diz
2.аял, аялга мүнµздүү. 3. мех. оюк- дµмпµк болуп жуп түзгµн нерселер- дин оюк бµлүгү. 4. (металл үчүн) жумшак, оњой иштетилген. ~ bakır жумшак жез. ~ demir жумшак темир. ~ organ бот. ургаачы орган.
dişil 1. ургаачы. 2. грам. ургаачы жы- ныс (род категориясы).
dişilik,-ği 1.аялдык. 2. аялга мүнµздүү,
аялга жарашкан.
dişlek 1.орсок тиш. 2. µтм. сµзү µткµн,
µткүр, µкүм (киши).
dişlenmek 1.тиштµµ, кетүү. 2. тех. тиш чыгаруу. 3. µтм. катуу сµз айтуу.
dişlemek 1.тиштөө, кетүү. 2. (дан эгин-
дери үчүн) дан/баш алуу. 3. µтм.
күчкµ толуу, сµзүн µткµрµ алуу.
dişli 1.тиштүү. 2. µтм. µкүм, µткүр,
абройлуу (киши). 3. тех. тиштүү.
~ çark тиштүү чарык. 4. тех.
тиштүү дөњгөлөк, шестерня. ~
tırnaklı тажаал, бейжай.
ditmek 1.тытуу (пахтаны, жүндү). 2.
майдалоо, үбµлµµ, тууроо (мис.
этти).
divan I диван, софа.
divan II 1. тар. мамлекеттик жогорку
кызматкерлердин чогулушу, мa- жилис. 2. ук. аскердик сот, три- бунал. Divanı Adalet Калыстар
Соту. harp ~ı согуштук сот.
divan III ад. диван (бир акындын рифмалары алфавит тартибинде
жайгаштырылган ырлар жыйна- гы). ~ edebiyatı диван адабияты.
divane 1. думана, жинди, келесоо, кењ-
келес. 2. (бир нерсеге) ашкере ку- мар болгон. ~ olmak к. deli divane olmak. ~si olmak (бир нерсеге)
ашыкча берилүү.
Divanıhümayun Жогорку Кењеш
(падыша сарайында жыйналган).
diyabet,-ti мед. диабет, шекер оорусу.
diyabetik,-ği диабетик, шекер оору- луусу.
diyafram анат. , физ. диафрагма,
тосмо.
diyagnoz диагноз.
diyagonal 1. диагонал токулган кезде- ме. 2. мат. диагонал.
diyagram диаграмма, график.
diyalekt диалект.
diyalektik,-ği 1.диалектика. 2. диалек- тикалык. ~ materializm диалекти-
калык материализм.
diyalektoloji диалектология.
diyaliz хим. диализ. ~ makinesi диализ
аппараты.
diyalog диалог. ~ kurmak диалог куруу.
diyanet,-ti 1.ыймандуулук, такыбалык.
2.дин, ынанч. ~ işleri дин иштери.
diyapazon 1. диапозон (түз, µтмµ
маанилерде). 2. камертон.
diyapozitif,-vi диапозитив, слайд.
diyar µлкµ, аймак, жерге.
diyare мед. ич µткµк, диарея.
diye 1. ... деп (demek этишинин чакчы- лы). 2. (эки сүйлµм арасын себеп билдирүү менен байланыштырат)
деп, дегендиктен, деген үчүн. en- dişe edersiniz ~ söylemekten çekin- dim сарсанаа болосуз деп, айткан-
дан айбыктым. 3. деген, аттуу. insaf ~ bir şey kalmamış ынсап деген нерсе калбаптыр. ~ ~ айтып-
айтып, айта берип. ne ~ эмне деп, кандай максат менен. bu sözü ne ~ söyledin? бул сµздү эмне максат
менен айттыњ? ~si gelmek дегиси келүү.
diyecek айта/сүйлµй/дей турган. ~i
olmak айта турганы (бар) болуу. ~i olmamak айта турганы (жок) болуу. ~ yok cµз жок, сµз жетпейт.
diyet I,- ti 1.кун. 2. µтм. баа, нарк. diyet II,-ti диета. ~ uzmanı диета адиси. diyetsiyen диета адиси.
diyez муз. диез.
diz тизе. ~ bağı кыска байпактын боосу.
~lerinin bağı çözülmek тизеси бү-
гүлүп кете жаздоо, тизелери тити-
doğaç
рµµ (чарчагандан, корккондон). ~ boyu 1) тизеден, тизеге чейин. 2)канчалык, мынчалык, аябай (күчµтүү маанисинде). ~ çökmek
1)тизе бүгүп/тизелеп отуруу. 2)
µтм. моюн сунуу, баш ийүү. ~ çü-
rütmek тизесин талытуу (кµпкµ окуу). ~inin dibinde кµзүнүн ал- дында, жанында. ~ ~e тизеси тизе-
сине тийишип. ~ini dövmek тизе- син муштоо, µкүнүү. ~e gelmek бутуна жыгылуу, чµгµµлµµ. ~e ge-
tirmek чµгµөлµтүү. ~ kapağı өтм. томук. ~lerine kapanmak тизесине жыгылуу, жалынып-жалбаруу,
кечирим суроо. ~leri kesilmek бу- туна тура албоо (чарчагандан). ~ üstü чµк түшүп, тизелеп (отуруу).
dizanteri мед. дизентерия.
dizayn дизайн.
dize сап (ырда).
dizel 1. дизель. 2. арго сойку.
dizem 1.тартип. 2.катар.
dizge түзүлүш, система, (бир нерсенин)
орнотулуш тартиби.
dizgi 1.тартип. 2.түзүлүш, уюм, жайга- шуу. 3. полигр. терүү. ~ makinesi
терүүчү машина. ~ yanlışı терим катасы. 4.комп. жазуу. ~ yeri компьютер бµлмµсү.
dizgici терген/жазган киши.
dizgin тизгин. ~ini çekmek тизгинин тартуу, теске салуу. ~leri başkasına
kaptırmak тизгинин (бийлигин) алдырып жиберүү. ~leri ele almak эки тизгин, бир чылбырды колуна
алуу. ~ini kısmak тизгинин тартуу.
~leri koyuvermek/salıvermek тиз- гинди коё берүү (түз, µтмµ
мааниде).
dizginlemek 1.тизгиндµµ, тизгин тагуу.
2. µтм. (бирµµнү) тизгиндµµ,
тартипке салуу.
dizginsiz 1. тизгинделбеген, бош (ай-
бандар). 2. µтм. эркин, башы
бош, µзүн µзү билген (киши).
dizi 1.катар, тизги. iki ~ inci эки катар бермет. 2. серия. 3. муз. гамма. 4. аск. катар. 5. мат. прогрессия. ~
dizici к. gizgici.
dizilemek 1.катарга тизүү. 2.жипке µт-
кµрүү.
dizili 1.катарга тизилген. 2.жипке ти-
зилген. 3.тартипке салынган. 4. по- лигр. , комп. терилген, жазылган.
diziliş тизилиш.
dizim 1.басылыш, жазылыш (мис. ки- теп). 2. грам. сµз тизмеги, синтаг- ма.
dizin 1.индекс, тизме (мис. китепте: авторлор, чыгармалар, томдор, беттер ж. б. у. с. ). 2. комп.
директор.
dizlik,-ği 1.тизе кап. 2.тизеге чейин кел- ген кончтуу байпак. 3. ооз. дам-
бал. 4. шалбар. 5.ооз. алжапкыч.
dizmek 1.тизүү, катарга коюу. 2.жипке тизиш (мис. шуруну). 3. полигр. ,
комп. тизүү, терүү, жазуу.
dizüstü тизе үстүндµ колдонулган. ~ bilgisayar портативдүү компью-
тер.
do муз. “до” (нота). ~ anahtarı муз.
“до” ачкычы.
dobra: ~ ~ ачык, шар, чын дилден/жү- рµктµн, тартынбай, жашырып- жаппай (айтуу, сүйлµшүү).
doç. (doçent’ тин кыск. ) доцент.
doçent,-ti доцент.
dogma догма.
dogmatik догматик.
doğa жаратылыш, табият/табийгат. ~ dışı жаратылышка/табиятка ай-
кыры/каршы. ~ ötesi 1) сезим ты- шы, метафизика. 2) метафизи- калык.
doğaca тубаса, табигый.
doğacı 1. натуралист. 2. натуралист- тик.
doğaç,-cı 1. шык. 2. тµкмµ, экспромт.
doğruluk
~tan кошуп жиберүү, уйкашты- рып/жамактатып сүйлµµ/ ырдоо.
doğaçlama жамактатуу, кошуу, тµгүү.
doğal 1.табигый. ~ kaynaklar табигый байлыктар/кендер/ ресурстар. ~ olarak 1) табигый түрдµ. 2) чыны-
гы, тубаса.
doğallık,-ğı 1.табигыйлык, тубасалык.
2.карапайымдык, жµнµкµйлүк.
doğan зоол. шумкар, ылаачын (Falco).
~ burunlu куш тумшук/мурун.
doğaüstü,-nü табият тышы, сый-
кырдуу. ~ güç сыйкырдуу күч.
doğma 1.туулуш, тµрµлүш. 2.чыгыш (мис. Айдын, Күндүн). 3. туулган.
Istanbul’da ~ bir yabancı Стамбул- да туулган бир чет элдик. ~ bü- yüme 1) туулуп-µскµн. 2) чыныгы,
таза, тубаса.
doğmak 1.туулуу, тµрµлүү. 2. чыгуу
(Күн, Ай). 3. пайда болуу, жара-
луу. 4. µтм. туулуу, пайда болуу, (ой, пикир). doğduğuna bin pişman туулбай туна чµгүү, туулганына
µкүнүү. doğduğuna pişman etmek (бирµµгµ) азап чектирүү, жанын кашайтуу, жашоодон бездирүү.
içine ~ алдын-ала сезүү.
doğram туурам (эт).
doğramа 1. туурамай. 2. жыгач устачы-
лык иштер. 3. (курулуштун) жы- гач, металл, пластикалык бµлүк- тµрү.
doğramacı жыгач уста.
doğramak 1.тууроо, майдалоо. eti ~ эт тууроо. 2.жыгач усталык кылуу.
doğru 1.туура, түз (сызык, бурч ж. б. ).
~ çizgi туура/түз сызык. 2.тегиз. ~ duvar тегиз/жылмакай дубал.
3.туура, чын, чыныгы. ~ cevap туура жооп. 4.туура, акылдуу, эс- түү. ~ karar туура чечим. 5.туура,
калыс, түз, адилет (киши). 6. мат. түз сызык. 7. чындык, акыйкат. ~ mu? 1)чын элеби? 2) туурабы? ~su
aranırsa чынын айтканда. 8. түз,
бурулбастан/токтобостон (жол, багыт тууралуу). 9.туура, карай (багыт). dereye ~ µзµнгµ карай. 10. жакын, чама, чен, туура, жуук (убакыт/жаш билдирген сµздµр менен бирге). öğlene ~ түшкµ жакын/жуук. 11. туура! (кубат- тоо). ~dan же ~dan ~ya түз, туура, түздµн-түз. ~su чынында, чынын айтсам. ~su ben senden bunu beklemiyordum чынын айтсам, мен сенден муну күткµн эмесмин.
~ çıkmak туура чыгуу. ~ ~
dosdoğru эњ туурасы. ~dan veya dolayısıyla түз же кыйыр түрдµ.
~ya doğru, eğriye eğri demek акты
ак, караны кара деш. ~ durmak 1) түз/тик туруу. 2) жµн туруу, бейбаштык кылбоо. ~ dürüst
жакшылап, дурустап, ойдогудай. ~ dürüst konuşamadık жакшылап сүйлµшµ албадык. ~ söylemek туу-
ра сүйлµµ. ~ söyleyeni dokuz köyden kovarlar мак. туура сүйлµ- гµндү тогуз айылдан куушуптур.
doğruca түздµн-түз, түптүз. bu yol ~ oraya çıkar бул жол түптүз ошоякка барат.
doğrulamak тууралоо, ырастоо.
doğrulmak 1.түздµлүү. 2. туруп отуруу.
3.µтм. түзµлүү, айыгуу (ноокас
киши). 4.арго (акчага) карк болуу, камсыз болуу. 5. туура/ кµздµй жµнµµ.
doğrultmaç элек. түздµµчү.
doğrultmak 1.түздµµ, түзµтүү. 2.оњдоо,
тууралоо. yanlışları ~ жањылыш-
тарды оңдоо. 3.багыттоо, жµнµтүү. 4.жол табуу. yolu doğrultarak gitmek туура жол таап кетүү. 5.
акча табуу, акча маселесин чечүү.
doğrultu 1.тарап, багыт, жак. 2. жол, жµн.
doğruluk,-ğu 1.тууралык, чындык,
dokunmаk
акыйкат. 2. µтм. ак ниеттүүлүк, чынчылдык, калыстык.
doğrusal түз, түз багыттуу. ~ denklem
мат. туура тењдеме.
doğrusu туурасы, чынында, чынын айт- канда. ~sunu isterseniz туурасын
cурасаœыз, чынын айтсам.
doğu 1. чыгыш. 2. Чыгыш. ~ dilleri
чыгыш тилдери. D~ Anadolu
Чыгыш Анадолу. D~ Bloku тар.
Чыгыш Блогу.
doğulu 1. чыгыштык. 2.чыгыш µлкµ-
лµрүнүн адамы.
doğum 1. тµрµт. 2. туулган, туулуш жаœырыш (ай, күн, жыл). ~ belgesi
туулганы тууралуу күбµлүк. ~ evi тµрµт үйү. ~ tarihi туулган күнү, айы, жылы. 3.чыгыш (Күн, Ай,
жылдыздардын). gün ~u күндүн чыгышы. ~ günü туулган күнү. ~ kontrolü тµрµт кµзµмµлү. ~ kontrol
kapı бойго бүтүрбµµчү дары. ~ sancısı толгоо. ~ yapmak тµрµµ.
doğumlu ... жылы туулган. 1964 ~ 1964-
жылы туулган.
doğurgan 1.тµлдөөчº (айбан). 2. кµп тµрµгµн (аял). 3. µтм. түшүмдүү,
берекеттүү, жемиштºº, ºзºрлºº (чыгармачылык, ишмердик).
doğurmak 1.тµрµµ (аял), туу (айбан).
2. µтм. туудуруу, пайда кылуу.
sonuçlar ~ натыйжалар жаратуу.
doğurtmak 1. туудуруу, уруктандыруу.
2. төрөтүү, тµрµткµ жардам берүү. doğuş 1.тµрµлүш, туулуш. 2. астр. чыгыш (Күн, Ай, жылдыз). 3.
пайда болуу, жаралуу.
doğuştan туулгандан, тубаса. ~ sakat
тубаса майып.
dok,-ku дењ. 1. док. ~ işçısi докер. 2. (соода портунда) склад, депо.
doksan токсон.
doksanar токсондон.
doksanıncı токсонунчу.
doksanlık 1. ичинде токсон даана бол-
гон. ~ kutu ичинде токсон даана
(бир нерсе) бар куту. 2. токсон- догу, токсон жаштагы. ~ ihtiyar токсондогу карыя.
doktora 1. докторлук (диссертация). 2.
докторлук экзамен.
doktrin доктрина, окуу, теория.
doku биол. ткань. ~ bilimi гистология.
dokuma 1. токума, текстиль. 2. токул- ган (кездеме). 3. токума, µрмµ (керебет/ үстөл жабуу иретинде
колдонулган тор). ~ tezgahı µрмµк.
dokumacı 1.токуучу. 2.текстиль жу- мушчусу.
dokumak токуу, µрмµк µрүү.
dokunaç,-cı биол. туткач (айрым омурткасыз дењиз жаныбарла-
рынын сезүү органы).
dokunaklı 1. таасирлүү, жагымдуу, жа- лындуу. ~ söz жалындуу сµз. 2.ая-
нычтуу. ~ ses аянычтуу үн. 3.шыл- дыњдуу, кээкерлүү, ачуу. ~ dil ачуу тил. 4. катуу, ызгаардуу, күчтүү. ~
şarap күчтүү шарап. ~ rüzgar
катуу шамал.
dokunca зыяндуу, залалдуу.
dokundurmak 1.тийгизүү. dudak ~ эрин тийгизүү. 2. µтм. тийишүү, как- шыктоо.
dokunma 1. тийиш, кол тийгизиш. 2.
биол. туюм, сезим.
dokunmаk I 1.тийүү, кол тийгизүү. 2.
урунуу. 3. ден-соолугун бузуу, жакпоо (тамак). bu yemek bana dokundu бул тамак мага жакпады.
4.таасир берүү, жагымсыз сезим- дер жаратуу, капа кылуу. haysi- yete/namusa ~ намыска тийүү.
onun sözleri bana dokunmaz анын сµздµрү мага таасир этпейт. 5. байланыштуу/ тийиштүү болуу.
bu makale turizm konusuna doku- nuyordu бул маселе туризм тема- сына тийиштүү болчу. faydası ~
пайдасы тийүү. iyiliği ~ жакшы-
dolaşmak
лыгы тийүү. yardımı ~ жардамы тийүү. zararı ~ зыяны тийүү.
dokunmak II токулуу (кийим, кездеме
ж. б. ).
dokunulmaz 1.кол тийбес/тийгис.
2.сындалбас, тил тийбес (мис. бир
чыгарма).
dokunulmazlık,-ğı саяс. кол тийбестик.
dokuz тогуз. ~ ayın çarşambası bir araya
gelmek бир топ кыйынчылык бир убакта башка келүү. ~ babalı ооз. атасы белгисиз (бала). ~ canlı тыњ,
узун жашаган. ~ doğurmak 1) чыдамы кетүү, чыйпылыктоо. 2) жанын үрµµ, жан-алакетке түшүү.
~ düğüm altında тогуз түйүн ичинде (µтµ жашыруун). ~unda ne ise, doksanında da odur тогузунда
кандай болсо, токсонунда да ошондой. ~ körün bir değneği бир топ кишинин жалгыз таянган
кишиси. ~ köyden kovulmuş тогуз айылдан куулган, шүмшүк, сел- саяк. ~ parça olmak жаны тµрт
чарчы болуу. ~ yorgan eskitmek
µтµ узун жашоо.
dokuzar тогуздан, тогуздап.
dokuzlu 1. тогуз бµлүктµн турган, ичинде тогуз саны болгон. 2.тогуз- дук (карта оюнунда).
dokuztaş тогуз таш (оюн). dokuzuncu тогузунчу. doküman документ.
dokümanter документалдык. ~ film
документалдык фильм.
dolama 1.оромо, чулгама. 2..мед. тыр-
мак сезгениши, панариций. 3. дол- ман, бешмант.
dolamak 1. ороо, чулгоо, тањуу (жип-
ти, зымды ж. б. ). 2. кучактоо, ар- тылуу. kollarını boynuma doladı колдорун мойнума артты. 3. µтм.
түртµ салуу, жүгүн артуу (бирµµ-
гµ).
dolambaç,-cı 1. айлампач, ийри-буйру,
бурулушу кµп (жол). 2.тегеренме
(жол). 3. анат. кулактын ич жагы, лабиринт.
бурулушу кµп. 2. чаташкан, чиеленген (иш, маселе).
dolandırıcı алдамчы, митаам, шумпай,
айлакер.
dolandırıcılık,-ğı алдамчылык, митаам- дык, айлакерлик.
dolanmak 1. айлануу, тегеренүү. 2.ар- тылуу, курчалуу, оролуу. 3.чаты- шуу, чиеленºº, чалынуу. 4.тентүү,
тентиреп басып жүрүү.
dolap,-bı 1.шкаф, үкµк, гардероб. 2.суу чарыгы (кудуктун). 3.турникет.
4.саат механизминин кутусу (чоњ сааттарда). 5. музыкалык аспап- тын кутусу. 6. (жабык базарда)
дүкµн. 7. карусель. 8. µтм. амал, айла, тузак, интрига. ~ beygiri gibi dönüp durmak 1)тар чµйрµдµ
дайыма бир тажатма иште иштµµ.
2)эч максатсыз аркы-терки басуу.
~ı bozulmak пландары ойрон
болуу. ~ çevirmek/ döndürmek амал куруу. ~a düşmek/ gelmek/ girmek тузакка түшүү, алдануу.
dolar доллар.
dolaşık 1.чатышкан, түйдµктµшкµн
(чач, жип ж. б. ). 2. чатышкан,
чиеленген, татаал (маселе, иш). 3. айланган, тегеренген (жол). 4.кы- йыр, каймана. ~ deyiş каймана/
туюк айтылган.
dolaşım айлануу (кан, акча, аба ж. б. ),
циркуляция.
dolaşmak 1. кезүү, басуу, жүрүү, сая- каттоо, кыдыруу. sokaklarda ~ кµ- чµлµрдү кыдыруу. denizlerde ~ де-
њиздерди ашуу. 2. айлануу, тегере- нүү (мис. кан). 3. жолду узартуу, адашуу. 4. чачышуу, түйдµктµшүү
(чач, сакал, жип ж. б. ). 5. жайы- луу, тароо (кабар ж. б. ). 6. илээ- шүү, чалынуу (бутка). 7. сыйпа-
лоо, сылоо (мис. кол менен).
domuz
аyakları ~ буттары чалыштоо. dili
~ тили булдуруктоо. zihni ~
акылы/ мээси айнуу.
dolaştırmak 1.кездирүү, кыдыртуу, алып жүрүү. 2.жолдон адаштыруу, узак жолго салуу. 3. чачыштыруу,
түйдµктµштүрүү (чачты, сакалды ж. б. ). 4.чатыштыруу, татаалдан- туу (ишти).
dolay 1.тегерек, чет, айлана, чөйрө. 2. (жолдун) бурулушу.
dolayı 1. к. dolay. 2. … -дан улам, …
себептүү, …. үчүн. bu sebepten ~ ушундай себептен улам. bundan ~ бул үчүн.
dolayısıyla 1. …-дан себептүү/улам, үчүн. 2. ошентип, ошондуктан. 3. аркылуу, байланыштуу. onunla iş
~ tanıştım аны менен ишке байла- ныштуу тааныштым.
dolaylı кыйыр түрдµ, кыйыр. ~ tümleç
грам. кыйыр толуктооч.
dolaysız түз, түздµн түз.
doldurmak 1.толтуруу, куюу (мис. ,
чайды). 2. октоо (ок атуучу курал- дарды). 3. толтуруу (кагаз-дарды).
4. жашка чыгуу. yirmisini ~ жы-
йырмага чыгуу. 5. µтм. (бирµµнү башкасына каршы) кµкүтүү, кай- роо. 6.(үн, жыт ж. б. ) толтуруу,
тароо. 7. (убактысы, мµµнµтү) бү- түү. 8. толуктоо. parayı 100 liraya
~ акчаны 100 лирага толуктоо.
boşluğu ~ ордун толтуруу.
dolgu 1.чуњкур/оюкту толтурган зат. 2.
толтурма. 3. пломба (тиштин). ~
yapmak (тишке) пломба коюу.
dolgun 1.толтурулган, толо. ~ havuz
толтурулган кµлмµ. ~ ses кoњур үн.
2. толук, болук. etine ~ эти толук (киши). 3. кµп, толтура (акча). 4. µтм. каарданган, кекенген,
ачуулуу, кµкүтүлгµн.
dolma 1. толуш. 2. ичине фарш толту- рулган тамак. 3. ичи толтурулуп
жасалган. ~ arazi толтурулуп
жасалган аянт. 4. арго жалган, амал, айлакердик. ~ kalem сыя калем. ~ yutmak арго алдануу.
түгµнүү, кыжыры кайноо. dolup taşmak толуп-ташуу.
dolmalık долмалык(ичине фарш койгон-
го ылайык жашылча). ~ biber
долмага (к. ) ылайык калемпир.
dolmuş 1.толтурулган, толтура. 2. жүр-
гүнчү толгондо жолго чыккан минибус/кайык. ~ yapmak 1) ми- нибус менен жүргүнчү ташуу. 2)
биргелешип машине жалдоо.
dolu I 1.толо, толтура. 2. (бир жерде)
кµп, толтура, мол. 3.бош жери
жок, ээленген. salon ~, boş yer yok салон толо, бош жер жок. 4.бош убактысы жок. 5. (ок атуучу
куралдар үчүн) октолгон. 7.ички- лик чµйчµгү. bir ~ içti бир чµйчµк (толо) ичти. 8. бир сезимге карк
болгон. neşe ~ кµњүлү чак. ~ su суу толо/толтура. avuc ~su 1) уучу толтура. 2) µтµ кµп. ~ dizgin
чапкан бойдон, аттын оозун коё берген бойдон (кетүү), болгон күчү менен (чуркоо). ~ ~ gülmek
каткырып күлүү.
dolu II мµндүр.
doluluk,-ğu толо болуу, бош (жер,
убакыт) болбоо.
dolum толтурма (мис. газ/бензин менен).
dolunay толгон ай.
doluşmak толуп алуу, жыйналуу, чогулуу.
domates помидор. ~ salçası томат паста.
domino домино (оюн).
domuz 1. зоол. чочко, доњуз (Susacrofa
domestica). 2. µтм. , ооз. кежир, терсаяк, кара санатай. 3. балит, ыплас. 4.сырд. с. чочко! ~una
1)карабастан, тескерисинче. 2) ая-
doru
бай, абдан. ~ arabası кол араба. ~ gibi ооз. 1)кµк, кµкмелтей, кырс. 2)адепсиз, орой. 3)күчтүү, семиз, эттүү. 4. аябагандай, болушунча, иттей. ~ gibi bilir ama söylemez иттей билет, бирок сүйлµбµйт. ~ gibi yemek/tıkınmak чочкодой ыгып-тыгып жеш. ~dan (bir) kıl çekmek /koparmak сарањдан бир нерсе суроо.
domuzluk,-ğu 1. µтм. кара санатайлык, кежирлик, терсаяктык. 2.ооз. суу
тегирменинде чарык айланган жер. ~ etmek чочколук/кара санатайлык кылуу.
don I тоњ, муз, аяз. ~a çekmek аязга айлантуу. ~ çozülmek тоњу ээрүү. ~
~ tutmak тоњуу, муз тутуу. ~ yağı
1)тоњ май (малдын майы). 2) µтм. жагымсыз, комсоо (киши). ~ gibi тонгон майдай, сүйлµбµгµн, суз
(киши).
don II 1. ооз. тон, кийим. 2. дамбал, ыштан. ~una doldurmak 1) ыш-
танын толтуруу (кичине/чоњ дааратын шымына ушатуу). 2) катуу чочуу/коркуу. ~una etmek
/kaçırmak ыштанына дааратын качыруу. ~ gömlek көйнөк-ыштан.
don III боз (ат түсү).
donakalmak оозу ачылып калуу, тањ калганынан селдейип/далдырап калуу.
donanım 1. жабдылыш (үйдүн ички бµ- лүктµрү: терезе, эшик, пол ж. б. ).
2. (кеменин) жабдылышы. 3.комп.
жабдылыш, жабдуу.
donanma 1. жабдылыш. 2. (бир µлкµ-
нүн) дењиз күчтµрү, флоту, согуш
кемелери. Türk ~sı Түрк Флоту. ticaret ~sı соода флоту. 3. фейер- верк/желектер коштоосунда µткµ-
рүлгµн салтанат.
donanmak 1. кийинүү, жасанып-түсµ- нүү. 2. жасалгалануу, кооздолуу,
чулгануу, чµмүлүү, кµмүлүү.
çiçeklerle ~ гүлдµргµ чµмүлүү. 3.жабдылмак, токулмак (мис. ат). 4. µтм. (ишинен) сµгүш/жаза алмак.
donatım 1. жабдуу (керектүү шайман- дар менен) камсыз кылуу. 2.(бир жерди) жасалгалоо, кооздоо.
3.(чыгарманын) жардамчы кара- жаттары.
donatmak 1. кийгизүү, жасап-түсµµ (би-
рµµнү). 2. жасалгалоо, кооздоо. 3.
жабдуу, сапарга даярдоо (кемени).
4.дасторкон даярдоо. 5. µтм. (би-
рµµнү) сµгүп-сагуу, кордоо.
dondurma 1. бал муздак. 2. тоњдурма
(иши).
dondurmacı бал муздакчы (жасаган же саткан киши).
dondurmak 1. тоњдуруу. 2. µтм. ту-
руктуу абалда кармап туруу (мис.
бааны, курсту ж. б. ).
dondurucu тоњдуруучу, µлтүрүүчү
(катуу суук). dondurulmuş тоњдурулган. donjuan донжуан.
donmak 1.тоњуу. 2.тоњуп µлүү. 3.үшүп кетүү (µсүмдүктµр). 5. катуу (мис. цемент). 6. µтм. сенейип/
селдейип катып калуу (күтүл- бµгµн бир окуя каршысында). donup kalmak к. donakalmak.
donsuz 1. ыштансыз, дамбалсыз. 2.µтм.
кедей, колунда жок.
donuk күњүрт, солгун, µњү µчкµн. ~
adam түнµргµн, суз киши. ~ ışık күњүрт жарык. ~ gözler тунарган, ойлуу, жансыз көздөр.
donuklaşmak күœүрттµнүү (жарык), солуу, µœү µчүү (түс), тунаруу (кµз), тунжуроо .
dopdolu топтолтура, топтоло.
doping,-gi спорт допинг. ~ yapmak
допинг жасоо.
doru тору (ат түсү).
dökmek
doruk,-ğu 1.чоку, тµбµ, кыр (бактын, тоонун ж. б. ). 2. µтм. туу чоку (чыгармачылыктын, санаттын).
~ toplantısı саяс. саммит (жогорку дењгээлдеги жолугушуу).
dosdoğru 1. туптуура, түптүз. 2. туптуу-
ра, абдан туура, чын.
dost,-tu 1. дос, жолдош. сan ~u жан досу. iyi gün ~u жарма дос. kara
gün ~u чыныгы дос. 2. ооз. кµңүл- дµш, ойнош. 3. жактоочу, µтµ сүйгµн, берилген. kitap ~u китепти
сүйгµн. 4. Аллаанын бир эпитети.
5.дос, мамилелери жакын, ынты- мактуу. iki ~ devlet эки дос µлкµ. ~
acı söyler мак. дос кºйдºрºп айтат.
~lar alışverişte görsün diye жасал- ма, кµрсµтмµлүк үчүн. ~ düşman
дос-душман. ~a düşmana элге- журтка, дос-душман алдында. ~ edinmek 1)дос күтүү. 2) ойнош
күтүү. ~ kara günde belli olur мак. чыныгы дос башыња кара күн түшкµндµ белгилүү болот.
dostane, dostça досчо, досторчо, дос катары.
dostluk,-ğu достук. ~ başka, alışveriş
başka мак. дос башка, иш башка. ~ etmek достук кылуу. ~ kurmak достук куруу.
dosya 1. досьё, µздүк документ. 2. до- кументтер тиркелген папка. ~ açmak досьё ачуу.
dosyalamak документтерди папкага тиркµµ.
doya: ~ ~ тойгончо, болушунча.
doyasıya каалашынча, тойгончо (түз,
µтмµ мааниде), өлгөнчө, канганча.
~ eğlenmek каалашынча кµњүл
ачуу.
doygun 1.ток, эч кемчили жок, камсыз, эч ыктыяжы жок. 2..хим. канык-
кан.
doyma 1.тоюш, ыктыяжын камсыз кы- лыш. 2. физ. , хим. каныкма, сату-
рация. aşırı ~ ашкере каныкма.
doymak 1.тоюу, курсагын тойгузуу.
рак сууга). 4. (терс түрүндµ) та- жабоо, жадабоо, танбоо, талбоо. bakmaya doymamak карагандан
тажабоо.
doymaz тойбос, ач кµз.
doymuş 1. тойгон. 2.ыктыяжы калба-
ган, камсыз болгон, канааттанган.
3.физ. , хим. каныккан.
doyum канааттаныш, тоюш, каныш,
ыраазы болуш. (bir şeye) ~ olmamak (бир нерсени) кµрүүдµн, угуудан ж.б. тажабоо.
doyumsuz кµз тойбой турган.
doyurmak 1.тойгузуу. 2.жашатуу, азык- тандыруу. bu topraklar milyonlar-
ca insanı doyurur бул топурактар миллиондогон кишини тойгузат. 3. µтм. канааттандыруу, ыраазы
кылуу. 4. µтм. пара берүү. 5.физ. ,
хим. каныктыруу.
doyurucu 1.тойгудай, тойгузуучу (та-
мак). 2. µтм. жетишээрлик, ка- нааттандырарлык, ишенимдүү, ыраазы болорлук.
doz 1. мед. доза. 2. хим. пропорция.
3.ооз. µлчµм, чек (бир мамиледе, сµздө, жорукта). ~unu kaçırmak
чегинен ашып кетүү, чектен чыгуу.
dozaj 1. мед. дозировка, дозасын µл-
чµµ. 2. хим. пропорция, катыш.
dozer бульдозёр.
dökme 1.тµкмµ (иши). 2.(бир жерден
бир жерге) агызылган. ~ su агы- зылган суу. 3.тµгүлгµн, ачык (идишке коюлбаган). ~ buğday тµ-
гүлгµн буудай. 4. калыпка куюл- ган, ташылган. ~ demır чоюн. ~ su ile değirmen dönmez мак. ташыма
суу менен тегирмен чуркабайт.
dökmek 1.куюу, агызуу. çiçeklere su ~
гүлдµргµ суу куюу. göz yaşı ~
кµзүнµн жаш агызуу. ter ~ тер
döllemek
агызуу. 2.тµгүү, бошотуу, чачуу. buğdayı ambara ~ буудайды кам- пага тµгүү. tavuklara yem ~ тоок- торго жем чачуу. 3.түшүү, түлµµ. уaprak ~ жалбырак түшүү. tüy ~ жүнү түлµµ. hastalık saçlarını dök- tü оору чачтарын түшүрдү. 4.чы- гуу, пайда болуу (жара ж. б. ). çiçek döktü чечек чыкты. 5.ичин бошотуу, күбүү, кагуу. sigara tablasını ~ тамеки табагын күбүү. 6.калыпка куюу (металл, кµмүр ж. б. ). 7. бышыруу, кууруу (кµ- мµштанда). 8. (кµп санда) жи- берүү. hududa asker ~ чек арага аскер топтоо. 9. айландыруу. işi alaya ~ ишти шылдыњга айлан- дыруу. 10.каржоо, cарптоо, чачуу. para ~ акча чачуу. 11.кулатуу,
µткµрбµµ (мис. экзаменден). 12.µтм. ачыкка чыгаруу, ашкере-
лµµ, дартын айтуу. dert ~ датта- нуу. 13. ыргытуу, таштоо. satılma- yan hamsileri denize döktüler са-
тылбаган хамсилерди дењизге ыр- гытышты. döke saça тµгүп-чачып.
döktürmek 1.тµктүрүү, агыздыруу, куй-
дуруу. 2. ыргыттыруу, таш-татуу. 3.калыпка куйдуруу. 4. ооз. чебер- лик менен оњой жасап салуу
(жазуу, сүйлµµ, ырдоо). bir saat boyu döktürdü бир саат бою тµктү (ырдады , сүйлөдү).
dökük 1.тµгүлгµн, түшкµн (чачтар тууралуу). saçları ~ чачы түшкµн.
