.өтм. көз жоосун алган, өзºнө тарткан. ~ bir        elbise    көз    жоосун    алган

көйнөк. 5.тех. пневматикалык. ~ fren пневматикалык тормоз.

havali аймак, айлана, тегерек, район. bu

~ye turistler az gelir бул тегерекке туристтер аз келет.

havan        1.соку,        жанчуур.        2.тамеки

жанчуур. ~ dövücünün hınk deyicisi кошоматка кой сойгон (киши). ~ topu   миномёт.   ~da   su   dövmek

болбогон иш  менен  убара  болуу

(сөзм. с. сокуда суу жанчуу).

havaneli, -ni сокбилек.

havaölçer 1.барометр. 2.аэрометр.

havarî   1.жолун   жолдоочу,   шакирт.

2.дин  апостол  (Азирети  Исанын

окуусун тараткан 12 шакиртинин

 

 

 

 

 

havasız

hayal

 

ар бири).

havasız  1.абасыз.  2ба  жакшы  кир- беген,  желдетилбеген.  3.жупуну,

көзгө комсоо, жөнөкөй.

havasızk,-ğı   абасыздык,   ºп,   думук- турган (аба) .

havhav 1в-ав (иттин ºрºшº). 2.(бал-

дар тилинде) ит.

havil,-vli   :   can   havliyle   жанталашып,

жаны көзºнө көрºнºп.

havlamak (ит) абалоо, абалап ºрºº.

havlı 1ºктºº. ~ kum тºктºº кездеме.

2.к.  havlu.

havlu жºз аарчы, сºлгº.

havluluk,-ğu 1.сºлгº аскыч. 2.сºлгº-лºк

(ваннадагы сºлгº ж. б. койгон текчелºº шкаф). 3.сºлгºлºк, сºл- гºгө ылайык кездеме.

havra 1врей ыбадат жери, синагога.

2.ооз. ызы-чуулуу жер, базар. ~ya dönmek базарга айлануу.

havsala  1.эск.   куштардын  жемсөөсº.

2.анат. жамбаш. ~ kemiği жамбаш сөөгº. 3.ооз.   акылдуулук, зээндºº-

лºк, паразаттуулук. ~sı almamak 1)акылы/мээси жетпөө. 2)ишен- бөө. ~ dar 1)тºшºнºгº тар. 2)чы-

дамсыз, кºйпөлөк. ~sı geniş тºшº- нºктºº, камаарабаган. ~sı kavraya- mamak/~na sığdıramamak акылы

жетпөө, тºшºнө албоо, акылына сыйдыра албоо. ~ya sığmaz акылга сыйбас.

havuç, -cu бот.  сабиз (Daucus carota).~ suyu сабиздин маңызы.

havuz  1.көлмө,  сºзмө  бассейн.  2.цис-

терна, чуœкур (кум, акиташ ж. б. төгºш ºчºн). kum ~u кум чуœкуру. 3.деœ.   кемелер оœдолчу жер, док.

~ bağı  алтын  карас  (Carassius c arassius). ~a çekmek (кемени) док- ко чыгаруу. ~a girmek 1)көлмөгө

тºшºº. 2)(кемени) докко кирги- зºº.

havuzlamak (кемени) оœдоо ºчºн докко

коюу.

Havva  Аба  (Обо).  ~  Ana  Аба  бо)

Эне.

havya ширеткич (ширетºº/ каœдоо иш-

теринде колдонулган аспап, паял- ник).

havyar балык уругу. kırzı ~ кызыл

(балык) уругу. siyah ~ кара (балык) уругу. ~ kesmek арго бош жºрºº, текей терип жºрºº.

havza 1.геогр. бассейн. Hazar Denizi ~sı Каспий деœизи бассейни. 2.геол. кен   бассейни.   Zonguldak   mur

~sı Зонгулдак көмºр бассейни.

hay сырд. с.  (чочуу,  коркуу,  сыймык- тануу,  сºйºнºч,  жеме билдирººдө

колдонулат_). ~ Allah,  araba da burada değil, şimdi nasıl yetişiriz? ай, атаœын көрº , машина да бул

жерде эмес, эми кантип жетебиз?

~ Allah iyilik versin, beni korkut- tun! ой, Кудай аткыр, коркутасың

да! ~ ~ ! макул, жарайт, куп болот.

~   ~   anneciğim,   sen   tasalanma!

макул,   макул,   апаке,   сен   кам

санаба! ~ sersem ~! сени, шумпай, сени! ~dan gelen huya gider/selden gelen suya gider оœой келген олжо

оœой кетет.

haya I уят, уялчаактык, тартынчаак- тык,    абийирдººлºк,    адептººлºк.

alnının ~ damarı çatlaş/~ perdesi yırtılmış уят-сыйыт калбаптыр. ~ etmek уялуу, тартынуу.

haya II анат. эркектик бези.

hayal,-li 1.кыял, элес, ºмºт, тилек, ой. ~ ürünü  кыялдан  жаралган.  ~lerini

gerçekltirmek ойлогон оюн ишке ашырмак. ~den gerçeğe nmek кыялы  чындыкка  айлануу.  2.көзгө

көрºнчº, арбак, элес. 3.физ. көрºнºш, чагылыш, сºрөт. insanın aynadaki  ~li  адамдын  кºзгºдөгº

чагылышы/ көрºнºшº. 4.караан. 5.көлөкө оюну, карагөз (пардага жиберилген  жарыктан  чагылган

фигуралардын   көлөкөсº   аркылуу

 

 

 

 

 

hayalcı

haydi

 

ойнотулган оюн). 6.көлөкө оюну фигуралары. ~e dalmak кыялга чө- мºлººатуу. ~ etmek кыялдануу, кыял куруу, ºмºт кылуу. ~inden geçirmek элестетºº, ойлоо. ~ gibi 1)кыял/элес сымал. 2)ичке, шыœ- га (киши). ~ gücü кыял кºчº. ~e ka- pılmak кыялдануу, кыялына жеœ- дирºº.  ~  kıkğı  көœºл  калуу,

ºмºтº таш кабуу. ~ kurmak кыял куруу. ~ mahsulü кыялдан/ойдон чыгартылган. ~ meyal элес-булас.

~ olmak курулай кыял болуу, ишке ашпоо ~ oyunu көлөкө оюну. ~ peşinde      koşmak     жалган/куру

ºмºттөрдºн аркасынан тºшмөк.

hayalcı  1.кыялчы,  кыялкеч,  фантазёр, утопист. 2.театр  карагөз  ойнот-

кон киши.

hayalcılık,-ği филос.  утопия.

hayalen кыялында, тилегинде, оюнда.

hayalet,-ti   1.арбак,   (көзгө)   көрºнчº.

2.көлөкө оюну фигуралары.

hayalî 1.кыялдан/ойдон жаралган/ жа-

ратылган,   фантастикалык.   2.ка-

рагөз ойноткон киши, карагөзчº.

hayalperest,-ti        кыялчы,        кыялкеч,

кыялга берилген, фантазёр.

hayâsız уятсыз, жºзº жок, шерменде, бетпак.

hayat,-ti 1.жашоо, турмуш, тиричилик.

2.өмºр. 3.тагдыр, жазмыш. ~ onları birleştirmedi  тагдыр  алардын  ба-

шын кошподу. ~ım (жубайлардын кайрылуусу) жаным, алтыным. ~ ağacı 1)тукум, тек, жети ата, сан-

жыра. 2) анат. мээнин тарамы. ~ adamı турмушка оœой ылайык- ташкан киши. ~ arkadaşı өмºрлºк

жубайы. ~a atılmak өмºр жолун баштоо, өз алдынча болуу. ~ının baharı    өмºр    жазы,    өмºрºнºн

гºлдөп турган кези. ~ bilgisi турмуштук билгилер (башталгыч класста   окутулган   сабак).   ~ı

borçlu olmak өмºрº ºчºн карыздар

болуш. ~ta değil көзº өткөн, өтºп кеткен. ~ı doldurmak жашоо- сунун көркºн ачуу, эрмек болуу. ~ dolu жашоого кумар. ~ına doyma- mak өмºргө тойбоо. ~ına doyma- dan gitti жашоосун тоё жашабай кетти. ~ geçirmek өмºр өткөрºº. ~a geçirmek турмушка/жºзгө ашы- руу. ~ına girmek жашоосуна кир- мек, тагдырын теœ бөлºшмөк. ~a zlerini yummak/ kapamak көз жумуу, өлºº. ~ iksiri жашоо була- гы. ~ kadı сойку, денесин саткан аял. kaymak турмушу бузулмак

/астынстºн тºшмөк. ~ını kazan- mak акчаан табуу, кºн көрºº. ~a

küsmek жашоодон көœºлº калуу. ~ memat meselesi өлºм-калым масе-

леси. ~ mücadelesi жашоо ºчºн кºрөш. ~ pahalılığı жашоо кымбат- чылыгы. ~ sigortası жанды кам-

сыздандыруу. ~ sürmek өмºр сºрºº. ~ şartları жашоо/турмуш шарттары. ~ın tadı çıkarmak жа-

шоонун жыргалын көрºº. ~ tarzı жашоо мºнөзº. ~ vermek өмºр/ жан берºº. yaşamak жыргап-

куунап жашоо.

hayat II,-tı 1.меш. 2.короо. 3.ооз. бал- кон.

hayatî        1.жашоого/турмушка байла- ныштуу. 2.өтө  маанилºº/олуттуу.

hayatiyet,-ti жашоо кºчº, жандуулук.

haybeci арго жатып ичер, жан бакты. haybeden жөндөн жөн, эч себепсиз. hayda 1.сырд. с. айда! (жаныбарларды

айдоо ºчºн колдонулат). 2.ошон- дойбу? кантип эле? (таœ калуу, чочууну билдирет).

haydarî эск. хайдари (дервиштердин жеœсиз, одоно тигилген бешман- ты). ~ yaka ºч бурчтук тºрºндөгº

кайырмасыз жака.

haydi к.  hadi. ~ ~ 1) сырд. с. бол, жүрү

(шаштыруу,     шердентүү    үчүн

колдонулат).   ~  çocuklar,  gidelim

 

 

 

 

 

haydin

hayırlı

 

болгула, балдар, баралы. 2. мейли, болуптур. ~ senin dediğin olsun, al götür болуптур, сен айткандай бол- сун, алып кет. 3. койсоңчу (ишен- бөө/таназар албоо билдирет). ~ canım sen de койсоңчу, кантип ошондой болсун. ~ ~ 1)оœой- олтоœ, жөн эле, ойноп эле. onun yaptığı işi sen ~ ~ yaparsın ал жасаган ишти сен ойноп эле жасайсыœ. 2)эœ көп, ашып  кетсе. bu mala ~ ~ yirmi milyon verirler бул товарга ашып кетсе жыйырма миллион  беришет.

haydin        ооз.        келгиле,        болгула.        ~ çocuklar,   gidelim   ark   келгиле,

балдар, кетели!

haydut,-du  1.каракчы,  гайдук.  ~  çetesi

уюшкан каракчы. 2.ооз. тентек, сºйкºмдºº бала. ~ gibi 1)корку- нучтуу,    эби-сыны    жок,    чоœ

(киши).     2)тентек,     суу     куйду

(бала).

haydutluk,-ğu каракчылык, бандиттик.

~ etmek каракчылык кылуу, талап-тоноо.

hayhay макул макул, жарайт, антпеген-

дечи, сөзсºз, жан дилим менен!

hayhuy   1.чуру-чуу,   кºрº-гºº.  bu   ~ içinde çaşılmaz мындай кºрº-гºº

ичинде иштөөгө болбойт. 2ºрбө- лөœ, капсалаœ, карбалас. ~la карбаласта,  капсалаœда.

hayıf   1дилетсиздик,   ынсапсыздык.

2.боор ооруу, аёо. 3.ай-ай, кап-кап

(өкºнºº, аёону билдирет).

hayıflanmak        өкºнºº,        капа        болуу, кайгыруу, санаа тартуу.

hayır I жок. ~ demek жок деп коюш. ~

dememek жок дебөө.

hayır  II  1.кайыр,кайрым,  жакшылык.

2.жакшы,  кайырлуу,  пайдалуу.  ~

haberdir inşallah! Кудай жалгап жакшы кабар болгой эле. ~a alâ- met  жакшылыктын  жышаанасы.

~la anmak жакшы жагын эскерºº.

~ beklemek/beklememek жакшы- лык кºтºº/ кºтпөө. dokunmak жакшылыгы тийºº. ~ ehlî кайрым- дуу кишилер. ~ etmemek 1)(бирөө- гө)   кайрым/жакшылык   кылбоо.

2) пайдасы/кайыры тийбөө. 3) (оорудан) сакая/ тºзөлө албоо. ~

gelmemek кайыр келбөө, колунан жакшылык чыкпоо. ~ getirmemek

жакшылык алып келбөө. ~ı gör! 1)кайырын/жакшылыгын көр! 2)(айрым учурда какшык иретин-

де) жыргап кеткениœи көрөрмºн!

~ı görmek убайын көрºº. ~ gör- memek  жакшылык/  кайыр  көр-

бөө. ~ını görmemek жакшылыгын/ убайын көрбөй калуу. ~dır inşallah! ооз.  1)эмне болуп кетти,

тынчылыкпы? 2)(тºш жоруган- да) аягы кайырлуу болсун! ~ işlemek кайрым жасоо, башкалар-

га жардам берºº. ~ işleri кайрым- дуулук иштери. ~ kalmamak 1шке  жарабай  калуу,  пайдала-

нуудан чыгуу.  2)майнап чыкпоо. bu işte ~ kalmadı бул иштен майнап чыкпай калды. bu ütüde ~

kalmadı бул ºтºк иштен чыкты. ~ kurumu кайрымдуулук уюму. ~ ola!  1)Кудай  жалгасын!  (жакшы

тилек). 2)эмне болуп кетти? тынччылыкпы деги? (кºтººсºздөн келгендерге/телефон  чалгандарга

ж. б. карата айтылат). ~la yâd etmek  жакшылык  менен  эскерºº.

~  yok жакшылык жок. ~a  yormak

жакшылыкка жоруу.

hayırdua ак бата, жакшы тилек. ~sı almak ак батасын алыш. ~ etmek

ак батасын берºº.

hayırlı    1.кайырлуу,    пайдалуу.    ~    iş

пайдалуу  иш.  2.кайрымдуу,  боо-

рукер. ~ evlât кайрымдуу бала. 3.ак жолтой, жолдуу. ~sı тилек аркасы     тºз     болсун!     ~sı     ile

кыйналбай-кысталбай,         оœой-

 

 

 

 

 

hayırsever

hayvan

 

олтоœ, Кудай колдоп, иши оœ келип. ~sı ile lanı evlendirelim de, sonra seni de düşünürüz ишибизди (Кудай)  колдоп  уулду  ºйлөндº- рөлº да, анан сени ойлонушту- ралы. ~lı olsun! кут болсун! (ар кандай  жакшылыкты  куттуктоо

ºчºн айтылат). ~ aamlar! ка- йырлуу  кечтер!  (кечки  саламда-

шуу). ~ günler! кайрылуу кºндөр! (кºндºзгº саламдашуу). ~ sabah- lar! кайырлуу таœдар! (эртеœ ме-

ненки  саламдашуу).  ~  yolculuklar!

жолуœ(ар) шыдыр болсун!

hayırsever кайрымдуу, боорукер.

hayırsız 1. кайырсыз, пайдасыз, керек- сиз, жараксыз. 2.кайрымсыз, таш боор,  мээримсиз.  3.кара  жолтой,

жолсуз.

hayız,-yzı  айыз,  этек  кир.  ~  görmek

айыз  көрºº.  ~dan  kesilmek  этек

кири токтоо.

haykırış айкырыш, айкырык, кыйкы- рык.

hayrmak айкырмак, кыйкырмак.

haylaz 1.шºмшºк, митаам, шумпай, куйту. 2.тентек, шок, бейбаш. ~ bir

çocuk    тентек    бала.    3.жалкоо,

эринчээк, жатып ичер.

haylazk,-ğı  1.адепсиздик,  тентектик,

бейбаштык. 2.шумпайлык, куйту- лук. 3.жалкоолук, эринчээктик, жатып ичердик.

hayli кыйла, аябай, абдан, бир топ/ кыйла. ~ uzak кыйла узак. bir ~ бир  кыйла.  ~dir  кыйладан  бери.

~dir biz onu  görmedik кыйладан бери биз аны көрбөдºк.

haylice кыйлача. aralanda ~ yaş farkı

var араларында кыйлача жаш айырмасы бар.

haymana  жайлоо,  өтөк,  жайыт.  ~  bey-

giri gibi dolaşmak жайлоонун ай- гырынан бетер бош жºрºº. ~ öküzü/mandası/sığırı шылд. бекер-

поз, жанбакты.

haymatlos        1.мекенсиз,        ата-журтсуз.

2.ºйсºз-жайсыз, башы ооган жерде басып жºргөн, селсаяк.

hayran 1.(бирөөгө, бир нерсеге) абдан кызыккан/берилген, жактоочу, тараптар. 2.таœ калыш, суктаныш,

тан бериш, айран калыш. ~ bırak- mak айран-таœ калтырыш. ~ ~ айран-таœ/аң-таң калып, берилип.

~ kalmak/olmak айран-таœ калыш, суктаныш.

hayranlık,-ğı  айран/таœ  калуу,  сукта-

нуу, тан берºº, баалоо, барктоо. ~ duymak абдан жактыруу, берилүү.

hayrat,-tı 1акшылык, кайрымдуулук.

2.кайрымдуулук мекемелелери.

hayret,-ti 1.таœ калуу, таœдануу, айран калуу, оозу ачылып, селейип ка-

луу. 2.сырд. с укмуш! кызык! таœ каларлык!. ~te bırakmak аœ-таœ калтырмак. ~ bir şey! кызык! тири

укмуш! ~e düşmek аœ-таœ/айран калмак. ~ etmek таœ калуу, көргөн көзºнө ишенбөө. ~ler içinde donup

kalmak селейип/сенейип калуу, таœ калуудан оозунан сөзº тºшºп калуу.  ~  uyandırmak  таœ  калуу

жаратуу, таœ калтыруу. akıllara ~ veren акылдарды айран кылган.

hayrola к.  hayır II.

haysiyet,-ti 1.сый, урмат, ардак, аброй.

2.касиет, абийир, намыс. ~ divanı

абийир     соту.     ~ine     dokunmak

намысына тийºº. ~iyle себеби менен, -нан улам, -ганы ºчºн.

haysiyetli 1.кадырлуу, барктуу, касиет-

тºº. 2. ар-намыстуу, абийирлºº.

haysiyetsiz        1.кадыр-барксыз,        сыйга татыбаган.        2.арсыз,        намыссыз,

абийирсиз.

hayta   1.тар.        (Османлы   ордосунда)

жалданма аскер. 2.өтм.  селсаяк,

жел таман, жанбакты.

hayvan  1.айбан  (бºтºн  жаныбарлар- дын жалпы аты). ~ bilimci зоолог.

~   bilimi   зоология.   ~lar   dünyası

 

 

 

 

 

hayvanat

hazır

 

жаныбарлар дºйнөсº. ~ göçü ай- бандар   көчº/миграциясы.   2.мал,

ºй айбандары. ~ kesme мал союу. ~

kömürü айбан каны менен сөөгºнөн жасалган, дарыгерликте колдонулган  көмºр.  büyük  b ~

ири мºйºздºº мал. 3.унаалык мал. binek ~ мингич (айбан). koşun кошко кошулган мал. 4.акылсыз,

аœкоо, дөдөй (киши). 5.айбан! (кордоо сөзº). ~ gibi 1)айбандан бешбетер.    2)көк    мээ,    аœкоо,

кеœкелес (киши). ~ın alacası dışında insanın alacası içinde мак. айбан    аласы    тышында,    киши

аласы ичинде.

hayvanat,- 1. айбанаттар, айбандар, жаныбарлар. 2.зоология, айбандар

жөнºндөгº     илим.     ~     bahçesi

айбанат бакчасы, зоопарк.

hayvanca        1.айбан        сымал,        айбанча.

2.өтм. орой, одоно, адепсиз. ~ muamele айбанча мамиле.

hayvancılık,-ğı        мал        чарбачылыгы,

малчылык.

hayvanî 1.айбанаттарга/жаныбарларга байланыштуу/тиешелºº.  ~  ylar

айбан  тектºº  майлар.  2.айбанча,

айбандык,  айбан  сымал/сыяктуу.

~    hislerini    tatmin    etmek    için

айбандык туйгуларын канааттан- дырыш ºчºн. 3.өтм. дөдөй, дөөпөрөс.

hayvanlmak (киши) айбанга айла- нуу/окшошуу, адамдыктан чыгуу, жапайылашуу.

hayvank,-ğı 1йбандык, айбанча жорук. 2.дөдөйлºк, дөөпөрөстºк, жапайылык,  тºркөйлºк.  ~  etmek

айбандык/ айбанча мамиле кылуу, тºркөйлºк/дөдөйлºк   көрсөтºº.

hayvansal айбан тектºº. ~ yağlar айбан

тектºº майлар.

haz,-zzı 1.ырахат, жыргал, куштарлык, ыраазычылык,  бакыт.  ~  duymak

ырахат алуу, жаны жыргоо. 2.ку-

мар, ниет, пейил. ~ vermek кумар кандыруу.

Hazar  хазар  (Каспий  деœизи  тегере-

гиндеги жашаган тºрк уруусу). ~ Denizi Каспий деœизи.

Hazarca хазарча, хазар тили.

haza 1.ооз.  каса, накта, чыныгы, толук, даана. ~ gebeş/sersem даана жинди.

~ şehzade асыл шахзаада. 2.бул.

hazım,-zmı 1.(тамак-аш) сиœдирме, сиœдирим. 2.кабыл алма, өздөш- тºрмө. ~ bozukluğu сиœдирим бу-

зуктугу. ~ cihazı физиол. сиœди- рим аппараты. güç сиœиши кайын  (тамактар).  ~  etmek  к.

hazmetmek.

hazımsız  1.сиœирилиши  кыйын.  2.та-

макты  жакшы  сиœдире  албаган

(киши). 3.өтм. бетке чабар, чыдамсыз, кºйкөлөк (киши). 4.өтм.    кабыл   алынбай   турган,

чыдоого болбой турган.

hazımsızlık,-ğı   1.тамак   сиœдирºº   бу- зуктугу.  2.чыдамсыздык,  сабыр-

сыздык, кºйкөлөктºк, бетке чабарлык.

hazır 1.азыр, даяр, белен. ~ elbise даяр

(тигилºº) көйнөк. yemek ~ olunca çırın тамак даяр болгондо чакыргыла. 2.колдо бар, накталай,

катышкан. ~ bulunmak катышуу. 3.болгон соœ, болгону ºчºн. ~ fırsat   çıkmışken   bunu   yapam

ыœгайы келип турган соœ, муну жасап коёлу. ~ gidiyorsun onu da götür кетип бараткан  соœ, аны да

ала бар. ~da колубузда, даяр. ~da ne varsa çorbanı onlardan yapam сорпону колубузда бар нерселер-

ден жасайлы. ~ almak даяр/тиги- лºº алмак. ~a dlar dayanmaz мак.   ар дайым сатып жешке/ки-

йишке тоо да болсо түтпөс. ~ etmek даяр кылып коюу. ~ giyim тигилºº     кийим.     ~a     konmak

даярдын  ºстºнө  отуруп  калуу.  ~

 

 

 

 

 

hazırcevap

heder

 

ol!  тºз  тур!  (аскердик  буйрук).

~dan   yemek   колдогуну   тºгөтºº (жаœыдан иштеп таппастан). ~

yiyici  колунда  барын  жеп  тºгөт- көн.

hazırcevap,- ар  дайым  жообу  даяр

(киши).

hazırcı  1.тигилºº  кийим  саткан  киши.

2.даяр оокатка көнгөн киши.

hazırlamak даярдоо, азырдоо,камдоо.

hazırlanmak  1.даярдануу,  беленденºº.

2.даярдалуу, беленделºº.

hazırlık,-ğı даярдык. ~ ğörmek даярдык көрºº. ~ sını даярдоо курсу. ~ yapmak даярдык жасоо.

hazırlıklı даярдыктуу, даяр, белен, мыкты даярдалган. bütün katılım- cılar ~ gelmişler бºтºн катыш-кан-

дар даярдык менен кели-шиптир.

hazırlıksız   даярдыксыз,   кºтººсºз.   ~ olmak        даярдыксыз        болуу.        ~

yakalanmak даярдыксыз басылуу.

hazırlop,-pu 1.катуу бышырылган жу- муртка. 2.өтм.  башкасы тарабы-

нан даярдалган, даяр оокат.

hazin    аянычтуу,    кайгылуу,    муœдуу, муœайым.  ~  bir  çehre  муœайым

жºз/чырай.

hazine 1.казына, кенч. ~ avcıları казына издөөчºлөр. tükenmez ~ler тºгөн-

бөгөн  казыналар.  kelime  ~si  cөз казынасы. 2. мамлекеттик казына.

3.  сактоочу  жай,  склад.  kitap  ~si

китеп сактоочу жай. 4.аск. курал- жарак дºкөнº. 5.булак. bilgi ~si билги булагы. 6.өтм.  баа берил-

ген, баркталган (нерсе же бирөө).

hazinedar        казынаны        кºткөн        /

башкарган киши, казыначы.

haziran июнь.

hazmetmek        1.сиœирºº        (тамакты).

2.өтм.  (бир нерсеге) чыдап коюу,

сабыр көргөзºº, теœелбөө.

hazne  1.к.        hazine.  2.(бир  нерсенин)

сакталган/топтолгон  жери.  3.эск.

жатын.

hazret,-ti 1. Азирети (ыйык деп эсептел- гендердин атынын алдына келген наам) .  H~i  Muhammed  Азирети Мухаммед.        2.кайрылуу                сөзº; садага, карагым. ~, şu kitabı bana uzatır        sın?                карагым,   алдагы китепти мага берип коёсуœбу? 3. (H~leri)                жогорку        мартабалуу кишилердин                атынын        алдына коюлган титул. Улуу Даражалуу (аты-жөнº аталбастан колдонул- ган). İmparator H~leri Улуу Дара- жалуу   Император.   Dük   H~leri Улуу Урматтуу Герцог. H~lerinin odasına  çıktım  Улуу  Даражалуу- нун бөлмөсºнө чыктым. 4.какшык урматтуум,  ардагым.  nereye   ~? кайда жөнөдºœ, урматтуум?

hazzetmek        жактыруу,        ырахаттануу, кумар болуу, сºйºº.

he  «ооба»  маанисиндеги  ырастоо.  ~

demek  макул/ооба  демек.  ~  mi?

макулбу? жарайбы?

heba        бошко/талаага        кетºº.        bütün

emekler ~ oldu бºтºн эмгектер талаага кетти. ~ etmek талаага чачуу,  бекерге  каржоо/коромжу

кылуу.

hece  муун.  ~  ile  okumak  эжелеп  окуу.

açık ~ ачык муун. kapalı ~ жабык

муун. ~ ölçüsü/vezni муун өлчөмº.

hecelemek  эжелөө  (муун-муун  кылып сºйлөө же окуу).

hedef 1.максат, мºдөө. 2.бута, объект. ~ almak 1)бутага алуу, мээлөө. 2)максат коюу. ~ stermek максат

көргөзºº. ~e isabet etmek 1)бутага тийºº.  2)аск.   объектти  талкалоо.

~  olmak  өтм.   шылдыœ/тамашага

объект болуш. ~ tutmak максат кºтºº. ~e varmak максатына жетиш.

hedeflemek максат коюу.

heder  зыян,  чыгым,  бекер  кетирме/ каржама, залал, чыгаша. ~ etmek

  1. 1)бошко/  бекерге  кетºº,  чыгым/ 

 

 

 

 

 

hedik

hele

 

зыян тартуу. 2)курман кылуу, са- дага чабуу. ~ olmak 1)бекерге/ талаага кетºº. bu kadar masraf ~ oldu мынча чыгым бекерге кетти. 2)садага чабылуу.

hedik,-ğı кертик, кайнатылган буудай, жºгөрº  ж.б.

hedim талкалануу, жок болуу, кыйроо.

hediye        1.белек.        2.(ыйык        китептер

ºчºн) баа. ~ etmek/vermek белек кылуу. ~ atın dişine bakılmaz мак. досуœдун бергенинин тишин ачпа.

hediyelik,-ği  белектик,   белекке   ыла- йык/жараган.

hedonizm филос.  гедонизм.

hegemonya гегемония.

heğelcilik,-ği  гегелчилик.

hekim доктор, доктур, табып, врач. b

~ баш доктур/ врач, баш табып. diş

~i  тиш  доктур.  ruh  ~i  психиатр.