2.жыртылган, тытылган (кийим).
3.кµйкµлгµн, кµлбµµрүгµн. 4. жазып/бош коё берген (мис. чач). saçları omuzlarına ~ чачтары
ийнине тµгүлгөн.
dökülmek 1.тµгүлүү (таштандылар),
түшүү (жалбырак). 2.түлµµ, жы-
дуу (жүн, чач). 3. агуу (кµз жаш, тер), куюлуу (чай, кофе), сыйрылуу (боёк, сыр). 4.калыпка
куюлуу (кирпич). 5.жыйналуу,
топтолуу (кµпчүлүк). sokaklara ~ кµчµлµргµ чыгуу. 6.µзгµрүлүү, айлануу, башка түргµ µтүү. sonu kavgaya ~ аягы чатакка айлануу. 7. эскирүү, ыпыроо. evi dökülüyor үйү жыгылганы турат. 8.ооз. ар- касынан түшүү, умтулуу. herkes kürke döküldü элдин баары тон- дун/шубанын аркасынан түштү. 9.бош таштап коюу, кµйкµлүү, кµлбµөрүү (чач, кездеме, кµйнµк ж. б. ). 10. геогр. (кµлгµ, дењизге) куюу. 11. ооз. (чарчагандан, оору- дан) күчү калбоо. dökülüp saçıl- mak 1) тµгүлүп-чачылуу. 2) ичин- деги сырын жашырбай айтуу.
3. (кездеменин) кµйкµлүшү, бура- лышы. 4. (бир нерсенин) деталдар менен берилиши. 5.түшүү, түлµµ
маалы. ~ evi/ dökümhane куюу цехи. yaprak ~ü жалбырак түшкµн маал.
dökümcü калып куйган киши.
dökümlü кµйкµлгµн, буралган
(кийим).
dökünmek куюнуу (мис. сууну).
döküntü 1.таштанды, артык, түп, кал- дык (тамак аштын). 2.кесинди,
таарынды, арткан-үрткµн сынык- тар (µнµр жай заттарынын). 3.чачыранды, жарањка, шагыл
(кендин). 4.артта/бөлºнºп калган (аскерлер). 5. µтм. (коомдун) са- сыткылары, күрмµктµрү. 6.бүдүр,
жара, ысык. 7.толкундар келип урунган/чарпылган зоока таш.
döl 1.тµл. 2. бот. мµмµ байлаган орган.
3.тукум, муун. ~ almak тµл алуу. ~ döş укум-тукум. ~ vermek төлдөө, тµл берүү. ~ yatağı анат. жатын.
сал. rahim I. ~ yolu тµл жолу, вагина.
döllemek 1. бот. тµлдµµ, тукум берүү.
2.бот. чањдашуу.
dönüşüm
döllenme 1.биол. уруктанма. 2.бот.
чањдашма.
döllenmek 1.уруктануу. 2. бот.чањ-
дашуу.
dölüt,-tü биол. түйүлдүк.
dömifinal,-li спорт жарым финал.
döndürmek 1.тегеретүү, айландыруу. çarkı ~ 1) чарык тегеретүү. 2) жан сакташ. 2. кайра кайтаруу. 3.оода-
руу, орун которуу, аласалдыруу, ањтаруу. 4.айландыруу, кейпине келтирүү. 5. ордунда калтыруу,
кулатуу. sınavda döndürmüşler сынакта кулатышыптыр. 6. ишин жүргүзүү, башкаруу, тартипке
салуу. (sözü) döndürüp dolaştır- mak сөздº айлантып-тегеретºº/ бурмалоо.
dönek, -ği 1.кубулма, мињ кубулган, туруксуз, кайпак, ишеничсиз. 2.класста/ордунда калган
(окуучу).
döneklik, -ği туруксуздук, кайпактык. ~ etmek сµзүнµн кайтуу.
dönem 1.мезгил, учур, период, доор. 2. чакырылыш, сессия (парламент- те). 3. семестр. 4. раунд (бокста).
dönemeç,-ci 1.бурулуш (жолдун). 2.µтм. (бир кырдаалда, мамиледе, пикирде) бурулуш чекити.
dönence астр. , геогр. тропик.
döner 1. айланган, тегеренген. 2. дµнер
(түрк тамагы; айлантып куйка-
ланган эт). ~ kapı айланма эшик. ~ kebap айлантып бышырылган кебер. ~ koltuk айланма кресло. ~
merdiven айланма тепкич. ~ ser- maye айланма капитал.
dönerci дөнер жасаган/саткан киши.
döngel бот. кадимки мушмула
(Mespilus germanica).
döngü: kısır ~ бузук чµйрµ.
dönme 1.тегеренме, айланма. 2..мат. айлануу. 3. башка динден мусул- манчылыкка µткµн (киши). ~
dolap 1)карусель. 2) (эски үйлµрдµ
дубалга орнотулган) айланма шкаф.
баш айлануу. etrafında ~ тегере- гинде айлануу. 2. кайтуу, артка кетүү. 3. бурулуу, кылчаюу. 4.µз-
гµрүү, µзгµртүү, айлануу, башка түргµ келүү (иш, сµз ж. б. ). 5. ок- шошуу. bançeye emek verilince
cennete döndü бакча иштетилген соњ бейишке окшоп калды. deliye
~ жинди болуп кетүү. 6. ордунда/
классында калуу. 7. ынанчын, ди- нин/пикирин µзгµртүү. 8. баш тартуу, кайтуу (сµзүнµн ж. б. ).
9.кескин µзгµрүү (мис. күн). hava birdenbire döndü күн дароо µзгµр- дү. 10 ооналактоо. döne döne
айланып-тегеренип. dönüp dolaş- mak (döne dolaşa) аралап/тентип/ cандалып жүрүү.
dönük,-ğü 1.аркасын карап/салып тур- ган (киши). 2. µтм. арналган, багытталган. halka ~ bir eğitim
элге арналган билим берүү.
dönüm 1.айланма, тегеренме, бурулма.
~ noktası 1) бурулуш чекити. 2)
µтм. кескин бурулуш, кризис. 2. дµнүм (аянт µлчµмү, 40х40 кв. аршын = 919,3м2). 3. кайтыш. 4.ирет, келиш. bir ~de getirmek бир келиште алып келүү. 5.жылдык. yıl ~ü бир жылдыгы.
dönüş 1.кайтыш. 2. бурулуш. 3. спорт спортсмендин бир бутунун учунда туруп айланышы.
dönüşlü 1.кайтышы мүмкүн болгон. 2. грам. ~ fiil µздүк мамиледеги этиш. ~ zamir µздүк ат атооч.
dönüşmek 1.µзгµрүү, айлануу, башка түргµ µтүү. 2. µтм. (бир абалдан) чыгып/кутулуп кетүү.
dönüşüm 1.µзгµрүш, кайра куруу. 2. биол. (бир органдын) милдетинин µзгµ- рүшү менен түрүнүн да µзгµрүшү.
3.мат. трансформация.
döşenmek
dönüşümlü 1.кезек менен алмашкан, кезектºº, колдон колго µткµн. 2. алмак-салмак. ~ olarak алмак- салмак, кезектешип.
döpiyes эки бµлүктµн турган (аял кийим).
dörder тµрттµн. ~ ~ тµрттµн-тµрттµн.
dördün 1. астр. Айдын чейреги. 2.
квартал (үч ай).
dördüncü тµртүнчү.
dördüz тµрт түгөй/эм/ эгиз.
dört, -dü 1.тµрт. ~ buçuk тµрт жарым. ~
defa /kere тµрт жолу. ~ kat 1) тµрт кабат. 2) тµрт эсе. 2. бүтүн/бардык тарап/жак/бµлүк. dünyanın ~ bu-
cağından дүйнµнүн тµрт бурчунан.
~ аyak 1)тµрт аяктуу (айбан). 2)тµрт буттап, тизелеп. ~ ayak
üstüne düşmek коркунучтуу абал- дан соо калуу. ~ başı mamur тµрт тарабы шай. ~te bir тµрттµн бир. ~
bir tarafı/yanı ар тарабы, бардык жагы. ~ bucak тµрт бучкак, бардык тарап. ~ dönmek 1)жаны тµрт чар-
чы болуу. 2) айласы кетүү, арга- сыз болуу. ~ dörtlük 1) муз. бир- дик. 2)µтм. мыкты, сонун, айбы/
кемчили жок. ~ duvar төрт дубал, ээн үй. ~ duvar arasında/içinde kalmak тµрт дубал арасында ка-
луу. ~ elle sarılmak/yapışmak 1)(бирµµгµ) жабышып-жармашуу. 2)(бир ишке) баш-оту менен ки-
рүү. ~ göz ооз. кµз айнекчен. ~ gözle beklemek эки кµзү тµрт бо- луп күтүү. ~ göz bir evlât için (ата-
эненин) бүт кылган эткени бала үчүн. ~ işlem тµрт амал (арифме- тикада). ~ köşe/köşeli тµрт бурч-
туу/чарчы. ~ köşe olmak кубанган- дан элеп-желеп болуу, терисине батпоо. ~ taraftan ар тараптан. ~
üstü, murat üstü иши оњунда, төрт тарабы шай. ~ yanına bakmak/ ~ yana bakınmak эки жагын
карануу, элеңдөө, этият болуу. ~
yanı deniz kesilmek аргасыз/ чарасыз калуу. ~ yol төрт жолдун кесилиши /тоому. ~ yol ağzı кесилишкен кµчµлµрдүн башы.
dörtkenar геом. тµрт жактуу, тµрт
бурчтук.
dörtlü 1. (карта оюнунда) тµрт. 2.тµрт бµлүктµн турган. ~ abajur тµрт
лампалуу абажур. 3.муз. квартет.
dörtlük,-ğü 1.тµрт бµлүктµн турган.
2.муз. нотанын тµрттµн бири/
чейреги. 3. ад. куплет, тµрт сап. 4.астр. тегеректин чейреги. 5.ооз. саткын, кемпай (киши). hele şu ~e
bakınız! мына бул кемпайды карасаœар!
dörtnal 1.таскак (аттын). 2. µтм.
шашылыш. ~a kaldırmak (атты)
таскактатып чабуу.
dörtnala (атты) чапкан бойдон.
döş 1.тµш. 2. кабырганын алды.
döşek,-ği 1.тµшµк. 2.ооз. мињ дµнүм (к.
dönüm) аянттагы шалы талаасы.
3. ооз. бастыруу үчүн кырманга алынып келинген эгин саптары.
döşeli 1.жабдылган, жасалган. 2.к.
dayalı döşeli.
döşem жабдылыш, түйүн. elektrik ~i
электр түйүнү.
döşeme 1.тµшµмµ. 2. (үйдүн) тактайы/ полу. tahta ~ тактай пол. 3. аск. куралдардын тµшµгүчү. kundak
~si кундак тµшµгүчү. 4. эмерек, эмерек менен жабдуу (үйдү). 5. эмеректердин чүпүрµк каптамасы.
5.ад. элдик чыгармалардын ки- риш бµлүмү.
döşemeсi эмеректердин каптамаларын
жасаган/оњдогон киши.
döşemek 1.тµшµµ, полдоо (тактай,
мрамор ж. б. менен). 2. салуу, тµ-
шµµ (килем, бойро ж. б. ). 3. эме- рек менен жабдуу (бµлмµнү, меке- мени).
döşenmek 1.тµшµлүү. 2.тµшµккµ жатып
dublve
калуу, ооруп калуу. 3. майдалап/ тактап түшүндүрүү. 4.оозу ачык- тык кылуу, жайып жиберүү (мис. сµздү, сырды).
döven к. düven.
döviz 1.чет элдик акчалар, тыйындар,
валюта. 2.вексель, чек. 3. ураан, чакырык, девиз. ~e çevrilebilir mevduat валютага айландырууга
мүмкүн болгон жатырым. ~ ka- çakçılığı журт тышына уруксатсыз валюта алып чыкма. ~ kaçırmak
журт тышына уруксатсыз валюта чыгаруу.
dövme 1. уруш, сабаш. 2.(денеге/тери-
ге) сүрµт/жазуу чектирме, татуи- ровка. 3. бастырылган буудай жа- на андан жасалган тамак. 4. эри-
тилип жасалган металл буюм. ~ dondurma ийленип жасалган балмуздак.
dövmek 1.уруу, сабоо, тµпµштµµ. 2. бас- тыруу, жанчуу, тартуу (мис. дан- ды). 3. чалуу, ийлµµ (мис. жу-
муртканы). 4. кагуу, күбүү (тµ- шµктү, кийизди ж. б. ). 5. (ме- таллды) кызытып, шекил берүү.
6.ок жаадыруу, бомбалоо. gemi kaleyi dövdü кеме чепти аткылады. dövünmek 1. µзүн-µзү ургулоо/койгу-
лоо. 2. µтм. өкүнүү, бушайман болуу, кайгыруу.
dövüş 1.кармаш, таймаш, сабаш. 2.со-
гуш, уруш. 3.спорт мелдеш, жарыш, күрµш.
dövüşken урушчаак, чатак, чыр (киши).
dövüşmek 1.урушуу, мушташуу, тайма- шуу, кармашуу. 2. аск. согушуу, күч сынашуу. 3.боксташуу (белги-
лүү эрежелер менен).
dövüştürmek 1.уруштуруу, мушташты- руу. 2.спорт беттештирүү, мел-
дешке чыгаруу, күрµштүрүү.
dr (doktor’дун кыск. ) доктор (илим-
дин).
drahoma (христиан жана иудейлерде)
сеп (келин тарабынан күйөөгө берилет) .
дары). 2. шоколад капталган куру жемиш.
dram, drama 1. драма (чыгарма, оюн).
2. µтм. кайгылуу тагдыр, траге- дия.
dramatik 1. драмалык. 2. шыктандыр-
ган, шердендирген. 3. µтм. кайгы- луу, аянычтуу.
dramatize: ~ etmek 1) (бир чыгарманы)
сахна, радио, телевидениеге ыла- йыкташтыруу. 2) (бир окуяны) ашкере сезимталдаштыруу, адам-
дардын туйгуларына баскы жасоо.
dramaturg,-gu драматург.
dramaturji драматургия.
dren 1.окоп, арык. 2. .мед. дрен (опера- циядан кийин суюктуктарды тышка чыгаруу ºчºн колдонулган
бүгүлгµн түтүк) .
drenaj тех. , мед. дренаж (суюктукту сордуруп чыгарып курутуу).
dua 1. дуба. 2. бата. ~sını almak бата алуу. ~ etmek 1) дуба кылуу, ку- дайга жалбаруу. 2) бата берүү. ~sı
tutmak батасы тийүү.
duacı (бирµµ үчүн) дуба/тилек тилеген.
duahan дин дуба окуган (дин
кызматкери).
duyaen дипл. эң тажырыбалуу/ таасын
(кызматкер).
duba 1.асты жалпак баржа. 2.ичи бош ар тарабы корулган сүзүп жүргµн кµпүрµµ. 3. µтм. толук, семиз.
dublâj кино дубляж (фильмдин). ~ yapmak дубляж жасоо.
dublâjcı кино (фильмдин) дубляжын
жасаган киши.
duble 1.эки каты, эки эсеси (бир
µлчµмдүн). 2.(кийимдин) астары.
dubleks эки кабат. ~ daire ичинен тепкичтүү эки кабат үй.
dublör дублёр.
dublve, double-u (w тамгасынын ата-
durgunlaşmak
лышы).
duçar дуушар. ~ olmak дуушар болуу.
dudak,-ğı эрин. ~ boyası помада, эрин
боёгу. ~ bükmek оозун бүйрүү, мурдун чүйрүү, тењсинбµµ. ~ını bükmek ыйламсыроо, эрдин
кемшињдетүү. ~ ~a оозмо-ооз. ~ını ısırmak 1)эрдин тиштµµ, тањ калуу. 2) (бир нерсени) жашыруу
максатында жасалган ышаарат. ~ ısırtmak тањ калтыруу, ичин күй- гүзүү. ~ payı bırakmak (бир
суюктукту идишке) аз бµксµ куюу. ~ sarkıtmak оозун түйрүй- түү (жактырбаганда). ~ triyakisi
тамеки түтүнүн тышка үйлµгµн (киши). ~ ünsüzü грам. эринчил үнсүз. ~ının ucuna gelmek тилинин
учуна келүү. ~ı yarık оозу жырык, нышаан/жышаан.
duhul,-lü 1.кирүү, кириш. ~ imtihanı
кирүү экзамени. 2.пенистин толук кириши (сексте).
duhuliye эск. кириш акысы. ~ kartı
кириш күбµлүгү.
dul 1.тул (жубайы µлгµн же ажыраш- кан аял / эркек). 2. жесир же ажы-
рашкан. ~ kalmak тул/жесир калуу.
dulda 1. далдоо, буйтка (жер). 2.ооз.
коруу, калкалоо (бирµµнү).
duman 1. түтүн. 2. туман. 3. тоз, мунарык. 3. арго начар, белгисиз,
бүдµмүк (иш, пикир ж. б. ). durumu ~! абалы кыйын! 5. арго банги, нашаа. ~ almak 1) туман
каптоо/басуу. 2) тамеки түтүнүн ичине чегүү. ~ altı olmak нашаа түтүнүнµн мас болуу. ~ attırmak
арго 1) кыйын абалда калтыруу.
2) жүрµгүн түшүрүү, коркутуу. ~ etmek 1) талкалоо, бузуу, жок
кылуу. 2) жењип алуу. ~ olmak 1) начар болуу, тµмµндµµ (иши, абалы). 2) жок болуу, дайынсыз
кетүү. ~ rengi коюу күл түстºº. ~ı
üstünde 1) (жашылча жемиш үчүн) жањы үзүлгµн, жаш. 2)жањы болгон, кµп убакыт µтµ элек (окуя, иш).
рыктоо, даана кµрүнбµµ. 4.ышта- луу, ыш басуу. 5. буулануу. 6.тер басуу (мис. терезени). 7.ооз. мас
болуу, кызуу. 8. акылдан айнуу, алжуу.
dumanlı 1.түтүн баскан, түтүндүү. 2.ту-
мандуу, бүдµмүк. 3.µтм. ыштал- ган. 4. µтм. , ооз. кµздµрү туман- дашкан, кызуу.
dumansız 1.түтүнсүз. 2.тумансыз, ачык. durağan 1. туруктуу, орунтуктуу, кый- мылсыз. 2. µтм. µнүкпµгµн,
µспµгµн,токтогон.
durak,-ğı 1.(автобус, минибус, такси ж. б. ) аялдамасы. 2. эск. чекит. 3.
ад. (белгилүү муун арасы) тыным.
4. муз. пауза, тыным. 5. ооз.
резиденция.
duraklama 1.токтоо, тыныгуу. 2.сµзүн бµлүү/токтотуу, унчукпай калуу.
duraksama олку-солкулук, тайсал-
дама.
duraksamak олку-солку болуу, тай- салдоо, бир чечимге келе албоо.
dural кыймылсыз, µзгµрүүсүз, турук- туу.
duralit,-ti катуу тактай.
durdurmak 1.токтотуу. 2.тургузуу.
durgu ооз. 1.токтом, тыным, ара. 2.ад.
пауза, цезура.
durgun 1.тынч, мемиреген, кµшүлгµн (суу, кµл, дењиз, күн). 2. (тааси- ри) кµпкµ сакталган (жыт, уу
ж. б. ). 3.кыймылсыз, жансыз (мис. соода). 4.солгун, алсыз, жайбара- кат, жоош (киши, айбан). 5.ойлуу,
чүнчүгµн, басынган (киши). ~ mevsim жансыз мезгил. ~ su кµшүлгµн/ мелмилдеген суу.
durgunlaşmak 1.тынчтануу, жоошуу
duvak
(айбан), басылуу (шамал, тол- кун). 2. µтм. токтоп калуу (мис. соода). 3. солгундашуу, чабал болуу, жайлоо, оорлошуу (киши). 4.ой басуу, токтоо тартуу. 5. ооз. эс-акылын топтой албоо, мазасы кетүү (чарчагандан).
durgunluk,-ğu 1.жансыздык, тынчтык, жымжырттык, солгундук. piyasa
~u базардагы кыймылсыздык/ жансыздык. 2. алсыздык, кµœүл коштук, жайбаракаттык. 3.ойлуу-
лук, басынгандык.
durmadan токтобостон, үзгүлтүксүз, тынымсыз, дайыма, кечке.
durmak 1.туруу. namaza ~ намазга туруу. rahat ~ жµн/тим/тынч ту- руу. 2.иштебей калуу, токтоо, бу-
зулуу. saat durdu саат иштебей калды. 3. бүтүү, үзүлүү. yamğur durdu жамгыр токтоду. 4. бар бо-
луу, сакталуу. o evler duruyor mu? ошол үйлµр турабы? 5.калуу, ток- тоо. baloda çok durmadık баллда
кµпкµ калбадык. 6. кµрүнүү, сыяк- тануу. pehlivan gibi ~ балбан сыяктуу туруу. 7.күтүү, аялдоо.
artık duramayacağım мындан ары чыдай албайм. 8.жарашуу, ыла- йык болуу. masa bu köşeye nasıl
durdu? үcтµл бул бурчка кандай жарашты? 9. -ып, -а чакчыл мүчµ- лүү этиштерге жардамчы этиш
катары келип, кыймылдын узакка созулганын кµргµзµт: söylenip ~ көпкө сүйлµнүү. yapa dur жасай
бер/тур. dur! токто! тур! durup dinlenmeden эч токтобой, тыным албай. durup durup 1) анда-санда,
кээде, туруп-туруп. 2) бат-бат. durdu durdu da turnayı gözünden vurdu кµпкµ чыдаганга жараша эњ
мыкты нерсеге жетишти. durup dururken 1) туруп туруп эле, ка- пысынан. 2) эч себепсиз, далил-
сиз, зарылчылыгы жок туруп. dur
durak/dinlen/otur yok дем/сеп ал- дырбай, тындырбай. durmuş otur- muş 1) токтоо, салмактуу (киши).
üstünde /üzerinde ~ 1) токтолуу,
µзгµчµ кµœүл буруу. 2)кµшµрүү,
кµгµрүү, айтканынан кайтпоо.
durmaksızın токтобой, тынбай, кечке.
durmuş туруп калган, эскирген. ~ et
туруп калган эт.
duru 1.тунук, таза. ~ su тунук суу.
2.жылмакай, сыйда (жүз, бет). 3.бир µњчµй (түс). ~ beyaz апап-
пак. ~ kara капкара. 4.µтм. так, ачык (тил, сµз).
durulama чайкоо. ~ tesisatı суу
тазалагыч аппарат.
durulamak чайкоо (кирди, идиш-аякты ж. б. ).
durulmak 1.тунуу (мис. суу). 2.тынуу, тынчтануу, басылуу (ызы-чуу, жаан, шамал ж. б. ). 3. µтм.
токтолуу, эс тартуу (киши).
durum 1.абал, жагдай, кырдаал, шарт.
~a gelmek абалга келүү. ~lara sok-
mak абалга/жагдайга алып баруу. 2.түр, шекил, кµрүнүш. ~ almak абалга келүү. ~unda жагдайында,
абалында. ~u bozulmak абалы/ жагдайы оордо-шуу. ~u düzelmek абалы оњолуу.
duruş 1.туруш, токтош. 2.жүрүш-
туруш.
duruşma ук. сот процесси.
duş душ. ~ almak душка түшүү.
dut,-tu 1.тыт. 2.µтм. ылжыган мас. ~ gibi olmak 1)абдан мас болуу.
2)уят болуу. ~ kurusu куру/куру- тулган тыт. ~ yemiş bülbüle dönmek оозуна кум куюп алгансуу
(сүйлµµк бирµµнүн сүйлµбµй калы- шы).
duvak,-ğı 1.келиндин жүз жабуусу,
фата. 2. ооз. мор/меш/тандырдын
düdük
капкагы. 3. ооз. айрым балдар тµрµлгµндµ баштарын каптаган чел. ~ına doyamamak 1) үйлµнµр замат жесир калуу. 2) үйлµнµр замат күйµµсүнµн ажырашуу. ~ düşkünü тойдон кийин күйµµ- сүнµн ажыраган жаш жесир.
duvar 1. дубал. 2.тосмо (кирпичтен,
таштан). 3. µтм. тоскоол, бµгµт.
4. барьер, тоскоол. ~ çekmek дубал уруу. ~ gazetesi дубал газета. ~ gibi
1) дубал сыяктуу, кайдыгер,
кайрымсыз. 2) абдан бышык. 3)
µтм. дүлµй. ~ halısı дубал килеми.
~ ilânı кулактандыруу. ~ resmi
дубал сүрөтү. ~ saati дубал сааты. duvarcı сокмочу, дубал урган уста. duy элек. патрон.
duyar 1.сезимтал, туйгусу күчтүү (киши). 2. сезгич, туйгуч (дененин бµлүгү).
duyarga зоол. антенна, мурут, кычкач
(курт-кумурскаларда).
duyarlı сезимтал, жашык, кайрымдуу,
жүºнү бош.
duyarlık,-ğı 1. психол. сезгичтик, се- зимталдык. 2. µтм. боорукердик,
жашыктык, таарынчаактык. duyarlılık,-ğı сезгичтик, кайрымдуулук. duyarsız кайдыгер, тоњ, кайрымсыз.
duyarsızlık,-ğı кайдыгерлик, тоњдук, кайрымсыздык.
duygu 1.туйгу, сезим. 2. сүйүү. ~larını
gizlemek сезимдерин жашыруу.
~larıyla davranmak сезимине жењдирүү.
duygudaş (бир агымды, партияны ж. б. ) жактырган, таламын та- лашкан, таламдаш.
duygulandırmak сезимин козгоо, рухий таасир берүү, муунун бошотуу. duygulanmak сезимдери козголуу, жа-
шуу, мууну бошоо, толкундануу.
duygulu 1.сезимтал, назик, жашык, эмоциялуу. 2. боорукер, кайрым-
дуу.
duygusal 1. эмоционалдык, сезимдер- ден/туйгулардан туулган. 2. ро- мантикалык, сентименталдык.
duymak 1. угуу. 2. маалымат алуу, ка- бардар болуу. 3. туюу, сезүү (туюм органдары аркылуу). 4.жыт
алуу. yemeğin kokusunu ~ тамак- тын жытын алуу. 5. түрдүү сезим- дерге кабылуу (сүйүнүү, толкун-
доо, сарсанаа болуу). gurur ~ сый- мыктануу. sevinç ~ сүйүнүү. zevk ~ рахат алуу. duyduk duymadık de-
meyin! уктук, укпадык дебегиле! (бир нерсени жарыялоодо колдо- нулган сырд. с. ). duymazlıktan gel-
mek укпамыш болуу, укмаксанга салуу.
duyu туюм. ~ yitimi анестезия, туюмун
жоготуу.
duyulmamış кулак укпаган, тањ каларлык (нерсе).
duyulur сезилерлик. ~ duyulmaz 1)угу-
лар угулбас. 2) угулар замат.
duyum туюм, сезим. ~ eşiği психол.
туюла билген эњ тµмµнкү даража.
~ yitimi анестезия.
duyumsal туюу органдарына байла-
ныштуу.
duyumsamak туюу, сезүү.
duyurmak 1. угузуу, билдирүү. 2. жа-
рыялоо, жаюу, кабарлоо.
duyuru 1. кулактандыруу, жарыя. 2.
чакыруу.
duyusal психол. сезим/туюмга байла- ныштуу, эмоционалдык.
düalist филос. дуалист.
düalizm филос.дуализм.
dübeş беш-беш (тавла оюнундагы таштардын абалы).
düden геол. үњкүр, жеркуй.
düdük,-ğü 1.түтүк, ышкырык, чоор.
2.сигнал, сирена (машинанын),
гудок (паровоз, пароходдун). 3.ар-
dünden
го кењкелес, келесоо. ~ü çalmak ишин ийгиликтүү бүтүрүү. ~ gibi чыйылдаган ичке үн. ~ gibi kalmak
1)жапжалгыз калуу. 2) арыктоо. ~ makarna макарон.
düdüklü 1.ышкырыктуу. 2. ышкы-
рыктуу мискей (тез бышырган) .
düello дуэл.
düet дуэт.
düğme 1. топчу, түймµ. ~ çözmek топчу- сун чечүү. 2. (электр контагында) ачкыч, кнопка, түймµ. ~ye basmak
түймµгµ басуу. 3. тех. контакт. 4. төмпөк, торсок (денедеги), үрп (эмчекте). 5. бот. бүр, бүчүр. 6.
арго күмүш тыйын. düğmek түйүү (түйүнчµктү). düğmelemek топчулоо.
düğüm 1.түйүн (жиптин, аркандын ж. б. ). 2. µтм. түйүн, чечилбеген
/түшүнүксүз абал/маселе/окуя.
~ü çözmek түйүндү чечүү. 3.физ. түйүн, тармак. 4. ад. окуянын чиеленишинин эњ жогорку чеки-
ти, түйүн. 4.бот. муун. ~ açmak түйүндү чечүү. ~ atmak түйүн түйүү. ~ ~ түйүн-түйүн, муун-
муун. ~ noktası чечүүчº/ урунттуу учур. ~ olmak түйүлүп калуу. ~ üstüne ~ vurmak/ atmak 1) тү-
йүнчµк-муунчак кылуу. 2) сарањ- данып акча топтоо. ~ vurmak түйүндµµ.
düğümlemek түйүнчµк түйүү, түйүн түйүү.
düğümlenmek 1.түйүлүү, түйүндµлүү,
тањылуу (тањылчак, түйүнчµк). 2. (транспорт) тыгындалуу, токтоп калуу. 3. µтм. чиеленишүү, та-
таалдашуу (маселе, окуя ж. б. ).
düğün 1.үйлµнүү тою. ~ hediyesi тойдо берилген белек. 2. сүннµт тою. ~
başı той башы, тамада. ~ bayram etmek майрамга айландыруу, ка- туу сүйүнүү. ~ dernek, hep bir ör-
nek ар качан эле окшош нерселер
кишилер боло берген (жер). ~ salonu той салону. ~ yapmak той берүү.
dükkan 1. дүкµн. 2. устакана. 3. конто- ра, бюро. 4. арго кумаркана. ~ aç-
mak 1) дүкµн ачуу. 2) жекече иш жерин ачуу.
dükkancı менчик дүкµнү болгон киши.
Düldül 1. дулдул (Азирети Алиге Мухаммед Пайгамбар тарабынан берилген качырдын аты). 2. начар
/чабал ат. 3. какшык эски машине.
dülger жыгач уста.
dümbelek,-ği 1. (тери менен каптал-
ган) добулбас түрү. 2. арго кењ- келес, кемпай, дµµдүр.
dümdüz 1.түптүз, жылмакай. 2. µтм.
жµнµкµй, куулук-шумдугу жок, түз (киши). 3. µтм. билимсиз, ка- рањгы (киши). 4. жупуну, жасал-
гасыз. 5.түптүз (бурулбастан).
dümen 1. руль. 2. µтм. айла-амал, куу- лук. 3. µтм. бийлик, башкаруу.
~ine bakmak арго µз кызыкчылы- гын кµздµµ. ~ çevirmek амал-айла колдонуу, куулануу. ~i elinde ol-
mak бийликти µз колунда кармоо.
~ kırmak арго качып жоголуу. ~ kullanmak (бир ишти) куулук
менен башкаруу. ~ suyu кеменин артында калган из. ~ suyundan gitmek (бирµµгµ) кµз каранды
болуу, айтканын кылуу. ~ yapmak
амал-айла колдонуп алдоо.
dümenсi 1.(кемеде) руль колдонгон ки-
ши. 2. µтм. эњ начар, артта калган (окуучу). 3. µтм. айлакер, шум- пай.
dün 1. кечээ. 2. мурун, µткµн заманда. ~ bir bugün iki кµп өтпөй, бат эле.
dünden 1.кечээтен. 2. алда качан эле,
качантан бери. ~ bugüne бат/тез эле, кыска убакта. ~ hazır/razı да- йым даяр, араң эле турат. ~ ölmüş
эч нерсеге кµœүлү/ далалаты жок.
düpedüz
dünkü,-nü 1. кечээки. 2. жакын заман- дагы. 3. µтм. тажырыйбасыз, чо- гоол, эби жок, үйрµнчүк. ~ çocuk кечээки эле бала. ~ gün кечээки күн.
dünür куда, кудагый. ~ düşmek куда түшүү. ~ gezmek кыз издөө.
dünya 1. дүйнµ. 2. Жер. 3. эл-журт, кишилер, чµйрµ. 4. бирдей ынанч-
тагы коомдор. Batı ~sı Батыш дүйнµсү. 5. ой/пикир/ кесип жа- мааты. edebiyat ~sı адабият
дүйнµсү. ~da 1) бул дүйнµдµ. 2) эч качан, өмүрү, µмүрүмдµ. ~da git- mem µмүрү барбайм. ~ âlem ооз.
элдин баары, калайык калк, бүтүн дүйнµ. ~ başına yıkılmak асманы башына түшүү, заманасы кууру-
луу/таруу. ~lar benim oldu теле- гейим тегиз/чечекейим чеч болду.
~ bir araya gelse бүтүн дүйнµ
каршы болсо да. ~nın dört bucağı дүнүйµнүн тµрт бурчу. ~ durdukça түбµлүккµ. ~dan elini eteğini
çekmek элден бµлүнүү, жалгыздап жашоо. ~ evi үйлµнүү, турмушка чыгуу. ~ evine girmek (бирµµ
менен) никелешүү, үйлµнүү. ~sın- dan geçmek / el çekmek коомдук жашоодон четтµµ. ~ya gelmek
туулуу, тµрµлүү. ~ya getirmek кµз жаруу, тµрµµ. ~ görmüş кµргµн- билген, кµзү каныккан. ~yı görecek
gözü yok эч кимди кµрµйүн деген кµзү жок. ~ görüşü дүйнµгµ кµз карашы. ~ya gözlerini açmak
дүйнµгµ келүү, тµрµлүү. ~yı gözü görmemek кµзү башка эч нерсе кµрбµµ. ~ gözü ile görmek кµзү
тирүүсүндµ кµрүү. ~ya gözlerini kapamak/yummak кµз жумуу,
µлүү. ~ güzeli 1) сулуулардын су-
луусу. 2) Дүйнµ Сулуусу (наам).
~dan haberi olmamak дүйнµкапар, дүйнµ менен иши жок. ~dan
habersiz бейкапар, оюнда эч нерсе
жок. ~nın kaç buçak/köse olduğunu anlamak/öğrenmek ак-караны таа- нуу, бышып жетилүү. ~nın kaç buçak olduğunu göstermek акесин таанытуу. ~ kadar абдан кµп/ мол.
~ya kazık kakacak değil ya дүйнµгµ түркүк болмок беле (бир күн µлµт
да). ~ kelâmı etmek аркы-беркини сүйлµшүү. ~ malı/ nimeti дүнүйµ, мүлк. ~nın öbür ucu дүнүйµнүн
тиги учу/ аркы жагы. ~nın parası аябай кµп акча. ~ penceresi диал. кµз. ~yı toz pembe görmek ак
пейил болуу, дүйнµгµ үмүт менен кароо. ~yı tutmak жайылып-чачы- луу. ~nın ucu uzundur µмүр узун,
кµргµнүњµн кµрµ элегињ кµп. ~sını unutmak дүйнµнү унутуу. ~sı uygun дүнүйµ мүлкү жетиштүү. ~
varmış! Kудайга шүгүр! (кыйынчы- лыктан чыкканда айтылат). ~sın- dan vazgeçmek дүйнµдµн кµœүлү
калуу. ~ ve ahiret kardeşi акырет- тик дос. ~nın yedi harikası дүйнµ- нүн жети керемети. ~ yıkılsa
umrunda değil бейкапар, кай- дыгер, камаарабас (киши). ~ yüzü görmemek үй күчүк болуу, дүйнө
менен иши жок болуу. ~yı zindan/ zehir etmek (бирµµнүн) кµрбµ- гµнүн кµр кылуу. öbür ~ тиги дүй-
нµ. ölümlü ~ өлºмдºº/жалган дүйнµ.
dünyalık,-ğı мал, мүлк, дүнүйµ, кµр
оокат. ~ı doğrultmak кењ-кесири жашоо.
dünyevî бул дүйнµдµгү, тиричиликке
байланыштуу.
düo муз. дуэт.
düpedüz 1.ачыктан ачык, ачык эле.
2.түздµн-түз, µзүнµ, тикеден тике. 3.түптүз, жылмакай. 4.чыныгы, анык, так, накта, барып турган. ~
ahmak накта келесоо. bu ~
düşmek
gevezeliktir бул барып турган дµµдүрµктүк/ сандырактык.
dürbün 1. дүрбү, турнабай. 2. кичине-
кей телескоп. ~ün tersiyle bakmak (бирµµнүн) баркын билбµµ, тµмµнсүнтүү.
dürmek 1. түрүү. 2 (бир нерсени) кат- тоо. defterini ~ µлтүрүү, кµзүн тазалоо.
dürtmek 1.түртүү, саюу (мис. кол менен). dürtüp uyandırmak түртүп ойготуу. 2. µтм. (бирµµнү) кµкү-
түү, кайроо, тукуруу, колтукка түртүү. 3. µтм. (бир ишке) шык- тандыруу, кайраттандыруу, түр-
түү. 4. эскертүү.
dürtü түрткү, стимул, ички күч.
dürtüklemek 1.түрткүлµµ, сайгылоо.
2. µтм. кµкүтүү, тукуруу, кай- раштыруу.
dürüm 1.түрүм, түрмµк. 2.жупканын
ичине ар нерсе түрүлүп жасалган тамак, оромо.
dürüst,-tü абийирдүү, ак ниет, чынчыл,
түз (киши).
dürüstçe ак ниеттен, ачык, түз, жашы- рып-жаппай.
dürüstlük,-ğü ак ниеттүүлүк, ачыктык, түздүк, чынчылдык, аби-йирдүү- лүк.
düse үч:үч (тавла ойнунда үчтүк таштын үстүнµ келиши).
düstür 1. жалпы жобо/эреже. 2. эреже-
лер/жоболор жыйнагы, кодекс. 3..мат. , хим. формула. 4.башкы китеп, гроссбух. 5.фармакопея, да-
ры жасоонун жолдору кµргµзүл- гµн жыйнак.
düş 1.түш (уйкуда кµрүлгµн). 2. µтм.
кыял, эњсµµ, үмүт, фантазия. ~e girmek түшкµ кирүү. ~ görmek түш кµрүү. ~ gücü кыял күчү. ~
kırıklığı ою ордунан чыкпоо, тиле- ги таш кабуу. ~ kurmak кыял- дануу, кыял куруу. ~ yormak түш
жоруу.
düşes герцогиня.
2. µтм. күтүлбµгµн кубаныч, ка- пыстан конгон кут. 3. арго сокку, токмок.
düşey перпендикуляр, вертикаль, тик.
düşkün 1. (бир нерсеге) ашкере берил- ген, артынан түшкµн, үзүлүп
түшкµн. çocuğa ~ баласаак. oyuna
~ оюнкарак. 2. кыйналыш/ кыста- лыш ичинде болгон. 3. µтм. ата-
гын/баркын/кадырын жогот-кон.
4.(бир нерсеге) жµндµмүн жогот- кон, ишке жарабаган, майып.
5.µтм. жек кµрүмчү, шүмшүк, сойку (аял). ~ler evi багар-кµрµрү жоктор/алсыз-күчсүздµр/
майыптар үйү.
düşkünlük,-ğü 1. (бир нерсеге) катуу берилгендик, үзүлүп түшкµндүк.
2.алсыз-күчсүздүк, чабалдык, жараксыздык.
düşlemek кыялдануу, кыялга батуу.
düşman 1. душман, жоо. 2. (бирµµнү, бир нерсени) жек кµргµн, тап. 3.(бир нерсени) µтµ кµп түгµткµн.
ekmek ~ı нанга тап. ~ başına душмандын башына (келсин!). ~ çatlatmak душмандын ичин күй-
гүзүү. ~ olmak/kesilmek душман болуу.
düşmanca душмандык менен, душ-
манча.
düşmanlık,-ğı душмандык, кастык. ~ etmek душмандык кылуу.
düşmek 1.түшүү. 2.кулоо, жыгылуу. çocuk koşarken düştü бала чуркап баратып жыгылды. uçak düştü cа-
молёт кулап түштү. 3.жааш. dolu düştü мµндүр жаады. 4. шыпы- рылып түшүү (кийим). 5. бойдон
түшүү (бала). 6. арадан түшүү, аттап кетүү (бир барак/c an/ абзац ж. б. ). 7.чыгаруу, кемитүү. borç-
ları düştükten sonra kalan para
düşünmek
карыздарды чыгаргандан кийин калган акча. 8.кабылуу, учуроо. telaşa ~ карабаластоо. şüpheye ~ күмµнсүү, шектенºº. 9. жарашуу, ылайык болуу. bu resim buraya iyi düştü бул сүрµт бул жерге жакшы жарашты. 10. милдетине кирүү, түшүү. onu ikna etmek bana düşer аны кµндүрүү иши мага түшµт. 11. орун алуу, жайгашуу. buraya güzel evler düşecek бул жерге сонун үйлµр курулат. 12. туш болуу. kocaya ~ күйµµгµ тийүү/ туш бо- луу. bölüğe ~ (аскер) бир бµлүккµ түшүү. 13. насип болуу, үлүшүнµ түшүү/тийүү. mirastan payına ev ~ мурастан үлүшүнµ үй тийүү. 14. (бир жерлерге) түшүү, аралашуу (айрым начар себептер менен). mahkemeye ~ сотко иши түшүү. tımarhaneye ~ жиндиканага тү- шүү. 15. иштен/ кызматтан кетºº. hükümet ~ өкмөттºн иштен ке- тººсº. 16. баасы, наркы, ылдамды- гы тºшºº/азаюу. arabanın hızı düştü машиненин ылдамдыгы тºштº. 17. кºч-кубаттан таюу, ка- руу. 18. капыл-тапыл кирип ке- лºº, басып калуу. 19. белгилºº бир убакытка туш болуу. 20. мºм- кºнчºлºк ачылуу. 21.жоготуу, абалга келºº. zayıf ~ арыктоо. şeyit
~ шейит болуу. esir ~ туткунга тºшºº. 22. багынып берºº, жеœи-
лºº. 23.жаман жолго тºшºº, бузу- луп кетºº. 24. жакырдануу, кедери
кетºº. düşmüş bir aile кедейленген
ºй-бºлө. 25. кубалоо. izine ~ изине тºшºº. arkasına/peşine ~ аркасы-
нан тºшºº. düşüp kalka жыгылып туруп, эптеп-септеп. düşüp kalk- mak 1)дос, жолдош болуу.
2)сексуалдык жакындыгы болуу.
düşsel 1. тºшкө байланыштуу. 2. кыял- дагы.
düşük 1.төмөн/ылдый тºшкөн. ~ omuz
ийни тºшкөн. 2. аз, арзан. ~ faiz аз пайыздуу. 3. наркы жок. ~ para наркы жок акча. 4. тºшºрºлгөн, кулатылган (мис. өкмөт, каби- нет). 5. стили/мааниси начар (сºйлөм, доклад, ж. б. ). 6. өтм. кадырын, аброюн жоготкон. 7.бойдон тºшкөн бала. ~ yapmak боюнан тºшºº.
düşunce 1. ой. 2. идея, көз караш. 3. са- наа, кам. 4. ниет, тилек. 5. бºтºм,
жайынтык. ~ye varmak бºтºмгө келүү. ~ alışverişi пикир алмашуу. (bir) ~ye dalmak ойго батуу. ~sini
okumak оюндагысын билип коюу.
~ özgurlüğü пикир эркиндиги. ~ye varmak ойго келºº, жыйынтыкка/
бºтºмгө баруу.
düşünceli 1.ойлуу, санаалуу, муœайым, ой/санаа баскан. 2. эстºº. 3.ойдо
болгон. özgür ~ эркин ойлогон.
kötü ~ арам ойлуу.
düşüncesiz 1.санаасыз, эссиз, шай-ке-
леœ, капарсыз, бейкапар. 2.ой-
лору/пикири жок, тайыз.
düşüncesizlik,-ği санаасыздык, эссиз-
дик, шайкелеœдик, бейкапарлык. ~ etmek эссиздик кылуу.
düşündürmek, düşündürtmek 1.ойго
салуу/тºртºº, ой туудуруу, пикир жаратуу. 2.санаага салуу/батыруу.
düşündürücü ойлондуруучу.
düşünmeden ойлонбостон.
düşünmek 1.ойлоо, ойлонуу. 2.болжоо,
эсептөө, саноо. 3. пландоо, ниетте-
нºº. bir kurnazlık düşündü бир шумдук ойлоп тапты. bir makale yazmayı düşünüyor бир макала
жазууну ойлоду. 4. кам көрºº, ой- лоо. anne babasını hiç düşünmez ата-энесин ойлоп койбойт. 5. са-
наа тартуу, кабатырлануу, кам саноо, кайгысын тартуу. bu kadar düşunme, mutlak bir çaresi bulunur
мынчалык кабатырланба, сөзсºз
düzenbaz
бир чарасы табылат. düşünüp taşınmak ары жак, бери жагын ойлоо, бир бºтºмгө келºº.
düşünsel 1.ойлоого/ойго байланыш- туу, ойлонуу аркылуу жетилген, ой-пикирге мºнөздºº.
düşünür ойчул, акылман, кеменгер, көсөм.
düşünüş 1.ойлош/ойлонуш мºнөзº.
2.менталитет, дºйнөгө көз караш.
düşürmek 1. тºшºрºº, тºшºрºп жибе- рºº/ийºº. 2. баасын/наркын тº-
шºрºº, арзандатуу. 3. бөлºп чыга- руу, ичинен тºшºрºº. çocuk solu- can düşürüyor баланын ичинен
курт тºшºп жатат. çocuk ~ бойдон тºшºрºº. 4.кызматтан тºшºрºº. hükümeti ~ өкмөттº (бийликтен)
кулатуу. 5. кабылтуу, учуратуу. tehlikeye ~ коркунучка кабылтуу. 6.колго тºшºрºº, ээ болуу. sonun-
da muhteşem yalıyı ucuza düşürdü аягында көркөмдºº чарбакты арзанга түшүрдү. 7. алын кетирºº,
дармансыз кылуу. annemi verem iyiden iyiye düşürdü кургак учук апамын шайын аябай кетирди.
düşüş 1.тºшºш. 2. өтм. кºтºлбөгөн жолугушуу, тагдырдын тартуусу, кайталангыс учур, о¿/дал келиш.
düşüt, -tü ооз. бойдон тºшкөн бала.
düt “тººт” (ºн туурандысы).
düttürü 1. тар кыска кийим. 2. ылайык-
сыз/жарашыксыз кийинген.
düve кунан торпок.
düz 1. тºз, жалпак, тегиз, текши, жыл-
макай. ~ arazi тºз аянт. ~ ayna физ. жалпак кºзгº. 2. такасы жал- пак (бут кийим). 3. жайык, жай-
пак. ~ kayık жайпак кайык. ~ tabak жайык табак. 4.тºз, тармалы жок (чач). 5.жөнөкөй, көркөмдөлбө-
гөн, супсак (баяндоо). 6.гºлº жок, бир өœчөй тºстºº (кездеме). 7. тºз- дºк (жер). ~e çıkmak иши оœолуу,
кыйынчылыктарды жеœºº. ~ du-
vara tırmanmak шок, тентек, бейбаш. ~e inmek каракчылыкты таштоо, оœолуу. ~ tümleç грам. белгисиз толуктооч. ~ ünlü грам. эринсиз ºндºº (а,ы,э,и). ~ yazı кара сөз, проза.
düzeç,-ci нивелир, жантактыкты өлчө- гөн курал.
düzelmek 1.тºзөлºº, тºз абалга келти-
рилºº. 2.оœолуу, жакшыруу, тºз жолго тºшºº. 3. (кºн, аба) оœолуу, ачылуу. 4.(оорулуу) оœолуу, айы-
гуу. 5.тартипке келºº, жыйналуу.
düzelti 1.тºзөтºº, оœдоо, катасын текшерºº. 2.редакциялоо.
düzeltici 1.тºздөөчº, оœдоочу, тартипке келтирººчº. 2.оœдогуч. 3.коррек- тор.
düzeltme 1.тºзөтºº иши. 2.корректура.
3.реформа.
düzeltmek 1.тºзөлтºº, тартипке келти-
рºº, иреттөө. 2. оœдоо. 3.катасын оœдоо, туура абалга алып келºº.
düzeltmen корректор.
düzen 1.тартип, ирет. ~i bozmak тартип бузуу. ~e koymak иретке келтирºº. 2.тºзºлºш, режим, башкаруу сис-
темасы. burjuva ~i буржуазиялык тºзºлºш. 3.турмуш агымы. 4.гар- мония, ылайыкташуу, аккорд. ~i
bozuk кººлөнбөгөн (музыкалык аспап). 5. токуу станогу. 6. аск. катар, тартип. 7. өтм. амал, айла,
куулук, шумдук. ~ bağı тартип. ~e koymak/sokmak тартипке салуу. ~ kurmak 1) ишти тартипке салуу.
2)өтм. амал/айла колдонуу. ~ teker тех. маховик (кыймылды тартипке салган чарык). ~ vermek
1)тартипке келтирºº, жыйноо. 2)күүлөө, аккордго келтирºº (му- зыкалык аспапты).
düzenbaz айлакер, митайым, шумпай.
düzün
düzence катуу тартип/режим.
düzenek, -ği механизм.
düzenleme 1.тартипке салма. 2..муз.
аранжировка, ылайыктап иштеп чыкма (бир чыгарманы оркестр же башка аспап ºчºн).
düzenlemek 1.тартипке келтирºº, ирет- төө, жыйноо. odasını düzenledi бөлмөсºн иреттеди. 2. жасоо,
өткөрºº, уюштуруу. basın toplantı- sı ~ пресс-конференция уюшту- руу. 3.муз. аранжировка жасоо.
4..муз. (аспаптарды) аккордго келтирүү.
düzenli 1. тартиптºº, иреттºº. 2. ыраат-
туу, системалуу. ~ bir şekilde ырааттуу тºрдө. 3. кººлөнгөн, аккорддолгон.
düzensiz 1. тартипсиз, иретсиз, чачкын, баш-аламан. 2. ыраатсыз, ºзºл- кесил, системасыз.
düzey 1. деœгээл. 2. өтм. даража, деœ- гээл (мис. кызмат, абал).
düzeysiz сапатсыз, деœгээли төмөн, ка-
рапайым, даражасына ылайыксыз.
düzgü норма, эреже, жобо.
düzgün 1.тºз, жылма, текши, тегиз. ~
yol тегиз жол. 2.тартиптºº, ирет- тºº. 3.туура, кемчиликсиз, орун-
дуу. ~ yazı сулуу жазуу. 4. .мат.
düzine 1.тутам, десте (12 талдан
турган). 2. өтм. бир далай. bir ~ söz etti бир далай сөз айтты.
düzlem 1.геом. тºз, жалпак. ~ geometri
планиметрия. 2..мат. проекция.
düzlemek тºздөө, текшилөө, тегиздөө, жылмалоо.
düzleşmek тºздөлºº, текшиленºº, те- гизделºº, жылмалануу.
düzlük,-ğü 1.тºздºк, текшилик, тегиз-
дик, жылмалык. 2. геогр. тºздºк.
3.жөнөкөйлºк, комсоолук.
düzme 1.тºзмө. 2.жасалма. ~ belge
жасалма/жалган документ. düzmece жалган, жасалма, көз боёмо. düzmek 1.тºзºº, топтоо, жыйноо, даяр-
доо. çeyiz ~ сеп жасоо. 2. тºзөлтºº, иреттөө, тартипке келтирºº. 3.жаратуу, чыгаруу (мис. ырды).
4.ойлоп табуу. yalan ~ калптарды ойлоп табуу. 5. орой жыныстык байланыш жасоо, зордуктоо.
düztaban анат. 1. аюу таман (оору). 2. таманында чуœкуру болбогон (киши). 3. өтм. кара жолтой.
düzülmek 1.тºзºлºº. 2.жолго чыгуу.
düzün режим.
E
E,e 1. түрк алфавитинин алтынчы тамгасы. 2. муз. «ми» нотасынын тамгалай белгилениши. 3. сүйлөм башына келип, та¿ калуу, кызы- гуу, суроо, макул болуу сыяктуу сезимдерди билдирет. ~, artık bu söze diyeceğim yok ээ, эми бу сөзгө айтарым жок. ~, gitsin! эк, кетсе кетсин! ~, şimdi bu olmıyacak mı? апей, эми бул болбой калабы? ~, yeter artık! ой, болбодубу эми! ~ sonra? ии, анан? ~ mi? ээ? болуптурбу? макулбу? unutma, ~ mi? унутпа, болуптурбу?
eali 1. жогорку даражалуу/мартабалуу.
2.ак сөөктөр/ жогорку даража- луулар коому/ чөйрөсү.
ebat,-dı өлчөм, чо¿дук, ченем, бой, кө-
лөм, габарит. ~ında … өлчөмүндө,
… көлөмүндө, … боюнда, …
тере¿дигинде, … чоœдугунда.
ebe 1. аначы (төрөткө жардам берген аял), киндик эне. 2. ооз. чо¿ эне, эне. 3. (балдар оюнунда) башчы,
атаман.
ebedî түбөлүк, өлүмсүз, учу-кыйырсыз, учсуз-түпсүз.
ebedîleşmek түбөлүктөшүү, өлбөс- өчпөс болуу.
ebedîlik,-ği түбөлүктүүлүк, өлүмсүз-
дүк.
ebediyen 1. түбөлүккө. 2. (терс сүйлөм- дөрдө) эч качан, таптакыр.
ebediyet,-ti түбөлүктүк, түпсүздүк, чек- сиздик.
ebegümeci,-ni бот. токой мальвасы
(Malva silvestris).
ebekuşağı,-nı күндүн кулагы, асан-үсөн.
ebelemek атамандык кылуу (балдар
оюнунда).
ebelik,-ği 1. аначылык. ~ etmek аначы- лык кылуу, төрөткө жардам бе-
рүү. 2. атамандык, башчылык
ebeveyn эск. ата-эне.
ebleh акылсыз, а¿коо чалыш, дөөпөрөс. eblehlik,-ği акылсыздык, а¿коолук. ebonit, -ti эбонит.
ebru (кагаз, мрамор, кездемеге берил- ген) түс, оймо-чиймелер. ~ ~ тарам-тарам кызыл (жүздөгү).
ebrulamak (кагазга, кездемеге, мра- морго) белгилүү бир түс берүү.
ebrulî түстүү, гүлдүү, оюм-чийимдүү
(кагаз, мрамор, кездеме).
ebrulu : ~ kâğıt мрамор кагаз.
ecdat, -dı ата-баба, укум-тукум, тек.
ece 1. сулуу аял, каныша. 2. диал. эже же ага.
ecel ажал. ~ aman verirse аман-эсен
болсок. ~ beşiği тирүүнүн тозогу (коркунучтуу унаа же жер). ~ döşeğinde өлүм төшөгүндө/ ал-
дында. ~ geldi cihana, baş ağrısı bahane мак. ажал келсе, айла жок.
~e çare bulunmaz мак. ажалга айла
жок. ~i gelmek ажалы жетүү. ~iyle ölmek өз ажалынан өлмөк. ~ine susamak ажалы тартуу. ~ teri
dökmek (коркконунан) денесин муздак тер басуу. ~i gelen köpek cami duvarına/ avlusuna siyer мак.
ажалы жеткен эчки койчунун таягына сөйкөнөт.
ecinni ооз. жин.
eciş : ~ bücüş ийри-буйру, өөдүк- сөөдүк. ~ bücüş yazı тайтактаган/ ийре¿деген жазуу.
ecnebi 1. чет элдик, чет өлкөлүк, бөтөн (киши). 2. чет элдик, башка мам- лекеттик. ~ lisanı чет тил.
ecza 1. дары. 2. бөлүктөр, бөлүмдөр (мис. китептин) . 3. үлүш (ченем бирдиги). metre ~ları desimetre,
editör
santimetre ve milimetredir деци- метр, сантиметр, миллиметр метр- дин үлүш чендери. ~ dolabı дары салынган шкаф.
eczacı дарыгер, дарымчы, фармоцевт. ~ halfası дарымчынын шакирти. ~
mektebi дарымчылык (фармаколо-
гия) окуу жайы.
eczacılık 1. дарымчылык (иши же
кесиби). 2. фармакология.
eczane, eczahane дарыкана, аптека.
eda I мүнөз, түр, көрүнүш, мамиле.
amirane bir ~ ile өкүм/өктөм түр менен. memnun bir ~ ile ыраазы болгон мүнөздө. sevimli bir ~ жү-
рөк жылыткан жºз. 2. эркелик, кылык. 3. баяндоо ыкмасы, түшүндүрүү жолу, стиль.
eda II 1. төлөм, төлөш (карызды, ки- рени). 2. кылыш, окуш (намаз-ды).
3.аткарыш (айткан сөздү, уба-
даны). ~ etmek 1) (карызды) тө- лөө. 2) (намаз) окуу. 3) (убаданы) аткаруу.
edalı 1. (кебетеси, көрүнүшү, түрү, мү- нөзү) сүйкүмдүү, жагымдуу, адеп- түү. 2. келбеттүү, койкойгон
(аял).
edani (edna’нын көпт. т. ) 1.жексур-
лар, жек көрүмчүлөр, шүмшүктөр.
2. ооз. букара, карапайым калк.
edat,-tı грам. жандооч, бөлүкчө.
edebî адабий. ~ eserler адабий чыгар-
малар. ~ mecmua адабий журнал.
edebiyat,-tı 1. адабият. сал. yazın, litera- tür. 2. адабият, булак, библио-
графия. 3. өтм. ооз көптүрмө сөз.
~ yapmak ооз көптүрүп сүйлөө, куру чечендик кылуу.
edebiyatçı 1. адабият мугалими. 2. ада- биятчы, адабият боюнча адис. edebiyatçılık,-ğı адабиятчылык (адис-
тиги жана иши).
edememek 1. тура /жашай /чыдай ал- боо (бир нерсесиз, бирөөсүз). tenis
oynamadan edemez теннис ойно-
бой тура албайт. 2. тура/ жашай албоо (бир нерсе/ бирөө менен бирге). Hülya, Tolga’sız edemez Хүля Толгасыз менен тура албайт. edep,-bi адеп, ахлак, тарбия. ~ etmek уялуу, тартынуу, кымырынуу, кысынуу. ~tir söylemesi, fakat …
… улуу сөздө уят жок деген, бирок
… (айып көрүнгөн, айтууга маж- бур болгон сөздөн мурун сыпа- йыгерчилик үчүн айтылат) . ~ yeri
(адамдын) айып жер(лер)и.
edepli адептүү, тарбиялуу, тартиптүү, уялчаак, сылык. ~ ~ тартиптүү,
сылык, момурайып, зымырайып, тынч. çocuklar köşede ~ ~ oturdular балдар бурчта момурайып
отурушту.
edepsiz адепсиз, орой, тартипсиз, ээнбаш, бейбаш.
edepsizce адепсиздик/оройлук/ээн- баштык менен.
edepsizlik,-ği адепсиздик, бети жоктук,
кашкөйлүк.
eder баа, нарк. bu kitabın ~i бул ките- бин наркы/баасы.
edik, -ği ооз. өтүк.
edilgen грам. (этиштин) аркылуу мамилеси, пассив.
edilgi филос. пассив абал, тышкы таа- сир алдында калыптануу, инфиал. edilgin 1. филос. аракетсиз, таасирсиз,
пассив. 2. психол. таасирге бат кабылган, жүүнү бош.
edinç,-ci тыштан алынган нерселер,
асыранды, бөтөн.
edinmek (кабар) алуу, үйрөнүү, өздөш- түрүү, си¿ирип алуу, колго алуу,
менчиктеп алуу. adet ~ адатка айландыруу. dost ~ дос күтүү. evlat
~ бала асырап алуу.
edip,-bi жазуучу, адабиятчы.
edisyon басма иши.
editör 1. редактор, едитор. 2. басма
ээси.
egzotik
efe 1. (Батыш Анадолуда) элдик баа- тыр, куткаруучу азамат (наам). 2.ага. 3. эск. партизан. ~ satmak/ yapmak өзүн куткаруучу катары көргөзүү.
efekt, -ti эффект.
efektif 1.накта, нак. ~ para нак акча.
2.ком. эффективдүү, пайдалуу.
efelenmek кайрат /айбат көргөзүү, кар-
шы чыгуу, баш көтөрүү, кыйын- сынуу.
efelik,-ği 1. диал. агалык. 2. жигиттик,
азаматтык, шылуундук, шамда- гайлык.
efendi 1. эск. билимдүү кишилердин
атына кошулуп айтылган урмат көргөзгөн кайрылуу. 2. кара жу- муш аткарган кишилерге «бей»
кайрылуусунан айырмалоо үчүн колдонулган кайрылуу. 3. жентл- мен, адептүү, сылык. 4. кожоюн,
сөзү өтүмдүү киши. sermaye ~leri
капитал ээлери. 5. эр, күйөө. bizim
~ hiç geç kalmaz биздин киши эч
качан кеч калбайт. 6. сылык, урматтоо менен кайрылуу. -m! мырзам! кадырманым! 7. (айтыл-
ганды укпай калганда «ыя» дегендин ордуна сыпайы колд- онулган жооп) ~m! эмне дейсиз? 8.
«алло» ордуна телефондо берил- ген жооп. 9. сүйлөп жатканда керектүү сөз таба албай калган
боштукту толтуруу үчүн колдо- нулган сөз. ~ bir kişi сылык, жентлмен киши. ~m nerede, ben
nerede төө десе, бээ дейт. ~ ~ сыпайы-сылык. ~me söyleyeyim сүйлөп жатып сөз таба албай
калганда айтылган айтым.
efkâr (firk'дин көптүк т. ) 1. эск. ой- лор, пикирлер, идеялар. 2. санаа,
кайгы, капа. ~ basmak санаа/ой басуу. ~ dağıtmak санааны тындыруу/тынчытуу. ~ etmek
капаланыш, кайгырыш.
efkârlanmak капалануу, кайгыруу, санаа тартуу.
кө¿үлү чөккөн.
eflâtun ачык сыя көк (түс).
efor аракет, энергия, күч. ~ harcamak
күч жумшоо.
efsane 1. уламыш, жомок, миф, болу- муш. 2. ойдон чыгарылган (окуя,
сөз).
efsaneleşmek уламышка/жомокко ай- лануу.
efsanevî жомокко айланган, легендар- луу, айтылуу.
efsun апсун, сыйкыр.
efsunkâr апсундалган, сыйкырланган, дубаланган.
eften: ~ püften эптеп-септеп жасалган,
бышык эмес, сапаты начар.
Ege I 1. Эгей де¿изи. 2. Батыш Ана- долу аймагы.
Ege II Эге, коруучу, Кудай.
egemen 1. эгемен, өкүм, диктатор. 2.эге-
мендүү башкарууда/бийликте, су-
верендүү. ~ devlet эгемендүү мамлекет. ~ sınıflar бийликтеги таптар. ~ olmak башкаруу, эгемен
болуу.
egemenlik,-ği 1. эгемендик, бийликте болуу. 2. суверендүүлүк, көз ка-
ранды эместик. millî ~ i savunmak улуттун көз карандысыздыгын коргоо.
ego эго, мен.
egoist эгоист, өзүмчүл.
egoistlik эгоисттик, өзүмчүлдүк.
egoizm эгоизм, өзүмчүлдүк.
egzame мед. экзема.
egzersiz 1.көнүгүү, машыгуу (денеге
байланыштуу). 2. үйрөнүү, таж- рыйба алуу.
egzistansiyalist,-ti эксистeнциалист.
egzistansiyalizm эксистeнциализм.
egzogami экзогамия, тыштан (узак-
тан) үйлөнүү.
egzotik экзотика, бөтөн жерге тиеше-
eğlenmek
лүү.
egzotizm экзотизм, бөтөн жердин ча- гылтылышы (мис. бир чыгар-
мада).
egzoz тех. 1. күйүүчү май газы, экзос.
2. күйүүчү майдын тышка чыга-
рылышы. 3. үн пасайткыч, экзос. ~ borusu экзос түтүгү. ~ supavı экзос клапаны.
eğdirmek ийилтүү, э¿кейтүү.
eğe I анат. кабырга.
eğe II өгөө. ~ vurmak өгөөлөө. yassı ~
жазы өгөө. eğelemek өгөөлөө. eğer эгер.
eğik 1. жантык, ийилген, ийри. 2. бү- гүлгөн, бүкүр. 3. геом. ийри (сы- зык). ~ açı жантык бурч. ~ düzlem
жантык түздүк.
eğilim 1. жантайма, ө¿үр, өрүш. 2. жөн- дөм, шык, ынтаа, жөндөмдүүлүк,
эп, тенденция.
eğilimli 1.жантайы¿кы, өрүштүү.
2.жөндөмдүү, шыктуу, эптүү,
ынтаалуу, тенденциясы болгон.
eğilmek 1. ийилүү. 2. э¿кейүү, бүгүлүү, жүгүнүү. 3.өтм. баш ийүү, моюн
сунуу. 4. (бир нерсеге) олуттуу кароо, тере¿ изилдөө. eğilip bükül- mek үч бүктөлүү, жалпактоо, ко-
шомат кылуу. eğilen baş kesilmez мак. ийилген башты кылыч кес- пейт.
eğim 1. ийим, ийилиш, бүгүм, ийрим.
2.өтм. ниет.
eğimli 1.ийилген, бºгºлгөн. 2.өтм.
ниеттенген, ниеттºº.
eğirme ийирме (мис. ийикти).
eğirmek ийрүү (жүндº, пахтаны).
eğirmen жип ийирген аспап, ийик.
eğitbilim к. eğitim bilimi.
eğitici 1. тарбиячы. 2. тарбиялоочу, тар-
биялык мааниси бар.
eğitim 1. тарбия. 2. билим берүү, окуу, педагогика. ~ bilimi педагогика. ~
enstitüsü педагогика институту. ~
görmek билим алуу. ~ sistemi билим берүү системасы. Milli E~ Bakanlığı Элге Билим Берүү Ми- нистрлиги. 3. үйрөтүү, машык- тыруу, таптоо (жаныбарларды).
гыч, дрессировщик, саяпкер, саятчы.
eğitimli 1. билимдүү, тарбиялуу. 2. ма- шыктырылган, үйрөтүлгөн (ай- бан).
eğitimsiz 1. тарбиясыз, билимсиз. 2. үй- рөтүлбөгөн, машыктырылбаган, азоо.
eğitmek 1. тарбиялоо, билим берүү.
2.үйрөтүү, машыктыруу (айбан-
дарды).
eğitmen тарбиячы, машыктыргыч, ус- тат.
eğitsel тарбиялык, педагогикалык.
eğlence 1. кө¿үл ачыш. 2. шаан-шөкөт, сайран. 3. кө¿үл ачуучу, кызык, сонуркатуучу, бүйүр кызытуучу.
4.ша¿дуу/кө¿үлдүү кече/жыйын.
~ olmak 1) (бирөөлөргө) шылды¿/ мазак болуу. 2) (бирөөлөрдүн)
оюнчугуна айлануу, эрмек болуу.
eğlenceli кө¿үл ачуучу, ша¿дуу, шайыр, кө¿үлдүү. ~ bir toplantı кө¿үлдүү
жыйын/чогулуш.
eğlencelik,-ğı кө¿үл ачыш маалында сонуркап желген нерселер (фун-
дук, куурулган бадам, мисте, ашкабак данектери ж. б. ).
eğlencesiz кө¿үлсүз, шаан-шөкөтсүз,
кызыксыз.
eğlendirici кө¿үл ачуучу, ша¿дуу, кө-
¿үлдүү, кызыктыруучу.
eğlendirmek кө¿үл ачтыруу, сонур- катуу, кызыктыруу.
eğlenmek 1. кө¿үл ачуу, убакытты кө-
¿үлдүү өткөрүү. 2. (бирөөнү) ма- зактоо, шылды¿доо, тамашалоо. 3.(бир жерде) туруу, тыныгуу, өр-
гүү. Yemen`e gönderilirken
ehram
Beyrut`ta bir hafta eğlenmiş Йе- менге баратып, Бейрутта бир жу- ма өргүп калат. 4. күтө/алаксый туруу. sen burada bir az eğlen, ben hemen gelirim сен бул жерде бир аз алаксый тур, мен дароо келем.
eğlenti кө¿үл ачуу, кече, ша¿дуу жыйын.
eğme ийме, бүкмө, бºктөмө.
eğmeç ийилген, бүгүлгөн, жаа түрүндө.
eğmek ийүү, бүгүү, кайруу. baş ~ баш ийүү, моюн сунуу.
еğrelti: ~ otu бот. эркек папоротник
(Driopteris filixmas).
eğreti 1. жасалма, протез, такма. ~ ba-
cak такма/протез бут. ~ diş такма тиш. 2. жасалма (жасалга). ~ taş жасалма таш. 3. убактылуу. ~ köp-
rü убактылуу көпүрөө. 4. убакты- луу алынган, бөтөн, чоочун. ~ kitap убактылуу алынган китеп.