Lokman   ~in   ye   dediğı   Улукман

акем/табып же деген (даамдуу тамактар ºчºн).

hekimlik,-ğı        1.докторлук,        табыптык

(кесип жана милдет). 2.медицина. 3.доктор/табыптын гана колунан келе    турган.    ~    hasta    доктор

карашы керек болгон оорулуу. 4.медицинага байланыштуу.

hektar   гектар   /10000   квадрат   метр

(кыск. ha га). hektogram гектограмма. hektolitre гектолитр.

hektometre гектометр.

helâ ажаткана, туалет, даарат жери.

helâk,-kı 1.өлºм. 2.кыргын, жок кылуу.

3.өтм. алдан/кºчтөн таюу, шал- дыроо, дарманы тºгөнºº, суй жы- гылуу. ~ etmek 1)кыруу, жок кы-

луу. 2)чарчатуу, шайын/ шайма- нын оодаруу. bu yolculuk bizi ~ etti бул жолчулук биздин шайыбызды

оодарды. ~ olmak 1)жок болуу, кырылуу, тукум  курут болуу. 2.чарчоо,  алы/кºчº  калбоо,  шайы

оо.

helâl,-li  1.адал  (шарият  жол  берген).

  1. 2.өтм. ак никелºº жубай. 3.адал жолдон/маœдай тер менен табыл- 

ган. ~ kazanılmış para адал эмгек менен табылган акча. ~ etmek 1)(бирөөнºн)        эмгегин/кºнөөсºн

кечºº.  2)акысынан  кечºº,  жооп- керчиликтен/милдеткерликтен куткаруу (өз каалоосу менен). ~in-

den чын жºрөктөн/дилден, арам ойсуз. ~ olsun! 1)кут болсун! бу- юрсун! 2)садага кетсин, айлансын.

~ olsun paralar böyle bir delikanlı için! мындай жигиттен акча айланып кетсин! ~ para адал акча.

~ süt emmiş калыс, туура жºргөн

(киши).

helâllmek        1.бири-бирин        кечишºº,

жоопкерчиликтен/милдеткерлик- тен бошотуу, өз ара эсептешºº, ыраазычылык   беришºº.   2.кош-

тошуу, акысынан кечишºº (өлºм же узун жолчулук алдында).

helâlli  ак  никелºº   жубай   (аялы  же

кºйөөсº).

helâlzade 1. ак никеден төрөлгөн. 2.адал эмгек менен күн көргөн.

hele 1.деги, деги эле, жок дегенде, өзгөчө. ~ oraya hiç gitmez ал жакка дегеле  барбайт.  2.   эле  көрсºн!

(опуза  сºйлөмдөрдө  колдонулат).

~  akşam  eve  geç  gelsin!  кечинде

ºйгө кеч келип эле көрсºн! 3.акыр

аягында, акыры тºбº. ~ geldi, şükür! акырында келди, Кудайга шºгºр!.    4.(тилек    билдирет).    ~

sınıfı geç, öyle bir hediye alacağım ki классыœдан бир көччº, сага укмуш бир белек алам дейсиœ ~

bak! бир көрсөœ! ~ bak Ahmedimiz nasıl büyüdü! Ахмедибиздин кан- дай чоœойгонун бир көрсөœ! ~ bir

дегеле бир, бир, жок дегенде. ~ bir tanışsın бир таанышып көрсºн. ~ ~ кана,  кана  бир,  эмесе.  ~  ~  söyle

daha neler olmuş? кана, айт, дагы

 

 

 

 

 

helecan

hemoroit

 

эмнелер    болуптур?    ~    şükür!

мунусуна да шºгºр!

helecan  жºрөктºн  тез-тез  согушу/ла-

кылдашы.

helezon 1.спираль. 2.анат.  кулак кал- каны.   3.ºлºлдºн   кабыгы.   4.тех.

буроо, бурама.

helezonî        бурама/спираль        тºрºндө, бурам-бурам.  ~  merdiven  бурам

тепкич.

helikon муз. геликон.

helikopter геликоптер, вертолёт.

helis мат. спираль, бурама сызык.

hellenistik   тар.        эллинисттик.   ~   ç

эллинисттик доор.

hellenizm эллинизм.

helme 1.коюу былжырак суюктук (фа-

соль,  кºрºч,  буудай  сыяктуу дан

өсºмдºктөрºн кайнатканда пайда болгон). 2.бот. маœыз (айрым өсºмдºктөрдºн   өзөгºндө,    гºлºндө

же уругунда). 3.физиол.  эркектик суу, сперма.

helmelenmek  коюулашуу  (буудай,  кº-

рºч, фасоль ж. б. ).

helmeli  быткыйган,  былтыйган,  эзил- ген (тамак).

helva халва.

helvacı   халвачы   (халва   жасаган   же саткан киши). ~ kabağı бот.  каш-

тан ашкабагы (Cucurbita maxima).

helvahane  1.эск.        халва   бышырылган жапыз   казан.   2.   тар. (сарайда)

таттуулар бышырылган бөлмө.

helyograf 1.астр.  гелиограф. 2.жарык-

ты копиялоо.

helyoterapi  мед.        гелиотерапия,    кºн нуру менен дарылоо.

helyum хим.  гелий .

hem  1.кайталанган   байламта:   да,  

да, .... болсун, ... болсун. ~ çaşıyor

~ okuyor иштеп да, окуп да жºрөт.

~ babası ~ annesi öldü атасы да, энеси да өлдº. 2.ал эле эмес, ал тºгºл,   ал   аз   келгенсип,   дагы,

айрыкча.    ~    bilmez    ~    karışır

билбегени аз келгенсип, кийлиги- ше берет. ~ ne lüzum var? айрыкча, эмне пайдасы бар? 3.кºчөтºº маанисиндеги байл. zel, ~ de çok zel сулуу, болгондо да аябай су- луу. sıcak, ~ ne cak! ысык, бол- гондо да кандай ысык! ~ de nasıl! абдан, аябай, эмей, болгондо да кандай! öğrencileriniz memnun mu? ~ de nasıl! окуучуларыœыз ыраазыбы? ыраазы эмей! bu bayağı bir zor iş! ~ de nasıl! бул ая- бай оор иш! анан эмне! ~ İsa’yı ~ Musa memnun etmek Иса Пайгамбарды да, Муса Пайгам- барды да ыраазы кылуу (баары ыраазы боло тургандай жол табуу). ~ kel, ~ fodul өзº таз, анан дегеле өпкөсº көктө; айдаганы беш эчки, ышкырыгы таш жарат.

hematolog гематолог.

hematoloji        мед.        гематология,        кан билими.

hemcins бирдей жыныс/тºрдөн болгон.

hemen 1.дароо, маалында, ошол замат.

~ çantasına baktı дароо сумкасын карай  калды.  ~  cevap  verdi  ошол

замат жооп берди. 2. эле эмес, ал тºгºл, баш-аягы, болжол менен. ben  ~  o  sıralarda  gelmiştim  мен

деле болжол менен ошол маалда келгем. ~ ~ болжол менен, чамасы, мына-мына. ~ ~ akşam oluyor кеч

киргени  калды.  ~  ~  üç  yıl  kal

баш-аягы ºч жыл калды.

hemencecik  ооз.        дароо,   ошол   замат,

арыдан-бери.

hemfikir,-kri        пикирдеш,        санаалаш, бирдей  көз  карашта/бир  пикирде

болгон. ~ olarak сºйлөшºп, макул- дашып, бир пикирде болуп.

hemodiyaliz мед.  гемодиализм.

hemofil мед. гемофил, кан токтобоо. hemofili мед. гемофилия. hemoglobin физиол. гемоглобин.

hemoroit, -ti мед.  гемарроид.

 

 

 

 

 

hempa

her

 

hempa шерик, орток (жаман иштерде),

кылмыш ортогу.

hemşehri,  hemşeri  1.жердеш,  журтташ.

fahrî ~ ардактуу журтташ. 2.туу- ган (атынан тааныбаган бирөөгө кайрылуу иретинде). ne diyorsun,

~m? эй, тууган эмне деп турасыœ?

hemşerilik,-ği  жердештик.

hemşire 1.карындаш, кыз бир тууган.

2.медсестра.

hemşirelik,-ğı  1.(кыз)  бир  туугандык.

2.медсестралык     (кесип     жана

милдет).

hemşirezade жээн (карындаштын баласы).

hemzemin бирдей деœгээлде/абалда. ~ geçit (темир жол менен кара жол- дун бирдей деœгээлде кесилиши).

hendek,-ğı аœгек, аœ, чуœкур, окоп, траншея. yol ~i жолду бойлото казылган арык. ~ler  kazmak окоп/

чуœкур казуу.

hengâme  1руш,  кармаш,  салгылаш.

2.чатак, мушташ, дºрбөлөœ, чуру-

чуу.

hengâmeci коогачы, чатак (киши).

hentbol,-lü гандбол, кол тобу.

henüz 1.оœ маанидеги этиштер менен: эми эле, эми гана, жаœыдан, жаœы эле.  ~   gelmiş   biri  жаœы   келген

бирөө. ~ geldim, daha kimse ile rüşmedim жаœы эле келдим, али эч  ким  менен  көрºшкөн  жокмун.

2)терс маанидеги этиштер менен: дагы, дагы эле, алигиче, али, азы- рынча. yaz sıcakları ~ başlama

жайдын ысыгы азырынча баштала элек.

hep,-pi 1.баары, бардыгы. ~imiz баары-

быз. ~iniz баарыœар. 2.чогуу. ~ bir- den/birlikte        баарыбыз чогуу. 3.дайыма, ар качан. yazın ~ denize

giderdik жайкысын дайыма деœиз- ге барчубуз. ~ beraber баарыбыз бирге/ чогуу. ~ bir ağızdan баары

(быз) бир ооздон.

heparin биол.  гепарин.

hepatit,-ti гепатит, сарык.

hepçil айбан тектºº да, өсºмдºк тектºº

да азыктар менен азыктанган .

hepsi,-ni баары, бардыгы, жалпысы, бºт баары.  ~  geldi  баары  келди.  ~ni

unuttu бардыгын унутту.

hepten  толугу  менен,  баарын,  бºтºн, жалпысын, таптакыр, бирин кой-

бой. onu ~ uhuttum аны таптакыр унуттум. çiçekleri ~ satın aldı гºлдөрдºн баарын сатып алды.

hepyek,-ki тавла ойнунда таштардын

1:1 чыгышы.

her ар. ~ an ар качан, качан болбосун. ~

bakımdan кайсы жагынан болбо- сун/караба. ~ bir ар бир. ~ biri ар бири/кимиси. ~ biri bka bir hava

çalmak ар кимиси ар башканы айтуу/ар башка көз карашта бо- луу. ~ boyaya girip çıkmak тºрдºº

иште иштеп чыгуу. ~ boya boyadı bir fıstı yeşil mi kaldı? баары бºтºп   эми   ушул   эле   калдыбы?

(сөзм. с. бардык боёкту боёп, ачык жашыл эле калыптырбы?). ~ çeşit ар тºрдºº. ~ daim ар дайым. ~

defa/defasında ар жолу/жолку- сунда. ~ dem taze 1)өз жашынан жаш көрºнгөн (киши). 2)жайдыр-

кыштыр жашыл (өсºмдºк). ~ derde deva өтм. ар дартка даба. ~ durumda ар жагдайда. ~ ravunun

bir Musası çıkar ар фараондун бир Мусасы болор (ар кандай кыйынчылыкта  жардамга  келчº

бирөө чыгар). ~ gördüğü sakallı babası sanmak көрºнºшкө алда- нуу. ~ hâlde 1)калыбы, чамасы. ~

hâlde görmüş olmasınız чамасы, көрсөœºз керек. 2)эмне болсо да, эч нерсеге карабастан. ~ hâlde hak-

kımı arayacağım эмне болсо да акымды талап кылам. ~ hâli тур- ган турушу, кебетеси. mutluluğu ~

hâlinden  belliydi  бактылуу  экени

 

 

 

 

 

hercaî

hesap

 

турушунан эле көрºнºп турду. ~ hâlükârda кандай болсо да, кандай болгон учурда/кºндө да.  ~  hangi к. herhangi. ~ gün ар кºн. ~ ihti- malde ар кандай ыктымалда. ~ ikisi экөө теœ. ~ işin hakkından gelmek колунан баары келºº. ~ işe bur- nunu sokmak ар бир ишке кири- шºº. ~ kafadan bir ses çıkmak ар ким өз билгенин айтуу/жасоо. ~ kim ар ким. ~ kim ise ким да болсо.

~ kim olursa olsun ким болсо ошо болсун. ~ nasılsa кандай болсо да.

~ nedense/~ ne l ise эмне болсо да. ~ ne ise 1)эмне/канча болсо да.

2)болуптур,  болору  болгон  экен

(муну сөз кылуунун кажаты жок).

~ ne kadar канчалык. ~ ne pahasına

olursa olsun эмне болсо да, канчага турса да. ~ nerede кайсы жерде болсо да. ~ ne zaman качан да бол-

со. ~ şey ар нерсе, баары, бардык нерсе. ~ şeye burnunu sokmak баарына      кийли-гишмек/кириш-

мек. ~ şeyden evvel баарынан му- рун. ~ şeyin bir zama var ар нер- сенин өз маалы бар. ~ taraf ар та-

рап. ~ tara ар тарабы. ~ tarakta bezi olmak көп ишке тиешеси бол- мок. ~ telden çalmak ар кандай иш

колунан келмек. ~ vakit ар качан.

~ yerde ар жерде, жердин баарын- да. ~ yerdelik (Кудайдын) ар жерде

бар болушу. ~ zaman ар заман. ~ zamanki gibi ар качандан бир качан.

hercaî 1.тентип жºргөн, селсаяк, тен- тимиш, ºй-жайсыз. 2.туруксуз, чечкинсиз,   өœ   карама,   жеœил

ойлуу, кайсар. ~ menekşe бот. ала фиалка (Viola tricolor).

hergele        1.азоо/ºйрөтºлбөгөн        (ат,

эшек, өгºз). 2.өтм. ооз.  тарбия- сыз, адепсиз, аœыраœдаган.

hergeleci 1.жылкычы. 2.шылуун, бөрк

ал десе баш алган, кызыл камчы.

herhangi ар ким, ким да болсо. ~ bir кайсы бир. ~ biri ким да болсо, кимиси болсо да.

herif 1.неме, зөөкºр (жагымсыз, ише- нимсиз эркек тиби тууралуу). şu ~ da kim бу кайдагы неме? 2)бакыр,

көйкашка. ~ zünü tuttu doğrusu анткен менен бакырыœ сөзºн тутту.

herifçioğlu,-nu эшектин/иттин баласы (ызырынуу, жек көрºº менен ай- тылат). ~ lâf anlamıyor ki! иттин

баласы, сөз тºшºнөт дейсиœби!

herkes 1.ар ким, элдин баары. 2.ким да болсо.

herkesçe ар ким/элдин баары тарабы- нан.

Herkül  1.миф.   Геракл.  2.өтм.   олбур-

луу, чымыр киши. ~ gibi чоœ, ол- бурлуу.

Hersek Герцоговина.

Hersekli герцоговиналык.

hertz физ. герц (Hz).

hesabî  эсеби  так,  эсеп-чотун  мыкты

билген, ишине бºйрө (киши).

hesap,- 1. эсеп, арифметика, төрт амал. ~ cetveli жадыбал. ~ çıkar-

mak эсеп чыгаруу. ~ makinası эсеп машинеси. 2.эсеп (банкада, ресто- ранда   ж. б. ),   эсеп-кысап.   ~ı

sormak эсебин суроо. 3.тºз, өтм.

эсеп, жооп, жоопкерчилик, сурак.

~a çekmek жоопко тартуу, суракка

алуу. ~ istemek эсебин алуу. 4.эсеп, болжол, ой, план, көœºл. ~a kat- mak    эсепке/эске/көœºлгө    алуу.

~ına 1)(бирөөнºн) эсебине, пайда- сына. 2)(бирөөнºн) эсебинен. ~ mak эсеп ачуу (банкада). 2)кре-

дит ачуу/берºº. ~ açtırmak эсеп ачтыруу (банкада). ~a almak эсеп- ке/эске/көœºлгө  алуу.  ~ı almak

эсебин алуу, эмгеги кайтуу. ~a almamak/katmamak эсепке/эске албоо,   маани   бербөө.   ~   bakiyesi

карыздардын  эсеби.  ~ı bilmek

 

 

 

 

 

hesap

heves

 

эсебин (жакшы) билмек, эсептºº жашамак, акчаны орду менен колдонмок. ~ı bozulmak ойлогону ордунан чыкпай калуу. ~ zdanı эсеп китепчеси. ~a kmek эсеп- теп чыгуу. ~ dökümü эсеп-кысап тизмеси. ~tan düşmek 1)эсептен/ карыздан тºшºº/ алып салуу. 2)эсепке албоо. ~ etmek 1)эсептөө, эсепке алуу. 2.эсептеп чыгуу, эсе- бин алуу/тактоо. 3йлоо, план куруу, (бирөөгө, бир нерсеге) бел байлоо. ~ ettiklerimizin çoğu, maa- lesef, gerçekleşmedi ойлогондору- буздун көбº, тилекке  каршы, ишке ашпай калды. ~a geçirmek эсепке киргизºº. ~ına geçirmek эсебине өткөрºп алуу. ~ına gelmek ишине жароо, оюна төп келºº. ~ a gelmez 1)эсепсиз,  сансыз. 2)ойдо жок жерден, капысынан. ~ görmek аласа-бересесин эсептешмек. ~ı rmek 1)бересесин берип, мами- лесин ºзºш. 2)жазалаш, акесин таанытыш. ~ nü кыямат кºнº. ~ işi кайчы сызыктуу сайма. ka- patmak 1)эсепти жабуу. 2)карыз- дарын төлөө. 3)талаш-тартышты токтотуу. ~ı kesmek 1)(бирөө менен)  ортоктугун/  байланышын

ºзºº. 2)эсептешºº, такташуу.  ~ kitap 1)эсеп-кысап. 2ыйынтык, натыйжа. ~a kitaba sığmaz 1)эсеби жок, эсепке кирбеген. 2.ойго/эске келбеген, ойдо жок. 3)чыгымы/ чыгашасы көп. kita yok эсеп- кысабы жок, төгºлºп-чачылган. ~ meydanda жагдай/абал ортодо, алаканга салгандай ачык. ~ta ol- mamak ойдо/эсепте жок, ойго келбеген. ~ özeti/hulâsası эсептин/ жыйынтыгы, суммасы. ~ sormak эсеп суроо. temizlemek карызын төлөп кутулуу.  ~ tutmak 1)эсеп- теп/каттап жºрºш. 2)ойлогону ордунан   чыгыш.   ~ı   tutmamak

ойлогон ою ордунан чыкпоо, таш тиштегендей болуу. ~ uzmanı эсепчи. ~ vermek 1)эсеп берºº. 2)кылган иштери ºчºн жоопко тартылуу. ~ına yazmak (бирөөнºн) эсебине жазып коюу. yok эсеби/ саны жок, эсебин айтпай эле коёюн.

hesapça эсеп боюнча, эсепке караган- да/көрө.  ~  çoktan  gelmeliydi  эсеп

боюнча алда качан келмек эле.

hesapçı  1.эсепчи,  эсеп  ишин  жакшы

билген   (киши).   2.эсеп-кысаптуу,

бºйрө (киши). 3ºткөр, пайдакеч.

hesaplamak  1.эсептөө,  саноо.  2.эсепке/

эске алуу. 3.ойлоо, пландоо, бел байлоо. ~ kitaplamak эсеп-кыса- бын алуу.

hesaplmak 1)өз ара эсептешºº, аласа- бересени такташуу. 2)өтм. эсе- бин берºº, өчºн алуу.

hesaplı 1.эсептºº, эсептелген, саналган, такталган. 2.ойлонуштурулган, пландалган (иш,  аракет). 3.эсеп-

кысапка так, бºйрө, сарамжалдуу (киши). 4.арзан. ~ aş veriş yaptık арзан соода кылдык. ~ hareket et-

mek эсеп-кысабына жараша ара- кет кылуу. ~ kitaplı эсеп-кысабы так, кылдат, так, бºйрө (киши).

hesapsız  1.эсепсиз,  эсеп-чотун  албай,

ºстºртөн. 2сепсиз, сансыз, эбе- гейсиз, чексиз. ~ vaatlerde bulun-

mak тынбай убада бере бериш. 3.жакшы ойлонуштурул-баган, плансыз,  такталбаган,  чаржайыт

(иш). ~ kitapz 1)эсеп-кысабы такталбаган. 2)ойлонбой жасал- ган. 3.жоопкерчиликсиз.

heterojen, heterogen мат. , хим. гете- рогендºº,  ар  кошкон,  аралаш.

hevenk,-ği тизим, тизмек (бири-бирине

же жипке тизилип кургатылган жашылча - жемиштер). soğan ~i пияз тизими.

heves        ышкы,        кумар,        дем,        арзуу,

 

 

 

 

 

heveslenmek

heyet

 

кызыгуу, эœсөө. ~ini almak ку- марын кандыруу, ырахат алуу. ~ etmek арзуу туюш, кызыгыш. ~e gelmek ышкылануу, кумар болуу.

~i kaçmak ышкысы/деми суумак, көœºлº  калмак.  ~ini  kırmak  ыш-

кысын/демин суутуу, кызыгуусун жоготуу. ~i kursağında/içinde kal- mak     арманда     калуу,     кумары

таркабоо.

heveslenmek ышкы туюу, кумарлануу, делигºº, эœсөө, дарбуу, кызыгуу.

hevesli 1.ышкылуу, кумардуу, эœсөөсº кºч. 2өндөмдºº, шыктуу. 3.үй- рөнчүк,  тажырыйбасыз.  4.ынты-

зар, далалат кылган (бирөө).

hevessiz кайдыгер, каалоосуз, ышкы- сыз, айдама.

hey сырд. с. 1. эй! ай! ~ çocuklar, çim- lere basmayın! эй, балдар, шибер- ди  тебелебегиле!  2.ах,  ох,  өх.  ~

kader, bunu mu sterecektin! өх, тагдыр, көргөзө турганыœ  бул беле!  ~  budala!  ох,  дөөпөрөс!  ~

gençlik günler! аттиң, жаштык күндөр ! ~ gidi аттиœ, олдо, атаœ- дын көрү (өткөндү эœсөө, өкүнүү

сезимдеринде).     ~     gidi     günler!

аттиœ, өткөн күндөр!

heyamola оппаа! кана, кеттик! (бир оор

нерсени бир канча киши көтөр- гөндө же тартып чыгарганда бир ооздон чыгарылган сырд. с. ). ~ ile

өлдүм-талдым дегенде, араœдан- зорго, кыйналып-кысталып атып.

heybe 1.куржун. 2.токулган асма торбо.

heybet,-ti 1йбат, сүр, зоболо. baba- lan ~i аталардын айбаты/ сүрү. 2.чоœдук,   бийиктик,   зобололуу-

лук, шаœ, көрк. binalan ~i göz alıcı имараттардын  шаœы көз жоосун алат.

heybetli 1.айбаттуу, сүрдүү, зоболосу бийик. 2.көрктүү, шаœдуу, заœгы- раган, асман тиреген, чоœ.

heyecan 1.кубаныч,  сыймык,  кабатыр-

лык, эргүү, шаœдануу, шаттануу, тынчы кетүү, жүрөкзаада болуу, коркуу, өрөпкүү сыяктуу сезимдер аркылуу пайда болгон абал.  büyük

~la абдан толкундануу менен. 2.көœүл    көтөрүлүү,    шыктануу,

шаœ, шаттануу. halk ~ içinde калк шаœданды. ~ duymak толкунда- нуу,   өрөпкүү,   эргүү,   кабатырла-

нуу. ~a şmek/gelmek 1)толкун- данып/эргип кетиш, 2анаага ба- тыш,  кабатырланыш.  ~  geçirmek

тынчсыздануу, толкундануу, өрөп- күү. ~ vermek/uyandırmak сезим- дерди  козгоо,  сыймыктандыруу,

жүрөктү өрөпкүтүү.

heyecanlandırmak сезимдерди козгоо, сыймыктандыруу,  шыктандыруу,

эргитүү, өрөпкүтүү.

heyecanlanmak        толкундануу,        сезим- дери козголуу, таасирленүү, сый-

мыктануу, шыктануу, өрөпкүү.

heyecanlı  1.таасирленген,  шыктанган.

2.толкундаткан, сыймыктуу, шаœ-

дуу, салтанаттуу, жүрөктү өрөп- күткөн. 3.бат таасирленген, же- œил, сезимтал, учуп-күйгөн, ала-

барман (киши). 4.шыктануу/ эр- гүү менен, кызуу. ~ konuşmak эргүү менен сүйлөө. ~ tartışmalar

uzadıkça uzadı кызуу талаш- тартыштар узаргандан узарды.

heyecanz 1.токтоо, сабырдуу, салмак-

туу (киши). 2.көœүлсүз, кайдыгер, таасирсиз, кызыксыз. 3өœүлсүз, шыксыз, эргүүсүз (жасалган иш).

heyelân жер көчкү, жер жаракасы. сал.

kaa.

heyet,-ti  1.комиссия,  комитет,  колле-

гия. ~i ayan сенат. hakem ~i калыс- тар коллегиясы. 2.топ, делегация, труппа. bale ~i балет труппасы. iş

adamları ~i иш адамдары/ишкер- лер делегациясы. 3.эск. астроно- мия. 4.ооз.  көрүнүш, түр, кебете,

шекил.   ~i   asliyesiyle   баштапкы

 

 

 

 

 

heyhat

hır

 

калыбында, өзгөрүүсүз. ~i mec- muası itibariyle жалпы жонунан, жалпысынан.

heyhat,- 1.таœ калуу билдирет: тобо. o da kendisini şair sanıyor, ~! ал да өзүн  акынмын  деп  ойлойт,  тобо!

2.аттиœ, тилекке каршы. ~, ondan sonra görüşemedik аттиң, андан кийин  көрүшө  албадык.

heyhey: ~ler geçirmek катуу санааркоо, тынчсыздануу, капа  болуу,  жа- быркоо.  ~leri  tutmak/üstünde  ol-

mak абдан жини келүү, каны кай- ноо, сабыры суз болуу, жапа чегүү.

heykel айкел, эстелик, статуя, скульп- тура. сал. yontu. ~ gibi 1)кыймыл- сыз,   жансыз,   сезимсиз.   2)кели-

шимдүү, көрктүү, шыœга, чыœ, чымыр (дене).

heykelci 1.айкелчи, скульптор. 2.айкел

жасап саткан киши.

heykeltır айкелчи, скульптор.

heyulâ   1.хаос,   дүрбөлөœ,   кооп.   2ө-

рүнчү, арбак. ~ gibi олчойгон, эби- сыны жок.

hezaren  1.бамбук  (Delphinium).  2.бам-

буктан жасалган.

hezeyan 1.маанисиз/маœызсыз сөз, кел- жиректик, сандырактык. hiddetle-

nince ~a bladı жини катуу кел- генде сандырактай баштады. 2.жө- өлүº. hasta ~ durumunda оорулуу

жөөлүп жатат. ~ etmek маанисиз/ маœызсыз сүйлөө, жөөлүү .

hezimet,-ti жеœилүү, кыйроо, утулуу. ~e

ramak кыйроого учуроо, жеœилүү, утулуп калуу.

ооз.  ооба.

hıçkıra: ~ ~ эчкире-эчкире, буркурап- боздоп, ычкырып (ыйлоо).

hıçkırık,-ğı 1.ыктытма. 2.ычкырып/эч-

кирип/буркурап-боздоп ыйлоо. ~ tutmak тынбай ыктытуу.

hıçkırmak        1.ыктытуу.        2.ычкырып,

эчкирип, буркурап-боздоп ыйлоо.

hıdiv 1.тар. хедив (Египеддин башка- руучусу). 2.өкүмдар.

hıdrellez   1.   6-май   (жайдын   биринчи

күнү; Кыдыр жана Иляс Пайгам- барлардын ар жылкы жолугушуу күнү деп эсептелет). 2.бул күнү

өткөрүлгөн майрам.

hıfzıssıhha эск. гигиена, тазалык эре- желери.

hık туур. с. кыœк. ~ da dese,  k  da dese bu iş olacak кыœк десе да, мыœк  десе  да  бул  иш  болот.  ~

demiş babasının burnundan düşmüş атасына союп каптап койгондой окшош (сөзм. с.  кыœк деп эле ата-

сынын мурдунан  түшө  калган- дай). ~ k кыœк-мыœк. ~ k etmek 1ыœк-мыœк этүү, оœ жооп

бербөө. 2)берилген иштен баш тартуу. mı yok кыœк-мыœкы жок.

hım 1.сырд. с.  гым (ошондой экен да!).

2.туур. с. мурдунан солоп сүйлөгө- дөрдү   тууроо.     ~   ~   konuşmak

мыңк-мыңк этүү, мурдунан солоп сүйлөө, маœкалануу.

hımbıl жалкоо, эринчээк.

hımhım маœка, мурдунан солоп сүйлөгөн (киши). ~ konuşmak маœ- каланып сүйлөө.

hınca шыкап толтурулган, шы- калган, топтолтура, жык-жыйма. konsere gelenler salonu ~ doldurdu

концертке келгендер салонду жыкжыйма толтурду.

hınç,-cı  жек  көрүү,  кастык,  өч.  ~ını

almak  өчүн  алмак.  ~ı çıkarmak

ачуусун/өчүн чыгарып алуу.

hınzır 1.каман, доœуз, жапайы чочко.

  1. 2.өтм. чочко (зулум, таш боор киши үчүн айтылат). 3.өтм. бош- ко кеткен эмгек. 

hınzırlık,-ğı 1.өтм. эки жүздүүлүк, арамзаалык, куйтулук. 2.тажат- малык, көшөкөрлүк.

hır  чыр,  чатак,  мушташ.  ~  çıkarmak

 

 

 

 

 

hırbo

hırslanmak

 

чыр чыгаруу.

hırbo арго 1.эби-сыны жок, колдойгон, далдайган, чогоол, копол (киши).

2.дөөпөрөс, кеœкелес.

hırçın   1.ачуусу   чукул,   кергиштеген, бейжай, тажаал, өжөр, тырчыган.

2.өтм.   өжөр, өркөчтөнгөн (деœиз,

толкун).

hırçınlmak  1.тырчуу,  бейжайлануу,

тажаалдануу, ачуусу/ кыжыры келүү, сиркеси суу көтөрбөө. 2.өжөрлөнүү, өркөчтөнүү (деœиз,

толкун).

hırdavat,-tı 1.темир-тезек, майда-барат аспаптар, жабдыктар (мис. ачкыч,

кулпу, тоспо, мык ж. б. ), ыкыр- чыкыр буюмдар. 2.акыр-чикир, таштанды.

hırdavatçı        майда-барат/темир-тезек саткан дүкөн / дүкөнчү.

hırgür  кермур,  чатак,  тил  табышпоо,

жаœжал. onlan ~ünden bıktım usandım алардын кермурунан та- жадым. ~ çıkarmak жаœжал/чатак

чыгаруу, кермур айтышуу. ~ etmek жаœжал баштоо.

hırıldamak        1.кырылдоо,        кыркыроо,

киркирөө. göğsü ~ көкүрөгү кырылдоо. 2.коœурук тартуу.

hırıl   :   ~  ~  кырыл-кырыл,  кырыр

(оорулуу өпкөдөн чыккан үн).

hırıl 1.кырылдак,  кыркырак,  кыркы- роо. 2.коœурук. 3.өтм. чатак, жаœ-

жал, уруш.

hırızma 1.чүлүк (айбандардын мурдуна тагылган).        2.мурунга        тагылган

шакекче (айрым элдерде).

hıristoteyeli        кайчылаштырылып        са- йылган сайма түрү.

hırka 1.хырка, жемпер, шырылган күрмө. 2.хырка (дервиштердин халаты;     дервиштикке    алынуу

аземинде кийдирилет).

hırlamak  1.ырылдоо  (ит),  ыркыроо, күңкүлдөө,        сүйлөнүү        (киши).

2.кыркыроо      (көкүрөк,      өпкө).

  1. 3.кырылдатып/карылдатып коœу- рук тартуу. 4.ыркырашуу, чыркы- рашуу, чатакташуу (ки-шилер). 

hırlmak ырылдашуу, чырылдашып- чыркырашуу, тил табышпоо, чыр- дашуу.

hırlı чынчыл, ар-намыстуу, абийир- дүү. ~dır, hırsız dır bilmem ар- дуубу, арсызбы, уурубу, кескиби

билбейм. pek ~ birine benzemiyor адептүү, абийирдүү кишиге көп окшобойт.

hırpalamak 1.уйпалоо (мис. кийимди, мышыкты ж. б. ). 2. уруп-согуу, жулмалоо, шайын кетирүү. 3.өтм.

кагып-силкүү, чүнчүтүү, басмыр- лоо (бирөөнү).

hırpanî  1.уйпаланган,  тоголоктолгон,

жыртык-пыртык, самсаалаган (ки- йим, кебете-кешпир). 2.эски-уску кийимчен селсаяк.

hırs 1œсөө, арзуу, самоо, кумар. para

акчанын артынан түшкөн. şöh- ret   атакаœк  самаган.  2.ачуу,

кыжыр, кырс, кежир. ~ını alama- mak ачуусун токтото албоо. ~ın- dan çatlamak ачуусунан жарылып

кете жаздоо. ~ı çıkarmak ачуу- сун чыгаруу. ~ı yenmek ачуусун басуу.

hırsız ууру, кески, чөнтөкчү. ~ çetesi уюшкан уурулар. ~ gibi уурудай, жылып, жойлоп. ~ yatağı 1)ууру-

лардын   уюгу.   2)уурулук   үчүн ыœгайлуу жер. ~ ~a yold мак. уурунун   досу   да   ууру.   ~a   yol

stermek ууруга жол көргөзүү (билбестен арам ишке аралашып алуу).

hırsızlama  1.жылып,  жойлоп,  жашы- рынып, ууруча. 2.уурдалган буюм. hırsızlık,-ğı  уурулук,  чөнтөкчүлүк.  ~

etmek/yapmak уурулук кылмак. ~ malı уурдалган буюм.

hırslanmak  1.эœсөө,  арзуулоо,  каалоо,

кумарлануу,     самоо.     2.кыжыр-

 

 

 

 

 

hırslı

Hızır

 

дануу, кырсыйуу, керсейүү, жини келүү, кежири кармоо.

hırslı 1.ач көз, көзү тойбос, жутунган.

2.айтканынан кайтпаган, өжөр, эрктүү, майтарылбас. 3.кежир, ачуусу чукул, кырс (киши).

hırt,-tı   1.туур. с.    кырт.   2.кеœкелес,

макоо, акмак.

hır : ~ pır эски-уску, жыртык-пыр-

тык, керексиз/жараксыз буюмдар. hırtlamba   1.уйпаланган,   самсаалаган (көрүнүш), жыртык-пыртык, эски-

уску (кийим). 2.түрү суук, жы- лаœач-жыртык кийинген киши. 3.арык, жармач, бечара (киши). ~sı

çıkmak 1)жылаœач-жыртык ки- йинмек (киши). 2)жыртылган, эс- кирген  самсаалаган,  ышпалдасы

чыккан (кийим, буюм).

Hırvat, -tı хорват.

Hırvatça        1.хорватча,        хорват        тили.

2.хорваттарча, хорваттар сыяктуу.

Hırvatistan Хорватия.

hısım,-smı  тууган,  тууган-урук,  куда-

сөөк, жакындар. ~ akraba тууган- урук, жекаат.

hısımlık,-ğı туугандык.

hışıldamak шуулдоо, шуудуроо (мис.

жалбырак, жибек кездеме ж. б. ).

hışıl 1.шуулдама, шуудурама, шууду-

рак, шыбыргак (жамгыр-дын). 2.кырылдак (мис. өпкөнүн).

hışım,-şmı  ачуу,  кыжыр,  жин,  жаал,

каар. ~la ачуусу менен, кыжырда- нып/жинденип/жаалданып. ~a gelmek  каарданыш,  жаалданыш.

~ına uğramak каарына/жаалына калуу, ачуусуна/кыжырына/жи- нине тийүү.

hışımlanmak жинденмек, ачууланмак, каарданмак, жаалданмак.

hışır I: ~ ~ же ~ huşur шуудур-шуудур,

шытыр-шутур (кургак, жеœил нерселер сүртүшкөндө чыккан үн). kâğıtları  ~  ~  kaştırıyordu  кагаз-

дарды  шытыратып  аралаштырып

жатты.

hışır  II  1.бышпаган  дарбыз,  коондун кабыгы. 2.өтм.  жетиле элек, бок-

мурун, эне сүтү оозунан кете элек, чийки. 3.арго дөөдүр, макоо, маœбаш.

hışırtı   шуудурак,   шуулдак,   шыбыр- шыбыр, шыбыргак.

hıyanet,-ti  1.кыянат.  emanete  ~  olmaz

мак. аманатка кыянат кылган болбос. vatana/yurda ~ ата-мекен- ге   кыянат(чылык).   2.кыянатчы,

ишенимсиз. 3.эркел. с. оœбогур. ~, beni hiç aramıyorsun! оœбогур, мага эч чалбайсыœ!

hıyanetlik,-ği        кыянаттык,        кыянат- чылык.

hıyar  I  1.бот.   бадыраœ  (Cucumis  sati-

vus). 2.арго какбаш/көксөө чал, кеœкелес, келесоо. ~ gibi орой.

hıyar  II  эск.   ыктыяр,  чечим  эркин-

диги.

hız  1.ылдамдык,  чапчаœдык,  тездик.  ~ almak   ылдамдоо,   тездөө.   2.күч.

yamğur ~ı artır жамгыр күчө- дү. 3.кайрат, туруштук. 4.физ. ылдамдык.  arabanın   машина-

нын ылдамдыгы. ~ı alamamak 1)ылдамдыгын азайта албоо. 2)ачуусун токтото албоо, кызуусу

менен бир иш жасоо. 3)кайсы бир абалын сактап туруу. kış ~ı ala- madı кыш дагы эле суук. ~ı al-

mak        1)жоошумак, тынчымак. 2)ылдамдыгын азайтмак. ~ ster- gesi/saati спидометр. ~ı kaybet-

mek/yitirmek күчүн жоготуу, ша- йы кетүү, пастоо. ~ı kesmek ыл- дамдыгын азайтуу. ~ vermek ыл-

дамдыгын арттыруу/күчөтºү, ыл- дамдатуу. ~ yolu катуу ылдамдык менен жүрүлчү жол.

hızar чоœ араа.

Hızır 1.Кызыр/Кыдыр. 2.өтм.  шамда- гай,  чапчаœ,  тез  (киши).  ~  gibi

yetişmek     бат/маалында     барып

 

 

 

 

 

hızırilyaz

hiçbir

 

калыш.

hızırilyaz к.  hıdrellez.

hızlandırmak        1.ылдамдатуу,        ыкчам-

датуу, тездетүү. 2.шаштыруу.

hızlanmak 1.ылдамдыгы артуу, тездөө.

2.күчөө,  артуу,  көбөйүү.  nefesi  ~

дем алышы тездөө. yağmur hız- lan жамгыр күчөдү.

hız 1.бат, ылдам, тез. ~  adımlarla тез

адымдар менен. ~ yürüyüş тез ба- сыш, ылдам жүрүш. 2.шамдагай, чапчаœ. ~ ~ бат-бат, тез-тез, ыл-

дам-ылдам. ~ yaşamak ыракатта- нып/ойноп-күлүп жашоо.

hızölçer   ылдамдык   өлчөгүч,   спидо-

метр.

Hızr к.  Hızır.

hibe  багыштоо,  арноо.  ~  etmek  арнап

коюу, багыштоо.

hibrit,-di гибрит.

hicap,-bı        1.уяœдык,        тартынчаактык.

2.адептүүлүк, тарбиялуулук. 3.кө- шөгө, тосмо. 4.анат. чел, тосмо. ~ etmek уялуу, тартынуу, сүрдөө.

hicaplı 1.уяттуу, уяœ, тартынчаак.

hiciv,-cvi  1акшык,  чымчып  сүйлөө.

2.ад. сатира, юмор.

hicran 1.айрылык, ажыраш, узакта ка- лыш. 2.көœүл калуу, жүрөк дарты, таарыныч.  3.көœүлгө  тийген/жү-

рөк жаралаган ачуу сөз/мамиле. o zü bana ~ oldu ал сөзү мага октой тийди.

hicret,-ti 1.көч, эмиграция. 2.мус. , тар. хижра (Ислам календарынын баш- талышы болуп эсептелген Азире-

ти Мухаммеддин Меккеден Меди- нага көчүшү). ~ etmek көчүү, жер которуу, эмиграция. ~ takvimi ай

календары.

hicrî  хижра  боюнча,  мусулман  жыл эсеби  боюнча,  мусулман  эрасы-

нын. ~ takvim мусулман календа- ры (хижра жылы болуп эсептелген б. з.  622-жылынан баштап сана-

лат).

hicvetmek какшыктоо, шылдыœга ай- ландыруу, келекелөө (сатиралык чыгармаларда).

hiç 1.терс  маанидеги  сүйлөмдөрдө:  эч, дегеле, такыр. ~ görülmemiş bir olay эч көрүлбөгөн бир окуя. evde

~ tuz kalmamış үйдө такыр туз калбаптыр. 2.суроолуу сүйлөм- дөрдө: качандыр бир кезде, мурун.

~ Asya'ya gittin mi? Азияга мурун бардыœ беле? 3.эч нерсе, эчтеке, жөн  эле.  ne  rn?   hiç.  эмне

көрдүœ? - эч нерсе. niye burada oturuyorsun? -h. эмнеге бул жерде   отурасыœ?   -   жөн   эле.

  1. 4.болбогон/ түккө турбаган нерсе, бекер, бош, кенедей/тырмактай да. o benim zümde bir ~tir анын 

мен үчүн кенедей баркы жок. bir ~ için darıl бир болбогон нерсе үчүн таарынды. ~ bir к.  hiçbir. ~

de эч кандай. ~ de öyle değil эч андай эмес. ~ değilse 1ч болбосо. 2œ жок дегенде, эœ болбогондо. ~

kimse эч ким. ~ kuşku yok шек жок, шексиз. ~e indirmek жок кы- луу, жоюу, эчтеке калтырбоо. ~ mi

~ таптакыр, дегеле. Ankara'ya ~ mi

~ gitmedin? Анкарага дегеле бар- ган  жоксуœбу?  ~  olmak баркын/

кадырын кетирип алуу. ~ olmazsa эч болбосо, эœ жок дегенде. ~ olur mu?   ошондой   да   болчу   беле?

ошол кантип болсун? ~e saymak жок катары көрүү, киши ордуна көрбөө. ~ yoktan/yüzünden болбо-

гон/жок жерден, жөндөн жөн, ту- руп туруп эле. ~ yoktan iyi жоктон көрө жогору.

hiçbir эч бир, эч кандай (терс сүйлөм- дөрдөгү тангыч этиштин маани- син күчөтөт). ~ tartışma olma ki

эч кандай талаш-тартыш болгон жок да. ~ haber alamak эч кабар ала  албадык.  ~  sürette  bu  sırrı

açıklamayınız эмне болсо да бул

 

 

 

 

 

hiçbiri

hilâl

 

сырды айтпаңыз. ~ şey эч нерсе, эчтеке. ~ vakit/~zaman эч качан. ~ yer эч бир жер. ~ yerde bulunma эч жерден табылбады.

hiçbiri эч кимиси, эч бирөө.

hiçlik,-ği        1.маанисиздик,        бечаралык,

байкуштук. 2.филос. жоктук.

hiçten        1.болбогон,        арзыбаган,        эч нерсеге татыбаган, болор-болбос.

~ bir para болор-болбос акча. ~ bir adam болбогон киши. 2.болбогон жерден,   жөндөн   жөн,   бекерден

бекер. ~ bu kadar masrafa girdim болбогон жерден мынча чыгым тарттым.

hidayet,-ti эск. ,  мус.  туура жол, актын жолу. ~e erişmek ак жолго түшүү.

hiddet,-ti ачуу, кыжыр, каар, жин. ~ et-

mek ачуусу келмек, кыжыры кай- намак, каарданмак. ~e kapılmak ачууланмак, жини келмек.

hiddetlenmek ачуулануу, кыжырдануу, каар чачуу,жинденүү.

hiddetli        1чуулуу,        жини        келген,

кыжырланган. 2.кызуу кандуу, ачуусу чукул.

hiddetsiz жайма-жай, жайдары, токтоо.

hidrat, -tı хим.  гидрат.

hidro- гидро-, сууга байланыштуу (та-

таал сөздөрдүн биринчи бөлүгү).

hidrobiyoloji  гидробиология.

hidroelektrik   гидроэлектр.   ~   santralı

гидроэлектр станциясы (ГЭС).

hidrofil гидрофил.

hidrofobi        мед. гидрофоби,        суу коркуусу.

hidrofor  гидрофор  (сууну  жер  үстүнө чыгарган пресс курал).

hidrojen        хим.        суутек.        ~        bombası

суутектүү бомба (H бомбасы).

hidrolik,-ği 1.сууга байланыштуу. 2.суу басымы  менен  иштеген,  гидрав-

ликалык. ~ fren гидравликалык тормоз. 3.гидравлика.

hidroloji гидрология.

hidrometre гидрометр, нымөлчөр.

hidrosfer  гидросфера.

hidroskopi  гидроскопия.

hidroterapi        суу        менен        дарылоо,

гидротерапия.

hijyen гигиена.

hijyenik  гигиеналык,  гигиенага  ыла-

йык.

hikâye  1.икая,  аœгеме,  баян.  hayat  ~si

өмүр баяны. 2.ад. аœгеме, повесть.

mizah ~si сатиралык аœгеме. tarihî

~ тарыхый повесть. 3.ооз. жомок, ойдон     чыгарылган,     болбогон/

жалган сөз. bu ~ye inanacağımı mı sanıyorsun? бул жомогуœа ишенет деп турасыңбы? 4.грам.   ~ birleşik

zamanı татаал этиштердин өткөн чактуу шекили (түркчөдө бул татаал этиш idi (эле) > -di (-ди)

мүчөсү аркылуу жасалат). ~ etmek айтып/баяндап берүү.

hikâyeci 1.аœгеме/повесть  жазган  жа-

зуучу, новеллист. 2.жалганчы.

hikmet(-ti) 1.акылмандык. 2.эск. фило- софия.  3.ооз.   билим.  ~i  riyaziye

математика илими. 4. (Теœирдин адамдардын акылы жетпес) кут- сал сыры, себеп, мотив. ~i ilâhiye

1)Кудайга гана маалым нерсе. 2)филос.  метафизика.  5.накыл сөз, учкул сөз. 6.эск.  физика. ne

~se, her ne ~se таœ каларлык/ кызык! amcamız n selâm yolla- mış  ne  ~se!  абакебиз  кечээ  салам

айттырып ийиптир, таœ каларлык! hilâf 1.каршы, терс, айкыры. hakikat акыйкатка каршы. 2.каршы чыгуу.

3.ооз. жалган, калп. ~ım varsa жалганым болсо. ~ söylemek калп/ жалган   айтуу.   ~   olmasın   калп

айтпасам. ~ yok калп эмес, чын.

hilâfet,-ti тар.  1.халифат. 2.халифтик наам.

hilâfsız  сизге  жалган  мага  чын,  таœ калычтуу, бирок чындык.

hilâl,-li 1.жарым ай, жаœы жаœырган ай.

2.жарым  ай  шекилиндеги.  ~  gibi

 

 

 

 

 

hil’at

hinterlant

 

чийилген/ ийилген (мис.  каш).

hil’at,-ti   тар.        падыша   тартуулаган халат/чапан.  ~  giydirmek  чапан

жабуу.

hile иле, айла, амал, куулук, шумдук, арамзаалык.  ~  hurda  айла-амал,

куулук-шумдук. ~ hurda bilmez куулук-шумдук билбейт. 2.ман- дем, куулук. bu işte bir ~ var бул

иште бир мандем бар. ~ etmek/yapmak        куулануу, айла/ амал колдонуу.

hileci   амалкөй,   айлакер,   куу,   шум, арамзаа, эки жүздүү.

hilekâr к.  hileci.

hilekârlık,-ğı айлакердик, амалкөйлүк, арамзаалык, куулук.

hileli        1.айлалуу,        илелүү,        амалдуу,

арамзаа. 2.айлакердик менен, амал/иле колдонуп, арамзаалык менен.     ~     iflâs     амал     менен

жасалган/ жалган банкрот.

hilesiz        1.илесиз,        куулук-шумдуксуз.

2.ак ниеттен, ак дилден, чыныгы,

туура, адал, ак.

hilkat,-ti        1.пайда        болуу,        жаралуу, түзүлүү. ~i âlem ааламдын пайда

болушу. 2.жаратылыш, табият, табигыйлык. ~ından жаратылы- шынан,   табиятынан.   ~   garibesi

Кудайдын шүмшүгү.

Himalaya : ~ Dağları Гималай тоолору.

himaye        1оргоо,        сактоо,        калканч

болуу, калкалоо. ~sinde/-si altında коргоосу/канаты алдында. 2.ата- лык, камкордук, шефтик, колдоо,

жетек, мээрим. Cumhurbaşkanının

~si altında Президент-тин жетеги алдында. ~sine almak камкордук-

ка/коргоого алмак. ~ etmek 1)кор- гоо, сактоо, калканч болуу. 2)кол- доо,   жетекке   алуу.   ~   görmek

1)коргоолуу,  сакталуу.  2)камкор-

дук/мээрим көрүү.

himayeci коргоочу, сактоочу.

himayesiz багуусуз, багар-көрөрү жок,

коргоосуз.

himen кыздык белги/чел.

himmet,-ti  1.кайрым,  мээрим,  боору-

кердик. 2.эмгек, мээнет, кайрат. bu iş çok ~ ister бул иш аябагандай мээнет/эмгек    талап    кылат.    ~

etmek 1)кайрым/мээрим көргө- зүү. 2)мээнет/ эмгек сарптоо. 3)жардам берүү, коргоо. ~ etmek

жардам кылуу. ~i hazır olsun! алкыш Кудай жалгасын! ~in var olsun!  алкыш  эмгегиœин  убайын/

үзүрүн көр!

hin 1.заман, убакыт, маал. 2.митайым,

кексе, шумпай, өœ кубулткан, эки

жүздүү. ~ oğlu ~ к.  hinoğluhin. hindi зоол.  үндүк (Meleagris gallopavo).

~  gibi  kabarmak  өтм.   үндүктөн

бетер        үрпөйүү, сиркеси суу көтөрбөө, үтүрөйүү.

hindici үндүк баккан/саткан киши.

Hindi к. Hindu.

hindiba        бот.        цикорий,        эндивий

(Cichorium endivia).

Hindistan Индия. ~ cevizi 1)бот. кокос пальмасы (Cocos nucifera). 2)кокос жаœгагы.

Hindu1.индус. 2.инди тилдери.

Hinduizm индуизм.

Hindukuş:  ~  Dağları  Гиндикуш  тооло-

ру.

hinoğluhin  1.арамзаа,  кексе,  шумпай, митайым,  эки  жүздүү.  2.  өтм.

шайтан.

Hint 1.Индия. 2.инди. ~ -Avrupa dilleri

индоевропа  тилдери.  ~  domuzu

деœиз чочкосу (Cavia porcellus). ~ inciri бот. сикомор (Ficus sycomo- rus).  ~  kaşı  бамбук.  ~  keneviri

бот. индия кара куурайы, мари- хуана (Cannabis indica). ~ Okya- nusu Инди океаны. ~ yı кастор

майы.

Hintçe 1.инди тили. 2.индустарча.

hinterlant,-dı ички/арткы аймак, өнөр

жай/соода   борборлоруна   жакын

 

 

 

 

 

Hintli

histoloji

 

аймактар.

Hintli индиялык.

hiperbol,-lü  геом.   чоœойтуу,  гипербо-

ла.

hiperbolik ашкере чоœойтулган, апыр- тылган, гиперболалык.

hiperboloit,-di  гиперболоид.

hipermarket  гипермаркет.

hipermetrop,-bu        мед.        жакындан

жакшы көрбөө.

hipertansiyon  мед.        гипертония,   кан басымынын көтөрүлүшү.

hipnotizma гипнотизм.

hipnoz  гипноз.  ~  altında  гипноз  ал- дында.

hipnum бот. гипнум, мох. hipodrom ипподром, ат майданы. hipofiz анат. гипофиз.

hipopotam зоол.  гиппопотам, бегемот.

hipostaz  дин,   филос.        ипостась,  дин башаты.

hipotansiyon мед. гипотония, кан басы- мынын түшүшү.

hipotenüs геом.  гипотенуза.

hipotez        болжол,        жорум,        божомол, гипотеза.

hippi хиппи.

his,-ssi 1.сезим. 2.туюм. ~lerini açıkla- mak сезимдерин билгизүү. ~lerine hakim olmak өзүн кармай билүү.

~lerine hakim olamamak сезим- дерине жеœдирүү. ~lerine kapılmak (бир)      сезимге      кабылуу.      ~ini

vermek  ... сыяктуу сезимдер жа- ратуу.

hisar  чеп,  таш  дубал,  курчоо  (айла-

насына аœгектер казылган).

hislenmek 1.таасирленүү, ички сезим- дерине алдыруу. 2.жашуу, мууну

бошоо.

hisli сезимтал, жеœил, жашык, мууну бош (киши).

hisse 1.бөлүк, үлүш, энчи, пай. ~sine düşmek үлүшүнө тиймек. 2.акция, баалуу   кагаз   (акционердик   ко-

омдо).  ~   senedi  акция.  ~   senedi

ihracı акция/баалуу кагаз чыга- руу. ~ senedi sermayesi акцияга жаткырылган капитал. 3.өтм. са- бак, тыянак (бир окуядан чыга- рылган). kıssadan ~ тыянак, бүтүм, мораль (мис. тамсилден чыгарыл- ган). ~ almak (бир нерседен) сабак алмак, көœүлгө түйүп коймок. ~ çıkarmak бүтүм/тыянак чыгар- мак. ~ kapmak туура жыйынтык чыгаруу, сабак алуу.

hissedar        акционер, пайлаш, орток, энчилеш  компаньон.  ~lar  serma-

yesi акционердик капитал.

hisselmek (бир нерсени) бөлүшүү, өз

үлүштөрүн алуу.

hisseli  1.өз  үлүшү/энчиси/бөлүгү  бар.

2.бир канча кишинин энчисинен/

үлүшүнөн турган.

hissetmek 1.сезиш, туюш (туюм органы аркылуу).     rahatzk     ~     оору

сезмек. 2.алдын ала сезиш, жүрөгү сезиш, боолголош, болжолдош. 3.байкаш, таназарга алыш.

hissettirmek 1.сездиртүү, туйгузуу, белги/жышаан берүү. 2.байкатуу, билдирип коюу.

hissî 1.ички сезимдер/туюмдар аркы- луу берилген, эмоционалдык. ~ bir kanaat ички сезимдер боюнча

барылган бүтүм. 2.сезимдерди козгогон, сентименталдуу. ~ bir hikaye  жан   дүйнөœдү   козгогон

аœгеме.

hissiyat,-tı (his'тин көпт. т. ) сезимдер, туюмдар.

hissiz 1.сезимсиз, тоœ. 2.кайдигер, ка- маарабас, көœүл  кош (мүнөз, мамиле).  3.кургак,  сезим  козго-

богон, тажатма (чыгарма).

hissizlik,-ği 1.сезимсиздик, туйбастык.

2.кайдигерлик,    көœүл    коштук,

камаарабастык. histeri к.  isteri. histerik к.  isterik.

histoloji гистология.

 

 

 

 

 

hiş

hokkabazk

 

hiş, hişt сырд. с. орой 1.үш (бирөөнү ышкырып чакыруу). ~, buraya gel үш, бери кел. 2.чүш. ~ rültü yapmayın чүш, тынч отургула.

hitabe кайрылуу, сөз, насыят.

hitaben (бирөөлөргө) кайрылуу менен,

арнап. halka ~ konma yaptı элге кайрылып сөз сүйлөдү.

hitabet,-ti  чечендик,  сөз  өнөрү,  сөзгө

жүүрүктүк.

hitap,-bı   кайрылуу,   кайрылып   сүй- лөнгөн сөз. ~ etmek 1айрылуу,

чакыруу. siz diye ~ eder сиз деп кайрылат. 2)кайрылып  сөз сүйлөө.

Hitit,-ti тар. Хитит. ~ medeniyeti Хитит маданияты.

Hititçe хитит тили, хититче.

hiyerarşi иерархия.

hiyerarşik иерархиялык.

hiyeroglif иероглиф, сүрөт жазуу.

hiza 1.деœгээл, катар. ikisi bir ~da экөө бир катарда. 2.теœдик, барабар- дык, тегиздик. 3.багыт. ~sı almak

1ирдей деœгээлге чыгарыш. 2ир катарга коюш. ~sı bulmak катарга жараша түздөш. сocuklar,

~nızı bulun! балдар, катарга тизил- гиле! ~ya gelmek 1)катарга тизи- лүү.  2)аск.   ~!  түздөн!  (буйрук) .