5.жарашпаган, ылайык/чак келбе- ген, калпыс. ~ kapak чак келбеген капкак. ~ almak карызга алмак. ~
oturmak (бир жерде) кыска убакытка жашоо.
eğretiden убактылуу.
eğri 1. ийри, ийилген, бүгүлгөн, түз эмес. 2. жантык, кыйшык. ~ bir masa кыйшык үстөл. 3. жа¿ылыш,
ката, жалган, адилетсиз. 4. мат. (бир нерсенин жүрүшүн көргөзгөн) ийри сызык, график. ~ bakmak /~
gözle bakmak жаман көзү менен кароо. ~ büğrü ийри-буйру. ~ çehre үйрүлгөн түс, салы¿кы кабак. ~
oturup, doğru konuşalım ийри отуруп, түз ке¿ешели.
eğrilik 1. ийрилик, кыйшыктык. 2. өтм.
куулук, шумдук, айлакердик.
eğrilmek ийрейүү. demir direk eğrildi
темир бакан ийрейди.
eğrim ийрим.
eh сырд. с. ”эх” (ыраазы/нааразы/ ма- кул болууну билдирет) ~ haydi
gidelim болуптур анда, баралы. ~
artık çok oluyorsun! эй, чектен чыгып баратасы¿ !
берүү.
ehemmiyetli маанилүү, олуттуу, орундуу.
ehemmiyetsiz маанисиз, олутсуз, орунсуз.
ehil,-hli 1. калайык, жамаат, эл. 2. устат,
адис, билерман. ~i kalem калем устасы. işinin ~i ишинин устасы. 3. ооз. жубай, түгөй. bu adam ~ yle
iyi geçinmiyor бу киши жубайы менен жакшы жашабайт. 4. (бир нерсенин) ээси, кожоюну. servet ~i
байлык ээси. 5. жөндөмдүү, шык- туу. ~i fesat 1) козголо¿чу. 2) ча- гымчы. ~i işret аракеч. ~i kitap дин
ыйык китептери болгон жамаат- тар (мусулмандар, христиандар, иудейлер).
ehlî үй/үйрөтүлгөн/байырлатылган
(айбандар).
ehlibeyt дин Азирети Мухаммед
Пайгамбардын кызынан тараган тукуму.
ehlikeyf,-yfi кө¿үл ачууну сүйгөн
(киши).
ehlîleşmek колго үйрөнүү, байырла- шуу (жапайы айбан).
ehlîleştirmek колго үйрөтүү, байыр- лаштыруу.
ehliyet,-ti 1. жөндөм, шык, усталык,
адистик. işçilerin ~ini artıma жу- мушчулардын адистигин жогору- латуу. 2. ук. жетик адистик туура-
луу берилген күбөлүк. şoför ~i шофёр күбөлүгү. ~ sınavı айдоо- чулук сынагы.
ehliyetli 1. жөндөмдүү, адис, компе- тенттүү. 2. ук. (бир нерсеге) укук- туу, уруксаты болгон, (бир ишти)
аткара алган. ~ şoför уруксаты бар шофёр.
ehram пирамида. Mısır’ın ~ları Египед
пирамидалары.
ekmek
ehven 1. арзан. ~ fiyat арзан баа. 2. же-
¿илдетилген, же¿илдик берилген.
~ şeriatle же¿илдетилген шарт-
тарда. 3. жакшыраак, о¿оюраак (эки нерсенин зыяны азыраак болгону). ölüm kölelikten ~dir өлүм
кулчулуктан жеңилирээк.
ehvenşer эск. начарлардын ичинен дурусу.
ejder к. ejderha.
ejderha 1. ажыдаар. 2. улуу, чо¿ жылан.
~ gibi түрү суук, опсуз чо¿.
ejektör энжектор, бүркүүчү.
ek,-ki 1. кошумча, толуктоо. 2. грам.
мүчө. iyelik ~i таандык мүчө. şahıs
~i жак мүчө. 3. (газета, журнал- дын) тиркемеси. 4. кийин кошул- ган/тиркелген/жабыштырылган
бөлүк. 5. түтүктөрдүн кошулган жери. ~ini belli etmemek сыр алдырбоо, шек билдирбөө. ~ bent
olmak оозуна сөз кирбей калуу. ~ görev кошумча иш. ~ kök бот. кап- тал тамырлар. ~ten pükten жамап-
жаскап/улаштырып- кураштырып жасалган.
ekâbir (ekber’дин көптүк т. ) 1. эск.
жогорку мартабалуулар, төбөл- дөр. ~î devlet мамлекеттик ишмер- лер. 2. шылд. чоңдор (менменсин-
гендерге карата колдонулат). ekarte: ~ etmek чыгарып/таштап салуу. ekber 1. акбар, жогорку, улуу. 2. улуу
(жашы боюнча). ~ evlât улуу бала. Allahü E ~! Аллаху Акбар! Улуу Аллаа!
ekici (эгин) эккен киши, дыйкан.
ekili (эгин) эгилген, айдалган. ~ tarla
эгин эгилген талаа.
ekilmek эгилүү, айдалуу. ekilir arazi эгин эгилген талаа. ~te olan top- raklar айдоо аянттары.
ekim I. 1. айдоо. 2. экме (иши).
ekim II. октябрь (айы).
ekin 1. эгин, дан. 2. айдоо. ~ biçmek
эгин оруу. ~ vakti айдоо маалы. ~
iti gibi көтөрүлгөндөр/ кекирейген- дер үчүн айтылат.
ekinokok, -ku биол. эхинококк.
ekinoks астр. те¿ салмактуулук.
ekip, -pi,-bi команда, отряд, топ, бри-
гада, труппа, комиссия. kurtarma
~i куткаруучу отряд. on kişilik bir
~ он кишиден турган бригада.
ekipman курал-жабдык, жабдуу, те- тиктер.
eklem анат. муун. ~ bacaklılar зоол.
муунак буттуулар (Arithropoda). oynamaz ~ кыймылсыз муун. oynar ~ ойноок муун.
eklemek 1. кошумчалоо, кошуу, узар- туу, жамоо. 2. кошуу, көбөйтүү. 3. бириктирүү, топтоо, чогултуу.
eklenti 1. кошумча (мис. имаратка).
2.грам. мүчө. 3. аксессуар (техни-
када).
ekler сыдырма (кийимдин, буюмдар- дын).
ekli кошумчаланган, узартылган, жа-
малган. ~ püklü жамаачы-жумаа- чы, кураштырып-улаштырып жа- салган. ~ yıl узун (366 күндүк)
жыл.
ekmek I 1. эгүү, айдоо (талааны). 2. се- бүү. tarlaya buğday ~ талаага буу-
дай себүү. 3. кошуу, себүү, салуу. yemeğe tuz, biber ~ тамакка туз, калемпир салуу. 4. арго чачуу,
ысырап кылуу, зыянга учуратуу.
5.өтм. бир арам ишке жол ачмак.
fesat tohumlarını ekenler арам
ойдун тукумун сепкендер. 6. арго (бирөөлөрдүн) көзүн жазгыруу, будамайлоо менен суурулуп чы-
гуу. 7.жарышта же¿үү. ekip biç- mek эгип-жыйноо. ekmediğin yer- de biter каалабаган жерден кар-
шы¿а чыгат. ne ekersen onu biçersin мак. эмнени эксе¿, ошону оросу¿.
ekmek II -ği 1.нан, токоч. mısır ~ i
eksik
жүгөрү нан. kepek ~ кебек нан. 2. жашоо булагы, иш, киреше, ырыс- кы. ~ini kazanmak нан таап жеш.
~inden olmak жеп аткан нанынан (ишинен) ажыраш. 3. тамак, аш. ~i bizde yiyelim mi? тамакты бизди-
кинен ичелиби? ~ aslanın ağzında нан таап жеш о¿ой иш эмес. ~ini ayağıyla tepmek ырыскысын
тебүү. ~ çarpsın! нан урсун! ~ini çıkarmak нанын таап жеш. ~ düşmanı нан жеген ооздор (аялы,
балдары). ~e el basmak нан менен каргануу. ~ elden, su gölden башкасынын тапканы менен күн
көрүү. ~inden etmek ырыскысы- нан/жеп аткан нанынан ажыра- туу. ~ gibi (aziz) нандай ыйык. ~ine
göz koymak/dikmek (бирөөнүн) ырыскысына көз артуу. ~ kadayıfı тегерек кадайыфка сироп си¿дири-
лип жасалган түрк таттуусу. ~ kapısı нан таап жеген жер. ~ kavgası жашоо үчүн күрөш. ~ine
mani olmak (биринин) ишине ке- дерги болуу. ~iyle oynamak (биринин) жеп аткан наны менен
ойноо. ~ine ortak olmak ашка жүк, башка жүк болуу. ~ parası күн көрүүгө жарай турганчалык акча.
~ini taştan çıkarmak башы менен жер казып иштөө. ~ tatlısı нандан жасалган таттуу. ~ ufağı нандын
күкүмү. ~ine yağ sürmek (бирөө- нүн) чырагына май тамызуу, ишине жароо. ~ini yemek 1)күнүн
көрүү. 2) (бирөөнүн) жанында жанын багуу.
ekmekçi наабайчы.
ekmeklik 1.нан жасоого жараган же ылайыкталган (нерсе). 2. күн кө- рүүгө жараган иш. 3. нан салгыч.
ekol,-lü мектеп (пикир, көркөм өнөр ж. б. ).
ekoloji экология.
ekolojik экологиялык.
ekonomi 1. экономика, экономикалык түзүлүш. 2. экономика (илим тар- магы). 3. үнөм, экономия. сал. ikti- sat. ~ coğrafya экономикалык гео- графия.~ politik саясий экономия.
ekonomik 1. экономикалык, чарбага байланыштуу. ~ abluka экономи- калык блокада. ~ambargo эконо-
микалык эмбарго. ~ durum эконо- микалык абал. 2. экономдуу, үнөмдүү. ~ davranmak үнөмдүү
жумшоо/каржылоо. ekonomist,-ti экономист. ekose шотланка (кездеме).
ekran экран.
eksantrik 1.эксцентрикалык, борбору сыртта болгон. 2. адаттан тышка-
ры, адепке/көзгө жат, өөн, ыла- йык эмес. ~ hareketler адаттан тышкары аракеттер.
ekselâns 1.екселланс, улуу даражалуу (министр/элчиден президентке че- йинки кызмат ээлерине берилген
титулдук наам). 2. бул титулду алып жүргөн киши.
eksen 1. ок, диаметр, өзөк. yer yuvar-
lağının ~i жер шарынын огу. 2.уч-
суз түз сызык.
ekseri көбүнчөсү, басымдуу бөлүгү,
көпчүлүгү. halkın ~ элдин көбү.
ekseriya адатта, көпчүлүк учурда, демейде.
ekseriyet -ti көпчүлүк, кворум. ~ azime басымдуу көпчүлүк. ~i mutlaka абсолюттук көпчүлүк. reylerin
~iyle көпчүлүк добуш менен.
eksi 1. мат. минус. 2. «нөлдүн» алдын- дагы /терс сандар. ~ elektrik физ.
терс заряд. 3. «нөлдөн» төмөн, суук (температура).
eksik,-ği 1.өксүк, кем, кемчил. 2.кемчи-
лик, бузук, чала, дефект, кынтык.
~i gediği yok кынтыгы, кетиги жок. 3.жетишпегендик, толук/бүтүн
эмес, кемчил. ~ çıkmak кем чыгуу
(мис. китептин барагы). 4.тар- тыш, таœсык, дефицит. bir kuş sütü ~ куштун сүтү эле жетишпейт (баары-жоктун баары бар). ~ doğmak ара/эрте туулмак. ~ etek орой катын. ~ etmemek өксүтпөө, дайыма бар кылуу, уругун үзбөө. yardımını ~ etmezdi жардамын аячу эмес. ~ gedik майда-барат кемчилдер. ~i gediği olmamak кем- карчы болбоо. ~ gelmek кемчил болуу, жетпөө, тартыш болуу. ~ olma! кем болбо! ~ olmamak 1)эч нерседен кем болбоо. 2)ар дайым даяр туруу. ~ olsun! 1)кереги жок!
2) өлүп кетсин!
eksiklik,-ği 1.кемдик, өксүктүк, жетиш- пегендик. 2. кемчилик, бузуктук,
дефект, чалалык. 3.тартыштык,
жут, дефицит.
eksiksiz 1.кемчиликсиз, кынтыксыз.
2.толук, бүтүн, үзгүлтүксүз. ~ gelişme жапа тырмак өнүгүш. ~ bir eser кынтыксыз/мыкты чыгарма.
eksilen 1. мат. кемүүчү. 2.азайган, ке- миген, өксүгөн.
eksilmek 1.азаюу, кемүү. 2. (-dan) үзүл-
бөө, ар дайым болуу. bu dağdan kar eksilmez бул тоодон кар үзүл- бөйт/өксү болбойт.
eksiltme 1. азайтма, кемитме, чектеме.
2. арзан баа берүү жарышмасы.
~ye çıkarmak арзан баа аукцио-
нуна чыгаруу.
eksiltmek азайтуу, кемитүү, баасын/ де¿гээлин түшүрүү, чектөө.
eksin алсыз, чабал, жүүнү/мууну бош.
~ler yurdu карылар үйү.
eksinmek алсыз/күчсүз болуу, алдан-
күчтөн таюу. ekskovatör экскаватор. ekspeditör экспедитор.
eksper эксперт, билер киши. eksperimantal эксперименттик. eksperimantalizm экспериментализм.
ekspres 1.экспресс (автобус, кеме,
поезд ж. б. ). 2.экспресс, арыдан- бери, тез, шашылыш. ~ mektup шашылыш кат. ~ yol автобан.
ekspresyonizm экспрессионизм.
ekstra 1.экстра, э¿ мыкты, э¿ сапаттуу.
2.ашыкча, керектөөнүн тышында, жол берилгенден башка. ~ ~ э¿ мыкты, төрт тарабы төп.
ekstrafor (кийимдердин, пардалардын учуна салынган) тилке.
ekşi 1.кычкыл. ~ elma кычкыл алма.
2.өтм. кабагы чытылган, сустай- ган (жүз, кебете).
ekşilik,-ği кычкылдык, кыйгылдык.
ekşimek 1.кычкыл тартуу, ачып/кычып кетүү. yoğurt ekşidi жуурат ачып кетти. 2. ачуу. hamur ekşidi камыр
ачыды. 3. арго уят болуу. 4.ашка- заны бузулуу. 5. арго көгөрүү, көшөкөрлөнүү, өжөрлөнүү. 6.ооз.
кабагын салуу, түнөрүү.
ekşimik,-ği (майсыз сүттөн жасалган)
быштак.
ekşimsi, ekşimtırak кычкыл, кыйгыл, ачкыл (даам).
ekvator экватор. ~ iklimi экватордук
климат.
ekvatoral 1.экваториалдык. ~ kuşak
экваториалдык курчоо. 2. астр.
экваториал (курал).
ekzotermik экзотермикалык.
el I 1.кол (манжалар). ~ ayası алакан. ~
bezi кол жоолук. 2. арачылык, аркылуу. 3.кол жазма, кол тамга.
4. партия, ирет, жолу. bir ~ satranç
oynamak бир партия шахмат ой- ноо. bir ~ ateş etmek бир жолу атуу (мис. тапанчадан). 5. кезек, жү-
рүш (карта ойнунда). ~ kimde? кезек кимде? 6.кол, бийлик, баш- каруу, эгемендик. bu topraklar
düşman ~ inden kurtarıldı бул жер- лер душмандын колунан алынды.
7. (айрым буюмдардын) туткасы,
сабы, колу. 8. колдо жасалган. ~ işi
¿үлдө. ~de var beş беш кө¿үлдө.
~deki колдо бар. ~de mi? колдогу
иш дейси¿би? ~den кол менен. ~i açık колу ачык, март. ~ açmak ала- кан жайып кайыр суроо, тилем-
чилик кылуу. ~i ağır 1)колу катуу/ оор (мис. доктор). 2) жылбаган, жай (иш), шашпаган (киши). ~den
ağza yaşamak өп-чап жеткирип жашоо. ~e alınmak колго алынуу, кө¿үл бурулуу. ~e alınmaz колго
келбей турган (айласыз начар). ~ alışkanlığı/uzluğu/yatkınlığı колу көнгөн/жатыккан. ~ine almak ко-
луна алуу, алектенүү. ~inden almak колунан алып коюу, тартып алуу. ~inin altında бийлиги/колу
алдында. ~ altından жашыруун, тымызын, же¿ ичинен. ~ altında bulundurmak 1)колунун алдында,
мурдунун түбүндө тутуу. 2)кол алдында/ бийлиги алдында тутуу.
~ arabası кол араба. ~ atmak 1) кол
сунуу, кол узатуу. 2)(бир ишке) кийлигишүү, кызыга баштоо. 3)(бирөөнүн) чөнтөгүнө кол салуу.
~ini atmak (бир ишке) киришүү, баш коюу. ~e avuca sığmaz ордун- да тура албаган, шок, тентек. ~de
avuçta bir şey kalmamak куру жалак калуу. ~de avuçta nesi varsa колунда эмнеси болсо. ~i ayağı
bağlı колу-буту байлануу. ~i ayağı buz kesilmek 1)колу-буту тоңуп калуу. 2)дармансыз болуу. ~ini
ayağını kesmek/çekmek 1)(бир жер- ге) аяк баспоо, жолобоо. 2)(бир ишти) жасабас болуу. ~ ayak/etek
çekmek (бир жерде) эч ким кал- боо, ээн калуу. ~i ayağı dolaşmak колуна эч нерсе урунбоо (ачуу-
дан, карбаластан). ~den ayaktan düşmek/kesilmek алдан-күчтөн таюу. ~i ayağı düzgün аяк-башы
түзүк. ~i ayağı gevşemek колу-буту
жазылуу/көшүлүү. ~ine ayağına kapanmak/sarılmak бутуна жыгы- луу, жалынып-жалбарып кечирим суроо. ~i ayağı kesilmek/tutmamak (суук кабардан) аякта тура албай калуу. ~i ayağı olmak бутуна бут, колуна кол болуу. ~ini ayağını öpeyim «буту¿а жыгылайын» маа- нисинде. ~i ayağı titremek колу- буту калтыроо. ~i ayağı tutmak ден-соолугу чы¿/ чымыр болуу.
~ine bakmak 1) (бирөөнүн) колун/ көзºн кароо, үмүт кылуу. 2) (би-
рөөнүн) колун кароо, көз каранды болуу. ~ baltası ак балта. ~ basmak
(бир нерсеге) колун коюп, ант берүү. ~i bayraklı козголо¿чу, чыр, чатак, урушчаак. ~ bebek, ğül be-
bek эрке талта¿, көпкүлө¿ (бала).
~ bende! (балдар ойнунда) кезек менде! ~ bezi ча¿ аарчы, чаœ сºр-
гөн чºпºрөк. ~den bırakmak өз колу менен жеткирип бeрүү.
~inden bir kaza/sakatlık çıkmak
колу кычышмак, колунан бир кырсык/балакет келмек. ~ birliği 1)биргелешүү, колдошуу, жапа-
тырмак, чогуу, чогуу-чаран. 2)жа-
маат иши, макулдашылган аракет.
~ birliğiyle жалпы аракет менен,
кол кармаша, жапатырмак. ~ inden bir şey gelmemek колунан эч нерсе келбөө. ~i boş 1)куру кол. 2) колу
бош. ~i boş dönmek/ çevrilmek/geri gelmek 1)куру кол кайтуу. 2)ою ордунан чыкпоо. ~i boş gitmek
куру кол баруу. ~i böğründe/koy- nunda kalmak айласыз/чарасыз абалда калмак. ~ bulmak колдоо
табуу. ~de bulunan колдо болгон/ бар. ~de bulundurmak (бир абал- ды) сактап калуу. ~inde bulundu-
ran колунда кармап турган, ээ болгон. ~inde bulunmak/ olmak колунда болгон/ бар. ~ini cebine
atmak чөнтөгүнө кол салуу. ~i/
~den düşme эски, колдонулган
(буюм). ~ine düşmek колуна
түшүү, колуна/карамагына өтүү, кармалуу. ~inden düşürmemek колунан түшºрбөө. ~i düzgün
колдору алтын. ~de edilmez колго тийбес. ~inde ekşimek боорунда басып жатып чиритмек. ~i ekmek
tutmak турмушу о¿олуу. ~ ele кол кармаша. ~den ele dolaşmak/ geçmek колдон колго өтүү. ~ ele
tutuşmak кол кармаша, жапатыр- мак. ~ emeği 1)кол эмгеги. 2)кол эмгеги /акысы. ~ ense etmek
же¿үү, утуу (мис. күрөштө). ~i ermemek 1) колу тийбөө, чолоосу болбоо. 2) колу/ күчү жетпөө. ~ini
eteğini çekmek (...-dan) байланы-
шын үзүү, ыраактоо. ~ine eteğine doğru ак ниет, таза, аруу (кыз), ак, ала жипти аттабаган (жубай). ~ etmek кол жа¿сап чакыруу. ~de etmek 1)ээ болуу. 2)(бирөөнү) өз тарабына тартуу, колго алуу. ~ etek öpmek 1)этегин өбүү, кечи- рим суроо. 2)кошоматтык кылуу, жалпактоо. ~ falı бал ачуу. ~ feneri кол фонарь. ~ freni кол тормозу.
~e geçirmek колго түшүрүү, басып/тартып алуу. ~den geçirmek
жакшылап көздөн өткөрүү, тек- шерүү. ~e geçmek 1)колго түшүү, кармалуу. 2)менчигине өтүү. ~ine
geçmek (акча, мал-мºлк) табуу, колуна тийºº. ~e geçmez 1)колго тийбес, таœсык, табылышы кы-
йын, кармалбас. 2) өтө баалуу, сейрек кездешкен. ~den gelen кол- дон келген. ~inden geleni ardına/
arkasına bırakmamak/ komamak колунан келгенин аянбоо. ~inden geleni yapmak колунан келгенди
жасоо/кылуу. ~den gelmek колу- нан келºº. ~e gelmek 1)колго кармалуу. 2) (жаш бала) колго
кармаганга жарап калуу. ~den gelmemek колдон келбөө. ~i geniş колу ачык, март. ~i genişlemek
турмушу оœолуу, жетеринче акча табуу. ~den gitmek колдон чыгып кетºº, ажырап калуу. ~de gezmek
колдон тºшпөө, даœкы чыгуу (мис. бир китеп). ~ine güneş gir- mek таалайы ачылмак. ~i hafif ко-
лу жеœил. ~inin hamuruyla erkek işine karışmak (аялдар ºчºн) эркек иштерине кийлигишºº. ~inden
hiçbir şey kurtulmamak колунан көөрº төгºлгөн, уста. ~ ile tutulur көзгө көрºнгөн, колго урунган,
ачык байкалган. ~inden iş çıkmaz колунан иш келбеген. ~ işçiliği кол өнөрº. ~i işe yatkın колу жөндөм-
дºº. ~ işi кол иши/эмгеги. ~ işi
ºчºн). 2)өтм. кол көтөрºº, урууга тап коюу, уруу. ~i kalem tutmak
1)жазганды билºº. 2)калеми курч болуу. ~de/ ~inde kalmak 1)колдо калуу (акча), сатылбай калуу
(товар). 2)(бирөөнºн) колун ка- рап калуу. ~ini kana bulamak/ bulaştırmak (бирөөнºн) канына
забын болуу/ өлтºрºº. ~ katmak 1)кийлигишºº. 2)кол кабыш кылуу, жардамдашуу. ~ kesmek (-
дан) кол ºзºº. ~i kırılmak колу көнºп калуу, адистешºº. ~i kırılsın! колу сынсын! ~ kitabı
кол/колдон тºшпөгөн китеп. ~ini kolunu bağlamak колу-бутун байлоо, эч нерсе жасай албас
абалга келºº. ~i kolu bağlı kalmak колу-буту байланып калуу, каалаганын жасай албоо. ~ini
kolunu sallıya sallıya gelmek 1)куру кол келºº. 2)барган ишинен натыйжа чыгара албай кайтуу.
~ini kolunu sallıya sallıya gezmek ээн-эркин, эч кимден коркпой аралай чаап жºрºº (мис. бир
кылмышкер). ~ kiri колдун кири. para ~ kiridir мак. акча колдун кири. ~ koymak 1)(бир ишти) аш-
керелөө, текшерººгө алуу. 2)(бир ишкана, мекемени) өз көзөмөлº алдына алуу. ~iyle koymuş gibi
bulmak өз колу менен койгондой таап чыгуу. ~i koynunda 1)бош, иши жок. 2)тагдырына ыраазы, эч
кимге пайдасы жок. ~i koynunda kalmak аргасыз калуу. ~ inin körü! орой 1)атасынын көрº! болду! бас
жаагыœды! 2) тºшºнºксºз, маани-
сиз, ишке жарабас. ~i kulağında болор алдында, мына мына деп турат. bayramın eli kulağındadır майрамга аз калды. ~inden kurtul- mak колунан чыга качуу/кутулуп кетºº. ~i maşalı орой жºзº жок, шерменде, бетпак (аял тууралуу).
~leri nasır bağlamak колдору жооруу. ~den ne gelir? колдон
эмне келет? ~ini oğuşturmak колун ушалоо. ~i olmak (бир иште) тиешеси болуу. ~inde olmak (бир
иш) колунда болуу. ~ini oynatmak акча чачуу/аябоо. ~ öpmek (ур- маттоо иретинде улуу киши-
лердин) колун өбºº. ~ öpenin çok olsun! алкыш кол өпкөнºœ көп болсун! ~i para görmek колуна
акча тие баштоо. ~ pence divan durmak колун бооруна алып/ таазим кылып туруу. ~ini saçak,
saçlarını süpürge etmek оту менен кирип, кºлº менен чыгуу. ~ine sağlık! колуœа береке! (тамак
ºчºн билдирген ыраазычылык). ~ sallamak кол булгоо. ~ini sallasa ellisi, başını sallasa tellisi ооз.
каршы жыныстагылардын башын оœой айландырган (бирөө). ~ sa- natları кол өнөрчүлүк. ~ine sarıl-
mak 1)этегине жыгылуу, жалы- нып-жалбаруу. 2) кошомат жасоо, жалпактоо. ~ini sıcak sudan soğuk
suya sokmamak ак колдук кылуу.
~i sıkı колу катуу, сара¿. ~ sıkmak
кол кысышмак, учурашмак. ~i
silah tutan колуна курал кармай алган, аскерге жараган. ~i sopalı чатак, урушчаак, кызыл камчы.
~ine su dökmek жагалдануу, кошомат кылуу. ~ine su dökemez (биринин жанында) шоона эшпес.
~ sürmek 1)кол тийгизүү. 2)колго алуу, изилдөө (бир маселени/те- маны). ~i şakağında сарсанаа
ичинде, ичи түпөйүл. ~ şakası кол
менен кармалап тийишүү. ~ ta- zelemek кызматчы алмаштыруу. ~ topu кол топ, хандбол. ~ tutmak колду кармоо, көпкө убара кылуу.
~de tutmak 1)колунда кармап туруу. 2)(бир мүлктү) сатпай
күтүп туруу. ~inden tutmak
жардам берүү, бутуна тургузуу.
~le tutulacak tarafı kalmamak
1)соо жери калбоо. 2)ишенимден ажыроо. ~le tutulur, gözle görülür көзгө көрүнүп турган, анык,
талашсыз. ~ine tutuşturmak колу- на кармата салуу. ~i uz колу уста.
~ uzatmak 1)кол узатуу. 2)жардам
берүүгө аракеттенүү. ~i uzun колу узун. ~ üstünde gezmek атак- да¿ктуу болуу, алаканга салынуу.
~ üstünde tutmak алаканга салуу, урмат-сый көргөзүү. ~i varmamak/ gitmemek колу барбоо. ~ vermek
1)жардам берүү, кол сунуу. 2)эск. секталарда бир мүршиддин му- риттерине жол көргөзүүгө урук-
сат бериши. ~e vermek (бир кыл- мышкерди) колго салып берүү. ~ vurmamak (бир ишке) кол тий-
гизбөө, жолобоо. ~lerim yanıma gelsin карганыш өлүп кетейин. ~i yatkın колу жөндүү. ~ yatkınlığı
кол жөндөмү, колдун жатыгышы.
~i yatmak колу көнүү. ~ yazısı кол жазуу. ~ yazması 1)кол жазма. 2)
колдо жазылган китеп. ~ yıkamak кол жуу, ажыроо. ~ yordamıyla кол менен сыйпалап. ~ler yukarı!
колуœду көтөр!
el II 1. эл, калк. 2.чоочун, бөтөн, башка.
3.журт, өлкө. 4.уруу, тукум. ~in
ağzı torba değil ki büzesin элдин оозун ким тыят. ~ âlem эл-журт, элдин баары. ~ beğenmezse yer
beğensin элге жакпаса, жерге жак- сын. ~ gün башкалар, эл-журт. ~le gelen düğün bayram эл менен
көргөн майрам. ~e güne karşı эл-
журттун алдында. ~e güne rezil olmak элге-журтка шерменде болуу. ~ kapısı бирөөнүн эшигин- де. ~ kapısına düşmek элдин/ бирөөнүн эшигинде жүрүү, көз каранды абалда болуу. ~ kazanıyla aş kaynatmak башкалардын жаса- гандары үстүнө иш куруу. ~ kızı 1)келин. 2)колукту. 3)аял, жубай.
~den vefa, zehirden şifa башка- лардан опаа, уудан шыпаа
(келбес).
elâ 1.сары-күрө¿ (түс). 2.сары-күрө¿
тºстөгº/кой көз.
elan 1) азыр, ушу тапта/ кезде/учурда.
2) дагы эле, эмдигиче.
elâstik, elâstikî жумуру, эластик,
ийилчээк.
elbet, elbette албетте.
elbise 1.кийим. 2.аял көйнөгү. ~ dolabı
кийим шкафы. bayram ~si май- рамдык кийим. takım ~ костюм.
elçi 1. дипл. элчи. 2. даанышман. 3.
пайгамбар, расул. ~ye zeval olmaz
мак. элчиге собол жок.
elçilik,-ği 1. элчилик (элчинин кызма-
ты жана жоопкерчилиги). 2.элчи- лик (мекеме, имарат). ~ etmek/ yapmak 1) элчи/ортомчу кызма-
тын аткаруу. 2) арачы болуу, эл- дештирүү, жараштыруу, ишти жолго коюу.
eldiven мээлей, кол кап. korunma ~leri
коруучу мээлейлер.
elebaşı, -yı 1. башчы, лидер, колбашчы.
2. атаман (балдар ойнунда).
eleji ад. эллегия.
elek,-ği элек. ~ini boğazına geçirmek таш
жалак/куру жалак калуу. ~ ~ aramak а¿тарып-те¿терип кароо.
~ten geçirmek электен өткөрүү.
elekçi 1. элекчи (элек саткан же жа- саган киши). 2. арго цыган.
elektrik,-ği 1. электр, электр энергиясы.
2.электр жарыгы. 3. физиканын
eliptik
бир тармагы. 4.электр менен иштеген (куралдар, жабдыктар).
~ fırını электр меш. ~ süpürgesi
электр шыпыргы. ~ düğmesi
электр түймөсү.
elektrikçi электрчи, электротехник,
монтёр.
elektriklendirme электрлештирме.
elektrlendirmek 1.электрлештирүү. 2.
өтм. абалды курчутуш/кызы- тыш. 3.өтм. бирөөнºн таасирине кабылыш.
elektrlenmek 1. электрленүү. 2.өтм. ачуусу/жини келүү, кыжыры кайноо. 3. таасирленүү, ышкысы
козголуу.
elektrikli 1. электр энергиясы болгон, электр менен иштеген. 2. кур-
чуган, араздашкан (ортом).
elektro ооз. электрокардиограмма. ~ çektirmek электрокардиограмма
тарттыруу.
elektrokardiyogram электрокардио- грамма.
elektron электрон.
elektronik 1. электроника. 2. физ. элек- трондук. ~mikroskop электрондук
микроскоп. ~ müzik электрондук музыка.
elektroşok,-ku электрошок (терапия-
сы).
elektrot, -du физ. электрод, булак.
elem кайгы, капа, дарт.
eleman 1. элемент, бөлүкчө. 2. кызмат- кер, кадр, иштегендер, персонал. ~ almak кызматкер алуу. ~ yetiştir-
mek кадр өстүрүү.
elemanter элементардык. ~ geometri
элементардык геометрия.
eleme 1. сынама, тандама. 2. элеме, электен өткөрмө.
elemek 1. элеш, электен өткөрүш. 2.сы-
наш, көздөн өткөрүш. 3. өтм. та- залоо (мекемеде, партияда). 4. тү- рүү, түйдөктөө (мис. жүндү). 5.
cпорт элеме, тандама ~ maçları
элеме матчтары (мис. чемпионат үчүн) .
Elen эллин, грек. Elencil элленисттик. elengi (жүн) тарак.
Elenika азыркы грек тили. ~sını bilmek
(бир иштин) сырын билүү.
elerki, -ni демократия, эл эрки.
eleştirel сынчыл, сын мүнөзүндөгү. eleştiri сын. ~ yazısı сын макала. eleştirici 1.сынчы. 2.сынчыл, сындоо
маанисинде, сынга алган.
eleştiricilik сынчылык (иши жана кесиби).
eleştirmek сындоо. eleştirmen сынчы, рецензент. elevatör элеватор.
elf ми¿. ~i evvel хижрадан кийинки 1-
ми¿ жылдык.
elfatiha 1.Курандын Фатиха сүрөсүнүн
башталышын билдирген сөз.
2. арго бүттү, аяктады. çalışma- mıza yarım saat sonra ~ ишибиз
жарым сааттан кийин бүтөт.
elgin тентиген, селсаяк, бөтөн жерде жүргөн (киши).
elhamdülillâh Алхамдулла, Аллаага шүгүр.
elhâsıl кыскача/жыйынтыктап/бир сөз
менен айтканда, натыйжада, акыр аягында, со¿унда.
elif алиф (араб алфавитинин 1-там-
гасы). ~i ~ine так/кудум өзүндөй, сөзмө-сөз, турганы-тургандай. ~ gibi түптүз, шы¿га, кылычтай. ~i
görse direk sanır сабатсыз, кара¿гы, тºркөй.
elifba, elifbe 1.алфавит. 2.алиппе.
elik диал. элик.
eliksir эликсир.
elim жүрөк титиреткен, аянычтуу. ~ bir
haber жүрөк титиреткен кабар.
elips эллипс.
elipsoit эллипсоид.
eliptik мат. эллипстик.
emektar
elit элита, мыкты, тандалган.
ellemek кармалоо, кол тийгизүү. elle- me! кол тийгизбе!тийбе!
elleşmek 1. кол тийгизишмек. 2. карма- лашып тамашалашуу. 3. кол алы- шып баа бычышуу. 4. өтм. (би-
рөөгө) ыза кыла турган сөз сүйлөө. 5. кол күрөштүрүү. 6. кол
кысышуу. 7. колдошуп иштөө. 6.
ооз. өз ара жардамдашуу.
elli I элүү. ~ dirhem otuz ылжыган мас.
elli II элдүү, журттуу.
ellilik 1.элүү даанадан турган. ~ defter элүү барактуу дептер. 2. элүү жаштардагы. 3. элүү лира.
ellinсi элүүнчү.
ellişer элүүдөн. ~ ~ элүү- элүүдөн.
elma 1. бот. алма дарагы (Pirus malus).