3.өтм. оœолуу, түзөлүү, түз жолго түшүү. (aynı/bir) ~ya gelmek бир деœгээлге  келиш.  ~ya  getirmek/

sokmak 1)бир катарга тизиш (ки- шилерди, буюмдарды). 2)аскер- лерге «түздөн!» буйругун бериш.

3)(бирөөнү) оœ жолго салыш.

hizalamak  1.катарга  тизүү,  түздөө,  оœ- доо.  2.(бирөөнү)  оœдоо,  оœ  жолго

салуу.

hizip,-zbi  1.эск.   бөлүк,  топ,  кесим.  2.

уюмдашкан топ/жамаат, фракция,

клик (көз карашы, дини ж. б. боюнча айырмаланган).

hizipçi  топтон  бөлүнгөн  жамааттын/

фракциянын мүчөсү, кликчи.

hizipleşmek  фракцияга  бөлүнүү,  топ- торго ажыроо.

hizmet,-ti 1.кызмат, иш, жумуш. yurda/

vatana ~ ата-журтка кызмат. fay- dalı ~ пайдалуу иш. 2.кызмат, орун.    ~    akdi/anlması    кызмат

келишими. 3.милдет, эмгек, багуу. bu bahce çok ~ ister бул бакча көп эмгек  талап  кылат.  ~inde  bulun-

mak/olmak (бирөөнүн) кызматын кылуу/жасоо. ~ etmek кызмат кы- луу/өтөө.   ~e   girmek   кызматка/

ишке кирүү. ~ görmek (бир жерде) иштөө. ~ini rmek 1)(бирөөнүн) кызматын  жасоо.  2)(бирөө  үчүн)

иш жасоо. ~e mahsus/özel кызмат үчүн гана пайдаланылган.

hizmetçi үй кызматчысы, малай, жал-

чы.

hizmetçilik,-ği үй кызматчылыгы, жал- чылык.

hizmetkâr эркек кызматчы/жалчы.

hizmetli майда-барат иштерди жасаган киши (коомдук жайларда).

hobi хобби.

hoca  1.мус.        кожо,   дин  кызматкери.

2.мугалим.  3.табып,  бакшы,  да-

рымчы.

hocak,-ğı   1.кожолук.   2.мугалимдик.

3.дарымчылык.

hodri: ~ meydan! кыйын болсоœ май- данга чык! (мелдешке/жарышка чакырык).

hohlamak үйлөө, үйлөп ысытуу.

hokey спорт хоккей.

hokka   1.сыя   челек.   2.банка,   шише,

кичинекей идиш. şeker ~ шекер салгыч. kürük ~sı түкүргүч. ~ gibi оймоктой/кичинекей  (ооз). ~

gibi oturmak куюп койгондой чак

(кийим жөнүндө).

hokkabaz 1.сыйкырчы, көз боочу, жон-

глёр. 2.өтм. шарлатан, алдамчы, аферист.

hokkabazk,-ğı        1.сыйкырчылык,        көз

боочулук,  жонглёрдук.  2.шарла-

 

 

 

 

 

hol

horoz

 

тандык, алдамчылык, аферисттик. hol, -lü холл, фойе, кире бериш. Hollânda  1.Нидерландия,  Голландия.

2.Голландияга        мүнөздүү/тиеше- лүү. ~ peyniri голландия быштагы. Hollândaca        1идерландча        (тил).

2.нидерланддарча.

Hollândalı нидерланд, голландиялык.

homo ооз.  гомосексуал.

homojen  гомогендүү, бир  тектүү,  ок- шош.

homolog,-gu        1.мат.        теœ,        барабар.

2.хим.  теœ, барабар, теœ кошулма.

homonim линг.  омоним.

homoseksüel  1.гомосексуал,  кош  жы-

ныстуу, кыз теке (киши). 2.гомо-

сексуалдык.

homur:   ~   ~   1үœкүл-мыœкыл.   ~   ~

homurdanmak күœкүлдөп- мыœкылдоо. 2)даркыроо. ~ ~ söylenmek күœкүлдөп сүйлөнүү.

homurdanmak 1үœкүлдөө, мыœкыл- доо (ачык айта албай сүйлөнүү).

2.    (айбандар    үчүн)    ыркыроо,

ырылдоо. kediler, homurdap du- ruyorlar мышыктар ыркырашып турушат. 3.(машине/ аппараттар

үчүн) даркыроо, тыркыроо.

homurtu        1.күœкүлдөк,        мыœкылдак.

2.дарылдак, дүрүлдөк.

Hong Kong Гонконг.

hop туур. с.  1.оп! ~ diye denize atlayı- verdi  «оп»  деп  деœизге  секирип

кетти. 2ста! токто! тур! (эскер- түү үчүн колдонулат). ~ gelen var! аста,  бирөө  келатат!  ~  ~  көзүœү

кара! абайла! ~ ~ sıçramak кубан- гандан так секирмек. ~ oturup ~ kalkmak (ачуусунан) отуруп тура

калуу, ордунда тура албоо. hopartör үн күчөткүч, репродуктор. hoplamak 1.секирүү, чабуу (мис.  ат-

ты). 2.дүкүлдөө, дүпүлдөө (мис. жүрөк). 3.кубанычы койнуна бат- поо.     hoplaya      hoplaya/zıplaya

ыргып-секирип, топ-топ секирип.

hoplatmak 1.секиртүү. 2.(жүрөктү) дү- күлдөтүү, дүпүлдөтүү. 3.(ба-ланы) асманга ыргытып ойнотуу.

hoppa I 1.жеœил ойлуу, алаœгазар, ту- румсуз, шайкелеœ. 2.(көөдөк) көп- күлөœ, көйрөœ. 3.ойсоке (аял).

hoppa II туур. с.  оппа!

hoppala 1.оппала! (кичинекей  балдар бир        жерден    аттаганда    сүрөө

үчүн) atla bakayım ... ~ кана, атта ... оппала. 2.кудая/ой тобо! (жак- тырбаган нерсеге таœ калганда). ~

bu da nereden çıktı? ой тобо, бу да кайдан чыкты? 3.балдар ичине отуруп секирип ойногон оюнчук. ~

bebek (чоœ киши үчүн) жаш эле бала, балакыял.

hoppak,-ğı  1.жеœил  ойлуулук,  шай-

келеœдик. 2.көйрөœдүк, ойсоке- лик.

hopurdatmak куркулдатмак, куркулда-

тып жутмак (мис. бир суюктук- ту).

hor  кор.  ~  bakmak/görmek  кор  көрүү,

кордоо. ~ kullanmak кор мамиле жасоо, төмөнсүнтүү. ~ tutmak кор тутуу/кармоо.

hora хора (бир топ киши кол кармашып алып бийленген элдик бий). ~ tepmek        1)хора    бийлөө,    шапар

тебүү. 2)өтм. жер тепкилөө.

horasan цемент түрү.

horhor шар аккан суунун үнү.

horlamak I коœурук тартуу.

horlamak II (бирөөнү) кордоо, кор көрүү.

horluk, -ğu кордук.

hormon физиол.  гормон.

hormonal физиол. гормоналдык.

horon хорон (Карадеœиз аймагында элдик бий түрү). ~ tepmek хорон тебиш/бийлеш.

horoz 1.зоол. короз. 2.(дүрмөттүү ку- ралдарда) машаа. 3шиктин ил- гичи.  4.арго  короз,  чатак,  чок-

чоœдогон  (эркек).  ~  ırlık/  siklet

 

 

 

 

 

horozlanmak

hoşluk

 

спорт короз салмак (56 кг’га чейинки салмак). ~ akıllı/kafalı акылсыз, эси жок. ~ dövüşü короз күрөштүрүү. ~u bile yumurtlar мак. иши оœолгондун ити чөп жейт.(сөзм. с. корозу да тууйт). ~ gibi короздой, чукчуœдаган, кыя- лы чатак. ~ ibiği 1)бот. амарант (Amaranthus). 2)зоол.   сасык ºпºп.

~dan kaçan/kaçar уялчаак, адептүү (кыз, аял). ~ şeker короз мом- посуй.

horozlanmak короздонуу, көйрөœдө- нүү, көтөрүлүү.

hortlak, -ğı арбак, көрүнчү.

hortlamak 1рбак болуп көрдөн чыгуу (жалган ишеним). 2.өтм. бир кыйынчылык     кайрадан     пайда

болуу. 3.жаны кашаюу, жини кайноо.

hortum 1.тумшук (пилдин жана айрым

курт-кумурскалардын).    2.    түтүк,

шланг. 3.куюн, айлампа (суунун).

horul: ~ ~ кор-кор (коœурук). ~ ~ uyuyor

корулдап уктап жатат. horuldamak корулдоо, коœурук тартуу. horultu коœурук.

hostes 1.стюардесса (учакта,  кемеде).

2. тейлөөчү (конференция/ кон- гресстерде).

hoş 1ош, жагымдуу, сүйкүмдүү. ~ bir ses жагымдуу үн. 2рас болуптур (сырд. с. ). ~ gelmese de olur ya!

ырас болуптур, келбей койсо да болот. 3.( bir сөзү менен) бир со- нун, бир кызык. o şarkı duyunca

Didem'in zü bir ~ oldu ал ырды укканда Дидемдин жºзº албырып кетти. 4.ансыз деле. ~ bunu bili-

yordum муну  ансыз деле билчү- мүн. ~ beş к. hoşbeş. ~ bulduk сиз- ди  да  кош  көрдүк  (hoş  geldiniz!

деген адеп сөзүнө берилген жооп).

~   geçinmek   ынтымакта   жашоо.

~ geldiniz!  кош  келипсиз!  (тосуп

алуу   маалында   айтылган   адеп

сөзү). ~a gitmek жагуу, көœүлгө толуу, ыраазы болуу. ~una gitmek көœүлүнө  жагуу,  купулуна  толуу.

~ görmek/karşılamak көœүлүнө/та- назарына албоо, сабырдуулук/ токтоолук кылуу. ~ tutmak жакшы

мамиле жасоо.

hoşaf компот. ~ gibi чарчап-чаалыккан, дармансыз,    бутун    тарталбаган

абалда. ~ına gitmek шылд. көœү- лүнө жагуу, купулуна толуу. ~ın yağı  kesilmek  сөз  таппай/  кай-

салап калмак.

hoşafk,-ğı 1.компоттук, компотко жарактуу. 2.ныксыроо, магдыроо.

yemekten sonra üzerime öğle bir ~ geldi ki тамактан кийин бир ныксыроо басты дейсиœ.

hoşbeş кошбеш, учурашыш, ал-акыбал сураш. ~ etmek кошбеш айтышуу, сүйлөшүү,     аркы-беркиден     сөз

кылуу.

hoşça жакшы, жылуу, жагымдуу. ~ kal!

жакшы  кал!  (кетип  аткан  киши

калып аткан кишиге айтат). ~ vakit geçirmek убакытты көœүлдүү өткөрүү.

hoşrü ырк, ынтымак, ак пейилдүү- лүк, ак ниеттүүлүк, сабырдуулук, салмактуулук, толеранс.

hoşgürülü ак пейил, ак ниеттүү, сабыр- дуу, салмактуу, толеранстуу, ын- тымактуу.

hoşrüsüz сабырсыз, чыдамсыз, ыркы жок, ынтымаксыз.

hoşh (балдардын тилинде) авв, ит.

hoşlanmak көœүлүнө жакмак, ичи жылымак, жактырмак,  сүймөк. kızın bu davraşından hoşlanıyor-

du кыздын бул мамилесине ичи жылычу.

hoşlaşmak 1.жакшыруу, оœолуу, көрк-

төнүү. 2.(бири-бирине) жакын кө- рүнºү, өз ара жактырышуу.

hoşluk,-ğu 1.жагымдуулук, сүйкүмдүү-

лүк.  2.ооз.   саламатчылык,  эсен-

 

 

 

 

 

hoşnut

hukuklu

 

дик. bir  ~ бир мандем. bugün  bir

~u var бүгүн бир мандеми бар.

hoşnut   кошнут,   ыраазы.   ben   işimden

~um мен ишиме ыраазымын. ~ etmek ыраазы кылуу. ~ olmak ыраазы болуу.

hoşsohbet,-ti тили таттуу, тилинен бал тамган.

hoşt,-tu сырд. с.  чык! (иттерди куба-

лаганда айтылат).

hotoz 1.ооз. хотоз (аялдардын жасал- галуу баш кийими). 2.таажы (куш-

тардын). 3.түйүлгөн/ байланган чач.

hovarda 1.ысырапкор, оюн-күлкү үчүн

акчасын чачкан. 2.бай ойнош. 3.катынпоз, жүрөөнөк, ойношчул (эркек).

hovardak,-ğı 1.ысырап, акча чачуу, оюн-күлкү. 2. жүрөөнөктүк, ка- тынпоздук, ахлаксыздык. ~ etmek

  1. 1)ысырап кылуу, оюн-күлкүгө ашкере акча чачуу. 2)катынпоздук кылуу. 

hoyrat,-tı 1.орой, түркөй, караœгы (ки- ши). 2.эпсиз, эби-сыны жок, чого- ол.

hoyratlık,-ğı 1.оройлук, түркөйлүк, караœгылык. 2.эпсиздик, чогоол- дук.

dük,-ğü        1.орой,        адепсиз,        зөөкүр.

  1. 2.ооз. коркок, жоош. 

düklük,-ğü  1.оройлук,  адепсиздик,

зөөкүрлүк. 2.коркоктук, жооштук.

höpürdetmek шорулдатуу, шоркура- туу (бир нерсе ичип жатканда).

rgüç,-cü   1.өркөч   (төөнүн).   2.өтм.

төмпөк, томпок (нерсе).

rgüçlü өркөчтүү. iki ~ эки өркөчтүү

(төө).

st,-tü 1.сырд. с. тырр! токто! тур! (мингич   айбандарды   токтотуу

үчүн айтылат). 2.бирөөнү эскер- түү үчүн айтылган орой кайры- луу.

höşmerim халва түрү (жаœы быштак,

крахмал, күрүч уну, шекерден жасалат).

höt,- бирөөнү коркутуу, кекетүү үчүн

айтылган сырд. с.  ~ demek 1)кор- кутуп-үркүтүү. 2)шып этип, кү- түлбөгөн жерден. kış ~ dedi geldi

кыш анаына дегиче кирип кел- ди.

höyük,-ğü 1.археол.  курган, дөбө, чал-

дыбар. 2. үйүлгөн топурак, дөбө- чө.

Hristiyan   1.христиан.   2.христианчы-

лыкка тиешелүү.

Hrisriyanlaşmak  христиандашуу.

Hristiyanlaştırmak        христиандашты-

руу.

Hristiyanlık,-ğı 1.христиандык. 2рис-

тиан дүйнөсү.

hu                1.эй! уй! (аялдар    тарабынан колдонулган        чакыруу).  2.  эск. дервиштердин   өз  ара  кайрылуу-

лары.  3. H~ Кудай. hububat, -tı дан өсүмдүктөрү. Huda Кудай.

huda эск.  амал, айла.

hudut,-du 1.чек ара, кыйыр. 2.өтм.  уч, аяк,  акыр,  соœ.  ~  dışı  etmek  чек

арадан чыгарып салуу. ~ hat чек ара. ~ kapı чек ара дарбазасы.

hudutsuz чексиз, учу-кыйырсыз. ~ sevgi

чексиз сүйүү. ~ sigorta чектел- беген камсыздандыруу.

hukuk,-ku   1.укук,   юриспруденция.   ~

müşaviri укук даанышманы. 2.укук, акы. ~ davası укук доосу. ~ dışı укукка каршы. ~ fakültesi укук

факультети. ~ ilmi укук илими. ~ tahsili укук билими. ~undan vazgeçmek укугунан баш тартуу.

hukukçu укукчу, юрист.

hukuken укук боюнча, укукка/мыйзам- га  ылайык.  ~  tanımak  мыйзамга

ылайык/ боюнча таануу.

hukukî, hukuksal укукий, укук боюн- ча.

hukuklu укуктуу.

 

 

 

 

 

hukuksuz

husye

 

hukuksuz укуксуз.

hulâsa 1.мазмун, маœыз. 2.тыянак, кыс- кача жыйынтык, резюме. bir yazı-

nın ~sı бир макаланын резюмеси. 3.хим. экстракт, маœыз. 4.кыска- сы, кыскача айтканда. ~ ben bun-

dan hiçbir şey anlamadım кыскасы, мен мындан эч нерсе түшүнгөн жокмун.  ~  etmek  кыскартып  ай-

туу, тыянак чыгаруу.

hulk,-ku кулк, мүнөз. s ~ жакшы мүнөз.

hulkum анат. кулкун.

hulya  кыял,  үмүт,  эœсөө.  ~ya  dalmak

кыялга   чөмºлүү.   ~lar   kurmak

кыял куруу, кыялдануу.

hulyalı 1.кыялкеч, романтик. 2.кыялда-

гыдай, романтикалуу, кызык.

humar 1.кумар. 2.ичкиликтен/уйкусуз-

дуктан баш кеœгирөө.

humma мед.   1.безгек. 2.келте. lekeli  ~

темгилдүү келте.

hummalı 1.безгектүү, безгек менен оо- руган.        2.келте        менен        ооруган.

  1. 3.өтм. жан тындырбаган, тыным- сыз (иш). 

humus I гумус, кара топурак.

humus II,-msu хумус (буурчакты унга, калемпирге  аралаштырып  жаса- ган тамак).

hun эск.  кан.

hunhar        эск.        канкор,        кан        ичкич, ырайымсыз.

hunharca канкорчо, аянычсыз, аёосуз, таш боордук менен, ырайымсыз.

hunhark,-ğı канкордук, таш боордук.

huni 1.воронка. 2. ооздук.

hurç,-cu куржун.

hurda  1.акыр-чикир,  таштанды.  2.ме-

талл        сыныктары, темир-тезек. 3.арго нашаа. 4.кыбыраган, майда (жазуу).    5.эскирген,    жараксыз,

керексиз (нерселер). ~ya çevirmek

иштен чыгаруу, жараксыз кылуу.

~sı     çıkmak     ышпалдасы/тарпы

чыгуу, эскирүү. ~ fiyatına болор-

болбос    акчага/баага.    ~    olmak

жараксыз болуу.

hurdacı эски темир-тезек саткан киши.

hurdah сындырылган, бырчаланган, талкаланган. ~ etmek таш-талка- нын  чыгаруу,  талкалоо.  ~  olmak

  1. 1)таш-талканы чыгуу, майдала- нуу. 2)жок болуу, кырылып ка- луу. 3)өтм.  өтө чарчоо, суй жы- 

гылуу.

huri 1.үр, үрдүн кызы, периште. 2.өтм.

сулуу,  көзөл.  3.өтм.   сүйүктүү,

сүйгөн. ~ gibi периштедей, үрдүн кызындай.

hurma   курма.   ~   acı   бот.        курма

дарагы (Phoenix dactylifera).  ~ tat курма таттуусу. ~ dorusu жээрде тору (ат).

hurra сырд. с.  ураа!

hurufat,- 1.эск. тамгалар. 2.чоюндан куралган тамгалар, шрифттер.

husumet,-ti кастык, душмандык. ~ beslemek кастык күтүү.

husus 1.маселе, тема, иш, жагдай, шарт.

bu ~ta бул маселеде/ маселе боюнча, бул жагдайда. 2.тууралуу, жөнүндө.  bu  ~ta  ne  şünüyor-

sunuz? бул тууралуу, эмне деп ойлойсуз? 3.өзгөчөлүк, бөтөнчө- лүк, касиет. şu ~u da zden uzak

tutmamalı ушул өзгөчөлүктү да көз  жаздымда  калтырбоо  керек.

~unda тиешелүү, тууралуу.

hususî 1.өзгөчө, атайын. ~ muhabir атайын кабарчы. 2.өзүмдүк, мен- чик, өздүк, жеке, жекече, өзүнчө. ~

ders жеке сабак. ~ hayat жекече жашоо. ~ otomobil менчик автомо- биль. 3.ооз. менчик машине.

hususiyet,-ti 1.өзгөчөлүк, бөтөнчөлүк, айырмачылык. ~e kaçmak бөтөн- чөлүктөрүн/майда-баратын

териштирүү. ~ vermek өзгөчөлүк/ айырмачылык берүү. 2.жакын мамиле, жолдоштук, достук.

husye анат. эркектик бези, тестис.

 

 

 

 

 

huş

hücum

 

huş бот.  кайыœ (Betula).

huşu,-u 1.жөнөкөйлүк, карапайымдык.

2.Кудайга   баш   ийүү,   Кудайдан

коркуу/ишенүү.

hutbe  мус.   кутпа  (жума  жана  айт күндөрү   мечиттин   михрабынан

ыймам тарабынан окулган на- сыят). ~ okumak кутпа окуу.

huy  1үнөз,  жаратылыш,  кылыко-

рук. 2.көнүмүш адат, жүрүш- туруш. ~ edinmek адатка айлан- дыруу, көнүп кетүү. ~u ~una, suyu

suyuna uygun (бири-бирине) ар жөндөн ылайык, бири-бирине бап келишкен,   издешпей   табышкан.

~u  suyu  мүнөзү,  кылык-жоругу.

~una suyuna gitmek (бирөөнүн) ою менен болуу, каалаганын жасоо.

huylanmak 1.кабатырлануу, шектенүү, кооптонуу, тынчсыздануу. 2.кы- жырдануу, жинденүү, итатайы ту-

тулуу. 3.азоолонуу, тыбырчылоо, колго келбөө, үркүү (айбандар үчүн).

huylu 1үнөздүү. iyi ~ мүнөзү жакшы.

2.касиеттүү, жышааналуу. kötü ~ ur жаман жышааналуу/кара жол-

той шишик. 3.жүргөн-турганы бу- зук, кылык-жоругу тескери, көр- гөн-өскөнү жаман. 4.азоо, чалпоо,

үркөнчөөк. ~ at азоо ат. 5.ооз. курулай шектенген, эч кимге ишенбеген (киши). ~ ~ шектенип,

кооптонуп, элтеœдеп. etrafına ~ ~ bakmak эки жагына элтеœ-селтеœ карануу.   ~   huyundan   vazgeçmez

мак. ар кимде бар бир кыял, ал кыялды ким тыяр.

huysuz        тажаал,        бейжай,        албуут,

жаœжалчы, чыр.

huysuzlanmak  1.кыжырдануу,  жинде- нүү,тажаалдануу,  жаман  кыялын

көргөзүү. 2.баш ийбөө, сөз укпоо, тил албоо, тентек кылуу, шок- тонуу (балдар).

huysuzlaşmak        1.мүнөзү/кылык-жору-

гу/жүрүм-туруму бузулуу. 2.(ки-

чине балдар үчүн) чыргоолонуу.

huysuzluk,-ğu тажаалдык, бейжайлык,

албууттук. ~ etmek тажаалдануу, албууттануу. ~u tutmak жини/та- жаалдыгы кармай калуу.

huzme  1.тутам,  боо.  2.нур.  ışıldak  ~si

прожектор жарыгы.

huzur  1.тынчтык,  бейкуттук,  бейпил-

дик, көœүлдүн жайлыгы. ~unu bozmak тынчын алуу. ~ içinde жайма-жай, жай баракат, бейпил-

дик/бейкуттук ичинде. 2.көз ал- дында,   алдында,   маœда-йында.

~unuzda алдыœызда, каршыœызда.

herkesin ~unda элдин алдында. 3.эск. катышуу, орун алуу, болуу. bu sorunun çözümü için sizin ~unuz

şart бул маселенин чечилиши үчүн сиздин ал жерде болушуœуз зарыл. 4.эск. падыша отурган жер.

~a çıkmak падышанын алдына чыгуу. ~ evi карыялар үйү. ~ hakkı бир     маселени     караган/талкуу-

лаган  кишилерге  төлөнгөн  акча.

~unu kırmak тынчын алуу/кети- рүү. ~ ve asayış бейпилдик жана

тартип. ~ vermek тынчтык берүү. huzurlu тынч, жаймаай, бейпил. huzursuz 1.тынчы жок, кабатыр, кооп-

туу. 2.тынчы жок, күрү-гүүсү/ ызы-чуусу көп (жер). ~ olmak тынчы    кетүү,    кабатыр    болуу,

санаркоо.

huzursuzluk,-ğu 1.тынчы жоктук, каба- тырлык.   2.тынчы   жоктук,   ызы-

чуулуу (жер).

hücre 1.биол. ,  анат.   клетка. ~ özsuyu

клетка  суусу.  2.тар  бөлмө.  3.ка-

мера (түрмөдө). tek kişilik ~ жал- гыз кишилик камера. 4.ложа (театрда).

hücum  1.чабуул,  сокку,  кысым.  ~la almak чабуул менен алыш. uçak

~u   абадан   чабуул.   2.үйүгүшүү,

топтолуу, жыйылуу. 3.сын, сынга

 

 

 

 

 

hücumbot

hünerli

 

алуу. zleri gazetelerin ~una yol açtı сөздөрү газеталардын катуу сындоосуна учурады. 4.спорт ча- буул, уюшкан аракет. 5.сырд. с. ,

~! чабуул! алга! ~a geçmek чабу- улга  өтүү.  ~a  uğramak  чабуулга

учуроо.

hücumbot,-tu чабуул кемеси.

hükmen   1алыстын   чечими   менен.

2.шарт/жобо боюнча. pehlivan ~ yenildi балбан калыстын чечими менен жеœилди.

hükmetmek 1ийлик жүргүзүү, баш- каруу. 2.чечим чыгаруу, токтом/ өкүм кылуу. ceza ~ жаза кесүү.

hükmî өкүмгө байланыштуу.

hükûmet,-ti 1.өкмөт. ~ erka өкмөт мү- чөлөрү.  2.өкмөттүк  курулуштар,

башкаруу органдары. 3.өкмөттүк бийликтер турган имараттар, му- ниципалитет (кичине шаарларда).

~ bunalımı өкмөт кризиси. ~ darbesi өкмөттүк козголоœ. ~i devirmek/düşürmek  өкмөттү  кула-

туу. ~ kapı өкмөт үйү. ~ konağı өкмөттүк бийлик имараты (жер- жерлердеги).    ~i    kurmak    өкмөт

куруу. ~ merkezi баш калаа. ~ sürmek өлкөнү башкаруу.

hüküm,-kmü   1.өкүм.   mahkemenin   

соттун өкүмү. 2.эгемендик, бий- лик, башкаруу, өкүм. 3аани. bu işin ne var? бул иштин кандай

мааниси бар? 4.күч, доорон, таа- сир. kışın geçti кыштын күчү азайды, доорону бүттү. 5.ой, пи-

кир,  тыянак.  ~  vermek  1)пикир/

тыянак чыгаруу. 2)өкүм чыгаруу.

~ünce ...-ге ылайык, боюнча. kanun

~ünce        мыйзамга ылайык. geçmek 1)өкүмү жүрүү, мааниси/ таасири болуу. 2)доораны сүрүү,

күчүндө болуу. ~ giymek  соттон жазага  өкүм  кылынуу,  кесилүү.

~ünde   olmak  теœ/барабар   болуу,

сыяктуу     болуу,     ордун     алуу.

kaynata baba ndededir кайната ата катары. ~ü parasına geçmek ак- ча менен каалаганын жасата ала турган күчтө болуу. ~ sürmek 1)өкүм сүрүү, башкаруу, бийлик- те болуу. 2)кабыл алынган, кеœи- ри таралган. ~ süren kanaat кеœи- ри таралган пикир. 3үчү, таа- сири кайта элек.

hükümdar өкүмдар, башкаруучу, мо- нарх.

hükümdarlık,-ğı  1.өкүмдарлык.  2.мо-

нархия, империя, суверенитет. meşrutiyetçi ~ конституциялык монархия.  ~  etmek  өкүмүн/бий-

лигин жүргүзүү.

hükümlü  1үчүндө/жарактуу  болгон

(мыйзам,   жобо,   келишим  ж. б. ).

  1. 2.өкүм/токтом менен бекитилген, өкүм кылынган. 3.кесилген, жаза- га тартылган (кылмышкер). 

hükümran 1.башкаруудагы, бийлик- теги, эгемен. 2.башкаруучу, бий- лик ээси, өкүмдар.

hükümrank,-ğı бийлик, эгемендик. ~ı altında бийлик/эгемендиги ал- дында.

hükümsüz колдонуудан чыккан, жарак- сыз, өкүмү/күчү калбаган. bu yaza

~dür   бул   мыйзам   жараксыз.   ~

kılmak жараксыз кылуу, күчүн жоготуу.

hükümzlük,-ğü        жараксыздык,        жа-

раксыз деп табылуу, колдонуудан чыгарылуу.

hümanist, -ti гуманист.

hümanizm гуманизм.

hümayun 1.бактылуу. 2.падышага бай- ланыштуу/караштуу.  Saray H~

падыша сарайы. 3.муз. түрк музы- касынын бир ыргагы.

hüner өнөр, талант. ~ stermek 1)өнөр

көргөзүү. 2)өнөрү менен таœ калтыруу. ~ satmak өнөрлүү болуп көрүнүү.

hünerli  1.өнөрлүү,  таланттуу  (киши).

 

 

 

 

 

hünersiz

zünsüz

 

2.өнөр менен, талант менен жасалган (иш).

hünersiz 1.өнөрсүз, шыксыз, жөндөм-

сүз (киши). 2.өнөр талап кылбаган

(иш).

ngür: ~ ~ ağlamak өœгүрөп ыйлоо.

hüngürdemek 1.өœгүрөп/өкүрүп-бакы- рып ыйлоо. 2.мус. үнүн катуу чыгарып зикир чалуу.

hünkâr тар. өкүмдар, султан (Осман- лы Мамлекетинде султанга гана берилген наам).

hünnap,-bı бот.  жийде  (Zizyphus jujuba).

hür эркин, азат, көз каранды эмес, ба-

шы бош. ~ düşünce эркин ойлоо. ~ teşebbüs жекече демилге.

hürlük,-ğü   эркиндик,   азаттык,   бош-

тондук.

hürmet,-ti урмат, сый. ~le урмат менен, урматтап.      ~lerimle      урматым/

урматтоо менен (каттын аягына жазылган  сыпайыгерчилик  сөзү).

~ler  ederim  урмат  кыламын.  ~

etmek урмат кылуу, сыйлоо.

hürmetli        1.урматтуу,        кадырлуу.

2.шылд.    очойгон,   олчойгон.   ~ce

аябагандай чоœ. direk gibi bir boynu, ~ bir göğsü vardı бакандай жоон  мойну,  балканактай   көкº-

рөгº бар эле.

hürmetsiz урматсыз, кадырсыз, сыйсыз.

hürriyet,-ti эркиндик, боштондук, азат-

тык, эгемендүүлүк. ~e kavuş-mak эркиндикке жетишүү. ~ten mah- rum        etmek    эркиндигинен/азат-

тыгынан ажыратуу. basın ~i басма сөз эркиндиги. fikir ve inanç ~i көз караш  жана  ишеним  эркин-диги.

söz ~i сөз эркиндиги. ~i seçmek 1)эркиндикти тандап алуу, эркин- дикке чыгуу. 2)өзүнчө иш баштоо.

hürriyetçi 1ркиндикти сүйгөн. 2.саяс.

либерал.

hürya баары бирге, чогуу, жапырт. kapı

açılınca ~ içeri girdiler эшик ачыл- ганда жапырт ичкери киришти. ~ etmek   гүр   этип   (кирип   келүү,

туруп жөнөө ж. б. ).

hüsnühâl,-li өрнөктүү/жакшы жүрүш- туруш. ~ kâğı үлгүлүү жүрүш-

турушу тууралуу кагаз.

hüsnühat,-ttı каллиграфия, сулуу жазуу.

hüsnükuruntu шылд. куру кыял, иллюзия.

hüsnüniyet,-ti  ак  ниеттүүлүк,  ак  пе-

йилдүүлүк.

hüsnüyusuf бот. гвоздика (Dianthus barbatus).

hüsran 1.чыгаша, чыгым, коромжу, зыян. 2өœүл калуу, жоготуу, арман.  ~a  ramak  үмүтү  таш

кабуу, ою ишке ашпай калуу.

hüthüt: ~ kuşu зоол. сасык үпүп (Upupa epops).

hüviyet,-ti 1имдик. ~ cüzdanı кимдик күбөлүгү. ~ kar визит карты. 2.мүнөз, сапат. ~ almak мүнөзгө ээ

болуу.

zün,-z капа, кайгы, кейиш, муœ. ~ çökmek санаа басуу, чөгүп кетүү. ~

vermek        капа кылуу, кейишке салуу, муœайтуу.

zünlenmek  капа  болуу,  кайгыруу,

кейүү, муœаюу.

zünlü капалуу, муœайым, кайгылуу.

zünsüz бейкапар, кайгы-капасыз.

 

 

 

 

 

I        ılınmak

 

I

 

 

I, ı түрк алфавитинин он биринчи тамгасы.

ıcık: cıcığı баштан-аяк, быкый- чыкыйы толугу менен,  аœтарып- теœтерип, эч нерсе койбой, ичи-

тышы. ~ı cıcığı anlamak быкый-чыкыйынан/майда-чүйдө- сүнөн бери түшүнүп/билип алуу.

~ı cıcığı aramak 1)быкый- чыкыйын чукуу. 2)өтө кылдат текшерүү. ~ı cıcığı çıkarmak/

öğrenmek к.  ~ı cıcığı anlamak.

~ıcıcığını saymak (бирөөнүн) ар- касынан     ушактоо,     быкый-чы-

кыйын чубап чыгуу.

ıçkırık,-ğı к.  hıçkırık.

ıçkırma эчкирме, ычкырма, солуктоо.

ıçkırmak ычкыруу, эчкирүү, солуктап ыйлоо.

ığıl  диал.   ыгыл,  ык,  (суунун)  агымы/

нугу. ~ ~ жай, тынч (агуу). ~ ~ terlemek мончок-мончок тердөө.

ığranmak диал. ыргалуу, термелүү.

ığp, -bı 1.балык тору. 2.жалган, калп.

~ çekmek торду тартып чыгаруу. ~ çevirmek        калпты-чынды    койгу-

лаштыруу, алдоо.

ıh чөк! (төөнү чөгөрүү үчүн айтылган сырд. с. ).

ıhlamak 1.өхүлөп-ахылоо (чарчаган- дан, оорудан). 2.оор-оор дем алуу, күшүлдөө.

ıhlamur 1.бот. майда жалбырактуу ли- па (Tilia curopaea). ~ çiçeği липа- нын  гүлү  (чай  катары  колдону-

лат) .

ıhmak (төө) чөгүү.

ıkınmak 1.ыйынуу, ычкынуу (мис.  ич

катканда). 2.ыйынуу (төрөт маа- лында). 3.оор дем алуу, күшүлдөп- бышылдоо   (оор   жумуш   аткар-

ганда).   ıkına   sıkına   1)ыйынып-

ычкынып, кыйналып-кысталып. 2)кымырынып-кымтынып, тарты- нып. ıkınıp sıkınmak кыйналып- кысталуу, өзүн зордоо. ıkındı sı- kındı bir cevap veremedi кый- налып-кысталды, (бирок) бир жооп бере албады.

ıkıntı        ыйынма,        ычкынма,        ахалап- охоломо.

ıklamak 1.оор дем алуу, күшүлдөп-бы- шылдоо.  2.солуктап/эчкирип  ый-

лоо.

ıkm: ~ tıklım жыкжыйма. salon ~ tık- m  olm салон  жыкжыйма  то-

луптур.

ılgın бот.  жылгын (Tamarix).

ılgıt: ~ ~ жай, акырын-акырын (суунун

агышы, желдин согушу). ~ ~ esen seher yelleri акырын-акырын сок- кон таœ жели.

ılıca  1.кайнар  булак,  минерал/термал суу. 2.кайнар булактан мончо.

ılıcak жылуу, ыкчам (мис. суу).

ılık,-ğı жылуу. ~ hava жылуу күн/аба. ~ su жылуу суу. ~ yaş ысык жаш. ılıklaşmak   жылуу   тартмак,   жылымак

(мис. күн).

ılıklaştırmak жылытуу.

ılıkk,-ğı        жылуулук        (тике,        өтмө

мааниде).

ılım салмактуулук, токтоолук.

ılımak жылымак.

ılıman  геогр.        мелүүн.   ~   bölge/kuşak

климаты мелүүн аймак.

ılımlı  1.салмактуу,  токтоо,  оор  басы-

рыктуу. ~ davranış токтоо мамиле. 2.саяс. тарапсыз, жүйөөлүү, оор басырык.

ılımlık,-ğı  салмактуулук,  токтоолук, оор басырыктуулук, орундуулук.

ılınmak  1ылымак,  жылуу  тартмак

(мис. аба ырайы).

 

 

 

 

 

ılıştırmak

ısırgan

 

ılıştırmak чабыштыруу (ысык,  муздак сууларды).

ılıtmak жылытуу.

ıl к. yılkı.

ımızganmak  уйкусуроо,  уйкуоонун арасында болуу.

ıpıslak малма-чөлмө, чылгый. zü terden ~ olmuş жүзү терден малма- чөлмө болуптур.

ıpıssız  ээн  талаа,  эрме  чөл,  жан  жок жер.

ıra   1.мүнөз,   табият,   кулк.   2.белги,

сапат, касиет.

ırak I,-ğı ыраак, алыс. sesin ~tan gelir, yürek deler үнүœ ыраактан келет,

жүрөгүмдү тилет.

ırak  II,  -kı  муз. ыргак  (түрк  музы- касынын).

Irak                1.Ирак.        2.Иракка        тиешелүү/  мүнөздүү.

ırakgörür   астр.        1.дүрбү,    турнабай.

2.телескоп.

ıraklaşmak        ыраактоо,        узакташуу, алыстоо.

Iraklı ирактык (киши).

ırakk,-ğı ыраактык, узактык, алыстык.

ıraksak   мат. ,        физ. ,        биол.        бири-

биринен алыстаган/четтеген.  ~ dizi мат. четтеген катар. ~ merçek физ. чачыратуучу линза.

ıraksamak   ыраак   саноо/көрүү,   бир нерсенин болоруна ишенбөө.

ırgalamak ыргалтуу, терметүү.

ırgalanmak ыргалуу, термелүү, теœсе- лүү, күүлөө. gemimiz beşik gibi ırgalandı  кемебиз  бешик  сыяктуу

ыргалды.

ırgat,-tı   жалчы,   жалданып   иштеген кедей. ~ gibi çaşmak кул катары

иштөө. ~ pazarı жалчылар базары.

~        pazarına        döndürmek        астын- үстүн түшүрүү, чачуу.

ırgatk,-ğı   жардылык,   жалчылык.   ~ etmek жалданып иштөө.

ırk,-kı 1.тек, түп, ырк,раса. beyaz ~ ак

европеид   ыркы/расасы.   2.анат.

ооз. артерия. ~ ayrımı расалык бөлүп-жаруу, ыркчылык.

ırkçı расист, ыркчы.

ırkçılık,-ğı расизм, ыркчылык.

ırmak,-ğı дарыя, суу. ~ ayağı дарыянын куймасы.   ~   roman   ад.        роман-

эпопея.

ırz абийир. намыс. ~ düşmanı зордук- чу. ~ ehlî 1)намыскөй, чынчыл. 2)

ар-намыстуу, абийирдүү (аял). ~ ına geçmek/~ı bozmak (бирөөнү) зордуктап коюу. kırık абийир-

сиз, шүмшүк, уятсыз.

ı 1.физ.   жылуулук,  ысык  (энергия,

күч катары). ~ya dayanır ысыкка

чыдамдуу. ~ değişimi жылуулук алмашуу. ~ enerjisi жылуулук энергиясы.   2.температура,   ысык

даражасы. сал. hararet. diriksel ~ (айбандардын) этинин ысыктыгы. 3.ысык.  ~  cam кош айнек  (бири-

бирине металл алкак аркылуу бириктирилген эки катар айнек).

~ dam ооз.  мончо. ~ kuşak геогр.

тропикалык алкак. ~ yuvarı астр.

термосфера.

ısıl физ.  1.жылуулук, бөлºп чыгаруучу.

2.термалдык. ~ enerji жылуулук энергиясы.

ısındırmak 1.жылытуу, ысытуу. 2.өтм.

(бир нерсеге) жакындатуу, көндү- рүү, жатыктыруу (мис. бир ишке). ısınma  1.ысынма,  жылыма.  ~  koşusu

спорт ысынма чуркоосу (машы- гууга баштоодон мурда муундар- ды жибитүүгө арналган чуркоо).

2.бир нерсеге шыктуулук, кызы- гуу.

ısınmak  1.ысуу,  жылуу.  su  ısındı  суу

ысыды. 2.көнºº, жатыгуу, көңүлү жылуу, жактыруу. bu işe bir türlü ısınamadı   бул   ишке   эмнегедир

көœүлү жылыбай койду.

ısıölçer физ. ысыкөлчөр, калориметр.

ısırgan 1.( ~ otu) бот.  чалкан (Urtica).

  1. 2.тиштээк (айбан). 

 

 

 

 

 

ısırıcı

ıslak

 

ısırıcı 1.сайгылаган, чаккан, тикендүү (өсүмдүк). 2.тиштээк (айбан). 3.чымчылаган, чымыраткан, тоœ- дурган (суук). 4.сайгылаган, түк- түү (кийим). ~ bir dert сайгылаш- кан оору.

ısırık,-ğı 1.тиштелген/чагылган/кабыл- ган жер. kudus кутурган айбан тиштеген жер. 2.тиштем. bir ~ ekmek бир тиштем нан. 3.өтм. зыян, чыгым.

ısırmak 1.тиштөө, каап алуу. köpek çocuğu bacından ısırmış ит бала-

нын балтырын каап алыптыр. 2.чагып    алуу    (аары,     чиркей

ж. б. ). 3.сайылуу, сайгылоо (мис. түктүү кийим). 4.чымчылоо, чыйрыктыруу     (шамал,      суук).

dudak ~ эрдин кесе тиштөө (өкүнүүдөн). parmak ~ бармагын тиштөө   (таœ   калуудан).   ısıran

it/köpek dişini göstermez мак. кабаанак ит тишин көргөзбөйт. zü   ~   (бирөөнү)   кай   жерден

көргөнүн эстей албоо, өœº жылуу учуроо. seni züm ısırıyor, ama hatırlayamadım сен көзүмө жылуу

учурайсың, бирок кайдан көргөнүмү эстей албадым.

ısıtıcı  ысыткыч,  жылыткыч.  ~  lâmba

ысыткыч лампа.

ısıtma  1.ысытма,  жылытма.  ~   sistemi

ысытма системасы. 2.диал. безгек,

малярия.

ısıtmak ысытуу, жылытуу. ısıtıp ısıtıp önüne koymak эски нерсени жаœы

катары көргөзүү.

ıska арго жаза/сая кетүү, зыянга/чы- гымга   учуроо.   ~   geçmek   арго

1)мээлеген жерге тийбөө, жаза/ сая кетүү. 2)маани бербөө, капа- рына албоо.

ıskala 1.муз. гамма. ~ yapmak гамма ойноо. 2.шкала. ampermetrenin ~sı амперметрдин   шкаласы.

ıskalamak   арго   1.жаза/сая   кетирүү,

максатына жете албоо, аракети текке        кетүү. 2.маани бербөө, капарына албоо.

ıskarmos  I  зоол.    сфирена  (Sphyraena sphyraena).

ıskarmos II 1.кеменин кабырга жыгач-

тары. 2. кайыктын калак тагылчу жери.

ıskarta 1.(карта ойнунда) ашыкча кар-

талар. 2.наркы түшүрүлгөн товар.

~ya çıkarmak жараксызга чыгаруу.

~ya çıkmak жараксыз/  керексиз

болуу. ~ mal керексиз товар.

ıskonto  1.соода  арзандатуу,  баа  тү- шүрүү.  2.фин.        пайыз   түшүрүү.

  1. 3.ооз. (айрым сөздөрдү) кулагы- нын сыртынан кетирүү, капарына албоо.  bu  sözleri  ~  ile  dinle  бул 

сөздөрдү кулагыœын сыртынан кетир. ~ etmek/yapmak 1)баасын түшүрүү.      2)айрым      сөздөрдү

укпамышка салуу.

ıslah  1.оœдоо,  жакшыртуу,  түзөлтүү, реформа. ceza evlerinin ~ı түрмө-

лөрдүн жакшыртылышы/рефор- масы. 2.түзөлтүү, оœ жолго салуу, кайра тарбиялоо. ~ olmaz оœолбой

турган. 3.тукумун жакшыртуу, кыйыштыруу. tohum istasyonu урук   кыйыштыруу/асыл   тукум-

даштыруу станциясы. ~ etmek 1)жакшыртуу, оœдоо, түзөлтүү. 2)өтм.  оœ жолго салуу. ~ evi кай-

ра тарбиялоо/түзөтүү колония- лары (жашы жете элек балдар- ды).  ~  olmak  реформа  жасалуу,

оœолуу.

ıslahat,- жакшыртма, түзөтмө рефор- ма.   ~   yapmak   реформа   жасоо,

түзөтүү.

ıslahatçı реформачы, реформист.

ıslahhane к.  ıslah evi.

ıslak суу, суулуу, нымдуу, кургай элек.

~ bez cуу чүпүрөк. ~ yer нымдуу жер. ~ karga/çan 1)сууга түшкөн

чычкандай, малма-чөлмө суу бол-

 

 

 

 

 

ıslakk

ışık

 

гон. 2)арго коркок, көлөкөсүнөн корккон. ~ kargaya/sıçana dönmek сууга түшкөн чычкандай болуу, суу өтмө катарынан өтүү.

ıslakk,-ğı суулуулук, нымдуулук.

ıslanmak  суу  болуу.  iliklere  kadar  ~

өтмө катарынан өтүп суу болуу.

ıslatmak  1.суу  кылуу,  сууга  чылоо.

2.арго   сабоо,  төпөштөө.  3.өтм. ,

этн. суулоо, майлоо (жаœы алган кийим        үчүн бирөөлөргө тамак берүү,  жуу).

ısk,-ğı 1.ышкырык. ~ çalmak 1ш- кыруу. 2)(жылан) кышылдоо. 3)(бирөөнү)   ышкырып   чакыруу.

~la şar tutturmak бир ырды ышкырып чалуу.

ısklamak 1.(бирөөнү) ышкырып чакы-

руу. 2.(бирөөгө) ышкырып протест көргөзүү.

ısklı  1.ышкырыкчыл.  ~  ünsüz  грам.

шуулдама үнсүз. 2шкырык сы- яктуу угулган.

ısmarlama 1.заказ. 2.заказ менен тигил-

ген. ~ ayakka заказ менен тигил- ген туфли. 3.өтм. эптеп-септеп жасалган (иш).

ısmarlamak 1.заказ берүү. elbise için kumaş ışmarladım көйнөк үчүн кездемеге  заказ  бердим.  2.  (би-

рөөлөргө) тамак алып берүү. bu- gün yemekleri ben ısmarlayacağım бүгүн     тамактарды     мен     алам.

3.(бирөөгө) тапшыруу, табыштоо, аманат кылуу. baban seni bana ıs- marla атаœ  сени  мага  табыш-

тады. 4.кеœеш/буйрук берүү. ben sana böyle mi ısmarlaştım? мен сага   ушинтип   буюрдум   беле?

Allaha ısmarlak! жакшы калы- œыз! (Кудайга аманат/тапшыр- дык!) (коштошуу сөзº).

ıspanak,-ğı 1.бот. бакча козу кулагы (Spinacia oleracea). 2.арго дөөдүр, дөөпөрөс, макоо.

ıspatula шпатель, күрөкчө.

ıspazmoz спазма, калтырап-титирөө. ~a tutulmak калтырак басуу.

ısrar   кысым,   көшөкөрдүк.   ~   etmek

көшөрүп сурануу, акидей асылуу, айтканынан кайтпоо.

ısrarla көгөрүп, көшөрүп, айтканынан

кайтпай, акидей асылып. ~ istemek

көгөрүп туруп алуу.

ısrarlı        көгөргөн,        көшөргөн,        акидей

асылган.

ıssız 1.ээн, жапан, элсиз. ~ gece көзгө сайса көрүнгүс түн. ~ ada ээн арал.

2.ээси жок.

ıssızlaşmak  ээндөө,  ээн/элсизуртсуз калуу.

ıssızlık,-ğı 1.ээндик, элсиздик. 2.жалгыз-

дык. ~ çökmek ээн/элсиз калуу.

ıstakoz зоол.  омар (Homarus vulgaris). ~

gibi кыпкызыл.

ıstampa 1.штамп, мөөр. 2өөр кутусу.

ıstavros к.  istavros.

ıstırap, -bı кыйноо, азап, жабыр, жапа. ~ çekmek кыйноо/азап тартуу, жа- быркоо,  жапа  чегүү.  ~  vermek

кыйноо тарттыруу.

ıstıraplı кыйноо ичинде, азаптуу, оор, кыйын. ~ günler кыйноо ичинде-

ги/кыйналыштуу күндөр.

ışık 1.жарык, нур, шоола, от. ay ай- дын  жарыгы.  2.жарык  кылганга

жараган жабдуулар. odaya ~ ve- rildi        бөлмөгө жарык берилди. 3.өтм.  жүздөн байкалган от, сү-

йүнүч, жарык маанайлуулук. bü- tün zlerden mânalı ~lar çradı бардык   көздөрдөн   от   чачырап

турду. 4.өтм. жол көргөзгөн, ил- хам берген, айдыœдаткан (киши, чыгарма,  пикир,  ой  ж. б. ).  5.сү-

рөт жарык/айдыœ жер. ~ almak жарык көрүү/тийүү/түшүү.  bura- pek az gün ~ ar бул жерге жа-

рык аз тиет. altında 1)жарыгы алдында. 2)өтм. таасири алдын- да.   ~   araçları   1)жарык   берген

жабдуулар.   2)оптикалык   курал-

 

 

 

 

 

ışıkçı

ızgara

 

дар. ~ bilgisi физ. оптика. doğ- rulum/ yönelim бот. фототропизм.

~   geçirmez   жарык   өткөрбөс.   ~

dökmek нур төгүү, жарык чачуу. ~ çüm бот. фотосинтез. ~ s- termek өтм. жол көргөзүү, багыт-

тоо. ~ işareti жарык сигналы. ~ kaynağı жарык булагы. ~ kırılması физ.   жарыктын  сынышы.  ~  küre

астр. фотосфера. ~ saçmak жа- рык/нур/ шоола чачыш. ~ soğur- ması жарыктын жутулушу. sön-

dürmek жарыкты өчүрүү. ~ şuası жарык шооласы.  ~ tutmak 1а- рык   берүү/кылуу.   2)өтм.    жол

көрсөтүү, жолго салуу. ~ vermek жарык берүү. yakmak жарыкты күйгүзүү/жагуу.      ~      yılı/senesi

астр. жарык жылы. ~ yuvarı фо- тосфера.

ışıkçı театр, кино электрик.

ışıklandırma  жарык  берме,  иллюми- нация.

ışıklandırmak   жарык   берүү,   айдыœ-

датуу.

ışıklanma жарык алма, иллюминация.

ışıklanmak жарык алуу, айдыœдануу.

ışıklı  1.жарык,  жарыгы  бар,  айдыœ.

2.жакшы жарык көргөн/берилген. 3.жарыктуу,  жарык  алдында  жа-

салган. ~ reklâm жарык алдында- гы реклама. ~ trafik işareti жарык- туу жол белгиси.

ışıkölçer физ. жарыкөлчөр, фотометр.

ışıksız  1.жарыксыз,  караœгы,  жарыгы жок. 2.жарык көрбөгөн, жарыктан-

дырылбаган (жер, бөлмө ж. б. ).

ışıl:  ~  ~  жарк-журк,  жаркырап.  ~  ~ bakmak күлүœдөп/күлмүœдөп ка-

роо. ~ ~ ışımak жаркырап жануу. ~

~ parlamak миœ кубулуу, түркүн түстүү нур төгүү.

ışıldak,-ğı 1.прожектор. 2.диал. жаркы- рак, нур/от чачкан, жанып турган (нерсе).

ışıldamak жаркыроо, жануу, от/нур/ шоола        чачуу. yıldızlar ışıldar жылдыздар жаркырайт.

ışıl 1.жаркырак, жарык, нур, от. 2.бүл- бүлдөк, көрүнөр көрүнбөс шоола, алыстан өчүп -жанган от. ~ ile bak-

mak (көздөрү) жалжылдап кароо.

ışıltılı 1.жаркыраган, жалжылдаган, нурдуу. 2үлбүлдөгөн, шоолалан-

ган, өчүп-жанган.

ışımak нур/шоола чачуу, жаркыроо, жалтыроо.

ışın 1.физ. нур, шоола. ~ demeti шоола тутамы. alfa ~ları альфа нурлары. güneş ~ları күндүн нурлары. rönt-

gen ~ları рентген нурлары. 2.жа- рык (мис. күндүн). 3.бүлбүлдөгөн, өчүп-жанган от. 4.мат.  радиус. ~

bilimci радиолог.  ~ bilimi радио- логия. ~ tedavisi радиотерапия.

ışınım физ. радиация, нур өткөрүү.

ıtır,-trı 1.атыр, жыпар, аœкыган жыт.

2.эссенция, духи. 3.(~ çiçeği) бот.

герань   (Geranium).   ~   yağı   роза

майы.

ıtırcı атырчы, парфюмер.

ıtırlı жыпар жыттуу, атырлуу.

ıtrî к.  ıtırlı.

ıtriyat,-tı        1.жыпар        жыттуу        заттар.

2.парфюмерия.

ıtriyatçı 1.атырчы, косметика, парфю- мерия саткан киши. 2. косметика/ атыр/парфюмерия  дүкөнү.

ıvır: ~ zıvır 1.ыпырыпыр, майда- барат, баасыз, болор-болбос нер- селер. 2.болбогон, керексиз, маа-

нисиз сөздөр.

ızbandut  лөкүйгөн/закыйган/олбурлуу

(киши). ~ gibi тоодой, үйдөй, ла-

кыйган, бакыйган (киши).

ızgara 1.отко какталып бышырылган эт,   шишкебек.   2.этти,   балыкты

ж.б. отко кактап бышыруу жолу. 3.грилл. 4.(суу түтүктөрүндө) кир тоскуч темир.

 

 

 

 

 

İ        ibibik

 

İ

 

 

İ,i        түрк        алфавитинин        он        экинчи тамгасы.

iade 1.кайтаруу, кайта кайтарып берүү.

2.калыбына/ордуна келтирүү, жа- œылоо. ~i itibar кадыр-баркын ка-

лыбына келтирүү, акталуу. ~i sıhhat ден-соолугун калыбына келтирүү. münasebetlerin ~si дипл.

байланыштардын кайрадан жаœы- ланышы. 3.албоо, баш тартуу, кай- ра жөнөтүү. ~ etmek 1) кайтарып

берүү. 2) (бир жасалган иштин) жообун берүү. dava ~ etmek доону кайра кароо үчүн кайтаруу.

iadeiziyaret   зыяратка   зыярат   менен жооп берүү.

iadeli 1. ~ taahütlü кабарлуу кат (тап-

шырылганы тууралуу кабар бери- ле турган). 2. ад. бир куплеттин аяккы  сабы  кийинки  куплеттин

баш сабы болгон бейт түрү.

iane 1.эск.  жардам. ~ vermek (акчалай)

жардам  берүү.  2.  кайыр,  садага

(колунда жоктор үчүн). ~ toplamak кайыр топтоо. ~ etmek 1) жардам  берүү.  2)  кайыр,  садага

берүү.

iaşe 1.тамак берүү, тойгузуу, азыкү- лүк  менен  камсыз  кылуу,  багуу.

2.тамак-аш, азык-түлүк. ~ madde- leri азык-түлүк заттары. ~ etmek тамактандыруу,      азыктандыруу,

тойгузуу, тамак берүү, багуу, азык-түлүк менен камсыз кылуу.

iba  баш  тартуу,  четке  кагуу,  кабыл

албоо.

ibadet, -ti 1.ыбадат, сыйынуу, табынуу.

2.баш ийүү, моюн сунуу, культ. ~

etmek 1) сыйынуу, жалынуу, жал- баруу. Allaha ~ etmek Кудайга сы- йынуу. 2) башын ийүү, жүгүнүү.

ibadetgâh,        ibadethane        ыбадаткана,

сыйынуу жери, храм.

ibadullah 1. эск.  Теœирдин кулдары, эл.

2. өтм. көп, мол, белден, кокодон, саман. pazarda bak ~ базарда балык кокодон (көп).

ibahat, - уруксат, жол бериш. ~ etmek

жол/уруксат бериш.

ibare  1.сөз,  сүйлөм,  фраза.  bu  ~den

mesele açıkça anlılıyor ki бул сөздөрдөн маселе ачык көрүнүп турат.     2.(текстте)     параграф,

абзац. 3.алынты, шилтеме, цитата.