2. алма (мөмөсү) . ~ gibi алмадай (бет). ~ şarabı алма шарабы. ~nın yarısı bu, yarısı o коёндой окшош.
elmacık,-ğı бет чүкөсү. ~ kemiği бет сөөгү.
elmalık 1. алма бак. 2. мөмө-жемиштер
үчүн (текчелер, идиштер).
elmas 1. алмаз, бриллиант. 2.алмаз (ай-
нек кескич). 3. алмаз таштар менен
кооздолгон. ~ küpe алмаз иймек. ~ gibi өтө баалуу, өтө кымбат.
elmastıraş 1.айнек кескич, алмаз. 2.ал-
маз сымал айнек.
eloğlu 1. чоочун, чет элдик. 2. күйөө ,
күйөө бала.
elti абысын.
elvan 1.түстөр, боёктор. 2. түркүн- түстүү, миœ тºркºн.
elveda кайыр кош! аман бол! (түбөлүк коштошуу учурунда айтылат).
elverişli ылайык, ы¿гайлуу, туура, о¿-
тойлуу. ~ bir iş ы¿гайлуу бир иш. okul için ~ bina мектепке ылайык имарат.
elverişsiz ылайыксыз, ы¿гайсыз, о¿- тойсуз, терс, жагымсыз.
elvermek 1.жетишерлик болуу, жетүү.
bu kadarı bana elverir ушунчасы
мага жетет. 2.ы¿гайлуу/ылайык- туу болуу. elverir ki … жетет/ болот. elverir ki bir gün bana “gel” desin мага бир күн «кел» десе болду.
elzem сөзсүз керек, зарыл.
em ооз. эм, дары. ~e yaramak ишке жарамак.
emanet 1. аманат. 2. аманат жай (вок- залдарда, станцияларда ж. б. ). 3. эск. айрым мамлекеттик ишкана-
ларга берилген ат. 4. жан. ~ bı- rakmak/vermek аманат калтыруу.
~ etmek аманат кылуу.
emanetçi аманат жай (акы төлөнүп буюмдар сакталган жер).
emaneten аманат катары.
emare белги, ышаарат, касиет, из.
emay эмаль.
emaye 1. эмаль (боёк, сыр). 2. эмалдан-
ган (буюм). ~ etmek эмалдоо. embriolog -gu эмбриолог. embrioloji эмбриология.
embriyon эмбрион, түйүлдүк. ~ dev- resinde түйүлдүк стадиясында.
emcek, emcik диал. эмчек.
emek,-ği 1. эмгек, иш. 2. күч, убаракер- чилик, мээнет. çocuk ~le büyür ба- ла мээнет менен чо¿оёт. ~ çekmek
эмгек сиœирºº. ~ harcamak эмгек зарп кылуу. ~i geçmek эмгеги си¿мек.
emekçi эмгекчи, жумушчу.
emekleme эмгектеме (бала) . ~ çağı
эмгектеп жºргөн кези.
emeklemek 1.эмгектөө. 2. өтм. (бир иш- ке жа¿ы баштаган кезде) тажы- рыйбасыздык/эби жоктук кылуу.
emekli ардагер. ~ye ayrılmak ардагер- ликке чыгуу. ~ aylığı ардагердин айлыгы. ~ olmak ардагер болуу.
emeklilik-ği ардагерлик.
emektar 1. эмгекчил, ишин мыкты бил- ген, адис. ~ hizmetçi өз ишин мык-
ты билген кызматчы. 2. эмгеги
empülsif
си¿ген, ардагер. 3. өтм. көп колдонулган, эски. ~ bir araba көп колдонулган/шалдыраган араба.
emel 1.э¿сөө, каалоо. 2.максат, мүдөө.
emici эмүүчү. ~ kıllar бот. эмүүчү та- мырлар (өсүмдүктөрдүн азыкта-
нуусун камсыз кылат).
emin 1.ишенимдүү, күмөнсүз. orası ~ yerdir, eşyalarınız kaybolmaz ал
ишеничтүү жер, буюмдары¿ыз жоголбойт. 2. тар. Османлы Мам- лекетинде айрым жооптуу кыз-
маткерлерге берилген ат. ambar
~i кампа башчысы, кампачы. 3.коопсуз, коркунучсуз. dağlar
hiçbir zaman ~ değildir тоолор эч качан коркунучсуз болбойт. ~ olmak ишенүү, шек/кам санабоо.
emir I, -mri 1.буйрук, эмир, команда, тапшырма. 2.жардык. atama ~i дайындама жардыгы. ~ almak (-
dan) буйрук алмак. ~ eri аск. чабарман. ~ etmek буйрук берүү. ~ kipi грам. буйрук ы¿гай. ~ kulu
буйрук кулу, буйрук алдындагы киши. ~ subayı адъютант. ~ vermek буйрук берүү. ~ine vermek 1)
дайындоо. 2) кызматына берүү.
emir II эмир, мамлекет/уруу/шаар башчысы (айрым мусулман
өлкөлөрүндө).
emirlik,-ği 1.эмирлик (кызмат жана жоопкерчилик). 2.эмирлик, эмират
(эмир тарабынан башкарылган өлкө, аймак).
emirname жардык, жазылуу буйрук.
emisyon фин. эмиссия, чыгартма.
aksyon ~u акция чыгартма.
emlâk,-kı (mülk’тºн көпт. т. ) ташыл-
бас мүлктөрдүн (үй, жер, дүкөн ж. б. ) жалпы аты. ~ vergisi ташылбас мүлк салыгы.
emlâkçi ташылбас мүлк алып-саткан/ киреге берген агент.
emlâkçilik,-ğı ташылбас мүлк алып-
сатма иши.
emme 1.эмме. 2.сормо. ~ basma tulumba
emmeç,-ci физ. эмгич, аспиратор.
emmek,-er 1. эмүү. meme ~ эмчек эмүү.
2. си¿ирүү, соруу, тартып алуу.
toprak suyu emdi топурак сууну
соруп алды. 3. арго (бир нерседен) узун убакыт пайдалануу. emdiği sütü burnundan getirmek (бир
жакшылыкты) мурдунан сыгып алуу.
emmi диал. 1.атасынын бир тууганы,
аба. 2. абаке (кайрылуу).
emniyet,-ti 1.коопсуздук. can ~ i жан коопсуздугу. ~ hizmeti коопсуздук
кызматы. 2.ишеним. ~ getirmek ишеним берүү. ~ini kazanmak ишенимине ээ болуу. 3. улуттук
коопсуздук органы. ~ müdürü коопсуздук комитетинин баш- чысы. E~ Müdürlüğu Мамлекет-
тик Коопсуздук Комитети. 4. бир жабдыктын коопсуздугунун ал- дын алган тетик, коруучу. ~ altına
almak коопсуздук алдына алуу. ~ amiri полиция шефи. ~ etmek (бирөөгө) ишенүү, бел байлоо,
таянуу. ~ кемери коопсуздук кемери. ~ vermek ишеним берүү.
emniyetli ишеничтүү, коопсуз, корку-
нучсуз.
emoroit,-ti мед.геморрой.
emperyalist,-ti 1.империалист. 2.импе-
риалисттик. ~ harbi империа- листтик согуш. ~ devletler импе- риалисттик мамлекеттер.
emperyalizm империализм.
empoze : ~ etmek күч менен кабыл алдыруу (мис. бир идеяны).
empresyonist,-ti импрессионист. empresyonizm импрессионизм. emprezaryo импрессарио.
emprime 1.кездеме боёо процесси/ык- масы. 2.бул ыкма менен боёлгон жибек кездеме.
empülsif импульсив.
enfeksiyon
emretmek буюруу, буйрук/эмир берүү.
emredersiniz буюру¿уз.
emrihak,-kkı Кудайдын буйругу (өлүм-
дө жооткотуу үчүн айтылат). emrivaki,-i болору болгон иш. ~ yapmak болду бүттү деп салыш.
emsal,-li 1.түгөй, окшош, те¿деш, жол- дош, те¿туш. ~i bulunmaz güzellik те¿деши жок сулуулук. ~i arasında
жолдоштору/те¿туштары арасын- да. ~ler мартабасы/даражасы бир- дей кишилер. 2.мисал, өрнөк. ~i
yok өрнөгº/окшошу жок, дүйнөдө жалгыз. 3.эск. , мат. даража көрсөткүч, коэффициент. ~
göstermek мисал катары көргөзүү. emsalsız 1. те¿дешсиз, дүйнөдө жапа- дан жалгыз, бирден бир. 2. мыкты,
ажайып, укмуш.
emülsiyon эмульсия.
emzik,-ği 1.упчу. 2.упчу тагылган ши-
ше. 3. (чайнек, чөөгүндүн) чоргосу. 4.диал. мүштөк (тамекинин). ~ borusu мешке тагылган чыканак-
туу керней.
emzikli 1.эмчектеги. ~ çocuk эмчектеги бала. 2. упчу эмген. 3. чорголуу
(чайнек, чөөгүн, самоор). 4. бала эмизген (аял).
emzirmek эмизүү.
en I э¿ (күчөткүч бөлүкчө). ~ aşağı/ az/azından э¿ аз, э¿ аз дегенде, эч болбогондо. ~ baştan э¿ башынан,
башынан баштап. ~ büyük э¿ чо¿.
~ çok э¿ көп. ~ düşük э¿ төмөнкү. ~ kısa э¿ кыска. ~ önce/evvel баары-
дан мурун, адегенде. ~ sonra аягында/со¿унда. ~ yüksek э¿ жогорку, максимум.
en II эн, ке¿дик. ~ine boyuna 1)узун- туурасынан. 2)бойлуу, келбеттүү, албеттүү. 3)ар тараптан, тере¿ден.
~inde sonunda акыр-аягында, эмне болсо/кантсе да.
en III эн, тамга, белги.
en’am Курандын айрым бөлүктөрүнөн
куралып «Энам» деп башталган жыйнак.
го барып турган келесоо, а¿коо.
enayilik энөөлүк, чалагайымдык, а¿- коолук.
encek, encik,-ği (сүт эмүүчүлөрдүн жа¿ы туулган баласы) күчүк, мыймый ж.б.
encümen комиссия, комитет, коллегия.
Encümeni Daniş ооз. академия.
Büyük Millet Meclisi Maliye E~i
Улуттук Улуу Межлистин Фи- нансы Комиссиясы.
endam тулку, дене, бой, турпат. ~
aynası бой күзгүсү.
endamlı бой-келбеттүү, албеттүү, кели- шимдүү, шыœга.
endaze эск. 1. 1, 65 см. узундугундагы өлчөм. 2.өтм. өлчөм, ченем.
endeks индекс. fiyat ~i баа индекси.
geçinme ~i жашам индекси.
ender 1. сейрек, аз жолуккан/ кездеш- кен/көрүнгөн. 2.анда-санда, кээде.
endişe санаа, сарсанаа, күмөн, кам. ~ etmek сарсанаа болуу, кам саноо.
endişeli санаалуу, көœºл түйшөлткөн.
Endonezya 1.Индонезия. 2.Индоне-
зияга тиешелүү/байланыштуу.
Endonezyalı индонезиялык.
endükasyon физ. индукция. ~ cereyanı
индукциялык ток.
endüstri индустрия, өнөр жай.
endüstrileşme индустриялашма. endüstrileştirme индустриялаштырма. endüstriyel индустриалдык.
enek,-ği бычмал, бычылган (мал,
киши).
eneme бычма иши.
enemek бычуу, кысырлаштыруу.
enerji энергия, күч.
enerjik 1. энергиялык. 2. күчтүү, ара-
кеттүү, жандуу.
enfarktüs мед. инфаркт. kalp ~ü жүрөк инфаркты.
enfeksiyon инфекция.
enterese
enfes 1.сонун, керемет, таттуу. 2.таты-
накай, назик.
enfiye мурунга жытталган тамеки. ~
çekmek/kullanmak тамеки чегүү.
enflâsyon экон. инфляция.
enflüanza мед. инфлуэнца.
enformasyon информация.
enfraruj инфракызыл.
enfrastrüktür инфраструктура, базис.
engebe геогр. 1.ой-чу¿кур (бир жер- дин). 2.тоскоолдук.
engebeli ой-чу¿курлуу, түз эмес (жер).
engel 1.тоскоол, бөгөт, кедерги, жолтоо, кыйынчылык. 2.тосмо, баррикада, барьер. 3.спорт тоскоол (жарыш-
та, ат спортунда ж. б. ) ~ çıkarmak тоскоол/кедерги болуу.
~ olmak к. ~ çıkarmak.
engellemek 1.тоскоол/бөгөт/кедерги/ жолтоо болуу, кыйынчылык жа- ратуу, бут тосуу, кыйындатуу.
2.тосуу, тосмо коюу, калкалоо. 3.спорт (күрөштө) бут басуу же чалма чалуу.
engelli 1.тоскоолу/тосмосу болгон. ~ koşu тоскоолдуу жарыш. 2.тосмо коюлган, корулган, калкаланган.
engerek,-ği бот. кадимки гайдука
(Vipera aspis).
engin I 1.ачык, жайык, ке¿ири, учу-
кыйырсыз. ~ bilgi эрудиция, ке¿и- ри маалыматтуулук. 2.ачык/мел- милдеген де¿из/деœиз мейкин-
диги. ~e açılmak ачык де¿изге чы- гуу. ~ hüzün тере¿ кайгы, кусалык, му¿. ~lere dalmak кыялга
чөмүлүү.
engin II 1.баасы/баркы төмөн. ~ mal
арзан товар. 2.жапыз, пас (жер).
enginar бот. тикендүү артишок (Cyna- ra scolymus).
enginlik,-ği мейкиндик, мелмилдеген
түздүк.
engizisyon инквизация (орто кылым- дагы католиктерде диний сот).
enik,-ği ит, мышык сыяктуу көп эмчек-
түү айбандардын баласы. enikonu жакшы эле, аябай, түзүк. enişte жезде.
enjektör мед. шприц.
enkaz 1.уранды, чалдыбар. 2.калдык,
сынык. gemi ~ı кеменин калдык- тары.
enlem астр. , геогр. ке¿дик. kuzey ~i
түндүк ке¿дик.
enli эндүү, ке¿, жазы. ~ kumaş эндүү кездеме. ~ yaprak жазы жалбырак.
ense 1.желке. ~ kökü желкенин уюлу.
2.арго арка. ~sinde аркасында. ~ sine binmek өтм. мойнуна минип
алуу, баш ийдирип алуу. ~sinde boza pişirmek өлөрчө иштетүү, жанын тындырбоо. ~si kalın мойну
жоон, күчтүү, кубаттуу. ~sine yapışmak жакасына жабышуу. ~ yapmak арго өз жанын багуу.
enselemek желкелөө, кармап коё бербөө.
ensiz энсиз, тар, ичке. ~ kumaş энсиз
кездеме.
enstantane фото. дароо чыгаруу.
enstitü институт (жогорку билим
берººчº же илим изилдөөчº).
enstrüktör инструктор.
enstrüman муз. аспап, инструмент.
enstrümantal муз. аспаптык/инстру- менталдык музыка.
ensülin мед. инсулин.
entari 1.аял көйнөгү, халат. 2.(арап өлкөлөрүндө) эркектердин узун түз көйнөгү. 3.түнкү кийим.
entegrasyon интеграция.
entegre бүтүндөшмө, бирикме.
entel шылд. интеллектуал. ~ takılmak
интеллектуал сыяктуу көрүнүү. entelekt,-ti интеллект, акыл, түшүнүк. entelektüel 1.интеллектуал, интелли-
гент. 2.интеллектуалдуу, акылдуу, билимдүү.
enteresan кызыктуу, кызык.
enterese : ~ etmek кызыгуу, алек болуу,
eril
алектенүү.
enternasyonal интернационал.
enternasyonalizm интернационализм.
proleter ~ пролетардык интерна- ционализм.
entipüften 1.ооз. болбогон, ишке жара-
баган, тºккө турбаган. ~ bir ev түккө турбаган бир үй. 2.бош, маанисиз, келжирек (сөз).
entrika интрига, чагым, бүлгүн, бузу- кулук, бүлүк. ~ çevirmek интрига жасоо.
entrikacı интриган, чагымчы, бүлгүнчү, бузуку.
entülsyon интуиция, ичкүдү.
enüstünlük,-ğu грам. күчөткүч даража.
envanter инвентарь,каттам. ~ yapmak
инвентарь/ каттам жасоо.
enzim биол. фермент.
epey 1.далай, кыйла, аябагандай. 2.жак-
шы. ~ parası bar бир далай/кыйла
акчасы бар. ~ oldu бир далай болду.
epeyce көп эле, жетеринче, аябай эле
көп. uyandığımda güneş ~ yük- selmiş ойгонгонумда күн аябай эле көтөрүлүп калыптыр.
epik 1.эпик, эпикалык. 2.эпос, эпоско байланыштуу.
eprimek ооз. 1.ээрүү. 2.бузулуу, ачып-
кычып кетүү. 3.туруп-туруп бы- шып калуу (жемиш).
er I 1.эркек. 2.катардагы аскер, жоокер.
3.эр, баатыр. ~ oğlu баатыр, эр уул, азамат. 4.күйөө, эр. ~e gitmek/ varmak эрге тийүү. 5.өз ишинин
устаты, чебер. o bu işin ~idir ал бул иштин устасы. 6.киши, адам. sözünün ~i сөзүндө турган киши. ~
bezi анат. (эркектин) жумуртка- сы, тукум/жыныс бези. ~ dişi биол. 1) кыз теке, эки жыныстуу
(киши). 2) эки жыныстуу (өсүм- дүк). ~ meydanı эр майданы. ~ suyu бел суусу, сперма.
er II эрте. ~ ekmeği ооз. соордогу
тамак. ~ geç эртедир кечтир, качан болсо. bu iş ~ geç olacaktı бул иш эртедир-кечтир болмок.
erbap,-bı адистер, билгин кишилер, өз ишинин устаттары.
erbaş аск. майда чиндегилер (онбашы,
чавуш сыяктуу).
erdem кайрым, ак пейилдик, ак ниеттүүлүк, ак кө¿үлдүк.
erdemli кайрымдуу, ак пейил, ак ниет, ак кө¿үл.
erden 1.аруу, кол тийбеген, намыстуу
(кыз). 2.бүтүн, ды¿, табигый. ~ ormanlar кол тийбеген токойлор.
erek,-ği максат, мүдөө, талам. kullanma
~i дайындама, чектеме.
eren дин 1. өзүнөн кечип, өзүн те¿ирге багыштаган киши, олуя, вели. 2.
ыйык (дервиштер арасында кай- рылуу формасы). 3.көзү ачык.
ergen 1.эрезе (жыныстык жетилүү
курагы). 2.бойдок, үйлөнбөгөн. ~ olmak үйлөнө турган куракка келмек.
ergenlik,-gi 1.эрезе курак. 2.(өсүм-
дүктөрдө) безетки.
ergimek физ. эрүү.
ergin 1.бышкан, жетилген, жетик абалга келген. ~ yemiş бышкан же- миш. 2.жетилген, жекече укук-
тарын алган (өспүрүм).
erginleşmek жетилүү, жекече укукта- рына ээ болуу, эрезе куракка
келºº.
erginlik,-ği жетилгендик, толук укук- туулук абал, эрезе курак.
erguvan бот. иуда дарагы (Cercis siliquastrum).
erguvanî кызыл-сары түс.
erik,-ği 1.өрүк (дарак) (Grunus domestica). 2.өрүк (мөмөсү).
eriklik, -ği өрүкзар.
eril грам. (айрым тилдерде) эркек
erkenden
жыныс категориясы.
erim арым (өлчөм), жеткен жер. el ~i
кол жеткен жер. göz ~i көз жеткен
жер.
erimek 1.эрүү. kurşun eridi коргошун эриди. 2.азаюу, арыктоо, түгөнүү.
çocuk hastalıktan eridi бала оору- дан арыктады. paramız eridi акча- быз түгөндү. 3. (кездеме) тозуу,
эскирүү. 4. өтм. уялгандан кымы- рылуу, кысылуу. 5.тароо (шишик).
erimez эрибес, эрибеген.
erin жыныстык эрезеге жеткен, төл берүүгө жараган.
erincek ооз. эринчээк.
erinç, -ci жыргал, ырахат, бакубат.
erinçli жыргалдуу, ыракаттуу, бакубат- туу.
erinmek эринүү. erinenin oğlu, kızı ol- mazmış мак. эрингендин уул- кызы болбойт.
erir эригич.
erişim 1.байланыш, кабар, улашым. ~ yolları улашым жолдору. 2.ком-
муникация.
erişkin жетилген, толук укуктуу.
erişmek 1.жетүү, жетишүү (бир макса-
тка, ойго). 2.баруу, жетºº (бир жерге). 3.бышуу, жетилүү (жа- шылча, жемиш). yemişler bu yıl
çabuk erişti жемиштер быйыл бат бышты. 4.(убакыт) келип жетүү. bahar erişti жаз келип калды.
erişte 1.кол кесме. 2.ооз. де¿из балыры.
eriten хим. эриткич.
eritme эритме.
eritmek 1.эритүү. 2.өтм. жок кылуу, түгөтүү, каржоо. 3.өтм. катуу капа кылуу. 4.өтм. арыктатуу.
eritrosit,-ti эритроцит.
eriyik,-ği хим. эритинди.
erk,-ki 1.эрк, кудурет, бийлик, күч.
2.өтм. кадыр, аброй, өкүм, таа- сир.
erke физ. энергия. elektrik ~si электр
энергиясы. mekanik ~ механика-
лык энергия.
(киши). genç ~ler жаш эркектер, жигиттер. 3.диал. эр, күйөө. 4.биол. сперма жараткан орган.
5.кирип-чыгып турган жуп нерсе- лердин чыгып турган бөлүгү. 6.ка- туу, ийилбеген (нерсе). ~ demir
катуу темир. ~ ~e эркекче. sizinle ~
~e konuşalım сиз менен эркекче сүйлөшөлү. ~ Fatma/Ayşe эркек
сыяктуу аял. ~ gibi эркектей. ~li kadınlı аял-эркек аралаш. ~ kardeş ини. ~ olmak 1)жынысын өзгөртүп
эркек болуш. 2)эркектей аракет- тер жасаш.
erkekçe 1.эркекче, эркек катары.
2.өтм. кайраттуулук/чечкиндүү- лүк/жүрөктүүлүк менен.
erkekleşmek 1.эркек/жигит болуу, же-
тилүү (эркек бала). 2.эркектешүү, эркек сыяктуу аракеттер жасоо (аял).
erkeklik,-ği 1.эркектик, жигиттик. 2.эр- кек жынысындан болуш, эркектик (жыныстык) даремет/ күч. ~inin
kesilmesi эркектик дареметин жо- готуу, импотенция. ~ kudreti эркектик кудурети. 3.эркектик
дымак/намыс. 4.үй ээси жоопкер- чилиги. 5.анат. эркек жумуртка- лыгы. ~ organı пенис. ~ ölgü mü?
эркек жокпу ара¿арда? ~ sende kalsın! эркектик сенде калсын! эркектик кылып кой!
erkeksi эркек сымал (аял).
erkeksiz 1.күйөөсү жок, жалгыз бой
(аял). 2.колдоосуз, жардамсыз,
жалгыз .
erken эрте. ~ bunama шизофрения.
erkence та¿ атпай, эртелеп, саардан.
erkenci эрте турган, эрте ишке киришкен.
erkenden та¿ эрте¿ден, саардан, та¿
атпай.
eser
erkin эркин.
erkinlik эркиндик.
erkli эрктүү, кадырлуу, сөзү өтүмдүү,
абройлуу.
erksizlik баш-аламандык, анархия.
ermek 1.жетүү. muradına ~ муратына
жетүү. 2.жетүү, кол тийгизүү. eli tavana ~ колу шыпка жетүү. 3. (өсүмдүктөрдºн) бышып жетили-
ши. ekinler erdi эгиндер бышты. 4.(өзүн те¿ирге багыштаган кишилер үчүн) адамдан жогорку
ыйыктык сапатка жетиш. akıl er- memek акыл/баш жетпөө. saadete
~ бакытка жетүү. sona ~ бүтүү,
аяктоо. elim ermez, gücüm yetmez колуман келбейт, күчүм жетпейт. erdiğine erer, ermediğine taş atar
жеткенине жетет, жетпегенине таш ыргытат (чаарбаш/ чатак киши жөнүндө).
Ermeni 1.армян. 2.армяндарга мүнөз- дүү.
Ermenice армян тили, армянча.
Ermenistan Армения.
ermiş 1.дин ыйык, өзгөчө кудуретке ээ.
2.жетилген, эрезе курагына кел-
ген, бойго жеткен. ~ yetişmiş bir kız бойго жеткен кыз.
eroin героин.
eroinman героин колдонгон, наркоман.
eros 1.психол. ашкере жыныстык ум- тулуштан туулган рухий бузук-
тук. 2.(грек мифологиясында)
Эрос (сүйүү кудайы).
erotik 1.эротика. 2.эротикалык, жы-
ныстык сезимдерди алды¿кы планга койгон.
erotizm эротизм.
erozyon эрозия.
ersemek эрсирөө.
erte эрте(си). pazartesi базардын эрте-
си, дºйшөмбº. bayram ~si май- рамдын эртеси.
ertelemek кийинкиге калтыруу, кече¿-
детүү.
ertesi 1.эртеси. ~ gün эртеси күнү. 2.ки-
ervah эск. арбактар. ~ına yuf olsun!
каргыш тийсин! арбак урсун!
erzak,-kı (rizk’тин көп. т. ) азык, күл азык.
es муз. нотада тыныгуу жана анын белгилениши. ~ geçmek кө¿үл бурбоо, маани бербөө.
esans 1.эфир майы. 2.духи. 3.эссенция.
esaret,-ti 1.туткун, кулчулук, эрксиз- дик. 2.моюнтурук.
esas 1.негиз, базис, түп. 2.(бир иштин, сөздүн) чыны, акыйкаты, эрежеси. kullanma ~ları колдонуш эрежеси.
3.негизги, башкы, чыныгы. ~ dü- şünce башкы ой/максат. ~ görev негизги милдет. ~ bağlamak белги-
лүү жоболорго таянуу. ~ duruş/va- ziyet аск. түз туруш. ~ olarak/iti- bariyle негизинен, чынында. ~ı
olmamak негизсиз, жалган.
esasen 1.негизинен, түбүндө, принци- бинде. 2.башынан, түбүнөн. bu işin
bu sonuca varacağını esasen bili- yordum бул иштин ушундай бүтө- рүн негизинен билчүмүн. 3.чы-
нында, ансыз деле. 4.баары бир, эмне болсо да, канткенде да.
esaslanmak негизделүү.
esaslı 1.түп-тамырынан, ке¿ири, тере¿, таасирдүү, мыкты, ар тараптуу. ~ bir araştırma тере¿ изилдөө.
2.негиздүү, далилдүү, орундуу, туура. ~ konuşma орундуу сөз.
esef аёо, боор ооруу, кайгы-капаны те¿
бөлүшүү. ~le аёо менен, кайгыруу менен. ~ etmek аёо, боор ооруу, кошо кайгыруу.
esen эсен, соо, саламат. şen ve ~ kalınız! эсен-аман (жакшы) калгыла! (коштошкондо айтылат).
esenleşmek саламдашуу, учурашуу.
esenlik,-ği эсендик, амандык, саламат- тык.
eser 1.чыгарма, эмгек, илимий иш, эс-
eskrim
телик. askerî ~ler аскерий чыгар- малар. Yeni Türkiye Atatürk’ün ~i Жа¿ы Түркия Ататүрктүн эстели- ги. 2.из, белги, жышаан, натыйжа. buralarda sudan ~ yok бул жерлер- де суунун изи да жок. şans ~i таалайыма/бактыма жараша.
esin 1.та¿ жели. 2.шыбаа, шер, таасир, илхам, дем.
esinlemek дем/илхам/таасир берүү, шердентүү.
esinlenmek шыбаа болуш, шердениш,
таасир/илхам алыш.
esinti сыдырым жел, (де¿из, көл)
шарпынтысы.
esintili сыдырым жел жүргөн.
esir I 1.туткун, күнкор. 2.кул. 3. (бир ишке, бир пикирге) сокур ишен-
ген, курулай берилген, туткуну болгон. ~ almak туткунга алуу. ~ düşmek туткунга түшүү. ~ etmek
туткун кылуу. ~ olmak туткун болуу. ~i olmak (бир нерсенин) туткуну болуу, байлануу.
esir II эфир.
esirgemek 1.коруу, сактоо, кароосу ал- дына алуу. Allah esirgesin! Кудай
сактасын!. 2.аёо, сара¿дык кылуу, ыраа көрбөө. bunu benden esirge- me муну менден аяба. 3.туура/са-
рамжалдуу пайдалануу, үнөмдөө. vatanı yurdu için canını esirgemez ата журту үчүн жанын аябайт.
esirgeyici колдоочу, коруучу, сактоочу.
Tanrı kullarının ~sidir Те¿ир кул- дарынын колдоочусу.
esirlik,-ği 1.туткундук. 2.кулдук. 3.өтм.
күнкорлук, көз карандылык.
esirmek 1.эсирүү, мас болуу, өзүн
жоготуу, делирүү, акылынан ай- нуу. 2.каардануу, кыжыры кайноо, заарын чачуу.
eski 1.эски, байыркы. ~ yapı эски түзү- лүш. ~ adetler эски адаттар. 2.эскирген, колдонуудан чыккан.
~ palto эски пальто. 3.мурунку,
азыркыдан мурунку. bankanın ~ müdürü банканын мурунку дирек- тору. 4.эмгеги/кадыры си¿ген, көп жыл иштеген/ колдонулган. ~ öğretmen эмгеги си¿ген мугалим.
эски оозго жа¿ы даам (ошол жылы жа¿ыдан ооз тийилип аткан даам үчүн айтылат). E~ Çağ байыркы
заман (жазуу эсебине чейинки). ~ çamlar bardak oldu көп убакыт өттү, заман өзгөрдү. ~ defterleri
karıştırmak/ yoklamak эскини козгоо. ~ eserler антика. ~si gibi эскисиндей/ мурункудай. ~ göz
ağrısı эски сүйгөнү. ~ hamam, ~ tas эч өзгөрүү жок, мурун кандай болсо так ошондой. ~ hayratı da
berbat etmek артык кылам деп тыртык кылмак. ~ kafalı эски түшүнүктө. ~ köye yeni adet эски
кыштакка жа¿ы салт (элге жат жа¿ылыктарды киргизүүнү каа- лагандар үчүн айтылат). ~ kurt
карт бөрү. ~ püskü эски-уску. ~ toprak сөөгү таза киши (дени сак карта¿ киши үчүн айтылат). ~
tüfek тажырыйбалуу, көптү көргөн киши. ~ yazı 1) байыркы жазуу. 2) Османлы түркчөсүнүн
арапча жазуусу. ~ yazı bilimi
палеография.
eskici 1.эски буюмдарды алган киши.
2.өтүкчº.
eskiden мурунтадан, илгери, өткөн за- манда. ~ beri мурунтан бери. ~ kal-
ma эскиден/ата-бабалардан калган.
eskiler 1.эски буюмдар, антиквар. 2.му-
рункулар.
eskimek 1.эскирүү, жыртылуу. 2.колдо- нуудан чыгуу (жа¿ы түрлөрүнө орун берүү).
Eskimo эскимос. eskitmek эскиртмек. eskiz эскиз.
eskrim спорт фехтование.
eslek жоош, момун, тил алчаак, илбе- ри¿ки.
eslemek тил алуу, моюн сунуу, баш
ийүү.
esma (ism’дин көпт. т. ) эск. аттар, ысымдар. ~yı hüsna/ şerife Аллаа-
нын аттары. ~yı üstüne sıçratmak
балааны башына үйүү.
esmek 1.согуу, жүрүү (шамал, жел).
2.капысынан башка/ойго келмек (пикир). aklına eseni söylüyör оюна келгенди сүйлөйт. bunlar size ne-
reden esti? булар кайдан башы-
¿ызга келди? esen havaya göre dönmek шамалга жараша өзгөр-
гөн, туруксуз. yerinde yeller esiyor
көздөн кайым болуш.
esmer кара тору, брюнет.
esna убакыт, маал, ара, саам, орто. harp
~ sında согуш маалында. o ~ da
ошол маалда.
esnaf 1.кол өнөрчүлүк/майда ишкана ээлери (жалпы ат). ~ ustası майда ишкана устасы. 2.майда соодагер,
дүкөнчү, кызыл кулак. 3.арго
жаман жолго түшкөн, шумпай.
~tan bir kadın шуркуя, сойку.
esnek,-ği 1.жумшак, ийилчээк, чоюл- чаак. 2.ар кандай жоруса боло турган (пикир, ой).
esneklik,-ği жумшактык, ийилчээктик, чоюлчаактык.
esnemek 1.эстөө (уйку келгенде, чарча-
ганда). 2.чоюлуу, ке¿ейүү. 3.бү-
гүлүү, ийилүү.
Esperanto эсперанто. ~ dili эсперанто
тили.
espri 1.тамаша, шакаба, куудул сөз.
2.(сөздүн, чыгарманын) мазасы,
ма¿ызы. ~ yapmak тамашалоо, шакаба чегүү.
esprili тамашакөй, куудул.
esrar I (sırr’дын көпт. т. ) сыр, сыр- дуулук. ~ perdesi сыр пардасы. devlet ~ı мамлекет сырлары.
esrar II нашаа, банги зат. ~ çekmek
нашаа тартуу. ~ tekkesi нашаачы- лар уюгу.
шектүү, күмөндүү. esrarkeş нашаачы, наркоман. esrarlı I сырдуу, та¿ каларлык.
esrarlı II нашаасы бар, нашаалуу.
esrik,-ği 1.мас, кызуу, алагүү. 2.жин-
денген, кутурган,кирген. ~ deve
кирген буура.
esrimek 1.мас болуу, кызуу. 2.толкун-
дануу, экстазга кирүү, өзүн жо-
готуу. 3.кө¿үлү айнуу, эси оо.
esselamünaleyküm ассаломалейкум
(мусулмандардын учурашуусу).
еstağfurullah сырд.с. 1.астапырылда (ыраазычылык билдирген/макта- ган бирөөгө сыпайыгерчилик менен
берилген жооп). 2.(өзүн өзү сын- даган бирөөнү жооткотуу үчүн айтылат).
estamp,-pı эстамп.
ester хим. эфир.
estetik,-ği 1.эстетика. 2.эстетикалык. ~
duygu эстетикалык сезим. ~ cerrahî эстетикалык хирургия.
estetizm эстетизм.
estomp, -pu эстамп.
Estonya 1.Эстония. 2.Эстонияга тие- шелүү/мºнөздºº.
Estonyalı эстон.
esvap,-bı эск. кийим-кече.
eş 1.жубай, түгөй, өмүрлүк жолдош.