~yi mak фразаны ачыктоо.

ibaret,-ti        (-дан)        турган,        түзүлгөн,

(менен) чектелген. ~ kalmak ... - дан гана турган, ... менен гана чек- телген.  heyet  on  kişiden  ~  деле-

гация он кишиден турат. ... dan ~ olmak 1) -дан туруу. 2) маани- сине  келүү.  mesele  bundan  ~tir

маселенин төркүнү ушунда/ мааниси ушунда жатат.

ib’at,   -dı   1.оолактатыш,   узактатыш,

(кызматтан) алыш. 2.сүргүнгө айдатыш, жер которуш. ~ etmek 1) (кызматтан)     алуу/узакташты-

руу. 2) куугун жасоо, сүрүү, көчүрүү.

ibate 1.баш калкалатуу, башын баты-

руу, калкалоо. 2.ук. баш калка- лама. 3.аск. жайгаштырма (аскер- лерди). ~ etmek 1) түнөтүү, башын

батыруу. 2) ук. баш калкалатуу, жан сактатуу. 3) аск. (бир жерге) жайгаштыруу.

ibda, эск. жаратуу, жоктон табуу, ойлоп табуу. ~ kabiliyeti ойлоп табуучулук,  чыгармачылык  шык.

~ etmek (жаœы нерсе) ойлоп табуу.

ibdaî оригинал, нукура.

ibibik,-ği        диал.        зоол.        сасык        үпүп

 

 

 

 

 

ibik

icat

 

(Upupa epops).

ibik, -ği 1.(куштарда) таажы. 2.анат.

сөөктүн  ашташкан  жери.  3.упчу.

4.ооз. бурч, уч, кыйыр, чет. ~ini kaldırmak чокчоœдоо, чатак чы- гаруу, чоœ чыгуу.

ibikli таажылуу.

ibiş  1.Ибиш  (орта  (к. )  оюнунда  же куурчак  театрында  келесоо  ча-

лыш персонаж). 2.ооз. келесоо, кеœкелес. ~ gibi келесоо чалыш, дөөпөрөс.

iblâğ эск. 1.жеткирүү, улаштыруу, ка- бар берүү, айтып баруу (саламды, сөздү). 2. санын көбөйтүү/артты-

руу. 3.жөнөтүү, жиберүү. ~ etmek 1)жеткирүү, улаштыруу. 2)са- нын/көлөмүн        көбөйтүү/артты-

руу. 3) жөнөтүү, жиберүү.

iblis 1.шайтан. 2.өтм.  алдамчы, арам- заа,   шүмшүк,   шайтан,   айлакер

(киши).

ibne        орой        кызтеке,        кош        жыныс

(пассивдүү сыœар).

ibniharem арам сийдик, никесиз туул- ган.

ibra   1.кечүү   (карызынан),   куткаруу

(жазадан), бошотуу (жоопкерчи- ликтен, милдеттен). 2.тил кат, квитанция (толук эсептешип бүт-

көнү тууралуу). 3. актоо, реабили- тация. 4.ооз. айыгуу,  шыбаа бо- луу.  ~  etmek  1)  (бирөөнүн)  ка-

рызынан кечүү, жоопкерчиликтен куткаруу. 2) актоо. 3) айыктыруу.

~ kâğı квитанция.

ibraname ук. 1.акталуу кагазы, тил кат.

2.квитанция.

Ibranca к.  İbranîce .

İbranî        иудей        (мурун        еврейлерге берилген ат).

İbranîce к.  1.эски еврей тили, иврит.

2.ивритче.

ibraz эск. көргөзүү, ортого коюу, чыга- руу.  ~  etmek  көргөзмөк,  ортого

чыгармак.

ibret,-ti 1.сабак, тажырыйба (бир окуя- дан чыгарылган), өрнөк, эскертүү.

~i âlem için элдин баарына сабак

болуш үчүн. 2.ооз. начар, кызык, таœ калычтуу, тири укмуш. ~ almak сабак алуу, тыянак чыгаруу,

эсинен   кеткис   болуу.   ~   olmak

сабак болуу.

ibreten   сабак/өрнөк/эскертүү   болсун

деп.

ibrik,-ği кумган. gümüş ~ күмүш кум- ган.

ibrikçi, ibriktar тар. кумганчы (сарай- дын таштек, кумган сыяктуу иштерин караган кызматчысы).

ibrişim 1.чыйратылган жибек жип (тикме/сайма үчүн). 2.жибек. ~ saçak жибек чачы. ~ kurdu жибек

курт.

icabet, -ti 1.макул болуу, кабыл алуу, айтканга көнүү. 2.чакырык / үн-

дөөнү кабыл алуу. ~ etmek 1а- кул болуу. 2)чакырыкты кабыл алуу.

icap,-1.керектөө, зарылдык, ыктыяж, муктаждык, талап. var керек/ ыктыяжы бар. 2. лог.  тастыктоо,

ырастоо, тууралоо. 3.грам. ырас- тоочу түр. ~ında керек/зарыл бол- со. ~ına bakmak 1)керегин жасоо,

шартына кароо. 2)арго ишин бү- түрүү, өлтүрүү, жок кылуу, көзүн тазалоо.    ~    etmek    керек/зарыл

болуу.

icar  1.ижара,  кире,  аренда.  ~a  vermek

ижарага/киреге  берүү.  2.ижара/

кире акысы. ~ etmek ижарага/ арендага берүү.

icat,- 1.ачылыш, табылга, ойлоп чы-

гарыш. 2үзүү, жаратуу, чыгар- мачылык. 3.ойдон чыгаруу, ... дай көргөзүү.  ~  çıkarmak  1)  жаман

жолго түшүү, жаман кылыко- рук көрсөтүү. 2) керексиз жерден маселе    чыгаруу.    ~    etmek    1)

ачылыш  жасоо,  биринчи  болуп

 

 

 

 

 

icatçı       

 

ойлоп чыгаруу. 2) чын сыяктуу көргөзүү.

icatçı ачылыш жасаган, ойлоп тапкан

(киши).

icaz эск. кыска, так. ~ etmek кыскартуу, жыйынтыктоо.

icazet, -ti эск. 1.уруксат, жол бериш. 2. ук. бекитүү, ратификация. 3.дип- лом, күбөлүк. 4.макул, жарайт, бо-

лот. ~ almak 1)уруксат алыш. 2)диплом алыш.

icbar эск.  зордоо, мажбурлоо, аргасыз

кылуу.

icik: ~ ciciği к.  ıcık-cıcık.

icmal, -li кыскача жыйынтык. ~ etmek

кыскартып жыйынтыктоо.

icra 1.аткаруу, орундоо, ишке ашыруу.

~ dairesi аткаруу органы. ~ hukuku

ук. административдик укук. ~ komitesi аткаруу комитети. ~ kuvveti  аткаруу  күчтөрү.  2..муз.

аткаруу (музыкалык чыгарманы). 3.ук. аласа-бересе иштерин кара- ган  сот  органы.  ~  emri  аткаруу

буйругу. ~nın iadesi соттун өкүмүн жокко чыгаруу/жоюу. ~ etmek 1)(бир  ишти)  аткаруу,  орундоо,

жасоо. 2)(бир музыкалык чыгар- маны) аткаруу. 3)ук. (сот өкү- мүн) ишке ашыруу. ~ heyeti 1) ат-

каруу комитети. 2) музыканттар тобу. ~ memuru карыздарды жый- ноочу агент. ~ya vermek аласасы

бар кишинин береселүүнүн үстү- нөн доо ачышы.

icraat,- (icraнын көпт. т. ) жасалган/

аткарылган иштер. -ta bulunmak ар түрдүү иштерди аткарыш. ~a geçmek ишке киргизилиш, иштей

башташ.

iç,-çi 1.ич, ички (ар кандай нерсенин ич бөлүгү,  тыш  сөзүнүн  каршысы).

evin ~i үйдүн ичи. ceketin ~ cebi жакеттин ички чөнтөгү. parti ~i muhalefet партия ичиндеги атаан-

даштык. şehir ~i otobüs шаар ичин-

де жүргөн автобус. 2.ички көœдөй, канал. kutunun ~i кутунун ичи. borunun ~i түтүктүн ичи. 3.кабык- тын алды, өзөк, данек. ağan ~i дарактын ичи. ceviz ~i жаœгактын данеги. ekmek ~i нандын  жумша- гы. 4.фарш, ич. mantının ~i манты- нын эти/ фаршы. 5.(бир нерсенин) оюк тарабы. avuç ~i ууч ичи. tabağın ~i табактын ичи. 6.ички, ичтен кийилген (кийим). ~ çamır ич кийим. ~ gömleği ич көйнөк. 7.ички органдар (адамдын, айбан- дардын). ~ hastakları ички оору- лар. ~i rmek ичи өтүү. 8.ич, көœүл,   рух,   ички   дүйнө,   жүрөк.

~imizdeki sevinçleri, kederleri pay- lacak  insan  nerede?  ичибиздеки

сүйүнүчүбүздү, күйүнүчүбүздү теœ бөлүшө турган киши кайда?

~imde hafif bir ümit vardı ичимде

бүлбүлдөгөн бир үмүт бар эле. 9.орто, борборго эœ жакын. ~ kale ички  чеп.  ~  kapı  ички  эшик.  ~

Anadolu Ички Анадолу. 10.ички, өлкөнүн ичиндеги. ~ İşleri Bakan- ğı Ички Иштер Министирлиги. ~

ekonomik durum ички экономи- калык  абал.  ~  harp  ички  согуш.

~inden    1)    ичинен,    ортосунан.

araba tarlanın ~inden geçti араба талаанын ортосунан өттү. 2) ара- сынан.  ~imizden  biri  арабыздан

бирөө. 3) өз ичинен, өзүнө өзү, үнүн чыгарбай. ~inden gülmek ичинен  күлүү.  ~ler  ası  жүрөк

титиреткен, муœдуу, кайгылуу, адам чыдагыс. ~ açı мат. ички бурч. ~ açıcı көœүлдү ачкан, ша-

йыр, көœүлдүү. ~i açılmak көœүлү ачылмак. ~ mak көœүлдү ачуу, кайгы-капаны унуттуруу. ~ini aç-

mak 1)оюн/сырын бөлүшүү, сы- рын айтуу. 2)(бирөөнүн) көœүлүн көтөрүү, капасын жазуу. ~ ağ

1)ич  оору. 2)санаа,  кайгы,  ичтен

 

кыйналыш. 3)ооз. азапка салган, жапа чектирген (киши). ~ine al- mak 1)ичине алмак/камтымак. 2)(бир нерсени) ичине соруп/си- œирип алмак. ~i almamak 1)ичине жакпоо, сиœдире албоо (мис. тамакты). 2)көœүлүнө барбоо, жипкирүү. ~ asalak биол. эндопа- разит, ичтен жеген мите.~ine ateş düşmek ичи өрттөнүү (кайгыдан, жоготуудан). ~ine atmak 1)ичине көмүү, ичинен кайгыруу. 2)(кай- гысын, кыйналышын) эч кимге билгизбөө. ~ine atmamak (бир нерсени) жүрөгүнө жакын кабыл албоо, кайдигер кароо. ~ bağlamak (мөмө) түйүлүү, мөмө байлоо. ~i başka dışı başka ичи башка, тышы башка, эки жүздүү. ~ bkalım геол. эндоморфизм. ~ine baygın- klar çökmek ичи бышуу. ~i bayılmak (ачкалыктан) ичи ичине жабышуу/өзөрүп калуу. ~ini bayıltmak 1)(таттууну көп же- генден) жүрөгү айлануу. 2)тажа- туу, жадатуу (көп сүйлөп). ~i beni yakar, dışı eli/seni yakar ичи мени күйгүзөт, тышы элди күйгүзөт (тышкы көрүнүшү жакшы, мүнөзү жаман эки жүздүү киши жөнүндө).

~ine bir kurt düşmek/ ~ini bir kurt kemirmek/ yemek ичине бүлүк түшүү, шек саноо. ~ini boşaltmak 1)ичиндеги сырын төгүү. 2)(бир нерсени) айтып, мойнуна алуу, жеœилдөө. ~ lge ички аймак. ~ bulandırıcı жүрөк айланткан/ жипкирткен. ~ini bulandırmak жү- рөк айлантуу, жипкиртүү, жийир- кендирүү. ~i bulanmak 1)жүрөгү айлануу, жипкирүү, жийиркенүү. 2)(бирөөнү, бир  нерсени) жек көрүү. ~ bulantı жүрөк айланма, куску келме. ~i burkulmak 1)ичи/ жүрөгү сыздоо. 2) жүрөгү оозуна капталуу    (корккондон).    ~i    cız

demek/etmek ичи тыз дей түшүү. ~ çamırı ич кийим. ~ çekmek 1) үшкүрүү, улутунуу, онтолоо, күйүп-бышуу. 2) куса  болуу, са- гынуу, жабыгуу. ~i çekmek (бир нерсени) эœсөө, күсөө, самоо. ~ine çekmek ичине тартуу, демин ичине алуу. ~ini çekmek үшкүрүү, улутунуу. ~i Cifit çarşı ичи бузук/арам (киши). ~inden çıka- mamak (бир иштин) ичинен чыга албоо, башы катуу, айласы кетүү.

~inden çıkılmaz ичинен чыгылбай турган/чиеленген (иш). ~inden çıkılmaz bir hâl ичинден чыгылбай турган абал. ~inden çıkmak (бир иштин) ичинен чыгуу, жолун табуу, (бир маселени) чечүү. ~ini dağlamak намысына тийүү. ~i dar ичи тар. ~i daralmak ичи таруу. ~i dayanmamak 1)чыдамы түгөнүү, чыдай албай кетүү. 2)ичи күйүү, көрө албоо. 3)түтпөө, каршы тура албоо (мис. баланын сураны- чына). ~ine dert olmak ичине дарт болуу, ичине түшкөн курт болуу.

~i dışı bir ичи-тышы бирдей. ~i dışına    çıkmak   ичи    аœтарылмак

(кусканда).  ~inden  doğmak/gelmek

көœүлүнөн     келүү/чыгуу.     ~ine

doğmak алдын ала сезүү (бир нерсенин болорун). ~ine dokunmak катуу тийүү, капа кылуу. ~ donu

дамбал, ыштан (<ич тон). ~ini dökmek ичин төгүү, ичиндегисин төкпөй-чачпай айтып берүү. ~ de-

niz ички деœиз. ~ deri бот. эндо- дерма. e doğma алдын ала сезүү, аян берүү, жүрөгү сезүү. ~e dönük

психол. түнт, киши менен иши жок, өзү менен өзү. ~ döllenme ичтен чаœдашуу, ичтен тукумда-

шуу. ~i dönmek жүрөгү айлануу. ~ nya ички дүйнө (адамдын). ~i erimek   катуу   капа   болуу,   ичи

сыздоо. ~  etmek өзүнө ыйгарып/

 

сиœирип  алуу.  ~ine  etmek/sıçmak

(бир нерсени) бузуу, ойрон кылуу.

~   evlilik  өз  уруусунан  бирөөнө

үйлөнүү, эндогамия. ~i ezilmek 1)ичи кабышуу (ачкалыктан). 2) жүрөгү кысылуу. ~ geçirmek улу-

тунуу,   үшкүрүнүп-бышкырынуу.

~inden geçirmek ичинен ойлоо. ~ geçit   туннел.   ~i   geçmek   1)көзү

илинип кетүү, чырм эте калуу. 2)алдан-күчтөн таюу, дармансыз болуу.  3)(карылыктан)  кайдигер

болуу, эч нерсеге кызыкпоо. 4)(мөмөлөр жөнүндө) катуу бышып/бузулуп кетүү. ~inden geç-

mek 1)арасынан өтүү. 2)оюна/ эсине келүү, ойлоп коюу. ~ine geç- mek ичине өтүп кетүү. ~i geniş ичи

кеœ, кебелбеген, ноюбаган (киши).

~ gıcıklamak 1)ичин кытыгылоо, ички  сезимдерди  ойготуу.  2)жин

келтирүү, жүрөкзаада кылуу. ~ gıcıklayıcı сезимдерди козгогон, кумарланткан,  дегдеткен.  ~i  git-

mek 1)ичи өтүү, ашказаны бузу- луу. 2)аябай эœсөө, самоо, көзү түшүү. ~i götürmemek ичи түтпөө,

кыя албоо. ~ zlem ичтен байкоо.

~inden lmek ичинен күлүү, табалоо.  ~  güvey  күч  күйөө.  ~

güvey girmek күч күйөө болуп кириш. ~ güveyden/ güveyinden hâllice   тамаша   күч   күйөөдөн

бетер, эптеп-септеп күн көрмөй. ~ hastaklar uzmanı терапевт. ~ hat 1)журт   ичи  транспорт   түрлөрү.

2)журт ичи телекоммуникация. 3)имараттын ички телефон байла- нышы. ~ hizmet ички кызматтар/

сервистер. ~i hop etmek жүрөгү болк этүү (капысынан уккан кабардан  же  корккондон).  ~ine

zün çökmek ичи кайышуу, капа- лануу, көœүлү чөгүү. ~i ısınmak ичи жылуу, жактыруу  (бирөөнү).

~    e    1)ичти-тышты,    биринин

ичине бири коюлган. ~ içe kutular биринин ичине бири салынган кутулар. 2)биринен бирине өтмө (бөлмөлөр). 3)жакшы мамиле, эриш-аркак болуу. ~i içine geçmek кабатыр болуу, санааркоо. ~i içine sığmamak ичи ичине батпооити битине батпоо (абдан катуу сүйүнүчтөн). ~ten ~e ичтен, жашы- руун, тымызын. ~i ~ine batmak ичине батып кетүү, өкүнүү. ~i içini yemek өзүн өзү жектөө/жемелөө, бушайман болуу (бир нерсе ко- лунан келбегенде). ~ine işlemek катуу таасир берүү. ~i kabarmak 1)жүрөгү айлануу, кускусу келүү. 2)муунуу, тамагы кысылуу (ый- дан). 3)толкундануу, сыймык- тануу, өрөөпкүү. ~i kabul etmemek ичине жакпоо, көœүлү айлануу (тамактан). ~i kalmak к. ~i kabarmak. ~i kan ağlamak/ ~inden kan gitmek ичинен кан өтүү/ кетүү. ~ kapak ички капкак, титул барагы (китептин). ~i kapanmak капалануу,    кайгыруу,    сагынуу.

~e/ine        kapanık психол. түнт, сырын айтпаган, көп сүйлөбөгөн,

кырс (киши). ~ine kapanmak түнт болуп кетүү, өзү менен өзү болуу.

~i kararmak ичи өрттөнүү, өкүнүү, көœүлү чөгүү, үмүтү өчүү. ~i kazınmak/kıyılmak    абдан    ачка

болуу, өзөгү караруу. ~ini kemir- mek (бир ой/ санаа) жанын жай алдырбоо, тынчтык бербөө. ~inden

konmak ичинен сүйлөө. ~ lâstik ички дөœгөлөк, балон. ~ mimar декоратор, интерьер-архитектор. ~

lanı (Османлы Императорлу- гунда). 1) (сарайда) мамлекеттик кызматтар     үчүн     тарбияланган

балдар. 2)гаремге кирүүгө акылуу эркек. ~ pazar экон. ички базар. ~ politika    ички    саясат.    ~    sal

физиол.  ички секреция, эндокрин.

 

 

 

 

 

iç        içeri

 

~ salgı bezleri эндокрин бездери. ~ ses линг. сөз ичиндеги тыбыштар.

~   ses   şmesi   синкопа.   ~   ses

türemesi эпентеза. ~ sıkıntı эрик- ме, зерикме. ~ sıkıntı çekmek 1) эригүү, зеригүү. 2) үшкүрүнүү. ~

sıkıntı vermek зериктирмек, тажатмак. ~ sürdürücü ич өткө- рүүчү   (дары).   ~inden   okumak

1)ичинен (үн чыгарбай) окуу. 2)ичинен сөгүп-сагуу. ~ organlar ички  органдар.  ~ine  öyle  gelmek

ичинен сезүү, көзү жетүү. içime öğle geliyor ki sen bunu başara- caksın  ичимден  сен  муну  жасай

ала турганыœы сезип турам. ~i parçalanmak/parça parça olmak кабыргасы кайышуу, жүрөгү сыз-

доо, боору ооруу. ~inde parmağı olmak (бир ишке) тиешеси бар болуу,    аралашып    калуу.    ~ten

pazarklı арамзаа, айлакер,  куу, эки жүздүү. ~ piyasa ички базар. ~i rahat etmek көœүлү жай болуу. ~e

satım импорт. ~ sıkıcı тажатма. ~i sıkılmak тажоо, зеригүү. ~ sıkıntıтажоо,  зерикме.  ~inden  sıyrılmak

ичинен чыгып/кутулуп кетүү. ~i sızlamak ичи сыздоо. ~ine sinmek 1)ичине  жагуу,  жакшы  сиœирүү

(тамакты). 2)жаны жай алуу, көœүлү тынчуу. ~ine sinmemek 1)жакшы  сиœире  албоо  (тамак-

ты). 2)көœүлүнө жакпоо, туура көрбөө, келише албоо. ~ine sokacağı gelmek (бирөөнү) жанын-

дай жакшы көрүү, жеп жибергиси келүү. ~ sular (өлкөнүн) ички суу- лары. ~i rmek ичи өтүү. ~ ters

мат. карама-каршысында жат- кан. ~ ters açı каршы бурч. ~i tez чыдамсыз, сабырсыз. ~ tırmalayan

азаптуу, аянычтуу. ~ ticaret ички соода. ~i titremek 1)абдан эœсөө/ көксөө. ne zaman o müş flütü

rsem ~im titrerdi күмүш флейта-

ны качан көрсөм, эœсечүмүн. 2)коркконунан калтырап-тити- рөө, жүрөгү түшүү. 3)атайлап маани берүү. 4)катуу үшүү. ~ tutmak/bağlamak мөмө байлоо (жемиштер үчүн). ~ine tükürmek (бир нерсени) бузуу, кыйратуу, иштен чыгаруу. ~ k регла- мент, ички жобо. ~ yakan кайгы- луу, трагедиялык, жүрөк үшүт- көн. ~ yapı ички түзүлүш. ~ yüz ички жүз, ич дүйнөсү, чыныгы жүз. ~ zünü meydana çıkarmak бетин ачуу, ашкерелөө. ~i vık vık/ fık fık etmek ооз. чыдамсыздык кылуу, жаны жай таппоо. ~i yağ bağlamak жаны жыргоо, көœүлү кушубак болуу. ~inin yağı erimek шайманы кетүү, чөгүү (кайгыдан), сарсанаа/кабатыр болуу. ~ini yak- mak (бирөөнүн) ичин өрттөө, капа кылуу. ~i yanmak 1)ичи өрттө- нүү/сыздоо (кайгыдан). 2) чаœкоо, суусоо. 3œсөө, арзуу, көксөө. ~i yanıp tutuşmak 1)ордунда тура албоо, кайсалоо, темселөө. 2)(бир нерсе жасоо үчүн) чыдамы кетүү, тыбырчылоо. ~ yazışma офистер арасы жазышмалар. ~ yükümü ыраазычылык, милдеткерлик.

içbükey        ичке        карай        ийилген,        ичи чуңкур.

içecek 1.суусундук. 2.ичиле турган, ич-

кенге жараган. ~ su ичиле турган суу.

içegeçişme биол.  эндосмос.

içeği жан/чын дилден, чын көœүлдөн, ак ниеттен.

içek,-ki  грам.   ич  мүчө  (айрым  тил-

дерде уœгунун ичине кирип, аны өзгөрткөн).

içerde к.  içeride.

içerden к.  içeriden.

içeri 1.ичкери, ич жак/тарап. ~den ses- ler geliyor ичкериден үндөр келип

жатат. 2.ички. ~ hizmet аск.  ички

 

 

 

 

 

içerik

için

 

кызмат.  3.ичке  карай.  ~  bükmek ичке  карай  бүгүү.  4.ооз.   көœүл, жүрөк.  5.ооз.   түрмө,  набак.  ~de 1)ичкериде, ич жакта. 2)ооз.  түр- мөдө. 3)карыз ичинде. ~de olmak 1)чыгашага кириптер болуу (мис. соодада). 2)түрмөдө жатуу. ~si ич- кериде, ич жакта. ~sinde 1)ичинде. şehrin ~sinde шаардын ичинде. sa- mimî bir hava ~sinde достук маа- най  алдында.  2)боюнча,  (мезгил) ичинде. son on yıl ~sinde акыркы он жыл ичинде. ~ atmak/ tıkmak ооз.   түрмөгө  түшүрүү,  каматуу.

~ye buyurun! келиœиз, өтүœүз! ~ye dalmak   капыстан   /сүзө   качырып

кирүү. ~ şmek түрмөгө түшүү. ~ girmek   1)чыгым   болуш,   зыян

тартыш, күйүп кетиш. bu işte yüz bin lira ~ girdim бул иште жүз миң лира   зыян   тарттым.   2)түрмөгө

түшүш. ~de olmak 1) чыгым бо- луш, зыян тартыш, өтм. күйүп кетиш. 2)түрмөдө  жатыш. ~  tep-

mek өтүшүп/улаарып кетүү (оо- ру). ~ tıkmak түрмөгө тыгып са- луу.

içerik,-ği 1азмун. сал. muhteva. biçim ve ~ шекил жана мазмун. 2.ад. өзөк, мазмун. 3.психол. ,  лог. ,  фи-

лос. көœүлдөгү, туюк, ачык ай- тылбаган, көмүскө.

içerikli мазмундуу. bilimsel ~ илимий

мазмундагы.

içerisi ичкериси, ич(ки) жагы. ~ daha soğuk ич жак дагы суугураак.

içerki ички.

içerler 1.четки, узактагы, эœ алыс. ~ bir birahane   четки   пивокана.   ~   bir

semt узактагы микрорайон. 2.аб- зац. 3.төркү, түпкү. ~ yazmak абзац менен жазуу.

içerlemek (ичтен) кек сактоо, кыжыры кайноо, ичинен тынуу.

içermek 1.ичине алуу, камтуу. 2.өз ара

байланыштуу     болуу,     өз     ара

шартталышуу.

içersi к.  içerisi.

içgüdü        1.ичкүдү,        инстинк.        2.туюм,

интуиция.

içgüdülü,  içgüdüsel  1.ичкүдү  аркылуу сезилген,  инстинк  боюнча.  2.ту-

юмдарга берилген, интуициялык. içici аракеч, ичкич. kan ~ кан ичкич. içicilik, -ği аракечтик, ичкичтик.

içilir ичиле турган, ичкенге жараган. ~ su ичкенге жарактуу суу.

içim  1.ичиш,  ичүү.  2.бир  ичим,  бир

жутум. 3.ичилиш, даам. bu çayın rengi yok, ama ~i iyi бул чайдын түсү начар, бирок даамы жакшы.

4.бир чегим/ тартым (тамеки). iki

~ tütün kaldı эки тартым тамеки калды.   bir   ~   suya   gitmek   бир

жутум суу үчүн өлүш (болбогон нерсе үчүн өлүш).

içimli  1.ичилген,  даамы  болгон.  ağır  ~

ичилиши кыйын, даамы жагым- сыз. zel ~ даамы жакшы. 2.тат- туу,   даамдуу.   ~   tütün   даамы

жакшы тамеки.

için I 1.үчүн. senin ~ сен үчүн. annem ~

апам үчүн. baş ~ тынчтык үчүн.

2.айынан. bir lokma ekmek ~ бир кесим нандын айынан. 3.себептүү, үчүн. kar yağdığı ~ gidemedik кар

жааганы үчүн кете албадык. 4.ар- нап, атайлап. sizin ~ bir kitap ge- tirdim сизге арнап бир китеп алып

келдим. 5.убакыт, мөөнөт бел- гилейт: bu kitabı bir hafta ~ aldım бул китепти бир апта үчүн алдым.

  1. 6.нарк, баа билдирет: bu eşyalar ~ k lira ödediniz? бул буюмдар үчүн    канча    лира    төлөдүœөр? 

  2. 7.тууралуу, жөнүндө. bu eser ~ ne düşünüyorsunuz? бул чыгарма тууралуу  эмне  айта  аласыз?  Allah 

hak ~! Кудай  үчүн! namusum hak ~  ар  намысым  алдында.  ne

~?  эмне  үчүн?  onun  ~  1)ошону

үчүн. 2л үчүн.

 

 

 

 

 

için

içli

 

için II ичтен, жүрөктөн, көœүлдөн. ~ bir minnet duymak чын жүрөктөн кадырлоо/урмат туюу. ~ ~ ичтен, тымызын, өз ичинен. ~ ~ lamak тымызын        ыйлап-сыктоо. ~ ~ gülmek ичинен күлүү/табалоо/ сүйүнүү. ~ ~ kızmak ичинен жини келүү. ~ ~ yanmak ичинен күйүү.

içinde 1.ичинде. kapalı kapılar ~ жабык каалгалар        ичинде.     ateşler      ~

yatıyordu эти ысып жаткан . korku

~ коркуп-үркүп. rahat ve huzur ~

тынч, бейпил, жыргап-куунап. sefalet ~ yamak кыйналып- кысталып/жокчулук   ичинде   жа-

шоо. 2. убакыт/мезгил ичинде. bir sene ~ бир жыл ичинде. bir süre ~ бир  мөөнөт  ичинде.  3.арасында.