2.жуп нерселердин сы¿ары. 3.жуп жашаган айбандардын ар бири. 4.окшош, түспөлдөш. 5.ооз. күн-
дөш, орток. 6. (оюндарда) атаан- даш. ~ anlam синоним. ~ anlamlı бири-бирине синоним, синоними
бар. ~ biçim 1)окшош, бирдей. 2)геол. , хим. изоморфтук. ~i ben- zeri/emsali görülmemiş те¿деши
жок. ~ cinsel кызтеке, гомосексуал.
~ cinsellik кызтекелик, гомосек- суализм. ~ değer те¿, бирдей,
эквиваленттүү. ~ değer ağırlık
eşitsizlik
бирдей/те¿ салмактуулук. ~ dost жоро-жолдош, тели-те¿туш. ~ merkezli бир борборлуу (бир кан- ча шекил). ~ olmak 1)орток болуу. 2)жубай/жуп болуу. 3)жарашуу, ылайык келүү. ~ sesli грам. омоним. ~ zaman/ ~ zamanlılık синхрондуулук. ~ zamanlı 1) бир убакта ишке ашкан (окуялар, ку- булуштар), синхрондуу. 2) учур- даш, заманбап (тарыхый’дын кар- шысы).
eşarp шарф.
eşek, -ği зоол. 1.эшек (Equus asinus).
2.арго эшек, көк, өжөр, көшөкөр. ~
inadı эшек көктºгү/өжөрлүгү. 3.ооз. отун жарыш үчүн колдонулган үч, төрт аяктуу такта. 4.ооз. эшек
(сокмодо, үй актап-сырдаганда колдонулган төрт буттуу так- та). ~ arısı зоол. жапайы аары
түрү (Vespa crabro). ~ başı орой
милдетин аткара албаган жетекчи.
~ derisi gibi 1)териси калы¿.
2)сезими/туюму мокок. ~ gibi орой, түркөй, өжөр, кежир. ~ güdüm координация. ~ güdümcü
координатор. ~ güdümlü коорди- нациялуу. ~ inadı өжөрлүк, кежир- лик, көктүк. ~ kadar орой чо¿ой-
гон, колтойгон/ килтейген (бала).
~ kadar oldu орой муну биле тур- ганчалык жашка келди. ~ kulağı
kesilmekle küheylân olmaz дээрин- де жок бирөөгө эмне кылса¿ да өзгөрбөйт. ~ kuyruğu gibi ne uzar,
ne kısalır ооз. турмушунда, ишин- де эч бир жылыш жок. ~ sıpası иттин баласы (сөгүү/эркелетүү
үчүн колдонулат). ~ sırtı бешик жабуу. ~ sudan gelinceye kadar dövmek ооз. өлөрчө сабоо, жан-
чуу. ~ şakası одоно тамаша. ~e ters bindirmek эшекке тескери мингизºº, шерменде кылуу, аби-
йирин төгүү.
eşelek,-ği (алма, алмурут сыяктуу жемиштердин) желбеген ички бөлүгү.
чып атат. 2.өтм. казуу, а¿тарып- те¿терүү, тере¿ изилдөө (мис. китептерди). 3.өтм. тыюу, тес-
көө (баланы).
eşetmek жупташтыруу, кошмоктоо, түгөйлөштүрүү.
eşey биол. жыныс.
eşik,-ği 1.босого, астана. 2.эшиктин оозу, кире бериш. 3.өтм. эшик,
ооз, башталыш, кириш. dünya yeni bir ekonomik bunalımın ~ine geldi дүйнө жа¿ы бир экономикалык
кризистин оозуна келди. 4.муз. (кылдуу аспаптарда) кылдар бекитилген жер. 5.геогр. (суунун)
башаты. 6.психол. бир процесстин башталыш чекити. ~ini aşındırmak эшигин жыртмак. ~ine yüz sürmek
суранмак, жалынып-жалбармак.
eşilmek эшилмек.
eşinmek чапчуу, казуу, тоз кылуу
(айбан).
eşit,-ti 1.те¿, бирдей, окшош. ~ açılı те¿ бурчтуу. ~ zaman синхрондуу.
yaşça ~ бир жашта, жашташ. 2.те¿ укуктуу. ~ haklılık те¿ укуктуу- лук.
eşitleme те¿деме.
eşitlemek те¿дөө, те¿дештирүү, те¿өө.
sıfıra ~ нөлгө те¿өө.
eşitleşmek те¿елүү, те¿ келүү.
eşitlik,-ği 1.те¿дик, бирдейлик, бара- барлык. 2.те¿ укуктуулук. ~ eki
грам. те¿деме мүчө (түркчөдө -ça, çe: bence менимче, çocukça балача.
-su: çocuksu бала сымал/кыял).
eşitsiz 1.сы¿ар, токол, жалкы. 2.те¿
укуксуз.
eşitsizlik, -ği 1.жалгыздык. 2.те¿ укук-
суздук.
etek
eşkâl,-li (şekil’дин көпт. т. ) эск. ше- килдер, түрлөр, кебете-кешпир- лер, кылыктар. adamın ~ini tarif etti кишинин кебете-кешпирин сүрөттөп берди.
eşkenar геом. те¿ капталдуу.
eşkıya (şaki’нин көпт. т. ) 1.каракчы- лар, бандиттер, гайдуттар. 2.ка- ракчы, бандит, гайдут.
eşkiyalık,-ğı каракчылык.
eşkin 1.жорго(ат). 2.жорго жүрүш. ~ gitmek жорголоо.
eşlemek 1.жупташтыруу, түгөйлөштү- рүү. 2.кино синхрон-доштуруу. eşleşmek 1.орток болуу, (оюнда) жаат
болуу. 2.(жаныбарлар үчүн) жуп- ташуу.
eşlik,-ği 1.муз. коштоо, аккомпанемент.
piyano ~inde пианинонун коштоо- сунда. 2.окшоштук, бирдейлик. ~ etmek коштоо.
eşmek 1. (айбандардын топурак, күл ж. б. ) казышы, сапырышы, чачы- шы, челиши. 2. өтм. казыш, ү¿ү-
лүш, чечмелеш (бир маселени).
eşmek II 1. жорголотуп бастырмак (ат-
ты). 2. шашмак, ылдамдамак.
eşofman спорт спорт костюмy.
eşref намыстуу, абийирлүү, урматтуу. ~ saati 1)э¿ орчундуу учур (бир
иштин о¿олушу үчүн). 2)иштеген- дердин кыйынчылыкка моюн сунуусу.
eşsiz 1.түгөйсүз, сы¿ар, токол. 2.те¿- дешсиз. ~ bir başarı те¿дешсиз ийгилик.
eşsizlik 1.түгөйсүздүк, жалгыздык.
2.те¿дешсиздик, өзгөчөлүк.
еşşoğlu: ~ eşek орой эшшектин баласы!
eşya 1.буюм, нерсе. ~ vagonu жүк вагону. 2. үй эмереги, мебель. 3.товарлар.
eşyalı эмеректүү, мебелдүү (үй).
et,-ti 1. эт (дене бөлүгү). 2. эт (азык зат). ~ yemekleri эт тамактары. 3.
эт, дене. gömleği yırtılmış, ~i görü-
nüyor көйнөгү жыртык экен, эти көрүнүп жүрөт. 4. (мөмөлөрдүн) желчү бөлүгү. bu zeytinde et denecek bir şey yok бул зайтунда эт дегенден эчтеке жок. ~ bağla- mak 1)эт байлоо, эттенүү. 2)карт- тануу (жара). ~i budu yerinde толук, болук (киши). ~ine dolgun эттүү, толук. ~ine iğne batırmış gibi sıçramak ийне менен сайып ийген- дей секирип кетүү. ~inden ~ koparmak/kesmek этинен эт кесип алгандай/ катуу капа кылуу. ~inde kemiğinde hissetmek этинен, сөө- гүнөн өтүү, өз тажырыйбасынан билºº. ~i ne, budu ne? 1)түшүнө турган жашта эмес. 2)колунан эм- не келет? ~ obur эт менен азыктан- ган (айбан).: ~ obur dişi (жырт- кычтардын) чо¿ азуу тиши. ~i senin, kemiği benim эти сеники, сөөгү меники (баланы молдого/ окууга берген ата-эненин айт- каны). ~ suyu кайнаткан эттин сорпосу. ~ tahtası эт чапкан такта.
girilmez (бирөөнүн) үй-бүлө ишине кийлигишкен болбойт. ~ tutmak эттенүү, толуу. ~ tutmamak
эт ала албоо.
etajer этажерка.
etamin төмөнкү сапаттагы муслин
(кездеме).
etap,-bı 1.этап. 2.спорт тайм, раунд.
etçi к. kasap.
etçil эт жеген, этчил (айбандар).
etek,-ği 1.этек, ө¿үр (бир кийимдин).
2.этек (кийимдин, жабдуулардын).
~ini bükmek этегин кайруу/бүгүү. 3.этек, юбка. 4.(тоонун, дөбөнүн ж. б. ) этеги. 5.адамдын айып же-
ри. 6.жамгырдан калкалоо үчүн чатырга тагылган калканч. baca ~i мордун калканчы. 7.анат. жум-
шак та¿дай. ~i belinde шамдагай,
etlik
күжүрмөн, ты¿ (аял). ~ bezi (жаш баланын) жалаягы. ~lerini bırak- mamak этектөө, этегинен калбоо.
~ dolusu/ ~ ~ этек этек, толтура.
~ine düşmek этегине жыгылуу. ~i düşük чалма этек (аял). ~ini
göstermez ак ниет, абийирлºº, түз (аял). ~ kiri/pisliği нике тышы байланыш. ~i kirlenmek (аял үчүн)
намысына шек кетүү. ~ öpmek этек өбүү, бутка жыгылуу. ~ine sarılmak этегине жыгылып жалы-
нып-жалбаруу. ~i savruk чалма этек. ~ silkmek обочолонуу, башын ала качуу. ~i temiz намыстуу
(аял). ~leri tutuşmak карбаластоо, алдастай түшүү. ~ine yapışmak этегине жабышуу, жардам суроо.
~leri zil çalmak кубанычтан буту жерге тийбөө, терисине батпай сүйүнүү.
eteklemek (бирөөнү) этектеш, этегине жармашыш, этегин өбүш, кошоматтык кылыш.
eteklik,-ği 1.этек, юбка. 2.этек үчүн кездеме. 3.этек алды.
etene анат. плацента, баланын тону.
eter хим. эфир.
eternit,-ti чатыр жапканга жарактуу ас- бест, цементтен жасалган мате-
риал.
Eti к. Hitit.
etiket,-ti 1.(товардын) этикети. 2.эти-
кет, жүрүш-туруш эрежеси. ~i bozmak этикетти бузуу.
etiketlemek этикет жабыштырмак.
etil хим. этил.
etilen хим. этилен.
etimoloji линг. этимология.
etimolojik линг. этимологиялык.
etioloji этиология.
Etiyopya 1.Эфиопия. 2.Эфиопияга тие-
шелүү.
Etiyopyalı эфиопиялык.
etken 1. фактор, таасир. 2. грам.
негизги ы¿гай. ~ fiil негизги этиш.
3.хим. агент. ekonomik ~ler эконо- микалык факторлор.
тин) натыйжасы. ~sine kapılmak таасиринде калуу. ~ yapmak таа- сир берүү.
etkilemek таасир берүү.
etkilenmek таасирленмек.
etkileşim, etkileşme өз ара таасирленме.
etkileşmek өз ара таасир берүү. etkileyici таасирлүү, эффективдүү. etkili таасирлүү, пайдалуу. ~ metot пай-
далуу метод. ~ sonuçlar пайдалуу жыйынтыктар. ~ tedbirler туура/ керектºº иш-чаралар.
etkime физ. , хим. таасир, эффект.
etkimek физ. , хим. таасир этүү.
etkin 1.аракеттүү, активдүү, кыймыл-
дуу, жандуу, күжүрмөн. 2.филос. иштеген, аракеттеги. 3. хим. хи- миялык реакцияларга кирүүгө
жөндөмдүү (молекула, атом). 4.лог. субъект. 5. грам. ээ.
etkinlik,-ği 1.хим. активдүүлүк. 2.иш-
аракет, ишкердик. 3.субъектив- дүүлүк. 4. саяс. кыймылдар (ми- тинг, жүрүш, протест ж. б. ).
etkisiz 1.таасирсиз, кыймылсыз, ара- кетсиз. 2.пайдасыз, жараксыз. etkisizleştirmek таасирин жоготуу,
активдүүлүгүн азайтуу, ней- тралдаштыруу.
etkisizlik 1.таасирсиздик. 2.аракетсиз-
дик, кыймылсыздык, сенектик.
etlenmek эттенºº, толуу, семирүү.
etli 1.эттүү, эт кошулган (тамак). 2.се-
миз, эттүү, жакшы багылган (ай-
бан). ~ koyun семиз кой. 3. калы¿.
~ dudak калы¿ эрин. 4.эттүү (жел-
чү бөлүгү чо¿). ~ lezzetli bir zeytin эттүү, таттуу зайтун. 5.толук, се- миз (киши). ~ butlu жумуру, толук
(аял). ~ canlı чымыр, дени сак. ~ye sütlüye karışmamak эч кимге, эч нерсеге кийлигишпөө.
etlik,-ği 1.эт үчүн багылган. 2.(муздат-
evci
кычтагы) эт сакталчу бөлүм.
etmek 1.этүү, кылуу, жасоо. akın ~ ча- буул жасоо, кол салуу. iyilik ~
жакшылык кылуу. 2.мамиле кы- луу. iyi ettiniz de geldiniz келге- ни¿из жакшы болду. 3.турмак,
бааланмак, татымак. bu kitap iki lira eder бул китеп эки лира турат. 4.жашамак, турмак. çocuk
oynamadan edemez бала ойнобой тура албайт. insan susuz edebilir mi? киши суусуз жашай алабы?
5.кылгылыкты кылуу. ettin mi edeceğini? кыла турганы¿ы кылды¿бы? ben ettim, sen etme
мен муну кылдым, сен кылба. 6.колунан алмак/ажыратмак. evin- den ~ үйүнөн ажыратмак. 7.көмөк-
чү этиш катары атоочтор менен келгенде татаал этиш жасайт. alay ~ тамаша кылуу. ateş ~ ок
атуу. 8.убакыт алмак, созулмак. akşamı eder кечке чейин созулат. 9.барабар болмок. iki iki daha dört
eder эки жерде эки төрт. etmedi- ğini bırakmamak жасабаганы/ кылбаганы калбоо. ettiğini bul-
mak/çekmek кылганын өз мойну менен тартуу. ettiği ile kalmak өзº казган чу¿курга өзº түшүү. ettiğini
yanına bırakmamak жамандыкка жамандык кылуу. ettiği yanına (kar) kalmak кылганы мойнунда
калуу. etmen фактор. etnik этникалык.
etnografya этнография.
etnoloji этнология.
etoburlar жырткыч айбандар.
etol,-lü (аялдардын) узун шарфы.
etraf (taraf’тын көпт. т. ) ар/туш/чар тарап. 2.айлана, чөйрө, тегерек.
3.жакындар, дос-тамыр. ~ında ай- лана-тегерегинде. evin ~ında bir bançe var үйдүн айланасында бир
бакча бар. ~ını almak курчоого
алуу. ~ ında dört dönmek айлана- сында чарк көпөлөк атуу, жагынуу.
etüt,-dü 1.этюд, долбоор. 2. (бир маселе- ни) изилдөө, иликтөө. 3.мугалим- дин көзөмөлү алдында окуучулар-
дын сабакка даярданышы. ~ etmek
изилдөө.
etüv стерилизатор, дезинфекция каме-
расы.
etyemez вегетариан.
ev 1. үй. 2. өтм. үй-бүлө. 3.өзгөчө мак-
саттар үчүн колдонулган имарат, клуб. düğün ~i той үйү, doğum ~i төрөт үйү. kültür ~i маданият үйү.
ordu ~i офицерлер үйү. 4.эск. уруу, тукум. ~ açmak 1)өзүнчө үйгө бөлүнүп чыгуу. 2)үйлөнүү. ~
adamı бүлөсүнө караштуу киши. ~ altı эски үйлөрдүн жер кабаты. ~ bark үй-жай. ~ini başına geçirmek
акесин таанытуу. ~ bozmak уя бузуу, эрди-катындын арасында кирүү. ~in direği үйдүн тиреги. ~ ~
dolaşmak үймө-үй кыдыруу. ~ eşyası үй буюмдар. ~ gailesi үй убайымы. ~ halkı үйдөгүлөр. ~
hanımı иштебеген аял. ~ hayvanı үй айбаны. ~ işi үй иштери. ~ kadını 1) иштебеген (үй кызма-
тындагы) аял. 2)бышык, сарам- жалдуу аял. ~de kalmak кара далы болуп калыш. ~ kirası үй киреси/
акысы. ~deki hesap çarşıya uymaz ойлогон ой ар качан ишке аша бербейт. ~ sahibi үй ээси. ~lere
şenlik! тилек Кудай анын жүзүн көргөзбөсүн! ~ tutmak үй жалдоо/ тутуу. ~ yemeği үйдүн тамагы.
evaze (кийим үчүн) клёш (этегине карай ке¿ейген шекил).
evci 1. дем алышын гана үйүндө өткөр-
гөн (окуучу). 2. уруксат күндөрүн-
evvel
дө үйүнө барган аскер.
evcil үйгө/кишиге үйүр алдырылган
(айбан).
evcilik үй/ташкалак жасап ойноо
(балдар оюну).
evcilleşmek колго үйрөнүү, кишиге
үйүр алуу.
evcilleştirmek колго үйрөтүү, байыр алдыруу.
evcimen үйүнө караштуу/чарбачыл
(киши).
evç 1.э¿ жогорку чекит. 2.астр. апогей.
evelemek : ~ gevelemek мукактануу, кекечтенүү, булдуруктап сүйлөй албай калуу.
evermek үйлөндүрүү, күйөөгө/ тур- мушка берүү.
evet,-ti ооба, туура. ~ efendim ооба,
мырзам! дал ошондой! жарайт. ~ efendimci баарына макул (киши).
evgin шашылыш.
evham күмөн, шек саноо, күдүк. ~a ka- pılmak күмөн/шек саноо, күдүк- төнүү.
evhamlanmak күмөн/кам саноо, шек- тенүү, күдүктөнүү.
evhamlı шектүү, күмөндүү.
evin диал. 1. ич, ички бөлүк, ички кө¿дөй. 2. дан, данек. ~ bağlamak дан байлоо.
evirmek 1.буроо, толгоо. 2.түзүлүшүн өзгөртүү. evire çevire жакшылап, мыктылап, келиштирип. evire
çevire dövmek келиштирип сабоо. evirip çevirmek айлантып караш, ар тарабын текшериш.
evlâdiyelik,-ği укумдан тукумга калчу
(баалуу буюм).
evlât,-dı 1.бала, перзент, кыз, уул.
2.(айбандардын) баласы, төлү. 3.улуулардын жаштарга кайрылуу сөзү: балам. ~ acısı бала кайгысы
(өлүмү). ~ edinmek бала асырап/ багып алуу. ~ sahibi olmak балалуу болуу.
evlâtlık,-ğı багып/асырап алган бала,
асыранды.
кери.
evlendirmek үйлөндүрүү (уулду), тур- мушка берүү (кызды).
evlenme үйлөнүш. ~ vaadi үйлөнүш
ºчºн берилген убада.
evlenmek 1.үйлөнүү (эркек). 2.турмуш-
ка чыгуу (кыз). ~ barklanmak үй- жай күтүү, бала-чакалуу болуу.
evli 1.үй-бүлөлүү (аял, эркек). 2.үйү
бар. 3.түтүндүү. yirmi evli bir köy жыйырма түтүндүү бир кыштак. ~ barklı үйлүү-жайлуу.
evlilik,-ği үй-бүлө абалы. ~ dışı doğan никесиз туулган (бала). ~ hayatı үй-бүлө турмушу. ~ dışı никесиз,
нике тышы, мыйзамга/адеп-ахлак-
ка айкыры.
evliya дин 1.олуялар, ыйыктар, куттуу
кишилер. 2.дервиштер. ~ gibi адеп-ахлактуу, элпек, ийкемдүү. ~ kesilmek өзүн олуя санаган/
көрсөткөн.
evliyalık олуялык, көрөгөчтүк. ~ sat- mak/taslamak өзүн ыйык
көргөзүү.
evolüsyon эволюция.
evrak,-kı (varak’тын көпт. т. ) баалуу
кагаздар, документтер. ~ı resmiye расмий документтер. ~ı umumiye мамлекеттик архив.
evre фаза, стадия, период.
evren 1.аалам, космос. 2.Жер, дүйнө. E~ Posta Birliği Эл Аралык Почта
Бирдиги. 3.ажыдаар. 4.тагдыр,
жазмыш.
evrensel 1. дүйнөлүк, эл аралык. ~ savaş
дүйнөлүк согуш. 2. аалам/космос- ко байланыштуу. 3.универсал.
evrim эволюция, өнүгүш.
evrimsel эволюциялык.
evvel 1.мурун. 2.биринчи, адегенде, адеп. 3.абал, оболку. ~ zamanda
оболку заманда. ~ Allah оболу,
ezgi
Аллаанын/Кудайдын кудурети менен. ~ Allah ben bu işi yaparım Кудайдын кудурети менен мен бул ишти жасай алам. ~ zaman içinde илгери өткөн заманда (жо- моктордун башталышындагы калып).
evvelâ оболу, адегенде, биринчи, алды менен.
evvelce 1.бир аз мурун, жана, жакында, эмеле. 2.алдын ала, мурунтан.
evvelden 1.мурунтан, баштатан. 2. обол-
тон, илгертен.
evvelki, evvelsi 1.мурунку. 2.мурдагы күн, эки күн мурун. dün değil, ~
gün geldi кечээ эмес, мурдагы күнү келди.
ey 1. ад. эй! ~, şair! эй, акын! (кайры-
лууну күчөтүү иретинде). 2. эй! (кайрылуу, чакыруу иретинде). ~ arkadaş! эй, жолдош! 3.(кекетүү,
суроо иретинде). ~, bu mermer tezgah burada ne arıyor? эй, бул мармар дөшү бул жерде кайдан
жүрөт? 4. э-эк (жаны кашайганда жана тажаганда) ~ artık çok oluyorsun! э-эк, тажатып ийдиң!
eyalet,-ti 1.дубан, область, край, штат, департамент. Virginia ~i Виржи- ния штаты. 2.еялет (вилает ую-
шулганга чейинки Түркияда об- ласть).
eyer ээр. ~i almak ээрин алуу (аттын).
~ kaltağı ээрдин тулкусу. ~in kaşı ээрдин кашы. ~ takımı ээр токум. ~ vurmak ээр токумак.
eyerlemek ээр токумак.
eylem 1.кыймыл, аракет. 2.операция.
3.грам. этиш. ~e geçmek аракетке
киришºº.
eylemci (кандайдыр бир) кыймылга катышкан киши.
eylemek 1.(жардамчы этиш) кылмак, этмек. 2.куру жалак калтырмак. yurdundan ~ ата-журтунан ажыра-
туу.
eylemli 1.аракет/кыймыл абалында болгон. 2.штаттагы (кызматкер).
еylül сентябрь.
eytam (yetim’дин көпт. т. ) жетимдер.
~ maaşı жетимдерге берилген
айлык акча. ~ sandığı жетимдерге айлык акча бөлгөн фонд.
eytişim филос. диалектика.
eytişimsel филос. диалектикалык.
eyvah сырд. с. кокуй! карангүн! ка- тыгүн! ~ çekmek кокуйламак.
eyvallah сырд. с. 1. рахмат. ~ uğurlar ol- sun рахмат, жолу¿ ачылсын! 2.жакшы кал, кош. ~, ben gidi-
yorum кош, мен кетип баратам. 3. жарайт, болуптур эмесе. bana yardım eder misin? ~. мага жардам
бере аласы¿бы? -жарайт. ~ demek макул болмок, куп демек. ~ etme- mek (бирөөгө) жалдырабоо, жар-
дам сурабоо, карыздар болбоо.
eza аза, кайгы/капа/күйүт. ~ cefa
зордук -зомбулук, жапа.
ezan дин азан. ~ okumak азан айтуу/ окуу. ~ vakti азан маалы.
ezber 1.жаттоо, эске тутуу. 2.жатка би-
лºº. ~den 1)жатка/жат. 2)ойлон-
бостон оюндагысын сүйлөп салуу.
~e жатка (даярдыксыз). ~inde акы-
лында, эсинде. ~e bilmek жатка билүү. ~e iş görmek (бир ишти) чампалап жасай салуу. ~e
konuşmak жаттагандай сүйлөө, бирөөнүн сөзүн кайталоо.
ezberci жаттап окуган (окуучу).
ezberlemek жаттоо, эске сактоо.
ezel эзел, эбак. ~den beri эзелден бери, эчактан бери.
ezelî 1.эзели, башталышы болбогон.
2.өтм. эски, мурунку. Ali onun ~ rakibi Али анын эзелки атаан-
дашы.
ezgi I 1.күү, кайрык. 2.ыкма, шекил, түр. bu iş bundan böyle aynı ~de
sürüp gidemez бул иш мындан ары
Ezrail
мындай жүрбөйт. 3.ооз. кайгы, дарт, кыйынчылык. 4. өтм. жº- рºш, темп. 5. өтм. жагымдуу, уккулуктуу (ºн, сөз).
ezgi II эзүү, зордук-зомбулук. sömürge
~ si колониялык эзүү.
ezici 1. эзүүчү, басмырлоочу, жан кейиткен. ~ sessizlik камыктырган жымжырттык. 2. басымдуу. ~ ço-
ğunluk басымдуу көпчүлүк.
ezik 1.эзик, эзилген (жемиш). 2.ток-
моктолгон, урулган, былчыйган.
3.өтм. чүнчүгөн, мү¿күрөгөн, эзилген. ~ büzük урунду-беринди, ийри-буйру.
eziklik,-ği 1.эзиктик. 2.эзилгендик, мү¿- күрөш, чүнчүш.
ezilmek 1.эзилмек (мөмө жемиш, жум-
шак нерселер). 2.ачка болуу. içim eziliyor bir bardak süt içeyim ичим эзилип баратат, бир стакан сүт
ичейин. 3. уялмак, тартынмак. ezile-büzüle кымырынып-кыста- лып. 4.тебелениш, былчыйып
калыш. 5. эзилмек, басмырланмак (эл, букара ж. б. ). 6.санаадан/ кайгыдан чүнчүмөк.
ezinç,-ci кайгы, күйүт, му¿.
(ачтыктан). 2. коркуудан/са-
наадан пайда болгон кабатырлык, тынчы кетиш.
eziyet,-ti 1.кыйноо, зордук-зомбулук,
эзүү. 2.му¿, кайгы, капа, жапа, азап. ~ çekmek кайгы/капа/жапа/ азап тартуу. ~ etmek зордук-зом-
булук көрсөтүү, кыйноо. ~ vermek
кыйноого салуу, эзүү.
eziyetli оор, татаал, машакаттуу, уба-
расы көп, азаптуу. ~ yol маша- каттуу жол.
ezme 1.эзме, жанчма. 2.эзилип жасал-
ган (тамак). badem ~si эзилип жасалган бадам.
ezmek 1. эзүү, талкалоо, жанчуу. 2. ба-
сып/жанчып/былчыйтып салуу. 3.коюп/тебелеп кетүү. onu tram- vay ezdi аны трамвай тебелеп кет-
ти. 4.эритүү, эзүү. boyayı ~ боёкту эритүү. 5.жок кылуу, чачуу (акча- ны). 6. үстөмдүк/бийлик кылуу.
7.чарчатуу, алсыратуу. düşmanı ~
душманды талкалоо.
Ezrail к. İsrail.
F
F,f 1. түрк алфавитинин жетинчи тамгасы. 2. муз. «фа» нотасы- нын тамгалай белгиси.
faal,-li 1.кыймылдуу, жандуу, актив- дүү, жаны тынбаган, мээнеткеч,
иштерман, күжүрмөн, күрдөөл- дүү. ~ bir adam жаны тынбаган киши. ~ rol oynamak активдүү
роль ойноо. 2.иштеп/жүрүп тур- ган, кыймылдагы, аракет ичин- деги. ~ yanardağ аракет ичиндеги
жанар тоо.
faaliyet,-ti 1.аракет, кыймыл, иш. ~e başlamak 1)иштей баштоо, ишке
киргизилүү. 2)аск. аскердик ара- кеттерди баштатуу. ~e geçirme ишке киргизме. 2.ишмердик, иш-
кердик. ~e geçmek иштей баштоо.
~ göstermek иштеп туруу.
fa : ~ anahtarı муз. бас ачкычы.
fabl ад. тамсил.
fabrika фабрика, ишкана, завод. deri ~sı
тери фабрикасы. ~ sahibi фабрика
ээси.
fabrikacı фабрика ээси, фабрикатор.
fabrikasyon 1.өндүрүш, даярдоо, ману-
фактура. 2. фабрикада өндүрүлгөн заттар, продукция.
fabrikatör к. fabrikacı.
facia 1.кырсык, трагедия, катастрофа, кайгылуу окуя. 2. театр трагедия. façeta фасет, кыр (алмаздын, брил-
лианттын).
fagosit,-ti биол. фагоцит.
fagositoz биол. фагоцитоз.
fagot,-tu муз. фагот (үйлөмө аспап).
fahiş 1.ашкере, чектен чыккан, ашыкча.
~ faiz чектен чыккан/ашыкча
пайыз. ~ hata одоно ката. 2. адеп- сиз, одоно, адатта/ салтта жок.
fahişe сойку, аягы суюк, денесин
саткан, жүрөөнөк (аял).
fahişelik,-ği сойкулук, жүрөөнөктүк, аягы суюктук.
дактуу профессор. 2.ыктыярдуу, көœүлдүү, бекер (аткарылган иш, берилген жардам).
fail 1.жасаган, иштеген, аткарган, орун- даткан, автор. 2. ук. кылмышкер, күнөөкөр. ~i meçhul cinayet ашке-
реленбеген кылмыш. 3. грам. ээ. cümlenin ~i сүйлөмдүн ээси. 4. таа- сирдүү, пайдалуу, эффективдүү. ~
hareket таасирдүү аракет.
faiz пайыз, процент (капиталга берил- ген, капиталдан алынган), пайда,
киреше. ~ almak пайыз алыш. ~ fiyatı пайыз наркы. ~ getirmek пай- да алып келүү. ~i işlemek пайыз-
дан пайда табуу. ~le işletmek па- йыз менен иштетүү. ~ oranı пайыз деœгээли. ~e vermek пайызга
(акча) бермек.
faizci пайызга акча берген киши, сүткор.
faizli пайызы менен, пайыздуу, про- центтүү.
faizsiz пайызсыз, процентсиз.
fak,-kı эск. , түз, өтм. тузак, капкан, буктурма, тор. ~a basmak тузакка/ капканга/торго түшүү, алдануу,
кармалуу. ~ koyacak tane yok колунда мыдыры жок (сөзм. с. тузакка коё турган мыдыр жок).
fakat,-tı бирок, анткени менен, антсе да.
fakih дин факих, шариатты мыкты бил-
ген.
fakir 1.кедей, бакыр, жарды, жакыр,
жармач, колунда жок, кембагал. 2.
бечара, карып. 3.жупуну, болор-
fanilâ
болбос, жарды, кунарсыз (нерсе-
лер үчүн). 4.сыпайыгерчилик үчүн
«мен» ордуна колдонулат. ~ dün
ziyaretinize geldimse de bulamadım (мен) бечара кечээ сизди издеп келип, таба албадым. 5. факир,
дервиш (Индияда). ~ düşmek ке- дейленүү, жакырдануу. ~ fukara бакыр-букара, кедей-кембагал.
fakirleşmek кедейленүү, жакырдануу.
fakirlik,-ği кедейлик, жардылык, жа- кырлык, жармачтык, кембагал-
дык. 2. жупунулук, жардылык (кө- рүнүш). dilin ~i тилдин жарды- лыгы, жармачтыгы. 3. берекесиз-
дик, кысырлык. toprağın ~i топу- рактын берекесиздиги/кунарсыз- дыгы.
faks 1.факс. 2.факс аппараты. ~ çekmek факс жиберүү. ~la göndermek факс аркылуу жибериш.
faksimile факсимиле.
fakslamak факстоо, факс менен жиберүү.
faktör фактор.
fakülte факультет. hukuk ~si укук факультети.
fal 1.бал, төлгө. 2.бал ачыш, төлгө тартыш. ~ açmak/bakmak бал ачыш, төлгө тартыш. ~ına bakmak
(бирөөнүн) төлгөсүн салыш. ~ taşı төлгө таш. gözlerini ~ taşı gibi açmak көздөрүн бакырайтып
ачыш.
falaka 1.балак (жаза куралы). 2.балак (жаза түрү; бутка балак уруу
менен берилет). ~ya çekmek/ yatırmak/vurmak/yıkmak балак алуу/уруу.
falan 1.балан, баланча, түкүн, тºкºнчө (айтылышы зарыл болбогон бир ысымдын ордуна колдонулат). ben
~ oğlu ~ım, dileğim şudur diye yaz- sın мен баландын баласы төлөн- мºн, тилегим ушу деп жазсын.
2.(кайталоодон качыш үчүн колдо-
нулат). ~ tarihte, ~ yerde, ~ kişi ile gezerken sizi gördüm demiş балан- ча күнү, баланча жерде, баланча киши менен баратканыœызды көрдүм дептир. 3.«жана башка»,
feşmekân/fıstık/fıstan/fişman жана башка, балан-төлөн, балан-бастек.
ona kâğıt, kalem ~ filân lâzım ага кагаз, калем жана башка балан- төлөн керек. 4.жакын, чамалуу,
тегерегинде (божомолдоо иретин- де колдонулат). beş kişi ~ geldi төрт-беш киши келди. on mayısta
~ olacak онунчу майга жакын болот.
falanca баланча, түкүнчө, бастанча.
falanj фаланга.
falcı төлгөчү, көзү ачык, балчы.
falcılık,-ğı төлгөчүлүк, көзү ачыктык,
балчылык.
falso муз. 1.жаœылыш аткарылган но- та, дисгармония. 2. өтм. жаœы-
лыштык, ката, фальш. ~ etmek/ yapmak 1) муз. жаœылыш нота чалуу же ырдоо. 2)өтм. жаœы-
лыштык жасоо.
familya 1.үй-бүлө. 2.биол. тукум. 3.ооз.
катын, аял.
fanatik фанатик.
fanatizm фанатизм.
fanfan балдырап/түшүнүксүз сүйлө-
гөн (киши).
fanfar 1.үйлөмө жез аспаптар оркестри.
2.фанфар, жандуу музыка.
fanfın: ~ etmek түшүнүксүз чет тилде/чулдурап сүйлөө.
fâni 1.жалган, убактылуу, беш күндүк.