öğrencilerin ~ örgüt üyeleri yokmuş студенттердин арасында уюмдун мүчөлөрү жок экен. 4.алдында. bu

şartlar ~ бул шарттар алдында. ~ kaybolmak 1)ичине кирип жок болуу.    2)көрүнбөө,    байкалбоо.

3)өтө чоœ/кеœ келүү (кийим). Tak babasının ceketi ~ kayboldu атасынын      пиджагы      Тарыкты

басып калды. ~ olmak 1)ичинде/ арасында болуу. 2)(бир ишке) аралашып жүрүү, жакшы билүү. ~

zmek 1)(бир нерсеси) мол болуу, ичинде чөмүлүү/көмүлүү. 2) (бир кийим) абдан чоœ келүү.

içindekiler        1.мазмуну, ичиндегилер (мис. китептин, журналдын ж. б. ). 2.(бир нерсенин) ичиндегилер.

içiriş ичириш.

içirmek   1.ичирүү   (бир   суюктукту).

2.чектирүү,     тарттыруу     (таме-

кини, сигаретти ж. б. ). 3.сорду- руу, кургатуу, сүртүү (мис. бетти сүлгү менен). boyayı ~ боёкту сиœ-

дирүү.

içiş   1)ичиш   (суюктукту).   2.тартуу,

чегүү (тамекини ж. б. ).

içit, -di суусундук (алкоголсуз).

içitim, içitme мед. ийне, инъекция, эмдөө, дары тамчылатуу.

içitmek мед.  ийне саюу, эмдөө.

içki 1.алкоголдуу ичимдик, ичкилик. ~ arkadaşı бөтөкөлөш дос. hafif ~ жеœил ичкилик. sert ~ күчтүү ич-

килик. 2.ичимдик ичме, мас бол- мо. kocasının ~sinden bıkş кү- йөөсүнүн     ичкилигинен     тажап

бүтүптүр. ~ âlemi/sofrası ичкилик кечеси/дасторкону. ~ almak ички- лик ичүү. ~ bardağı ичкилик чөй-

чөгү. ~ye şkün ичкиликти жак- шы көргөн, аракеч. ~ hastağı ара- кечтик,  алкоголизм.  ~ye  vurmak

ичкиликке берилүү.

içkici 1.ичкилик жасаган же саткан киши. 2.аракеч, ичкиликке берил-

ген киши.

içkili 1.ичкилик ичип алган, кызуу, мас

(киши). 2.ички берилген, ичкилик

сервизи бар (жер). ~ restorant ич- килик берилген ресторан. 3.ичип алып, кызып алып. ~ araba sürmek

çok tehlikeli ичип алып машина айдоо өтө коркунучтуу.

içkin филос.  1.барлыктын ичинде гана

болгон, ички, имманенттүү. 2.аœ- сезим менен чектелген. 3. тажы- рыйба  аркылуу  гана  аныкталган,

тажырыйба менен чектелген.

içkisiz 1.ичкиликсиз, ички сатылбаган/ берилбеген  (ашкана,   ресторан).

2.ичкилик  ичпеген  (киши).  3.ич-

килик ичпей, соо.

içlem 1.лог.  түшүнүк. 2азмун.

içlenmek 1.мөмө/дан байлоо (өсүмдүк- төр). 2.ичинен сызуу, ичинен кай- гыруу.

içli 1.данектүү, сөөктүү (мис. жаœгак, өрүк, мисте ж. б. ). 2.ичи толту- рулган,  фарштуу.  ~  köfte  сырты

камыр менен капталган котлет. 3.өтм. сезимтал, кырс, таарын- чаак (киши). 4.өтм.  муœдуу, се-

зим толо, таасирлүү. ~ ~ lamak

 

 

 

 

 

içlik

idare

 

муœканып ыйлоо. ~ sözler таасир- дүү/таасын сөздөр. 5.шекчил, ишенбес, түнт, ичимен тап (киши). 6.ачык, жайдары, каадасыз, кара- пайым (киши). ~ dışlı 1)жакын, коюн-колтук алышкан, сеники меники жок, сырдаш. 2)баа-чаасы жок. ~ dışlı bir dost коюн-колтук алышкан/ барпаœдаган дос. ~ dışlı olmak 1)(бирөө менен) өтө жакын мамиледеырдаш болуу. 2)кайчы куда болуу.

içlik, -ği ич кийим/көйнөк.

içme  1.ичме,  ичкенге  жараган.  ~  suyu

ичилген суу. 2.минерал суу. 3.че-

гүү, тартуу (мис. тамекини). 4.соруу, сиœирип алуу. ant ~ ант ичүү/ берүү.

içmece кайнар булак, термал суу.

içmek 1.ичүү. çorba ~ шорпо ичүү. çay ~

чай  ичүү.  2.ичкилик  ичүү,  алко-

голь колдонуу. çok ~ (ичкиликти) көп ичүү. 3.тартуу, чегүү (та- мекини, сигаретти ж. б. ). esrar ~

нашаа тартуу. 4.соруп/ сиœирип алуу. toprak suyu içer топурак сууну сиœирип алат. içecek suyu

olmak (бир жердин) суусу/тузу буюрмак. er gibi okumak шыдыр окуу.    içtikleri    su    ayrı    gitmez

ажырагыс дос. üstüne suk su ~ (бир нерседен) күдөрүн/үмүтүн үзүү, түœүлүү.

içmeler   шыпаалуу   булак   (мис.        ич жумшатуучу), минерал суу.

içrek   сырдуу,   сыйкырдуу,   мистика-

лык.

içsel  ички,  ичке  байланыштуу.  сал.

dahilî.

içten 1.чын дилден, ак ниеттен, чын жү- рөктөн. ~ minnettark чын жүрөк- төн (билдирилген) ыраазычылык.

2.ички. ~ sebepler ички себептер. 3.ичтен, ич жактан, талуу жерден. onları  ~  yıkacağız  аларды  ичтен

кыйратабыз.   ~   ~   ак   пейилден/

дилден, чындап. ~ e тымызын, ич ара. ~ pazarklı арамзаа, эки жүздүү. ~ yanmalı motor ичтен күйүүчү мотор.

içtenlik,-ği ак пейилдик/көœүлдүк, туу- ралык,  түздүк,  жанга  жакындык,

жапакечтик. ~le чын ниеттен. ~ stermek ак пейилдик көргөзүү.

içtepi психол.  ич тепки, ички каршы-

лык, импульс.

tihat,- 1.эск. өздүк ой, жекече көз караш. benim ~ım böyle менин көз

карашым ушундай. 2.доктрина. ilmî ~ илимий доктрина/окуу. 3.юриспруденция.            4.кайрат,

аракет, чаба.

içtima,-i  1.топтоо,  жыйноо,  чогултуу.

2.топтом,  сумма.  suçlan  ~i  ук.

кылмыштын топтому. 3.чогулуш, жыйналыш, кеœешме. ~ binası кеœешме  үйү.  müşterek  ~  кошмо

отурум. 4.астр. топтошуу.  ~ etmek 1)чогулуу, жолугушуу. 2) жыйналыш жасоо, кеœешүү.

içtim коомдук, социалдык. ~ hareket коомдук кыймыл. ~ inkilâp со- циалдык   революция.   ~   sigorta

социалдык камсыздандыруу. ~ vaziyet социалдык абал.

yağı, -nı ич май.

idadî, idadiye эск.  орто мектеп.

idam 1.өлүм жазасы. 2.өлүм жазасын ишке/жүзгө ашыруу. ~ cezası өлүм

жазасы. ~ etmek өлүм жазасына тартмак. ~ icra edilmiştir өлүм жа- засы  өкүмү  аткарылды.  ~a  mah-

kum etmek өлүм жазасына өкүм кылуу/кесүү. ~ sehpası дарга.

idame эск. улантуу, сүрдүрүү, узартуу.

~ etmek улантуу, узартуу, өнүктүрүү (мис. ийгиликти, бир ишти).

idamlık,-ğı 1.өлүм жазасына тартылган (киши). 2. өлүм жазасын керек- тирген (кылмыш).

idare        1.башкаруу,        айдоо        (учакты,

 

 

 

 

 

idarece

iddiaz

 

кемени ж. б. ). 2.башкаруу, бий- лөө, бийлик жүргүзүү, жетектөө, режим. parti ~sinde партиянын бийлигинде. ~ şekli башкаруу тү- рү. halk ~si демократия. 3.башка- руу органы, администрация, ди- рекция, бюро. 4.башкаруу органы жайгашкан жер. 5.үнөм, сарамжал.

~ ile  kullanmak үнөм менен колдонуу.    6.(~    kandili/lâmba)

кара чырак, керосин лампа. ~sini bilmek жөн билги болуу. ~ etmek

1)(машинени, учакты ж. б. ) ай- доо, башкаруу. 2)башкаруу, бий- лөө,   жетектөө,   бийлик/жетекчи-

лик/командачылык кылуу. kendi- ni ~ etmek өзүн өзү башкаруу. 3)үнөмдөө, сарамжалдуу пайдала-

нуу. 4)жетишерлик болуу, эптеш- тирүү, жетиштирүү. şimdilik ~ ederiz, fakat yıl bından sonra tak-

viye isteriz азырынча эптештире- биз, бирок жаœы жылдан кийин кошумча талап кылабыз. 5)(соода-

да) ылайык баада болуу, пайда түшүрүү, өзүн актоо. bu kumaşı bu fiyata veremem, ~ etmez бул кезде-

мени бул баага бере албайм, өзүн актабай калат. 6)көз жумуу, көр- мөксөнгө  салуу  (туура  эмес  иш-

ке). 7)тартипке салуу, баш-көз болуу. ~ heyeti жетекчилер, баш- каруучулар.

idarece башкаруу жөнүнөн/көз кара- шынан, башкаруу/бийлик тара- бынан.

idareci 1.башкаруучу, жетекчи, лидер.

2.башкаруу аппаратында иштеген. 3.сарамжалдуу,  бүйрө,  үнөмчүл.

4.чыдамкай, сабырлуу. 5.кайды- гер, кемчиликке/катага көз жум- ган.

idarehane 1.башкаруу борбору, баш- кармалык, контора, бюро. 2.канце- лярия.  3.редакция  (газета,  жур-

налдын ж. б. ).

idareli 1.жакшы башкарган/жетекте- ген, уюштургуч. ~ bir müdür уюш- тургуч директор. 2.сарамжалдуу, бүйрө, үнөмдөй билген. 3.үнөм- дүү, ыœгайлуу. ~ bir gaz ocağı үнөмдүү газ плитасы. 4.арзан, туура (баа), жетишерлик (өлчөм).

idaresiz   1.башкаруусуз,   чар   жайыт.

2.башкарууну  билбеген,  көпшөк,

демилгесиз, жөндөмсүз. 3.сарам- жалсыз, илээнди, чарбага жок (лидер ).

idareten башкаруу жагынан/жөнүнөн.

idarî башкарууга байланыштуу/тиеше- лүү. ~ islâhat башкаруу реформа-

сы.

iddia 1. кеп, айткан/ деген сөз(ортого коюлган  жана  чын-бышыгы  так-

талбаган). bu adamın ~sı bana doğru göründu бул кишинин айт- кандары  мага  туурадай  көрүндү.

2. доомат. ~da bulunmak доомат кылуу. 3. дымак, көшөкөрлүк, көктүк.  bu  kadar  da  ~  olur  mu?

мынча көшөкөрлүк болобу? birin- cilik ~sı биринчилик дымагы. ~ et- mek 1өзүнөн кайтпоо, көшөрүү.

2) доомат кылуу. ~ya girişmek/tu- tuşmak өз ара мелдешүү. ~ makamı 1)айыптоочу тарап. 2)прокурор.

iddiacı 1.көшөкөр, өжөр, көк. ~ çocuk көк бала. 2.мелдешчил, мелдеш- кенди сүйгөн.

iddialmak мелдешүү, талашуу.

iddialı 1.дооматтуу. ~ söz дооматтуу сөз.  2.өзүнө  абдан  ишенген,  ды-

магы күч. Izmir'in  en  ~  ve  çetin takımı Измирдин эœ дымагы күч жана тыœ командасы. 3. талаш, та-

лаш       туудурган,       чечилбеген

(маселе).

iddianame ук.  айыптоо сөзү, айыптоо-

чу тыянак (сот маалында айып- тоочу тарабынан окулат).

iddiaz  1.дооматсыз,  доосуз.  2.жөнө-

көй, катардагы, карапайым. sessiz,

 

 

 

 

 

ide

ifade

 

~, rt duvar arasında bir memur haya rrüyordu үнсүз-сөзсүз, төрт дубал арасында карапайым бир кызматкер жашоосун жашап жүргөн.

ide, idea филос. идея, ой-пикир.

ideal,-li 1.идеал. onun büyük ~i sahneye çıkmak анын башкы идеалы сах- нага чыгуу болчу. 2.идеал(дуу), эœ

мыкты, эœ сонун. ~ bir eş идеал/эœ сонун жубай.

idealist, -ti 1.идеалист. 2.идеалисттик. ~

felsefe идеалисттик философия. idealize : ~ etmek идеалдаштыруу. idealizm филос. идеализм.

idealleştirmek  идеалдаштыруу.

idefiks  психол.   идефикс  (өзү  жарат- кан пикирден баш тарта албоо).

identik бирдей, окшош, барабар.

ideolog идеолог.

ideoloji идеология.

ideolojik,   -ği   идеологиялык.   ~   sav

идеологиялык согуш.

idi   эле,   болчу.   öğretmen   ~   мугалим

болчу/эле.

idik : ~i gediği оордугу, кыйынчылыгы, жүгү. evin yü ~i gediği, eksik ol-

masın, hep onun üzerinde Кудай кубат берсин, үйдүн бүтүн жүгү анын мойнунда.

idil ад. идиллия.

idiopati психол. психопатия.

idiş к.  iğdiş.

idman 1изикалык көнүгүү, машыгуу, тренировка, гимнастика. 2.өтм. тажырыйба  алуу,  үйрөнүү,  о-

лун) көндүрүү, жатыгуу. ~ yap- mak (физикалык) көнүгүү жасоо, машыгуу. sabah эртеœ мененки

көнүгүү.

idmancı машыгуучу, спортсмен.

idmanlı 1.машыккан, чымыр, чыœ. 2.үй-

рөнгөн, көнгөн, жатыккан, үйүр. bunun gibi davraşlara ~ değilim мындай  мамилеге  көнгөн  эмес-

мин.

idrak,-ki 1.акылы жетиш, аœдап-билиш, тааныпилиш, түшүнүш. ~ edilir акыл жеткен. ~ kabiliyeti түшүнүү жөндөмү. ~ teorisi аңдап билүү теориясы. 2.жетүү, улашуу, (бир жашка) чыгуу. 3.жетилүү. 4.фи- лос. туюм. сал. algı. ~ etmek 1)тү- шүнүү, акылы/мээси жетүү, се- зүү, билүү. durumunu ~ etmek аба- лын туура баалоо. 2)жетүү, жашоо (белгилүү жашка). Cumhuriyetin seksenininci yılı ~ ettik Жуму- рияттын сексен жылын жашап койдук.

idrakli түшүнүктүү, зээндүү, акылдуу.

idraksiz түшүнбөс, зээнсиз, дөдөй, кемпай.

idrar сийдик, заара. сал.  sidik. ~ söktü-

rücü сийдик чыгаруучу (дары). ~ tahlili сийдик анализи. ~ torbası анат.   табарсык.  ~  yolu  сийдик

жолу. ~ zorluluğu даараты чыкпай калуу.

idris:   ~   ağacı   бот.        жыттуу    алча,

магалеб (Prunus mahaleb).

ifa 1.аткаруу, орундоо, ишке/жүзгө ашыруу (бир ишти,  сөздү). 2.тө-

лөө (мис. карызды). ~ etmek 1т- каруу, орундоо, сөзүндө туруу. 2)төлөө (карызын).

ifade 1.айтып берүү, баяндоо, түшүн- дүрүү (оозеки же жазуу жүзүндө). 2.(кебете/ жүз/ түр/ көз аркылуу

берилген) маани. zünde çocukça bir ~ varбала кыял кебетеси бар эле. 3.көрсөтмө, күбөлүк, түшүнүк

(кылмыш тууралуу). ~ almak тү- шүнүк алуу. ~ vermek түшүнүк берүү. 4.сөз, кеп, айтыш. başka bir

~yle башкача айтканда. ~ etmek 1)айтып берүү, түшүндүрүү, сөз менен  туюнтуу.  2)өтм.   мааниге

келүү/ээ болуу. Nail'in gelmemesi çok şey ~ ediyor Наилдин келбей калышы көп нерсени түшүндүрүп

турат.

 

 

 

 

 

iffet

iftihar

 

iffet, -ti 1р-намыстуулук, абийир- дүүлүк, аруулук, пакизалык (жы- ныстык мамилелерде). 2.чынчыл- дык, ак ниеттүүлүк.

iffetli 1.ар-намыстуу, абийирлүү, аруу, пакиза, ала жипти аттабаган (жы-

ныстык мамилелерде). 2.ак ниет, чынчыл, туура жүргөн.

iffetsiz  ар-намыссыз,  абийирсиз,  аягы

суюк, жүрүш-турушу бузук. ~ kadın аягы суюк аял.

ifil:  ~  ~  esmek  үлп-үлп  этип  согуш

(жумшак жел). ~ ~ yağmak үлпүл- дөтүп жааш (жумшак кар).

iflâh 1.оœолуу, түзөлүү (оор абалдан).

2.айыгуу, сакаюу (оорудан). Allah

~ etsin! Кудай кубат берсин! ~ etmemek Кудайдын каарына кал-

мак. kesilmek дарманы түгөнүү, күчү калбоо. ~ı kesmek алсы- ратуу,  шайын  оодаруу.  ~  olmak

оœолуу, түзөлүү, сакаюу.

iflâs 1.бүлгүн, банкрот. ~ını  ilân  etmek

бүлгүнгө    учураганын    ачыктоо.

hileli/dolanlı ~ жалган банкрот. 2. фин. бүлгүн себеби менен товар- ларды конкурс аркылуу сатыш. ~

etmek 1)бүлгүнгө/ банкротко учу- роо. 2)өтм. таасирин жоготуу, кедери кетүү, жараксыз болуу. bu

teori ~ etti бул теория жараксыз болду.

ifna аск. 1ок кылуу, тукум курут кы-

луу, кыруу. 2.бүтүрүү, түгөтүү. ~ etmek жок кылуу, кыруу, жоюу.

ifrat,- чектен чыкма, ашыкчалык, көп-

көндүк. ~ derecede ашыкча, чеги- нен ашып, көөп. ~a kaçmak чектен чыгып  кетүү,  көпкүлөœ  тартуу.

~tan tetrite kaçmak урунуп-бери- нүү, обун таба албоо. ~a varmak обун таппай калуу, обужоктонуу,

чектен чыгуу.

ifraz аск. 1. ук. жердин бөлүктөргө бө- лүнүшү.  2.бөлүнүү,  ажыроо,  бы-

тыроо. 3.физиол.  бөлүп чыгаруу,

секреция. ~ etmek 1)бөлүү, айы- руу, ажыратуу. 2ир аянтты бө- лүктөргө бөлүү. 3.физиол. бөлүп чыгаруу.

ifrazat, -tı (ifrit'тин көпт. т. ) денеден бөлүнүп    чыккан    заттар    (кан,

ириœ, тер ж. б. ).

ifrit,-ti 1.желмогуз, желмаян, жин, шай- тан        (Чыгыш    жомокторунда).

2.өтм. катаал, зуулум, заалим, канкор (киши). ~ etmek (биринин) жинине  тийүү.  ~  kesilmek/olmak

каардануу, жинденүү, жаалдануу.

ifsat,- эск. 1.чагым, бузукчулук, чуу куйруктук.  2.кыйратуу,  бүлүндү-

рүү, бүлгүнгө учуратуу.

ifşa, жарыялоо, ачыкка чыгаруу, жа- юу        (сырды,    жашыруун   ишти

ж. б. ). ~ etmek (жашыруун нер- сени) ачыктап салуу, жайып ийүү. sırrı ~ etmek сырды айтып салуу.

iaat,- (ifşa'нын көпт. т. ). ~ta bulun- mak (жашыруун нерсени) ачыкка чыгаруу, жарыялоо, көпчүлүк ал-

дына салуу, (бир кылмышты) мо- юнга алуу. sanığın ~ına göre кыл- мышкердин     моюнга     алуусуна

караганда.

iftar 1.мус. иптар, ооз ачар (Рамазан айында   ооз   ачкан   убак).   2.ооз

ачырма (орозо кармагандарга бе- рилген сый тамак). 3.күн баткан учур (Рамазан айында). ~ etmek

ооз ачуу.

iftark,-ğı 1.иптарлык, ооз ачарга даяр- далган        тамак.     2.иптарлык/ооз

ачар үчүн ылайык (тамак түрү).

~ peynir ооз ачарга жарактуу быштак.   3.өтм.    өтө   аз   санда,

болор болбос.

iftariye ооз ачарда желген куру жемиш.

iftihar  сыймык,  атак,  даœк,  көөдөн

көтөргөн нерсе. ~ etmek сыймык- таныш, көөдөнү көтөрүлүш. oğluy- la ~ ediyordu уулу менен сыймык-

танчу.    ~    vermek    сыймыктан-

 

 

 

 

 

iftira

iğneleyici

 

дырыш, сыймык бериш.

iftira жалаа, жалаа жабыш, жамандаш, жалган жерден каралаш. ~ atmak/

etmek жалаа жабыш. ~lar  savur- mak жамандаш, көрдөн алып жер- ге  салыш.  ~ya  uğramak  жалган

жалаага калыш.

iftiracı 1.жалаачы, жалаакор, жалганчы.

2.жалаа   жапкан,   каралаган   (ма-

кала, кат).

iğ 1.ийик. 2.тех. өзөк (мис. тегирмен ташынын,     араба    дөœгөлөгүнүн

ж. б. ).

iğde 1.бот. жийде (Elaeagnus). 2.жийде (жемиши).

iğdiş 1.бычылган (эркек айбан, көбүнчө ат). 2.бычма, кысырлаштырма (иши).  3.бычмал  (эркек  киши).  ~

etmek бычуу, кысырлаштыруу.

iğfal,-li эск. 1.алдоо, жазгыруу, жаœыл- туу, көзүн будамайлоо. 2.азгыруу,

жолдон чыгаруу, жаман жолго түртүү, бузуу (аялды). ~ etmek 1аœылтуу,   жазгыртуу,   алдоо.

2)алдап кетүү, азгыруу, бузуп салуу.

iğne 1.ийне. ~ deliği/zü ийненин көзү.

~ye iplik geçirmek ийне саптоо. 2.төөнөгүч, топ баш ийне. toplu ~ топ баш ийне. 3.жебе. saat ~si саат-

тын жебеси. pusula ~si компастын жебеси. 4.төөнөгүч, төөнөч (жа- салга,   кооздук  буюму).  altından

kravat ~si hediye etti алтын гал- стук төөнөгүч белек кылды. 5.ий- не (жаныбарларда чагуучу орган).

~sini batırmak ийнесин матырып/ сайып жиберүү, чагып алуу. anın

~si аарынын ийнеси. 6.бот.  ийне,

тикен (айрым өсүмдүктөрдө). ~ yapraklılar ийне жалбырактуулар. 7.ийне   (кайырмактын).   8.ийне,

инъекция. ~ vurmak/yapmak ийне саюу. ~ yemek ийне сайдыруу. 9.өтм.    ачуу   сөз.   ~   ardı   кайып

тигүү.  ~  atsan  yere  düşmez  ийне

ыргытсаœ жерге түшпөйт, эл жыкжыйма, бут басарга жер жок.

~  deliğine  kaçmak  уятынан  жерге

кирип кете жаздоо. ~ ile kuyu kaz- mak ийне менен кудук казуу (бир чоœ ишти жасоо үчүн ылайыксыз

куралдарды колдонуу; узун уба- кыт талыкпай/зерикпей бир иш менен  убаралануу).  ~  ipliğe  dön-

mek абдан арыктоо,ийне жеген ит- тей болуу. ~den ipliğe kadar ийне- жибине чейин. (önce) ~yi kendine

batır (sonra) çuvaldızı başkasına мак. бирөөгө жамандык кыла турган болсоœ, адегенде аны өзүœө

сына (сөзм. c . адегенде өзүœө ий- не сайып көр, анан башкаларга те- мене сай). ~ topuzu/ topu ийненин

тобу/башы. ~ üsnde oturmak тикенектин үстүндө отургандай болуу.  ~  yaprakılar  бот.   ийне

жалбырактуулар (Сoniferinae).~ yastığı ийнелер сайылган жаздык- ча. ~ yemiş/yutm köpeğe dönüş-

mek ийне жеген иттей болуу (арыктап, жүдөп кетүү, убайым чегүү).

iğneci 1.ийне, төөнөч сыяктуу майда- барат жасаган же саткан киши. 2.оорулууларга ийне сайган киши.

iğnedenlik,-ği ийнелер сайылып сак- талган жаздыкча.

iğnelemek 1.ийне менен жабыштыруу,

тепчүү. 2.төөнөгүч менен төйнөө. 3.өтм. какшыктап, чымчып сүй- лөө.

iğnelenmek 1.ийне менен жабыштыры- луу/тепчилүү. 2.төөнөгүчйне менен   төөнөлүү.   3.сайгылашкан

ооруларды сезүү. 4.(бирөөнүн) какшыгын, шылдыœын/ жемесин угуу.

iğneleyici ачуу, көœүл калтырган, катуу, шылдыœдуу, чымчылаган (сөз). ~ dil шылдыœдуу/какшыктуу тил. ~

zler ачуу/какшык сөздөр.

 

 

 

 

 

iğneli

ihr

 

iğneli 1.ийнелүү, ийнеси бар. 2.ийне- лүү, чага турган (курт- кумурска). 3.ийне менен  карматылган. 4.ий- нелүү, какшыктуу, шылдыœдуу, ачуу (сөздөр). ~ fıçı чымчыкей, керкакшык, какшыкчыл киши. ~ söz какшык сөз.

iğnelik, -ği ийне салгыч (куту).

iğrenç        1ийиркенич,        жипкириш.

2.жийиркеничтүү, кишини жип- кирткен, көœүл айланткан. ~ doğuran жийиркенич туудурган. ~

bir karakter жийиркеничтүү/жек көрүмчү мүнөз.

iğrençlik,  -ği  жийиркеничтүүлүк,  жек

көрүмчүлүк, жүрөк айлантма.

iğrendirmek        жийиркентүү,        жипкир- түү, кускуну келтирүү.

iğrenmek        жек        көрүү,        жийиркенүү, жипкирүү, жүрөгү айлануу.

iğreti к.  eğreti.

iğtinam эск. олжолоп алуу, талоон.

ihale  1.тапшыруу,  дайындоо,  тендер.

2.тандоо, таœсыктама, иш аукци-

ону. ~ye çıkarmak таœсыкка чыга- руу/коюу. ~ etmek 1)тапшыруу, өткөрүү, дайындоо. 2)соодалашуу,

таœсыктама.

iham  1.кош  маанилүү  сөз.  2.ад.  кош маанилүү  сөздүн  аз  колдонулган

маанисин алдыœкы планга чыгарган адабий ыкма.

ihanet, -ti 1ыянат, кыянатчылык, эки

жүздүүлүк. 2.(жубайынын) көзү- нө чөп салуу. ~ etmek 1)кыянат- тык кылуу, бут тосуу. 2)(жубайы-

нын) көзүнө чөп салуу. ~e  uğra- mak        кыянатчылыкка кабылуу/ учуроо.

ihbar 1илдириш, кабарлаш, угузуш.

2.эскертиш, эске салыш. 3.жетки-

рип   барыш,   чыккынчылык   кы-

лыш, сөз ташыш, (бир кылмыш- тын) бетин ачыш, кулакдар кы- лыш.   ~   etmek   1илдирүү,   ка-

барлоо. 2)(кылмышты) билдирүү,

кулакдар кылуу.

ihbarcı 1.кабарчы, кабар берген, бил- дирген киши. 2.чагымчы, тыœчы,

узун кулак.

ihbarlı  мурунтан  кулактандырылган/ туйгузулган.

ihbarname   билдирме   кагазы,   кабар берилген жазуу.

ihlâl,-li        1.бузуу,        зыянга        учуратуу,

чыгым кылуу. 2.эрежелерге баш ийбөө, мыйзамды бузуу. ~ etmek/ eylemek 1)бузуу, баш-аламан кы-

луу, бирөөгө тоскоол болуу, бут тосуу. 2)мыйзамды бузуу, мый- замга каршы келүү. 3) (бирөөнүн)

укугуна шек келтирүү.

ihlâs 1.ыкылас, ачыктык, ак жүрөктүк.