~ dünya, alemî ~ жалган дүйнө. 2.эски, карт, какжыраган, өлөсө- лүү. piri ~ өлөсөлүү чал. ~ dünyaya
kazık mı kakacak? жалган дүйнөгө түркүк болот бекен?
fanilâ 1.фланель, момозуй. 2.момозуй
ич кийим.
fark
fânilik,-ği күнүмдүк/убактылуу нер- селер.
fantasma галлюцинация, иллюзия, көз-
гө (бир нерселер) көрүнүү, жөө- лүү.
fantasmagorya фантасмагория.
fantastik фантастикалык, кыялдан жаратылган, ойдон чыгарылган.
fantezi 1.фантазия, кыял. 2.башкача көз
караш, өзгөчө табит, изденүү. 3.түрлөнгөн, кулпунган, көз жоо- сун алган, миœ кубулган. ~ kumaş
кулпунган кездеме. ~ mobilya көз жоосун алган эмерек. 4. муз. фантазия.
fantezist фантаст (жазуучу). fanti (карта ойнунда) валет. fantom мед. фантом.
fanus 1.кооздолгон көчө панары. 2. (са- ат, микроскоп сыяктуу куралдар- ды чаœдан коруган) айнек жарым
шар. 3. (лампочкага тышынан кий- гизилген мом) айнек коругуч. 4.маяк.
far I авто фара.
far II көз сурмасына сүрүлгөн боёк.
faraş калак. ~ gibi жалжагай/чоœ ооз.
faraza дейли, деп коёлу, десек, эгер. ~, bu iş sizin başınıza geldi, ne ola- caktı? бул иш сиздин башыœызга
келди дейли, анда кандай болот?
farazî 1.болжолдуу, мүмкүн болгон, мүмкүн деп эсептелген, гипотеза.
2.символикалык, шарттуу түрдө.
3.болжол менен.
faraziye 1. болжол, божомол, түкшө-
мөл, мүмкүнчүлүк (гипо-теза). 2.аск. согуштук план. 3. белги, жышаан.
farbala бүйүрмө, кайырма (мис.
көйнөктүн).
fare 1.зоол. үй чычкан (Mus musculus).
2. (кээде) келемиш. ~ kapanı чыч- кан капкан. ~ zehiri чычкандын уусу. ~ler cirit atmak/oynamak ээн,
жан киши жок (сөзм. с. чычкан-
дар да¿ салып жүрөт). ~ deliğe sığ- mamış, bir de kuyruğuna kabak bağlamış 1) өзү батпай атып, жа- нына дагы бир конок ээрчите келген (киши). 2) бир иш колунан келбей жатып, башка бир ишке тап койгон (киши). 3) өзү бирөө- нүн көрсөтмөсү алдында жүрүп, башкаларга баш-көз болгусу кел- ген (киши). ~ deliği 1)чычкандын ийни. 2)баш калкалар жер. ~ düşse başı yarılır эч нерсеси жок, такыр. (сөзм. с. чычкан жыгылса, башы жарылат). ~ gibi kaçacak delik arar кача турган жер издеп кайсалаш.
farfara, farfaracı 1.ооз көптүрүп сүйлө-
гөн, мактанчаак. 2.жарылдак,
бакылдак, ачык ооз.
farımak 1. чарчоо, алдан таюу. 2. эски-
рүү, жыртылуу. 3.тажоо, жадоо, баш тартуу. 4.ооз. каруу, картаюу.
farika эск. өзгөчөлүк, айырмачылык.
farinks анат. тамак, фаринкс.
faris 1.атчан, аттуу (киши). 2.чабендес.
3.адис, өз ишинин устасы.
Farisî 1.фарсча, фарс тили. 2.пер-
сиялык.
fark,-kı айырма(чылык), бөтөнчөлүк,
өзгөчөлүк. 2.айырмалоо, бөлүп ка- роо, дискриминация. 3.мат. айырма. ~ edilmek/olunmak байка-
луу, көрүлүү. ~ еdilir derecede көз- гө урунгудай, байкала турган- чалык. ~ etmek 1)байкоо, баамдоо,
билүү, түшүнүү. 2)айырмалануу, өзгөчөлөнүү, башкача болуу. 3)айырмалоо, өзгөчө кароо. ~ et-
mez 1)эч нерсе эмес, маанилүү эмес. 2) кабатыр болбоœуз. ~ gözetmek/ görmek/ tutmak айрып/
бөлүп кароо. ~ında olmak сезүү, билүү, байкоо, туюу. ~ında olmamak билбөө, сезбөө, бейкапар
болуу. ~ına varmak байкап/сезип/
fasulye
билип калуу, түшүнүү.
farklı өзгөчө, башкача, бөлөк, башка, айырмалуу, түрдүү. ~ muamele
өзгөчө мамиле, дискриминация. ~ olmak айырмалануу, өзгөчөлөнүү. farklılaşmak өзгөчөлөнүү, бөтөнчө-
лөнүү, айырмалануу.
farklılık,-ğı айырма, бөтөнчөлүк, өзгөчөлүк.
farksız 1.айырмасыз, бирдей, окшош, өзгөчөлөнбөгөн. 2. бирдей (мами- ле), бөлүп-жарбоо. 3.анча байкал-
баган, билинбеген.
farksızlık,-ğı бирдейлик, окшоштук.
farmakolog фармаколог.
farmakoloji фармакология.
fars I театр фарс, комедия.
Fars II 1.перс. 2.Фарс (Ирандын
түштүк-батышындагы област- тын аты).
Farsça 1.фарсча, фарс тили. 2.фарстар
сыяктуу, фарстарча.
fart: ~ furt 1.бартылдак, баркылдак, ооз көптүрмө, курулай мактаныч.
2.куру опуза, кекирийиш. ~ etmek 1)бартылдоо, баркылдоо, ооз көптүрүп сүйлөө. 2) курулай
опузалоо, кекетип-мокотуу.
farz 1.дин парз. 2.өтм. милдет, моюн парзы. 3.божомол, түкшөмөл,
болжол. ~ ve tahmin божомолдоо, түкшөмөлдөө. ~ etmek … деп эсептөө/ойлоо.
Fas 1.Марокко. 2.марокколук.
fasa: ~ fiso арго келжиректик, санды- рактык, болбогон сөз.
fasıl,-slı 1.бөлүм, бөлүк. 2.бөлүм, бап (китептин). 3.айрым, чек, ажыра- туучу сызык. 4.театр бөлүм ара-
сында чалынган саз музыкасы. 5.муз. ар түрдүү музыкалык пье- салардан бир макам’да (к. ) атка-
рылган программа. 6.белгилүү мөөнөттө жасалган иш, туш келген жагдай/окуя. şu yemek ~ı
bitsin de … ушу тамак ишин
бүтүрө коёлу, анан … ~ heyeti саз оркестри.
ныгуу, тыйылуу, ара берүү, ток- тото туруу (бир ишти). ~larla тыныгуу менен. ~ vermek токтото
туруу, дем алыш берүү. 3.чек ара, бөлгөн сызык. ~ hattı экиге бөлгөн чек. ~ işareti сызыкча (белги).
fasih ачык, туура, шар, түшүнүктүү
(айтылган сөз, жазылган стиль).
~ Türkçe адабий түркчө (адабий,
илимий жогорку стиль).
fasik,-ki 1.күнөөкөр, кылмышкер.
2.шумпай, куу, бузуку, адепсиз,
абийирсиз.
fasikül (бир басылманын) өзүнчө чыга- рылган бир баскысы, бөлүгү, к.
cüz.
fasile эск. , биол. үй-бүлө.
fasit,-di эск. 1.начар, ката, бузук. ~ fikir
жаœылыш пикир. 2. бузуку, шүм- шүк, чагымчы. ~ olmak бузулуш (мис. даарат).
faska бөбөк ороосунун үстүнөн курчал- ган жазы тасма.
fasla I : ~ ~ анда-мында, ар кайсы
жерде.
fasla II мат. абсцисса.
fasletmek 1.чечүү, жолго коюу, бүтүрүү
(доону, чатакты ж. б. ). 2.жаман-
доо, артынан сүйлөө, ушактоо.
Faslı 1.марокколук. 2.фездик, Фезден
чыккан.
fason фасон (кийимдин).
fasone текст. өзүнөн гүл чыккан
кездеме.
fassal арамзаа, шумпай, куйту, ушакчы.
fast,-dı мед. кан чыгаруу/агызуу. ~
iğnesi кан чыгаруучу шприц.
fasulye бот. кадимки фасоль (Phase- olus vulgaris). kuru ~ кургак/кур-
гатылган фасоль. taze ~ жашыл/ чанак фасоль. ~ gibi kendini nimet- ten saymak өз дымагын көтөрүш,
өзүн жанга теœебеш. ~ sırığı gibi
faziletli
шылд. арык, узун бойлуу (сөзм. с. фасоль сабагына тирелген таяктан бетер).
faş 1.жарыя кылынган, жар салынган, ачыкталган, белгилүү болгон. 2.жарыялоо, ачыктоо, билдирүү. ~
etmek/eylemek жарыялап/ сырды айтып салуу. aman ~ olmasın кокуй, айтыла көрбөсүн.
faşır : ~ ~ 1.борк-борк (кайнаган суу, сорпо ж. б-нын үнү). 2.шар-шар (аккан нерсенин үнү). sular ~ ~ akı-
yor суулар шар-шар агып жатат.
faşing, -gi карнавал.
faşist, -ti фашист.
faşistlik,-ği фашизм.
faşizan фашисттерди жактаган.
faşizm фашизм.
fat,-tı өлүм, өлүм сааты.
fatalist, -ti фаталист.
fatalite 1.маœдай жазуусу, тагдыр.
2.жолсуздук, таалайсыздык.
fatalizm фатализм.
fatih 1.жеœүүчү, каратуучу. 2.фатих
(Ислам өлкөлөрүндө бир өлкөнү же шаарды караткандарга берилген наам).
fatiha 1. бата. 2.өлгөндөргө атап окул- ган Курандын Элхам сүрөсү. ~ okumak 1)Курандан Элхам сүрө-
сүн окуу. 2)өтм. (бир нерседен)
үмүт үзүү.
fatura 1.соода эсеп-фактура, квитан-
ция. ~ bedeli фактура бедели. 2.үл- гү, өрнөк. ~sını (birine) çıkarmak чыгымын бирөөгө төлөтүү, мил-
детин бирөөгө артуу. ~ kesmek
фактура чыгарып берүү.
faul спорт эрежени бузган аракет.
fauna зоол. фауна.
fava фасолдон жасалган пюре.
favori 1.(мелдеште, жарышта ж. б. )
жеœиши күтүлгөн тарап, команда. 2.абдан сүйүлгөн, жактырылган (артист, ырчы, спортсмен,
саясатчы ж. б. ). 3.(ат чабышта)
биринчи келиши күтүлгөн ат. 4.бакенбард.
эрежесин бузуу. 2.(футболдо)
жаза тебиш.
favus таз.
fay геол. кыйраш, кулаш, жарык, жара- ка (жер кыртышында, тоо тегин- де). ~ açısı жарык бурчу. ~ düzle-
mesi тик жарык. ~ gölü тектони- калык көл. ~ hattı жер жаракасы.
fayans 1.фаянс. 2.кафел. ~ döşemek
кафелдөө.
fayda пайда, киреше. ~sı çok пайдасы көп. ~sı dokunmak пайдасы тийүү.
~ etmemek пайдасы тийбөө. ~sı olmak пайдасы болуш. ~ vermek жардам берүү, басуу (мис.
ооруну). ~sı yok пайдасы жок. ne
~? эмне пайдасы бар?
faydalanmak пайдаланыш, колдонуш,
ишке жаратыш.
faydalı 1.пайдалуу, жарактуу, керектүү.
2.кирешелүү.
faydasız 1.пайдасыз, жараксыз, керек- сиз. 2. бекерге, калп эле, бекерден бекер.
fayrap деœ. 1. отту күчөт! бууну кө- бөйт! (команда). 2. арго бир ишти ылдамдатма, тездетме. 3.арго
(эшик, терезе, кийим ж. б. ) ачуу, чечүү. ~ etmek 1)очоктогу отту күчөтүү. 2)ишти жандандыруу/
күчөтүү. 3) арго ачуу, чыгаруу. pencereleri ~ etti терезелерди ачты. fayton 1. фаэтон. 2. зоол. фаэтон кушу
(Phaeton).
faytoncu арабакеч.
faz физ. , элек. фаза. ~ değiştirici
фазометр. ~ farkı фаза айырмасы.
~ kalemi чыœалууну өлчөгүч
(аспап).
fazilet,-ti 1.адамкерчилик, кишилик, ак ниеттүүлүк. к. erdem. 2. адеп- түүлүк, тарбиялуулук.
faziletli адамкерчиликтүү, кишилик-
federe
түү, ак ниет.
fazitron физ. фазотрон.
fazla 1.ашык, ашыкча, көп. ~ pişmiş
yemek көп бышып кеткен тамак. 2.
…. -ыраак( көбүрөөк, тазараак, узунураак ж. б). 3. ашкан, артып
калган, калдык. ~dan ашыкча, ке- регинен көп. ~ olarak 1)мындан/ андан башка, ал аз келгенсип.
2)анын үстүнө. iki kat/misli ~ эки эсе көп. bundan ~ veremem мын- дан көп бере албайм. gereğinden ~
керегинен ашык. 4.бекер, ашык, пайдасыз, орунсуз. ~ konuşma бе- кер сүйлөбө. ~sıyla ашыкча, сура-
гандан көп, мол. ~ gelmek артык баш/ ашыкча, болуу. ~ almak көп алып алуу. ~ doyurmak 1)ашыкча
тойгузуу. 2)хим. ашыкча канык- тыруу. ~ harcama/masraf/ sarf etme ашыкча чыгым жасаш. ~ kaçırmak
көп ичип/жеп алуу. ~ kaçmak ашыкча болуу. ~ mal göz çıkarmaz мак. артык дөөлөт баш жарбайт. ~
olmak көп/ашык/ашыкбаш болуу.
~ kıymet, kıymeti ~ экон. кошумча нарк.
fazlaca 1.ашыкча, артыкча, өтө эле, опсуз/орунсуз эле. 2.керегинен көп, мол.
fazlalaşmak көбөйүү, өсүү, саны артуу.
fazlalık,-ğı ашыкчалык, артыкбаштык керегинен көптүк. ~ etmek ашыкча
болуу, көпсүнүү, көп көрүнүү.
febiha эœ сонун! ошентсин! ошондой болсун! жарайт! gelirse ~, gelmezse
ne yapalım! келсе сонун болот, келбесе эмне кылмак элек!
fecaat,-ti кыйын абал/кырдаал/жаг-
дай, кырсык, азап, кайгы.
feci жан ачыткан/кейиткен, кейиштүү, адам чыдагыс, оор, катуу. ~ şekilde
can berdi жан кейиткен өлүм болду, кыйналып өлдү. ~ felâket жан кейиткен балакет. ~ kaza
катуу/аянычтуу кырсык.
fecir,-cri таœга жуук, таœ атып келаткан кез, таœ кызарып/ кылайып аткан учур.
fecrisadık,-ğı чыныгы таœ.
feda 1.курман. yurt uğruna canım ~ мекен үчүн жаным курман. 2.са- дага. ~yi nefs etmek жанын садага
чабуу. ~ edilmek курман чалынуу.
~ etmek 1)курман чалуу. 2)ба-
шынан садага кылуу, көз жумуу,
колдон чыгаруу. ~ olmak курман чалынмак. ~ olsun! баштан садага! баштан айлансын!
fedaî 1.(бир ишке/идеяга) жанын арна- ган, артынан сая түшкөн, жаны- нан артык көргөн. 2. патриот, ык-
тыярдуу, көœүлдүү. 3.жан аябаган, жүрөктүү. 4.сакчы, коруучу, бодигард.
fedaîlik,-ği жанкечтилик, берилгендик.
fedakâr жан аябас, жан кыйышпас, берилген, боорукер.
fedakârlık,-ğı жан аябастык, жан кы- йышпастык, кыйышпастык, боо- рукердик. ~ta bulunmak/ ~ etmek/
~ yapmak (бирөө, бир нерсе үчүн) жан аябоо, жанын үрөө. ~a kat- lanmak (бир максатка жетүү
үчүн) ар түркүн кыйынчылыктар- га моюн сунуу/чыдоо.
fedamet,-ti мед. жарым эстик, акылы
кемдик.
federal,-li федералдык, федеративдүү. ~ devlet федералдык мамлекет. F~
Almanya Cumhuriyeti Германия Федеративдик Республикасы.
federalist федералист.
federasyon 1.федерация. 2.бирикме, бирдик. futbol ~u футбол федера- циясы.
federatif федерализмге тиешелүү же ылайык түзүлүштө болгон.
federe 1.(бир) федерацияга тиешелүү.
2.конфедерация мүчөсү.
fen
feet,-ti фут (=30, 5см узундук бирдиги) . fehamet I,-ti 1.улуулук. 2.жогорку мартабалуулук, кадырмандык.
fehamet II,-ti түшүнүктүүлүк, сез- гичтик, байкагычтык, сергектик, зээндүүлүк.
fek,-kki бузуу, жокко чыгаруу, күчүн жоготуу.
fekül крахмал. patates ~ü картошка
крахмалы.
felâh 1.бошонуш, кутулуш к. onum. 2.
бакыт. ~ bulmak 1)боштондук
алуу, кутулуу. 2)бакытка жетүү.
felâket,-ti 1. балакет, балаа, кырсык, кайгы, кыйынчылык, мүшкүл,
катастрофа. 2. жаман, түшүнүксүз.
~ bir yazı аябай начар/түшүнүксүз жазуу. 3. өтм. балакет, балээ,
шайтан. bu kız bir ~! бул кыз бир балакет! ~ getirmek балакет алып келмек. ~ haberi жаман/өлүм
кабары. ~e uğramak балакетке учуроо.
felâketli балакеттүү, кырсыктуу,
коркунучтуу, балакет баскан.
felâketzede балакетке/кырсыкка ка- былган, жабыр тарткан.
felç,-ci мед. шал, паралич, мээге кан куюлма, апоплекция. к. inme. ~ gelmek/~olmak шал болуу, мээсине
кан куюлуу. ~e uğramak өтм. шал болуу, (бир иш) токтоп калуу. ~e uğratmak (бир ишти) шал кылуу,
токтотуп салуу.
felçli шал, кыймылсыз, жансыз, жарым жан.
feldmareşal,-li фельдмаршал.
felek,-ği 1.эск. асман, көк жүзү. 2.дүйнө жүзү, аалам. 3.таалай, бакыт, жол,
шанс, тагдыр. ~ bana bunu da çok gördü тагдыр муну да мага көп көрдү. ~ten bir gece/gün çalmak
эсте каларлык бир кече/күн өткөрүү. ~in çemberinden geçmek турмуштун ачуу-таттуусун татуу,
көптү көрºº. ~in sillesine uğramak/
~in sillesini yemek аянычтуу абалда калуу, балакетке кабылуу.
калмак, алапайын таппай калмак.
felekiyat,-tı эск. астрономия. к. gök bilimi.
Felemenk,-ği тар. 1.Нидерландия, Гол- ландия. 2.голландиялык. ~ taşı 1)роза түрүндөгү бриллиант.
2)голландия бриллианты. ~ peyniri голландия быштагы.
Felemenkçe нидерланд (голландия)
тили.
Felemenkli нидерландиялык, голлан- диялык.
felfelek,-ği 1.кичинекей көпөлөк түрү.
2. бот. катеху пальмасы (Arec a
catechu). (birinin içine) ~ sokmak
(бирөөнү) шектендирүү, ойго салуу.
felfellemek 1. эски чыйрактыгын жого-
туу. 2. алдастай түшүү, апкааруу. 3.токтоштон мурун жай айланыш (мис. ийик, чыгырык).
fellâh 1.эск. дыйкан. 2.египед дыйка- ны. 3.ооз. негр, арап.
fellek: ~ ~, fellik fellik элдек - делдек,
чымын-куюн (коркуу ичинде, абдаарып ары-бери жүгүрүº). ~ ~ çocuğunu arıyor элдек-делдек этип
баласын издеп жүрөт.
felsefe философия. ~î ulâ метафизика. ~ yapmak шылд. акылдуусунуу,
кыйынсынуу.
felsefeci философ, философия муга- лими.
felsefî философиялык. ~ yöntem
философиялык система.
feminist,-ti 1.феминист. 2. феминист-
тик.
feminizm феминизм.
fen,-nni 1. табигый илимдер (физика,
химия, математика, биология сыяктуу). 2.технология, колдон- мо илимдер. 3.илим, маалымат.
4.өтм. айла, амал, куулук.
ferace
fena I 1.начар, жаман, сапатсыз. 2.ка- туу, өтө, абдан. son sözler onu ~ üzdü акыркы сөздөр аны абдан капа кылды. 3.көп. bugün ~ işim var бүгүн көп ишим бар. 4.оору, ноокас. ~ durumda абалы оор. 5.жагымсыз, жийиркеничтүү. ~ koku сасык жыт. 6.абийирсиз, адепсиз, уятсыз. ~ kadın адепсиз/ уятсыз аял. ~ bakmak жаман көзү менен кароо. ~ya çekmek тескери түшүнүү. ~ değil/sayılmaz жаман эмес. ~ etmek 1)жаман иш кылуу. 2)(бирөөгө) жамандык жасоо. 3)(би- рөөгө) жамандык кылуу, оорутуу (мис. тамак, ичкилик, дары ж. б. берип). ~ gelmek 1)жаман көрүнүү. 2)жаман, зыяндуу болуп чыгуу. bu ilâç bana ~ geldi бул дары мени жаман кылды. ~ gitmek иши оœолбоо. ~sına gitmek 1) (бир мамиле, сөз) капа кылуу, жанын кейитүү. 2)жинин келтирүү. ~ hâl- de аябай/абдан/абдан катуу/жа- ман. ~ hâlde bozulmak катуу жини келүү. ~ hâlde dövmek өлөрчө сабоо. ~ kalpli таш боор, кара мүртөз. ~ olmak 1)өзүн жаман се- зүү, ноокастоо. 2)капа болуу, жа- быркоо. ~ yakalanmak бети ачыл- мак, жүзү ашкерленмек. ~ yapmak жаман кылыш/ абалда калтырыш, катуу сабак бериш. ~ yerine vurmak талуу жеринен кармаш.
~ya yormak жаман нерсеге жоруш.
fena II эск. өлүмдүү (дүйнө). ~ bulmak
өлүш, жок болуш.
fenalaşmak 1.начардаш, начар абалга келиш. iş fenalaştı иш начарлады.
2. (ноокастын) абалы оордоо. 3.эсин жоготуу, талып калуу.
fenalık,-ğı 1.жамандык, зыян, залал,
кыянаттык. bunda ne ~ görüyor- sunuz? мунун эмне зыяны бар? şakada bir ~ yok тамашада эч бир
жамандык жок. 2.эс оома, талма. ~
etmek жамандык жасоо. ~ geçirmek эсин жоготуу.
панар тиреги. 2.деœиз панары, ма- як. 3.саптуу кофе подносу. 4.ар- хит. панар. ~ alayı колдоруна
панар кармап жасалган жүрүш. ~ balığı зоол. панар/жаркырак ба- лык (Lophius piscatorius). ~ çekmek
1)жарык кармап элдин алдында жүрүү. 2)жол башчылык кылуу. ~i nerede söndürdün? какшык таœ
атканча кайда жүрдүœ?
fenerci 1.панар жасаган/саткан киши.
2.деœиз панары сакчысы. 3.эск.
көчө панарларын күйгүзгөн киши. fenerli 1.панардуу. 2.арго сакалчан. fenik I, -ği пфеннинг (немецтердин
майда тыйыны, марканын жүздөн бири).
fenik II, -ği хим. карбол. ~ asit карбол
кислотасы.
fennî 1.илимий. 2.техникалык, инже- нердик.
fenniyat,-ti технология.
fenol,-lü хим. фенол, карбол кислота- сы.
fenomen 1.филос. феномен. 2.факт, ку- булуш. 3.адаттан тышкаркы көрү- нүш, укмуш, феномен, жараты-
лыштын керемети, сейрек көрү- нүш.
fenomenizm филос. феноменализм.
fenotip,-pi биол. фенотип.
fent,-di куулук, амал, айла. ~ çevirme
колго түшүрмө.
feodal,-li феодал.
feodalizm феодализм.
fer 1.жарыктык, айдыœдык, көркөм-
дүүлүк, шаани. 2.(көздөгү) нур, жандуулук. gözün ~i көздүн нуру. 3.жасалга, оймо.
ferace 1.эск. фераже (түрк аялдары- нын жерге чейин жеткен узун ча- паны). 2. мевлеви дервиштеринин
жеœил тыш кийими.
feryat
feragat,-ti 1.баш тартыш, өз ыктыяры менен чегиниш. ~le жан аябай, өзүн унутуп. 2.токтотуу, таштап чыгып кетүү (мис. ишин). 3.тынчтык, жан жыргалы. ~ etmek баш тартыш, чегиниш, укуктарын өз ыктыяры менен бериш. tahttan
~ etmek тактыдан баш тартыш.
ferah I 1.жарык, айдыœ. ~ bir oda
жарык бөлмө. 2.кенен, чоœ, көп киши баткан. içi ~ olmak кеœ- кесири болуш (бөлмө, имарат).
3.мол, толуп-ташкан. ~ fahur 1)мол, төгүлүп-чачылган. 2)ыœ- гайлуу. ~ ~ 1) кеœ-кесири, молдук
ичинде. 2) эœ аз, эœ болбогондо. ~
~ otuz yaşında эœ жок дегенде отуз жашта.
ferah II 1.кубаныч, бакыт, бакубат, бей- пил, бейкапар. ~a çıkmak бакты- луу жашоо. 2.көœүлдүү. gönlünü ~
tut! көœүлдүү (кам санабай) жүр!
ferahlamak, ferahlanmak 1.кеœейиш,
чоœоюш. 2.көœүлдүү болуш, көœү-
лү көтөрүлүш, чери жазылыш. içim ferahladı санаам тынчыды, жаным жай алды.
ferahlı көœүлдүү, кубанычтуу, көœүл көтөрүүчү, жагымдуу.
ferahlık,-ğı 1.кеœирилик, жарыктык,
айдыœдык. 2.тынчтык, бейкуттук, бейкапарлык. ~ hissetmek рахатта- нуу, жаны жай алуу.
feraset I, -ti паразат, тетиктик, зээндүү- лүк, түшүнүктүүлүк, билгичтик, сезгичтик, баамчылдык.
feraset II, -ti чабендестик.
ferasetli паразаттуу, баамчыл, тетик, зээндүү.
ferç,-ci биол. ургаачы жандуулардын жыныс органдарынын тышкы кө- рүнүшү.
ferdî эск. жекече, жалгыз өзүнө тиеше- лºº. ~ hususiyetler жекече өзгөчө- лүктөр. ~ teşebbüs(ler) жекече де-
милге. 2.өзүнчө, айрым. ~ toplu-
luklar өз алдынча ансамблдер. 3.филос. субъективдүү.
ток, кыйыр. ~ fail ук. кылмыш ортогу. ~ haklar ук. кошумча укуктар.
feribot,-tu сал, паром, ферибот (бир жэ- эктен экинчи жээкке машина, ва- гондорду алып өткөнгө жараган).
ferişte дин периште.
ferit,-di 1.теœдешсиз, ченемсиз, аалам- да/дүйнөдө жок, жападан жалгыз,
укмуш. ~i dehr дүйнөдө теœдеши жок. 2.бермет тизген жип.
ferman 1.барман, жардык (указ). 2.буй-
рук, эмир. ölüm ~ı өлүм буйругу. ~ çıkmak жардык чыгуу. ~ dinle- memek буйрукка/жардыкка баш
ийбеш. ~ı İlâhî Кудайдын буйругу.
~ sizin сиз эле билиœиз, сиздин ыктыярыңыз менен/айткандай
болсун.
fermanlı 1.барман менен издетилген кылмышкер. 2. өз билгенин кыл-
ган/бербеген (киши). ~ deli
кызылдай жинди.
fermantasyon хим. , биол. фермента-
ция.
ferment,-ti хим. , биол. фермент.
fermer фермер.
fermuar сыдырма (кийимдин, буюм- дардын).
ferro хим. ферро- : ferromagnetik
ферромагниттүү.
fert,-di 1.эск. киши, инсан, индивид, субъект. к. birey. ~ mülkiyeti жеке
менчик. 2. мүчө (үй-бүлөнүн, коом- дун). aile ~leri үй-бүлө мүчөлөрº, бүлө. ~ başına киши башына.
3.бирдик. 4. так сан. 5. ад. уйкаш- паган бейт.
feryat,-dı 1.кыйкырык, чыœырык, өкү-
рүк. 2.эск. дат, доомат, арыз-муœ.
~ı basmak/koparmak кыйкырып- өкүрүү, кокуйлоо. etmek/eylemek
1) кыйкырып-өкүрүү, чаœыруу,
fevkalâde
озондоо, кокуйлоо. 2)жардамга чакыруу. ~a yetişmek жардамга жетип барыш.
ferz шахм. ферз.
fes феска (цилиндр түрүндөгү кызыл, чачыктуу баш кийим). ~ini havaya
atmak кубаныш, сүйүнүш (сөзм.
с. фескасын асманга ыргытыш).
fesat,-dı 1.бузуктук, бузулуш. mide ~ı
ашказан бузуктугу. ahlâk ~ı адеп- ахлактын бузулушу. 2.баш-ала- мандык, каргаша, чатак. ~ çıkar-
mak isteyenler var чатак чыга- рууну каалагандар бар. 3.кара ни- ет, кара мүртөз. ~ adam кара мүр-
төз киши. 4.бузуку, чагымчы. 5.айла, амал, куулук. ~ karıştır- mak/çıkarmak/kaynatmak (бир иш-
те) айла-амал колдонуш, киши- лерди бири-бирине каршы туку- руш, чагым салыш. ~ kumkuması
бузуку, чагымчы, куу, шумпай. ~ ocağı/yuvası бузукулук очогу/ уясы. ~ tohumu чагым/чатак үрө-
нү. ~a vermek чатак чыгарыш. fesatçı чагымчы, бузуку, чатак. fesatçılık,-ğı чагымчылык, бузукулук,
чатактык.
feshetmek 1.жоюу, жок кылуу, токтотуу
(мис. колдонуудагы бир мыйзам-
ды). 2. бузуу (мис. келишимди). 3.таратуу (мис. парламентти), жабуу, ишин токтотуу (ишкананы
ж. б. ).
fesih,-shi 1.жоюш, жок кылыш, күчүн жоготуш (мис. бир мыйзамды,
жобону ж. б. ). 2.таратыш, жабыш.
fesleğen бот. райхан (Ocimum basilicum).
fesrengi күрөœ-кызыл, бордо.
festival,-li 1.фестиваль (театр, кино, музыка боюнча). 2.фестиваль (бир
аймактын эœ атактуу нерсесин көрсөтүүгө арналган). kiraz ~i ал- ча фестивалы. fındık ~i фундук
фестивалы. 3. арго тополоœ, дүр-
бөлөœ.
калууну билдирет).
fethetmek каратыш, чаап/жеœип алыш
(бир өлкөнү, шаарды).
fetih,-thi 1.жеœиш, каратыш, ээлеш. ~
etmek к. fethetmek. 2.ачыш, баш- талыш. ~i kelâm сүйлөшүүнүн башталышы.
fetihname жеœиш кабары/жардыгы.
fetiş 1.фетиш, бут, идол, мазар. 2.тумар.
3.өтм. табынган, ашкере сүйүл-
гөн (бирөө же бир нерсе).
fetişist,-ti фетишист.
fetişizm фетишизм.
fetret,-ti 1.дин эки пайгамбар же пады- ша арасында пайгамбарсыз же падышасыз өткөн мезгил (мис.
Азирети Иса менен Азирети Мухаммед арасындагы убак). 2.эки өкмөт арасында өткөн уба-
кыт. 3.парламент каникулу.
fettan 1.айлакер, куу, митайым, чагым- чы. 2.өтм. ойсоке, кубулма, жыл-
маœдаган, азыткы, жолдон чыгар- ган.
fetva дин фетва (шарият маселелери
боюнча муфтийдин ачыктамалуу жообу). ~ vermek/çıkarmak 1)фет- ва жарыялоо. 2)өтм. өкүм сүй-
лөө, керексиз буйруктар берүү, каяшага жол бербөө.
feveran 1.эск. боркулдама, кайнама.
2.дароо жини келип кетиш, жаал- даныш. ~ etmek 1)жиндениш, жа- алданыш. 2)атылуу (жанар тоо).
fevk,-ki 1.үстүœкү, чокудагы. 2.жогору жактагы, үстүœкү баскычтагы (кызматы/мартабасы боюнча).
fevkalâde 1.укмуштай, таœ каларлык, сыйкырдуу, адаттан тышкары, к. olağanüstü. ~ gelmek таœ каларлык
көрүнүү. 2.өзгөчө, атайын, шашы- лыш. ~ ahval/hâl өзгөчө абал. ~ mühlet акыркы мөөнөт. 3.өтө,
абдан, көп, аябай. babası ~ zengin
fırça
атасы аябагандай бай.
fevrî 1. капысынан, күтүлбөгөн жерден, шашылыш. 2.өзүнөн өзү, ойлон-
бостон, импульсивдүү.
feyiz,-yzi 1.молдук, берекет, ашып-таш- кан, байлык. 2.кеœ пейилдик, жоо-
марттык. ~i İlâhî Кудайдын кеœ пейилдиги. 3.өсүп, өнүгүп, гүлдө- гөн учур, ийгилик, прогресс. ~ bul-
mak ийгиликке жетишүү. 4. санаа- нын/көœүлдүн тынчтыгы. 5. таа- сир.
feza 1.ачык мейкиндик, кеœири жер.
2.физ. талаа; мат. мейкиндик. 3.космос, космос мейкиндиги, к.
uzay. ~ adamı космонавт. ~ gemisi
космос кемеси.
fezleke 1.жыйынтык, натыйжа, бүтүм.
2.токтом. 3.меморандум.
fıçı 1.челек, бочка. ~ balığı челекте туз- далган балык. ~ birası челекте
ачытылган пиво. 2. (~ hacmi) бар- рель (суюк жана майда заттарды өлчөгөн бирдик). ~ gibi челектей,
семиз, курсактуу (киши).
fıçılamak челекке салуу, челекке ачытуу.
fıkıh,-khı 1. мусулман дининин кодек- си. 2. аңдап-билүү.
fıkır: туур.с.~ ~ 1)борк-борк (кайнаган
суунун үнү). 2) көпчүлүк, топтош- кон эл. 3) шыœк-шыœк, шыœгыр- шыœгыр (күлкү). 4) ойкуштаган,
оштонгон (аял). ~ ~ kadın ойсоœ- догон аял. yollarda ~ ~ insan kaynıyor жолдордо киши батпайт/
жүнүн жейт.
fıkırdak,-ğı 1.ордунда тура албаган, жел таман. 2)ойкуштаган, оштонгон,
ойсоктогон.
fıkırdamak 1.борк-борк кайноо, бор- кулдоо (суу), көбүрүп-жабыруу
(деœиз). 2. ойсоœдоо, ойкуштоо (аял). 3.каткыруу, кыткылыктап күлүү.
fıkırdaşmak 1.(бири-бирине) эркелөө,
наздануу, ойноо. 2.шыœкылдашып күлүү, шыбырашып сүйлөшүү.
fıkra 1.анекдот. Nasrettin Hoca’nın ~ları Кожо Насреттиндин анекдоттору. 2.аœгеме, новелла, фельетон, там-
сил, газета хроникасы. 3.(текст- тен) үзүндү, абзац, параграф, бө- лүм. 4.жобо, статья (мыйзамдын).