2.чыныгы/нукура сүйүү. 3. Куран-

дын 112-сүрөсүнүн аты ("чын дилден моюнга алуу").

ihmal, -li кайдыгерлик, кош көœүлдүк,

көœүл бөлбөө/бурбоо, тоотпоо, шалакылык, салкын караш. bizim işimiz   ~e   gelmez   биздин   ишке

кайдигерлик жарашпайт. ~ etmek көœүл коштук/кайдыгерлик кы- луу. hastalığı ~ etmiş оорусуна

көœүл бурбай күчөтүп ийиптир. işini ~ ediyor ишинде шалакылык кылат. çocukla hiç bir zaman ~

etmezdi балдарына эч качан кайдигер карачу эмес.

ihmalci,  ihmalkâr кайдигер, көœүлкош,

мурдун балта кеспес, шалакы, тоотпос, мойну жоон.

ihracat,-tı        (ihraç'тын        көпт. т. ).

1.тышкы соода, өндүрүп сыртка сатуу, экспорт. 2.сыртка сатылган мүлк.  ~  ve  ithalât  тышкы  жана

ички соода, экспорт жана импорт.

~ yapmak тышка/чет өлкөгө мал- мүлк сатуу, экспорт жасоо.

ihracatçı 1.экспортер. 2.экспорт жаса- ган (тарап). ~ mamleket экс- портер өлкө.

ihraç,-cı 1.экспорт, тышка товар сатуу.

 

 

 

 

 

ihrak

ihtimam

 

2.өндүрүш, казып алуу. 3.узакташ- тыруу, чыгаруу, кууп жиберүү. partiden ~ etmek партиядан чыга- рып салуу. 4.аск. уруксат берүү, бошотуу (аскерден). 5.аск. десант.

~ etmek 1)экспорттоо. 2)чыгаруу,

узакташтыруу, кууп ийүү. 3)аск. аскерден        бошотуу. 4)десант түшүрүү.  5)(баалуу  кагаз,   акча)

чыгаруу. ~ malı 1)экспорттолгон товар. 2)экспорт үчүн гана өндү- рүлгөн товар. ~ malları экспортко

арналган товарлар.

ihrak эск. 1.өрттөө, күйгүзүү, крема- ция. 2.өрт.

ihram 1..мус. ихрам (Меккеге ажыга баргандар кийген ак түстүү же- œил кийим). 2. ихрам (буддисттер

жамынган ак түстүү жүндөн согулган жамынчы). ~a girmek ихрам  кийүү.

ihsan 1.жакшылык, боорукердик. ~lara garketmek жакшылыкка/боору- кердикке  бөлөө.  2.багыштоо,  ар-

ноо. 3.кайрым, жакшы мамиле, белек, тартуу, садага, сый. ~ etmek 1)кайрым/боорукердик   көргөзүү.

2) жакшы мамиле жасоо, ардак- тоо. 3)тартуулоо, арноо, сыйлык/ белек берүү.

ihsas        1.сезүү,        туюу,        кабыл        алуу.

2.психол.  сезим, туюм. 3.жышаан/

белги  берүү,  кыйытуу.  ~  etmek

  1. 1)сездирүү, туйгузуу, белги берүү. 2)кыйытып айтуу, жыландын башын чыгаруу. 

ihtar 1.эскертүү. ~da bulunmak эскер- тип айтуу, эскертүү жасоо. 2.эске салуу,   сактантуу,   абайлатуу.   ~

işareti этияттык ышаараты. 3.ук. чакыруу кагазы. ~ etmek 1)эске- ртүү. 2)эске салуу, алдын ала ка-

бар берүү. 3)эскертүү берүү (жаза иретинде).

ihtarname  жазылуу   эскертүү   (нота-

риус аркылуу).

ihtida эск. башка бир динден чыгып мусулман болуу.

ihtifal,-li  эск.   маараке,  юбилей.  Mev-

lana ~i Мевлананын мааракеси.

ihtikâr эск. көз боёмочулук, спекуля- ция, кызыл кулактык, алып сатар-

лык.

ihtilâf 1.пикир келишпестик, көз караш айырмасы,     талаш-тартыш,     ке-

лишпөөчүлүк, конфликт, инци- дент, түшүнүшпөстүк. bertaraf etmek түшүнбөстүктү жоюу. fikir

пикир келишпестик. 2.атаан- даштык, тап, жаат. ~a düşmek пи- кирлери        келишпөө,    талаш-тар-

тышка баруу. ~ etmek талашып- тартышуу, келише албоо.

ihtilâflı талаш, талаштуу, конфликттүү.

ihtilâl,-li 1.төœкөрүш, революция. prole- tarya ~i пролетардык революция. 2.толкундоолор, козголоœдор, кө-

төрүлүштөр. ~ çıkarmak козголоœ чыгаруу. ~ yapmak 1)революция жасоо.  2)көтөрүлүшкө  чыгуу.  3.

түп-тамырынан     бери     өзгөрүү.

bilimde ~ илимий революция.

ihtilâlci  1.революционер.  2.козголоœчу,

көтөрүлүшчү. 3.революциячыл. ~ beyannameler революциячыл чакырыктар.

ihtimal,-li 1.ыктымал, мүмкүндүк, бол- жол, божомол. сал. olasılık. ~i az ыктымалы  аз.  ~i  yok  ыктымалы

жок, мүмкүн эмес. ~ dahilinde ык- тымал ичинде, болжолдуу. her ~e karşı ар кандай ыктымалга каршы,

алдын алып. 2.балким, мүмкүн, ыктымал. ~dır ki а балким ... , а мүмкүн ... ~ olmak ыктымалы бар

болуу.    ~    vermek    (болуусуна)

ыктымал бериш.

ihtimalî ыктымалдуу, болжолдуу.

ihtimam 1.камкордук кам, көœүл, мээрим. ~ görmek мээрим көрүү. ~ etmek/göslermek камкордук көрсө-

түү,   бооруна   басуу,   мээримин

 

 

 

 

 

ihtira

ihtiyat

 

төгүү. 2.аракеттенүү, тырышуу, чабалоо, чымыркануу. 3.кылдат- тык, тактык, ак жүрөктүк, ак пейилдик.

ihtira, 1.ачылыш, табылга. сал.  bulgu.

~ bera ачылыш патенти. ~ hakkı

ачылыш/патент укугу. 2.ойдон чыгарылган, жалган.

ihtiram  сый,  урмат,  ардак.  ~  duruşu

ардак туруш. ~ kıtası ардактуу кароол. ~ etmek сыйлоо, ардактоо, урматтоо.

ihtiras 1.эœсөө, арзуу, ач көздүк. ~larına yenik        düşmek арзуусунун/ ач көздүгүнүн курманы болуу. 2.се-

зимге  берилиш,  кумар,  азгырык.

~lar kızıştı сезимдер алоолонду/ кызыды. ~lar söndü кумары тара-

ды. 3.өзүмчүлдүк, мансапкорлук.

ihtiraslı 1œсөөсү күч, абдан дегдеген, арзуулаган.   2.кумардуу.   ~   sevgi

баш тарткыс ашыктык.

ihtiraz эск. тартынуу, уялуу.

ihtisas адистик, адистешме, квалифика-

ция. ~ görmek адистик алуу. k- sek ~ sahibi жогорку билимдүү адис.  ~  yapmak  адистик  билим

алуу, адистешүү.

ihtişam бийиктик, көркөмдүк, шаœдуу- лук, зобололуулук.

ihtişamlı бийик, көркөм, шаœдуу, көз жоосун алган, заœкайган, зоболо- луу.

ihtiva ичине алуу/камтуу. ~ etmek ичи- не алуу/камтуу. сал. kapsamak. temel hak ve hürriyetler kişinin ...

ödev ve sorumlulukları da ~ eder негизги укуктар  жана  эркиндик- тер    кишинин    ...    милдет    жана

жоопкерчиликтерин  да  камтыйт.

~ etmek ичине алуу, камтуу.

ihtiyaç,-cı  1.ыктыяж,  зарылдык,  мук-

таждык, керек-жарак. 2окчулук,

кедейлик,  жакырлык,  кыйналыш.

~ anında керек болгондо, кыйнал-

ганда.  ~a  cevap  vermek  керектөө-

сүн канаатандыруу. ~ duymak ык- тыяжы болуу, зарыгуу. ~a göre керегине жараша. ~la görmek (бирөөлөрдүн) керектөөсүн кам- сыз кылуу. ~ içinde vranmak жокчулук ичинде кыйналуу. karşılamak ыктыяжды камсыз кы- луу. ~ olmak зарыл/керек болуу.

olmak керектөөсү, муктаждыгы болуу.

ihtiyar  I  1арыя,  абышка,  чал.  2.ул-

гайган,  картайган,  кары.  ~  adam

карыган киши. ~ olmak каруу, ул- гаюу. İ~lar Meclisi/Heyeti Карыя- лар Кеœеши.

ihtiyar II 1. эрк, ыктыяр. 2.баш ийүү, багынуу, көнүү, макул болуу, тил алуу. 3. чечим, тандоо. kendı ile

өз ыктыяры менен. elden gitmek өзүн башкара албай калуу. ~ et- mek 1)(бирөөнү) ыктыярдуу түрдө

шайлоо. 2)чыдоо, көнүү, моюнга алуу, ыраазы болуу. masraf ~ etmek чыгымына ыраазы болуу.

ihtiyarî ыктыярдуу, көœүлдүү, зарыл эмес, талапка жараша. ~ durak та- лапка  жараша  жасалган  аялдама.

~ hizmetler ыктыярдуу иштер. ~ olarak өз ыктыяры менен.

ihtiyarlamak        каруу,        улгаюу,        жашы

өтүү.

ihtiyarlık,-ğı        карылык.        ~        sigorta

социалдык/карылык  камсыздан-

дыруусу.

ihtiyarsız ыктыярсыз, мажбурлап, зордоп.

ihtiyat,-tı 1.этияттык, сактык, байка- гычтык, сергектик. ~ tedbirleri этияттык        чаралары.     2.жетек,

ашыкча, резерв, запас. ~ almak ашыкча/жетек алып коюу. ~ta bulundurmak    жетекте    кармап

туруу. 3.аск. резерв, жетек. ~ kuv- vetleri кошумча/ жетек күчтөр. ~ akçesi сактык фонду. ~ kaydı ile

шектенүү менен.

 

 

 

 

 

ihtiyaten

iki

 

ihtiyaten 1.этияттык менен. 2.жетек үчүн, ашыкча, кошумча.

ihtiyatî  алдын  ала,  этияттык  үчүн.  ~

tedbirler этияттык чаралары. ~ hacis ук. убактылуу/шашылыш конфискация.

ihtiyatlı 1.этияттуу, этият, сак, дыккат- туу, баамчыл. 2.үнөмчүл, чыйрак, сарамжалдуу, бүйрө. ~ bulunmak/

davranmak 1)этият болуу, сакта- нуу. 2)үнөмдөө, эсептеп жашоо, бүйрө болуу.

ihtiyatz 1.этиятсыз, байкабас, кенебес, энөө, чалагайым, шалакы. 2.же- тексиз, кошумчасыз, жайдак.

ihtiyatzk,-ğı 1.этиятсыздык, кенебес- тик, баамсыздык, энөөлүк, чалага- йымдык,  шалакылык.  2.ысырап-

чылдык.

ihtiyol, -lü хим.  ихтиол.

ihtiyolog, -gu ихтиолог.

ihtiyoloji ихтиология.

ihya   1.кайра   тирилтүү,   реанимация.

  1. 2.жандануу, жаœыдан туулуу,  ой- 

гонуу. 3.кайра калыбына келти- рүү, өнүктүрүү. 4. дин түнү менен Кудайга сыйынуу. ~ gecesi сыйын-

ма түнү (бейшемби же жекшемби түндөрү). ~ etmek 1ирилтүү, жандантуу. 2)жандандыруу, ойго-

туу. 3)кайра калыбына келтирүү, реконструкция жасоо. 4)бактылуу кылуу.     5)түнү     бою     Кудайга

сыйынып чыгуу.

ihzar 1. даярдануу, даярдык, белен- денүү. 2.чакыруу. ~ emri чакыруу

кагазы  (сотко).  ~  etmek  1)даяр-

дануу, беленденүү. 2) чакыруу.

ihzarî даярдык, алдын алуу. ~ çaşma-

lar даярдык иштери. ~ sınıf даяр- доо классы.

ika  эск.   жасоо  (кылмыш),  зыян  кел-

тирүү. zarar ~ etti зыян келтирди.

ikamet,-ti        (бир жерде) жашоо, жерлешүү, жайгашуу, турак алуу.

~ senedi (бир жерде) жашоо үчүн

уруксат. ~ etmek (бир жерде) жа- шап туруу, турук алуу, жерлешүү, жайгашуу. ~ tezkeresi к. ~ senedi.

ikametgâh 1.жашаган жер, турук, рези- денция. ~ değiştirme жер которуу.

~     kâğıdı/ilmühaberi     жашаганга

уруксат кагазы. 2.аск.  (аскердин)

жайгашкан орду.

ikat,-dı   жагуу,   тутандыруу.   ~   etmek

поэз. жагуу, тутандыруу, алоо- лонтуу (сезимдерди).

ikaz эскертүү, алдын алуу, эске салуу,

сактандыруу. ~ etmek эскертүү.

ikbal,-li 1.ыкыбал, бакыт, таалай, ийги- лик. devlet ve ~ дөөлөт жана ыкы-

бал (бакыт). 2.ооз. каалоо, тилек. çaya ~ yok mu? чай ичкиси келген жокпу?    3.тар.     падышага    же

шахзаадага жар болууга ылайык (туткун кыздар арасынан). 4.сый, кадыр, урмат. ~den şmek ыкы-

балын жоготуу. ~ düşkünü ыкы- балын колунан учурган.

ikdam  1.мээнеткечтик,  иштермандык.

2.өнүгүү, өсүү, гүлдөө, прогресс. ~ etmek жанып үрөп иштөө.

ikebana  икебана  (япондордо  белгилүү

ыкма менен гүл кооздомо).

iken   маалында,   чагында,   убагында, кезинде,  экенде,  ...-ып  жатканда.

ben Ítalya'da ~ мен Италияда экенде. genç ~ жаш чагында.

iki 1.эки (сан). 2.эки (баа). 3.жуп, кош.

~si экөө. ~ ızlı 1)кош ооз (мыл- тык). 2)кош миздүү (бычак). 3)өтм.  эки жүздүү (киши). ~ ah-

bap çavuşlar ооз. жан кыйбас достор. ~ anlamlı кош маанилүү (сөз).  ~  arada  bir  derede  kalmak

аргасыз болуу, кыйын абалда / ортодо калуу. ~si arası эки арада. ~ ateş aranda kalmak эки оттун ор-

тосунда калыш. ~ ayağı bir pabuca koyulmak/ sokulmak эки аягы бир өтүккө тыгылуу, шаштысы кетүү.

~  ayı bir  pabuca  sokmak/sok-

 

 

 

 

 

iki

iki

 

turmak/koymak жанын сууруп ала жаздоо, шаштысын алуу, (бир нерсени) шашылыш доолоо.  ~ ayağı çukurda бир буту жерде, бир буту көрдө, өтө картаœ, катуу оору. ~ ayaklı eşek эки аяктуу эшек/макулук, кеœкелес, келесоо, макоо. ~ btan olmak эки жактын теœ көœүлү менен (болгон иш). ~si bir kapıya çıkar бирдей жыйын- тык  берүү,  бирдей  мааниге  келүү.

~si de экөө теœ. ~si de bir экөө теœ бирдей.  ~sini  bir  kazana  koysalar

kaynamazlar мак. эки кочкордун башы  бир  казанда  кайнабайт.  ~

boyutlu эки өлчөмдүү. ~ büklüm 1үкчүйгөн, бүкчүœдөгөн (кары киши). 2) эки бүктөлүп жүгүнгөн,

жалпаœдаган. 3) эки кат ийрил- ген/чыйратылган (жип). ~ cambaz bir  ipte  oynamaz  мак.   эки  коч-

кордун башы бир казанда кай- набайт. ~ cami arasında kalmış beynamaza  dönmek  эки  тоонун

чөбүн эœсеген эчкидей болуу, эки арада калуу, эки анжы болуу. ~ canlı кош бойлуу (аял). ~ cihanda

эки дүйнөдө. ~ cinsli/ ~ cinslikli кызтеке, кош жыныстуу. ~ çift lâf/söz  эки  ооз  сөз.  ~  dilli  1)эки

тилдеги. 2)эки тилде сүйлөгөн, билингвист. ~ dirhem bir çekirdek жасанып  кийинген,  короздонгон,

сүлкүлдөгөн. ~ dirhem bir çekirdek kadınlar жасана кийинген аялдар.

~   nya   эки   дүйнө.   ~   ekmek

arasında bir dilim peynir ар кандай ишке жараган (киши). ~ eli böğ- ründe  kalmak  айласы кетүү, арга-

сы түгөнүү. ~ eli (kızıl) kanda olsa

... кандай да болсо, эмне болсо да

... hele yarm iste ~ eli kanda olsa

yetişir жардам сурап көр, кандай күндө болсо да жетип келет. ~ eli yanına gelecek бир күн (ал да) о

дүйнөгө барат (күнөөгө баткандар

үчүн). ~ eli on parmağı karada оо- зунан жакшы сөз чыкпаган, ушак- чы, жалаакор. ~ eli şakaklarında düşünmek тереœ ойлоо, таразалоо.

~ eli (birinin) yakasında olmak колу жакасында / аманаты мойнунда

болуу. ~ elle sarılmak (бир ишке) эки колдоп киришүү, бүтүн дитин коюу, аябай берилүү. ~ eşeyli к. iki

cinsli. ~ geçeli бетмаœдай эки катар.

~ fazlı физ. эки фазалуу. ~ züm!

карааным!  каралдым!  ~  göz  ara-

sında кашабактын ортосунда, за- матта, көз ирмемде. ~ zü ~ çeşme көзүнүн жашы он талаа. ~ züm

kör olsun! эки көзүм кашайып калсын! (карганма). ~ züm önü- me aksın! көзүм агып түшүп кал-

сын! ~ günde bir күн алыс. ~ hır bir pır эптеп-септеген жашоо, жокчулук. ~ hörgüçlü эки өркөч-

түү. ~ katlı эки кабат. ~ kat olmak 1)эки бүктөлүү, бүкчүйүп калуу (оорудан,     карылыктан).    2)эки

кабат. ~ katı эки эсе. ~ kere эки жолу. ~ kere iki dört eder gibi эки жерде  эки  төрт  дегендей  эле.  ~

kulak bir dil için аз сүйлөп көп тыœшоо. ~ kutuplu эки уюлдуу.~ kuyruklu  чала  жасалган.  ~li  эки

эсе. ~ nokta (üst üste) кош чекит (:). ~ odaklı физ. эки фокустуу. ~si ortası   экөөнүн   ортосунда,   ары

эмес же бери эмес. ~ parak баа- сыз, барксыз. ~ parak etmek (би- рөөнүн)  кадырын  кетирүү,  аби-

йирин айрандай төгүү. ~ parak olmak абийири төгүлүү, аброю түшүү.   ~   rahmetten/iyilikten   biri

(катуу оору үчүн) же айыгат, же өлөт. ~ satır dertlmek/lâf etmek эки ооз сүйлөшүү. ~ satır uyumak

чырм этип алуу, көзү илинип кетүү. ~ seksen uzanmak арго 1)жалпайып жатып калыш (сокку-

дан/мушташтан кийин). 2) сулку-

 

 

 

 

 

ikici

ikiyüzlülük

 

юп (бош) жатыш. ~ sözü bir araya getirememek эки сөздүн башын кошо/курай албоо. ~ şekilli хим. , биол. диморфтуу, эки шекилдүү. kükürt ~ şekilli bir çizımdir күкүрт эки шекилдүү/диморфтуу зат. ~ şıktan biri эки жолдон бири. ~ tek atmak эки чөйчөк ичкилик ичмек.

~ telli эки кылдуу (музыкалык аспап). ~ terimli мат.  бином, эки

мүчөлүү. ~ yanlı 1)биол. била- терал, эки жактуу. 2)эки тараптуу

(келишим). ~ ucu boklu dnek кы- йын/айласыз абал. ~ ucunu bir araya getirememek башчун жый-

най албоо, эптештире албоо. ~ ya- kası bir araya gelmemek этеги эки болбоо, карыздан башы чыкпоо. ~

yaşayışlı биол. жерде-сууда жа- шоочу (айбандар), амфибия. ~ yıllık эки жылдык. ~ yüzlü 1)эки

жүздүү. 2)эки бети теœ колдонул- ган. bir dediği ~ edilmez бир айтканы эки кылынбаган.

ikici филос. 1.дуалист. 2.дуалисттик.

ikicilik, -ği дуализм.

ikilem лог.  дилемма.

ikilemе 1.эки эсе көбөйүү. 2.грам.  кош сөз.

ikilemek  1.эки  эсеге  чыгарыш.  2.эки

кайталап айдаш (талааны). 3.кай-

талаш, кайра башынан түшүш.

ikili 1.жуп, кош. 2.эки тараптуу. ~ anlaş-

malar эки тараптуу келишимдер. 3.экөө. 4..муз. дуэт. 5.(карта/ домино ойнунда) эки номерлүү. ~

oynamak эки жүздүүлүк кылыш. ~ ünlü линг. дифтонг.

ikilik,-ği 1.кош/жуп/эки бөлүктөн тур-

ган, эки түрдүүлүк. hakimiyette ~ кош бийлик. 2. эки айрылык, тү- шүнбөстүк,   эки   ачакейлик,   ке-

лишпестик. aramızda ~ yoktur ара- бызда түшүнбөстүк жок. 3.айыр- мачылык.  4.  эск.   эки  куруштук

күмүш  акча.  5..муз.    жарымдык

нота.

ikinci 1.экинчи. ~  devre экинчи тайм

(оюнда).     2.экинчи     сапаттагы/

даражадагы/кезектеги. 3.башка, башка бир. 4.вице-, орун басар, жардамчы. ~ direktör директордун

орун басары. 5.экинчи жолку, кай- ра баштан алынган. ~si экинчиден.

~  çağ  геол.   мезозой  эрасы.  İ~

nya Savaşı Экинчи Дүйнөлүк Согуш. ~ gelmek/olmak (жарыш- та) экинчи келүү. ~ kişi/şahıs грам.

экинчи жак. ~ mevki/sınıf 1)экин- чи класс (мектепте). 2.экинчи класс (кеме, поезд, учакта ж. б. ).

~ plana düşmek экинчи планга түшүү. ~ planda kalmak экинчи планда калуу.

ikincil 1.экинчи кезектеги. 2.экинчи даражадагы. ~ uzun ünlüler грам. экинчи кезектеги созулма үндүү-

лөр.

ikincilik,-ği  экинчилик,  экинчи  орун

(мелдеште).  ~  kazanmak  экинчи

орунга ээ болуу.

ikindi  1.бешим  (маал).  2.дин  бешим

(намаз). ~yi kılmak бешим окуу. ~

üstü түш ооган кез.

ikindiyin күн бешимде, кечке жуук.

ikircik, -ği эки анжылык, тайсалдама,

күмөндөрлүк.

ikirciklenmek эки анжы/ыргылжыœ бо- луу, тайсалдоо, күмөндөр болуу.

ikircikli чечкинсиз, ыргылжыœ, күмөн- дүү.

ikircil филос. кош маанилүү.

ikircim к.  ikircik. ikircimli к.  ikircikli.

ikişer экиден. ~ şeker dağıtmak экиден

конфет таратыш. ~ ~ эки-экиден, жуп-жуптан, эки топко бөлүнүп алып.   ~   olmak   экиден   катарга

тизилиш.

ikiyüzlü  1.эки  жүздүү  (киши).  2.эки тараптуу кийилген (кийим).

ikiyüzlülük эки жүздүүлүк. ~ etmek эки

 

 

 

 

 

ikiz

iktidarlı

 

жүздүүлүк кылуу.

ikiz 1.эгиз. ~ kardeşler эгиз бир тууган.

2.бот. эгиз, жуп (мөмө). 3.окшош,

бирдей, түгөй, жуп. ~ anlam 1. лог. кош  маанилүүлүк.  2.  софизм.  ~ doğurmak  1)эгиз  төрөө.  2)өтм.

(бир иште) абдан кыйналуу, чайналуу. ~ ev дублекс үй. ~ yatak кабат матрацтуу керебет.

ikizkenar геом.  теœ капталдуу. ~ üçgen

теœ капталдуу үч бурчтук.

ikizler   астр.   Эгиздер   (Зодиак   жыл-

дызы).

iklim  1.климат.  2.эск. өлкө,  регион.  ~ kuşağı/lgesi   климат   аймагы/зо-

насы. ~ bilimci  климатолог.  ~ bilimi климатология.

iklimleme желдетүү, жылытуу (бөлмө-

лөрдү). ~ aygıtı/cihazı аба конди- ционери.

iklimsel климатка байланыштуу.

ikmal,-li 1.бүтүрүү, аяктоо. 2.жакшыр- туу, өнүктүрүү. 3.толуктоо, ко- шумчалоо. 4.ад.  бир саптагы маа-

нини экинчи бир сапта толуктоо. 5.аск. камсыз кылуу, жабдуу. ~ nakliya азык-түлүк  менен  жаб-

дуу транспорту. 5.тех. берүү, камсыз кылуу. ~ etmek 1)аск. ас- кер мөөнөтүн өтөп бүтүү. 2)окуу-

сун бүтүрүү. 3)(түрмөгө) кесил- ген мөөнөтү аяктоо. 4)(бир нер- сени)   толуктоо.   5)аск.    жабдуу,

камсыз кылуу (мис. азык-түлүк менен). ~ imtihanı кайталама сы- нак. ~ kalmak кайталама сынактан

өтүүгө калуу.

ikna,-i көндүрмө, макул кылма. ~ etmek

көндүрүү, макул кылуу. ~ olmak

көнүү, макул болуу, кабыл алуу.

ikon к.  ikona.

ikona  икона.  ~  ressamı  икона  сүрөт-

чүсү.

ikrah жек көрүш, жийиркениш, жип- кириш. ~ etmek жек көрүү, жип-

кирүү,   жийиркенүү.   ~   vermek

жийиркенич туудуруу.

ikram 1.(конокко) сунуу, сыйлоо, ал- дына тартуу (тамак-аш, ичкилик,

сигарет ж. б. ).  2.  меймандостук көргөзүү. 3.(бирөөгө бир нерсе) алып берип сыйлоо. 4.тартуу, сый,

белек. 5.(бааны) түшүрмө, ар- зандатма. ~ etmek 1)сыйлоо, сый көргөзүү.  2)  (бирөөгө  бир  нерсе)

сунуш кылуу, белек берүү. 3) (бааны) түшүрүү, соодалашуу.

ikramcı меймандос, сыйкор.

ikramiye 1йлыкка кошумча берилген акча. 2.акчалай сыйлык. 3.белек- тер,    тартуулар.    3.утуш    (мис.

лотереядан). ~ çarpmak/ vurmak утуу. ~ kazanmak лотереядан утуп алыш.

ikramlı 1.меймандос, дасторкону ке- нен. 2.арзандатылган, баасы түшү- рүлгөн.

ikrar эск.  1.ачык айтыш, жашырбаш.

2.билдириш. 3.моюнга алыш, туу- ра көрүш, келишимге барыш, тас-

тык. 4.келишим, макулдашуу, дек- ларация. ~ından dönmek сөзүнөн кайтуу, убадасын бузуу. ~ etmek

ачыкка чыгаруу,  моюнга  алуу.  ~ vermek сөз /убада бериш.

ikraz эск.  карыз/кредит берүү. ~ etmek

карыз бериш.

iks х -икс (тамга).

iksir 1.миф. эликсир. 2.фарм. эликсир.

iktibas 1.эск. карыз алыш. 2.ад. үзүндү алып колдонуш. ~ etmek 1)карыз алуу. 2)үзүндү алуу.

iktidar 1үч, эрк, кудурет, жөндөм, мүмкүнчүлүк. 2.мамлекеттик бий- лик, башкаруу, бийлөө. ~dan git-

mek бийликтен кетүү. ~a çıkmak/ gelmek        бийликке келүү. ~da kalmak бийликте калуу. ~ partisi

бийликтеги партия. ~dan düşmek

бийликтен түшүш.

iktidarlı   1үчтүү,   кубаттуу,   эрктүү.

2.жөндөмдүү,   таланттуу.   3.мед.