5.анат. омуртка.
fıkracı 1.анекдот айткан киши. 2.анек-
дот жазган киши.
fıkralılar зоол. омурткалуулар (Verte- brata, Craniata). к. оmurgalılar.
fıldır: ~ ~ жалт-жалт (көз караш). ~ ~
bakışlı, ateş gibi genç жалт-жулт караган, өрттөй жанган жигит.
fındık,-ğı 1. фундук, токой жаœгагы да-
рагы (Corylus avellana). 2. токой жаңгагы (мөмөсү) ~ bahçesi фун- дук бакчасы. ~ faresi 1)зоол. боору
ак, жону боз көбүнчө фундук бак- часында жашаган чычкан (Mus- cardinus avellanarius). 2) кадимки
үй чычканы. ~ kabuğunu doldur- maz маанисиз, арзыбаган, болор- болбос. ~ kabuğuna sığacak kadar
ufalmak бүжүрөө, бүкчүйүү. ~ kırmak катынпоздук/жүрөөнөк- түк кылуу. ~ kurdu gibi кичинекей
толук (аял). ~ yuvası колдун үстүндө, манжалардын түбүндөгү чуœкурчалар.
fındıkkıran жаœгак чаккыч.
fır туур. с. зыр-зыр, зырылдаган (тез айланган нерсе, катуу чабылган
ат ж. б. ). ~ dolanmak ийик болуп чимирилиш, айланкөчөк атыш. ~ (~) dönmek 1)айланып-тегеренип
жүрүш. 2)жагалданыш, жарамат- таныш.
Fırat Ефрат (дарыя).
fırça 1.щётка. elbise ~sı кийим щётка. diş ~sı тиш щётка. 2.кист, кисточ- ка. resim/boya ~sı сүрөт кисти.
3.өтм. сүрөт (өнөр, чыгарма). ~sı
fırtına
beğenilen ressam өнөрº өскөн/ сүйүлгөн сүрөтчү. ~ çekmek (би- рөөнү) жемелеш, тилдеш. ~ gibi тик, кайраттуу (сакал, мурут, чач).
fırçalamak 1.щёткалап тазалоо. 2.(уу-
да) коюу, саздуу токойдон өтүү. 3.
арго (бирөөнү) жемелөө, тилдөө.
fırdolayı айлана-тегереги, төрт/ туш/ар
тарабы.
fırdöndü 1. тех. шарнирлүү түзүлүш.
2.(кумар ойнунда колдонулган)
коло чимирик. 3.өтм. туруксуз, жылкы мүнөз, оœ-тетири кыялдуу (киши).
fırfır бүйүрмө (көйнөктүн, парданын ж. б. этегине салынган).
fırfırlı бүйүрмөлүү.
fırıldak,-ğı 1.чимирик (балдар оюн- чугу). 2.вентилятор. 3.мордун ша- малга карата айланган калпагы.
4.айлакердик, митаамдык, чагым, интрига. ~ çevirmek/döndürmek айла-амал колдонуу, чагым салуу,
митаамдык кылуу. ~ gibi жинди кыял, мүнөзү туруксуз, оома.
fırıl: туур. с. ~ ~ зыр-зыр (тез айланган
нерсе) .
fırın 1.меш. ~a koymak/sürmek мештин ичине коюу. elektrik ~ı электр
меш. atom ~ı атом (ядролук) реак- тор. maden ~ı домна, кен иштеткен меш. tuğla ~ı кирпич бышырган
меш. 2.наабайкана, нан бышырган жер. ~ gibi тозоктун отундай (ысык). … kadar ~ ekmek yemesi
lâzım (бир максатка жетиш үчүн) башынан көп нерсе өткөрүш керек.
fırıncı наабайчы.
fırınlamak 1.бышыруу үчүн мешке коюу. 2.мешке коюп кургатуу.
fırka 1.эск. эл, калк, көпчүлүк, топтош- кон кишилер. ~ ~ топ-топ. 2.аск. дивизион; деœ. эскадрон, (кеме-
лер) бирикмеси. 3.саясий партия.
~ azası/mensubu партия мүчөсү.
fırkata деœ. бригантина, фрегат.
fırlak тосток, томпок. ~ gözler тосток көз. gırtlağı ~ кокосу чыгып тур-
ган.
fırlamak 1. учуп чыкмак (куш). 2.чы-
гып кетмек. ğözleri yerinden fırladı
көздөрү (чанагынан) чыгып кете жаздады. 3.тура калмак, чуркап чыкмак. ok gibi yerinden fırladı ок-
той болуп атып чыкты. 4.бат көтөрүлүп кетмек, жогоруламак (мис. баа).
fırlatmak 1.ыргытуу. taş ~ таш ыр- гытуу. 2.учуруу, атуу. roket ~ ра- кета атуу. uzay gemisini ~ космос
кемесин учуруу. 3.(бааны) көтө- рүү, жогорулатуу.
fırsat,-tı бурсат, мүмкүнчүлүк, ыœгай,
шарт. ~ aramak/beklemek ыœгай- луу учурду күтүү. ~ bilmek мүм- күнчүлүктөн пайдалана калыш. ~
bu ~ (бир нерсе жасаш үчүн) эœ ыœгайлуу жагдай/учур. ~ bulmak ыœгайын келтирүү, дароо пайда-
ланып калуу. ~ düşkünü пайдакеч.
~ düşmek жолу ачылуу/болуу.
~tan istifade etmek учурдан/ мºм-
кºнчºлºктөн пайдаланыш. ~ı kaçırmak мүмкүнчүлүктү колдон чыгарыш. ~ı kaçırmamak мүмкүн-
чүлүктү колдон чыгарбоо. ~ kolla- mak/gözlemek ыœгайын күтүү. ~ vermek мүмкүнчүлүк берүү, шарт
түзүү. ~ yoksulu шарты жок, жолу жок.
fırsatçı пайдакеч, шылуун.
fırt I бир жутум ичкилик, бир сорум тамеки.
fırt II : туур. с. ~ ~ шып-шып. ~ ~ girip
çıkmak шып-шып кирип-чыгыш/ шып этип кирип, шып этип чыгыш.
fırtına 1.бороон, алай-дүлөй, борошо. ~
fidye
çıkmak бороон болуу. ~ dinmek бороон тынчуу. ~ ihbarı бороон кабарчысы/эскертүүсү. dolu ~sı күн күркүрөп чагылган чартыл- доо. kar ~sı кар борошосу. 2.өтм. кыйын жагдай, оор абал. Fransa II Dünya Savaşında bir ~ atlattı Франция II Дүйнөлүк Согуш учу- рунда бир бороондон аман калды. 3.өтм. ички кооптонуу, тынчсыз- дануу. ~ gibi 1)тез, шамалдай болуп, шуулдап. ~ gibi geldi gitti бороон сымал келди, кетти. 2)каардуу, заардуу, жаалданган, бакырып-өкүргөн (киши).
fırtınalı бороондуу, борошолуу.
fırttırmak арго акыл-эсин жоготуу, делирүү, жинди болуу.
fıs: туур. с. ~ ~ шыбырашуу. ~ ~ konuşmak 1)шыбырашып сүйлө- шүү. 2)ушакташуу. ~ geçmek арго
кулагына шыбыроо.
fısfıs туур. с. быш-быш (бир нерсени чачу/ чачыратуудан чыккан үн).
fısıldaşmak шыбырашуу (бири-бири менен).
fısıl : ~ ~ шыбыр-күбүр.
fısıltı шыбыр. ~ gazetesi көпчүлүккө белгилүү бир окуяга байланыш- туу ушак.
fısır: ~ ~ 1.чатыроо, шылдыроо (жука, жеœил нерсе күйгөндө же тар тешиктен суу акканда чыккан үн).
kuru otlar ~ ~ yanar куу чөптөр чатырап күйөт. 2.жашыруун, пас үн менен шыбырашып сүйлөшүү.
fısırdamak 1.чатыроо, чыртылдоо (от).
2.шылдыроо (суу).
fıskıye, fıskiye фонтан.
fıslamak 1.шыбыроо. 2.тымызын жет- кирүү, сөз ташуу, тыœчылык кылуу.
fıstık, -ğı мисте. ~ ağacı мисте дарагы. ~ çamı к. çamfıstığı. ~ gibi 1)жумуру, толук, чымыр (дене). 2) сулуу,
келишимдүү.
fıstıkî саргыч жашыл (түс). ~ makam
~ makamında geliyor жайбаракат
келатат.
fıstıklık, -ğı мисте бакчасы.
fış : ~ ~ к. fışır fışır.
fışıltı 1.шуудурак, шоокум, шуулдак (жалбырактын, деœиздин, шамал- дын ж. б. ). 2.шылдырак (суунун).
fışır: туур. с. ~ ~ 1. шуудур-шуудур, шуу-шуу. 2. шылдыр-шылдыр, күлдүр-күлдүр. su ~ ~ akıyor суу
шылдыр-шылдыр агып жатты. ~ ~ etmek 1)шуудуроо. kumaş ~ ~ etti кездеме шуудур-шуудур этти.
2)шылдыр-шылдыр этүү (мис.
булак).
fışırdamak 1.шуулдоо, шуудуроо.
2.шылдыроо, шылдырап агуу.
fışırtı к. fışıltı.
fışkı (ат, уй ж. б. малдын) жампасы.
fışkılamak кык менен топуракты семиртүү.
fışkın (бактын) бүчүрү, бутагы, талы. ~
atmak бүчүр байлоо.
fışkırmak 1.бышкырып/атып чыгуу
(суу), жалындоо, жалбырттоо,
алоолонуу (от), түтүктөө (газ, нефть). sular fışkırdı суу атып чыкты. yeni açılan kuyulardan
petrol fışkırıyor жаœы ачылган ку- юлардан нефть атып чыгып жатат. fıtık,-ğı мед. чурку. göbek ~ı киндик
чуркусу. karın ~ı карын чуркусу. ~ olmak арго кыйын абалда калмак.
fıttırmak к. fırttırmak.
fiber фибра. fiberglas айнек була. fibrin фибрин.
fibrom фиброма.
fidan көчөт, бутак. aşı ~ı кыйышты- рылган бутак. ~ boylu/ ~ gibi тал
чыбыктай (ичке узун бойлуу). fidanlık,-ğı көчөт өстүрүлгөн жер. fide көчөт, сабак.
fidye барымта, кун, башынын баасы.
fikir
figan кыйкырык, чаœырык, өкүрүк, ый, кокуйлоо. ~ etmek/eylemek чыœы- рыш, кыйкырып-өкүрүш, ыйлаш, кокуйлаш.
figür ар түрдүү мааниде: фигура. ~ ressamı портретист. bale ~ü балет
фигурасы. mecburî ~ler спорт мажбур фигуралар. serbest ~ler эркин фигуралар.
figüran 1.театр аз сүйлөгөн же сүйлө- бөгөн ролго чыккан актёр. 2. өтм. (коомдо) маани берилбеген, бары-
жогу билинбеген “кичине” киши.
figüratif фигуралары болгон. ~ sanat
ичинде адам, айбан, табият фигу-
ралары орун алган санат түрлөрү.
figurist портретист.
fihris, fihrist,-ti 1.көрсөткүч, индекс,
мазмун (мис. китептин). 2.ре- естр, каталог. kütüphane ~i китеп- кана каталогу.
fiil 1.иш, аракет, кыймыл, процесс. к. eylem. ~î hayır жакшы/ кайырлуу иш. ~î kabih уят иш. 2.грам. этиш.
~ çatısı этиштин мамилеси. ~ gövdesi этиштин уœгусу. ~ çekimi этиштин жакталышы.
fiilen иш жүзүндө, чынында. ~ ihraç edilmiş mallar иш жүзүндө экс- порттолгон товарлар. bir devletin ~
tanınması бир мамлекеттин рас- мий таанылышы.
fiilî 1.чыныгы, анык, накта. ~ hizmet аск.
чындап өтөлгөн кызмат. 2.грам.
этишке байланыштуу.
fiilimsi грам. этиштин формалары
(атоочтук, чакчыл, кыймыл атооч ж. б. ).
fiilyat,-tı жасалган иштер, аракеттер,
кыймылдар.
fikir,-kri пикир, ой, көз караш, идея, акыл, кеœеш. ~imce менин оюмча.
~ini açık söylemek оюн/пикирин ачык айтыш. ~ini açıklamak оюн/ пикирин ачыктоо. ~ini açmak ой
бөлүшүү. ~ adamı ойчул, дааныш-
ман. ~ almak кеœеш сураш, оюн билиш (бирөөнүн). ~ alışverişi пи- кир алмашуу. ~inden atmak ба- шынан/оюнан чыгарып салыш. ~ ayrılığı пикир келишпестик. ~ ba- ğımsızlığı эркин ойлоо/пикир. ~ ini beyan etmek оюн/пикирин ачык айтуу. ~inden caydırmak айны- тыш, оюнан/пикиринен баш тарт- тырыш. ~inden caymak айныш, оюнан/пикиринен баш тартыш. ~i dağınık энөө, кайсар, ою чачкын. ~ danışmak/almak пикир сураш, ке- œешиш. ~ darlığı акылы кыска- лык/тайкылык. ~ini değiştirmek пикирин өзгөртүү. ~e düşmek ой- го/эске тºшºш. ~ edinmek пикирге келүү. ~ine gelmek оюна/эсине түшүш/келиш. ~e getirmek 1)эс- кертиш, эсине салыш. 2)эстеш.
киндиги. ~ işçisi акыл эмгеги менен иштеген. ~ine iştirak etmek
(бирөөнºн) пикирине/оюна ко- шулмак. ~ine koymak оюн/эси- дартын ээлеп алуу, эси-дарты … -
да болуу. ~i kurcalamak оюнан/ эсинен кетпөө. ~ mücadelesi идеа- логиялык күрөш. ~inde olmak
1)(бир нерсени) ойлош, пландаш. kalmak ~inde olan калышты ойло- гон. 2)…деп эсептеш, пикиринде
болуш. ~ özgürlüğü ойлоо/пикир эркиндиги. ~ini paylaşmak оюн/ пикирин бөлүшүү. ~i sabit оюнан/
пикиринен кайтпаган. ~inde sak- lamak 1)эсинде тутуш. 2) оюн жа- шырыш. ~ serbestisi ой/ пикир эр-
киндиги. ~ini sormak оюн/пики- рин сураш. ~ini söylemek пики- рин/оюн айтыш. ~ teatisi пикир
алмашыш. ~ uyanıklığı зээндүүлүк, ой-пикир сергектиги, баамчыл- дык. ~e varmak пикирге келиш/
барыш. ~inden vazgeçmek оюнан
film
баш тартыш, айныш. ~ vermek 1)кеœеш бериш. 2)пикир тууду- руш. ~ yazısı идеологиялык мака- ла. ~ yormak башын/мээсин оору- туш/чиритиш. ~ini yükseltmek (би- рөөнүн) акыл деœгээлин көтөрүү.
~ yürütmek ой жоруш, ойго батыш, пикир жаратыш. aklı ~i bir şeyde olmak эси-дарты бир нерседе болуу. aklı ~i çalışmak ой- санаасы/эси-дарты иштегенде. aynı/bir ~de olmak бир пикирде болуу. zimnî ~ арам ой.
fikirce акыл-эси боюнча. ~i zayıf акыл- эси кем.
fikirli пикирдүү/ойлуу, пикири болгон.
açık ~ ачык ойлуу/ пикирлүү. dar
~ түшүнүгү тар, ою кыска. geri ~
1)кем акыл. 2)реакционер.
fikirsiz акылсыз, санаасы жок.
fikren 1.оюнда, кыялында, өз ичинен.
2.пикири боюнча, идеологиялык жактан.
fikriyat рухий дүйнө, идеология.
fiksatif,-fi фото фиксатив.
fiksiyon фикция.
fikstür спорт так белгиленген, кабыл
алынган (мелдештердин тарти- би).
fil 1.зоол. пил (Elephas). Аfrika ~i афри-
ка пили (Loxodonta africana). Аsya/ Hindistan ~i индия пили (Elephas maximus). 2.шахм. пил. ~ dişi
1)пилдин эки узун тиши. 2)анат. дентин, тиштин сөөк тканы. 3)пил сөөгүнөн жасалган. ~ gibi 1)өтө
чоœ, семиз. 2)тойбос, тамаксоо. ~ gibi yemek опсуз көп жеш, тамакка тойбош. ~ hastalığı мед. буттун
шишик оорусу, элефантиаз.
filâman 1.була, жип. 2.элек. электр лампочкасындагы ичке зым.
filân к. falan.
filânca баланча, түкүнчө.
filântrop,-pu филантроп.
filântropi филантропия.
filârmoni филармония.
filbahar, filbahri бот. жазда ак жыттуу гүл ачкан кооздук бадалы (Philadelphus).
fildişi,-ni пил сөөгү түстүү. ~ gibi бат- ташкан акчыл түс. ~ karası пил сөөгүнүн күлүнөн жасалган кара
боёк.
file 1.чач тору. 2.тор сумка. 3.спорт
(футбол, волейбол ж. б. ) тор
тºрºндөгº тоскучтар.
fileto боконо эти, сулп эт (касаптык малдын).
filhakika чындыгында, чынында, иш жүзүндө, акыйкатта.
filigran филигрань (жарыкка тоскондо
гана көрүнчү белгилери бар кагаз).
filika кемелердеги жан куткаруучу кайыктар.
filinta карабин, аœчы мылтыгы. ~ gibi
келишимдүү, шыœга (киши).
Filipin Филиппин. ~ Adaları Филип-
пин аралдары. Filipinler филиппиндер. Filipinli филиппиндик.
Filistin 1.Палестина. 2.Палестинага мү- нөздүү/тиешелºº.
Filistinli палестиналык.
filiz I бүчүр, бутак, сабак, жалбырак (жаœы байлаган). ~ gibi ичке, шыœга, татытанакай (аял). ~
sürmek бүчүр байлаш.
filiz II геол. иштетилбеген кен кошул- малары. demir ~i темир рудасы.
bakır ~i жез рудасы.
filizî ачык-жашыл (тºс).
filizkıran май айында болчу чыгыштан
соккон суук шамал.
filizlenmek 1.бүчүр байлоо. 2.өнүгө/
өөрчүй баштоо.
film 1.пленка (камера үчүн). 2.фильм, кино. 3.ич тарап көрүнбөшү үчүн айнекке жабыштырылган жука
барактар. ~ çevirmek 1)кино тар-
fire
туу. 2)сүрөткө тартуу (фотоаппа- рат менен). 3.арго көœүл ачуу, убакыт өткөрүү. ~ makinası кино- камера. ~ oynamak кино киного тартылуу/түшүү. ~ oynatmak кино көргөзүү. ~ yıldızı кино жылдыз.
filo 1.деœ. флот, эскадра: авиаэскадра, эскадрилья. 2.(бирдей жүк ташы- ган) кемелер/ машинелер конвою.
filolog, -gu филолог.
filoloji филология.
filozof 1.философ. 2.өтм. момун, өзү
менен өзү болгон киши.
filozofça 1.философ сыяктуу. 2.филосо-
фиялык.
filtre фильтр, чыпка, сүзгүч. ~den geçirme сүзүш, фильтрлеш. ~ kâğıdı cүзгүч кагаз. hava ~si аба
тазарткыч. yağ ~si май чыпка. filtreli сүзгүчтүү, фильтрлүү,чыпкалуу. filtresiz cүзгүчсүз, фильтрсиз.
Fin 1.финн. 2.финн калкына мүнөздүү/ тиешелүү. ~ hamamı финн мончо- су.
final,-li 1.спорт финал. 2.муз. финал, акыркы аккорд. ~e kalmak фи- налга чыгыш.
finalist,-ti финалист.
finans финансы. ~ kaynakları финансы булактары. ~ sermayesi финансы
капиталы.
finance : ~ edilmek каржыланыш, акча- лай жабдылыш. ~ etmek каржы-
лаш, кредит бериш, акча менен жабдыш.
finansman 1.каржылама. ~ kaynağı кар-
жылама булагы. 2.акча, финансы.
~ güçlükleri финансылык/акчалай кыйынчылыктар.
finansör финансист.
fincan 1.чөйчөк, кружка (кофе/чай ичкен). 2.элек. фарфор изолятор.
~ gibi чекчейген, чакчайган (көздөр). ~ oyunu чөйчөк оюну (чөйчөктүн алдына шакек жашы-
рып ойнолот).
Fince 1.финн тили, финче. 2.финндер сыяктуу.
şıyorlardı жылмаœ-жылмаœ этип карашып жатышты.
fingirdek жылмаœдаган, ойкуштаган,
ойсоœдогон (аял).
findirdemek 1.жылмаœдаш, ойсоктош.
2.жеœил ойлуулук кылыш.
fingirdeşmek (бири-бирине) тийишүү, жылмаœдашуу, кыйшакташуу.
finiş 1.финиш, соœ, бүтүш. 2.спорт фи-
ниш, финиш сызыгы. ~e kalkmak финишке жетерде ылдамдыкты арттыруу (чуркоодо).
fink: ~ atmak/vurmak 1)ойсоктоо,
кыйшаœдоо. 2)сайрандоо, чардоо.
Finlânda, Finlândiya 1.Финляндия.
2.Финляндияга мүнөздүү/тиеше- лүү.
Finlândalı, Finlândiyalı 1.финн. 2.фин-
ляндиялык.
Finli финн, финляндиялык.
fino 1.саксагай жүндүү үй ити. 2.арго
нашаа.
Fin-Ugor финн-угор (тилдери).
firakiye ад. элегия.
firaklı ад. аянычтуу, кайгылуу (аœге-
ме, поэма, ыр ж. б. ).
firar 1.качыш, дезертирлик. 2.качып
кутулуш, бошонуш, уурданып чыгыш. 3. (газ, май ж. б. ) чыгыш, агыш. ~ etmek качыш. ~a kadem
basmak жылып жоголуш, качып кетиш. ~ teşebbüsü качышка аракет кылыш.
firarî качкын, дезертир.
firavun 1.тар. фараон. 2.өтм. тиран, эзгич, таш боор, канкор. 3.(карта
ойнунда) фараон. ~ gibi адам таш боор, аянычсыз киши. ~ inadı көктүк, кежирлик. ~ tepesi египед
пирамидасы.
firdevs 1.бейиш, бейиштин төрү. 2.бак-
ча, гүлзар.
fire соода (товардын) чыгашасы, зыя-
fitil
ны, чыгымы, коромжусу, салма- гын жоготушу. ~ vermek кором- жуга учуроо, зыян тартуу.
firez 1.жаœы чыккан эгин. 2.аœыз.
firkateyn тар. деœ. фрегат, согуш кемеси.
firkete чач шпилкасы.
firma фирма, компания.
firuze 1.бирюза (минерал). 2.ад. көк,
асман. 3.көгүлтүр түс.
Fisagor: ~ davası Пифагордун теоре- масы.
fisebilillâh Кудай үчүн, бекер, акысыз.
fiske 1.шакылдатма, кырсылдатма
(манжаларды). ~ vurmak колдо-
рун кырсылдатуу. 2.чымчым. bir ~ tuz бир чымчым туз. 3.ыйлаакча (теридеги). 4.көгөрүш (кишинин
эти). ~ ~ kabarmak/olmak ыйлаак- тап кетүү. ~ kondurmamak/dokun- durmamak чымын кондурбоо, чаœ
жугузбоо.
fiskelemek 1.кол кырсылдатыш.
2.жемелеш, тилдеш.
fiskos шыбыр-күбүр. ~ etmek шыбы- роо, акырын сүйлөшүү. kulak ~u yapmak 1)шыбырашып-күбүрө-
шүү. 2)ушактоо.
fistan 1.аял көйнөк. 2.фустанелла (ал-
бан, гректердин), шотландиялык
эркектердин этектери, шотландия аскердик кийими.
fisto 1.фестон, кооздук үчүн иштелген
кыйык. 2.дантелдикиндей гүлү бар кездеме.
fistül мед. фистула (тиштин).
fiş 1.элек. (электр буюмдардын) тºй- мөсº, штепсель. 2.белги, жышаан. hüviyet ~i аск. аскердин (тааны-
туучу) жекече белгиси. 3.карточ- ка (катталган). 4.марка, талон, жетон. oyun ~i оюн жетону. 5.чек,
квитанция, фактура. ~ kesmek квитанция кесип бериш. ~ toplamak фактура чогултуш.
fişek,-ği 1.ок, патрон, гильза, заряд
(мылтыктын, тапанчанын ж. б. ).
mak 1)ракета атыш. 2)фейерверк атыш. 3)өтм. дүрбөлөœ/тополоœ салыш. 4)арго жыныстык катыш
жасаш (эркек). havaî ~ фейерверк, салют. ~ gibi 1)ачуусу чукул (киши). 2)аткан октой, тез. ~
salıvermek дүрбөлөœ чыгарыш, тополоœ салыш.
fişeklik,-ği окчонтой, ок баштыгы,
патронташ.
fişlemek 1.карточкага жазуу/ каттоо.
2.картотека түзүү.
fit I,-ti 1.чагым салуу, ортону бузуу. ~ çıkarmak/sokmak/vermek чагым салыш, көкүтүш, ара бузуш.
2.душмандык, кастык.
fit II -ti 1.эсептешме, ыраазычылык, бүтүшмө. 2.арго (бир нерсеге) ма-
кулдук. ~ olmak 1)эсептешүү, бүтүшүү. 2)(бир нерсеге) макул болушуу, келишүү, ыраазычылык
берүү.
fit III,-ti (foot сөзүнүн көпт. т. )
узундук өлчөмү.
fitçi чагымчы, бузуку.
fitil 1.билик, боо. lâmbanın ~i лампанын билиги. 2.жаранын ичине тыгыл-
ган стерилдүү чүпүрөк. 3.конус түрүндөгү дары момдор. 4.аск. замбирек октоодо колдонулган
күйүүчү билик. 5.бүктөм (кийим- дин, жабуунун). 6.бир карта оюну. 7.арго бутунда тура албагандай
мас. ~i almak жини келүү, кы- жыры кайноо. ~ ~ burnundan gel- mek ичкен-жегени мурдунан
чыкмак. ~ gibi (sarhoş) бутуна тура албаган/ылжыган мас. ~ olmak ылжып мас болмок. ~ sokmak
чатак/чагым салмак, уруштурмак.
~ taşı асбест. ~ vermek 1)ачуу келтирүү, кыжырга тийүү. 2)ара
бузуу, касташтыруу, ортого от
flâmingo
жагуу.
fitillemek 1.(чыракка ж. б. ) билик та- гуу. 2.жинге/кыжырга тийүү,
ачууну келтирүү. 3.чагым салуу, ортого от жагуу.
fitilli 1.биликтүү, билик менен күйгөн.
~ top биликтүү замбирек. 2.би-
ликтүү кездеме.
fitillemek 1.(бирөөнү бирөөгө) тукуруш,
ортолоруна от жагыш. 2.(бирөө- нүн) аркасынан жамандаш, кара- лаш, ушактап барыш.
fitne 1.тополоœ, дүрбөлөœ, капсалаœ, ызы-чуу. 2.тополоœ/дүрбөлөœ/ капсалаœ чыгарган, чатак (киши).
~ fücur чагымчы, журт бузар. ~ sokmak (кишилердин арасына) чагым салыш, касташтырыш.
fitneci чагымчы, бузуку, ушакчы
(киши).
fitnelemek 1.(бирөөнү) аркасынан жа-
мандоо, ушактоо. 2.чатак чыгаруу, тополоœ/дүрбөлөœ салуу.
fitoloji фитология.
fitre дин битир, садага (Рамазан айында берилет).
fiyaka арго мактаныч, көйрөœдүк, көр-
сөтмөлүк. ~sını bozmak (бирөөнүн) жалганын чыгарыш, жүзүн/бетин ачыш. ~ satmak арго курулай мак-
таныш, көйрөœдөнүш. ~ yapmak көрсөтмөлүк үчүн/көзгө көрүнүп коюу үчүн бир иш жасаш.
fiyakacı мактанчаак, көйрөœ, жасалма, куучирен, көтөнкооз.
fiyakalı жасалма, көрсөтмө үчүн жал-
ган бой көтөргөн, көйрөœ.
fiyasko ойрон болуу, ойлогон ою орду- нан чыкпоо. ~ vermek ою ордунан
чыкпай калыш.
fiyat,-tı баа, нарк. ~ ayarlamak баа бычыш/коюш. ~ biçmek баа бы-
чыш. ~ları dondurmak бааларды өзгөртпөө. ~ haddi эœ жогорку баа.
~ indirimi арзандоо. ~ kesişmek бир
баа бычыш. ~ kırmak баа арзан-
датыш. ~ koymak баа коюу, баалоо. ~ vermek к. ~ bicmek. аs- garî ~ эœ төмөнкү/минималдык баа. azamî ~ эœ жогорку/макси- малдык баа. makbul ~ туура баа. maliyet ~ı өздүк нарк. narh ~ları туруктуу баалар. toptan ~ дºœ баасы. yarı ~ına жарым баасына.
fiyort,-tu геогр. фиорд.
fizibilite аткарылышы/жасалышы мүм- күн болгон (иш).
fizik,-ği 1.физика. ~ kanunları физика закондору. nükleer ~ атом физика- сы. 2. (адамдын) физикалык/
тышкы көрүнүшү. 3.физикалык, физио- (ар түрдүү мааниде). ~ tedavisi физиотерапия. ~ yapısı
(кишинин) дене түзүлүшү.
fizikçi 1.физик. 2.физика мугалими.
3.физиотерапевт.
fizikî физикалык. ~ coğrafya физика- лык география. ~ durum физика- лык абал. ~ harita физикалык
карта.
fizikötesi,-ni 1.метафизика. 2.мета-
физикалык.
fiziksel физикалык. ~ gelişme физика- лык өнүгүү. ~ kimya физикалык химия. ~ özellikler физикалык
өзгөчөлүктөр. fizyolog, -gu физиолог. fizyoloji физиология.
fizyonomi 1.физиономия, кебете, кеш- пир, бет түзүлүш, жүз. 2.физио- гномика.
fizyoterapi физиотерапия.
flâma 1.сигнал желекчеси, вымпел.
mütareke ~sı ак желек. 2.тех.
нивелир чыбыгы. 3.найза учуна тагылган кичине байрак.
Flâman 1.фламан. 2.фламандарга
мүнөздүү/тиешелүү.
Flâmanca 1.фламанча, фламан тили.
2.фламандарча.
flâmingo, flâmankuşu,-nu зоол. фла-
form
минго (Phoenicopterus ruber).
flânel фланель (кездеме), момозуй.
flâş 1.фото айдыœдаткыч. 2.фото жа-
рык лампасы. 3.өтм. шашылыш, чукул (мис. кабар).
flebit,-ti, flibit,-ti мед. флебит, тамыр-
дын сезгениши. flegmatik флегматик. flegmon мед. флегмона.
flit,-ti 1.(курт-кумурскага каршы ча- чылган) дары. 2.чачыраткыч, пульверизатор.
flitlemek (курт-курмурскага каршы)
дары чачуу.
flora флора.
floresan физ. жаркыраган, флуорус- цент. ~ lâmba күндүз жандырыл- ган лампа.
floresans физ. флуоресценция.
florin флорин, гүлден (голландиянын акча бирдиги).
floş I чыйратылбаган жибек.
floş II (покер оюнунда) бир түрдөн беш карта бир колдо болгон учур.
flöre фехтование кылычы.
flört,-tü 1.кыз/аял менен эркек арасын- дагы сүйүү мамилеси, сүйлөшүп
жүрүш, мамилеси болуш. 2.сүй- гөн, сүйлөшүп жүргөн (киши). ~ etmek сүйлөшүп/жакын мамиледе
болуп жүрүш.
flu фото бүдөмүк болуу, фокустан чыгуу.
flüor хим. фтор. flüt,-tu муз. флейта. flütçü флейтист.
fobi, fobya мед. фобия, коркуу сезими
(айрым нерселерге карата).
fok,-ku зоол. түлөн (Phoсa vitulina).
fokstrot,-tu фокстрот. ~ dansı фокcтрот бийи.
fokur: ~ ~ шарак-шарак (кайнаган суу-
нун үнү). tencere ~ ~ kaynıyor мис- кей шарактап кайнап жатат.
fokurdamak шакылдап/шарактап кай-
наш (мис. суу).
fokurtu шакылдак, шарактоо (кайна-
fol мая (жумуртка же жумурткага
окшош ак таш). ~ yok, yumurta yok жылкы теппей, жылан чакпай, чатакка ж.б. эч кандай себеп жок
туруп (сөзм. с. же мая жок, же жумуртка жок).
folk,-ku фольк, калк, эл. ~ müziği элдик
музыка.
folklor 1.фольклор. 2.элдик бий.
folluk маялык (жумуртка).
fon 1.фонд. biriktirme ~ топтолгон фонд. döner ~ жүгүртүлгөн фонд. ücret ~u айлык фонду. 2.кино,
театр. фон. 3.фото фон. 4.(кезде- менин) негизги түсү. ~ müziği фон музыкасы.
fonda 1.деœиздин түбү. 2.деœ. якорду түшүр! (буйрук). ~ etmek якорду түшүрүш.
fondan ичи толтурулган жумшак момпосуй.
fondöten крем-пудра.
fonem лингв. фонема.
fonetik,-ği 1.фонетика. 2.фонетикалык.
~ imlâ фонетикага негизделген
орфография.
fonksiyon функция. cebirsel/cebrî ~
алгебралык функция. dairesel ~
тригонометриялык функция. fonksiyonel функционалдык. fonograf фонограф.
fonografi фонография. fonoloji фонология. font I, -tu чоюн.
font II, -tu комп. фонт.
fora деœ. кайт! түшүр! (буйрук). ~ yelken! желкендерди ач! ~ etmek
(желкен, байрак ж. б. ) ачмак.
form 1.спорт форма, тап. ~u düşük та- бы начар. ~a girmek табына ки-
риш. 2. форма, документ. ~ doldur- mak документ толтуруш. 3.форма, шекил, көрүнүш. ~da olmak фор-
масында/табында болуш. ~dan
foya
düşmek табынан түшүп кетиш.
~unu korumak формасын/ табын сакташ.
forma 1.униформа, форма (мектепте ж. б. айрым кесиптерде кийил- ген). 2.полигр. басма табак. 3.фор-
ма, тышкы көрүнүш. ~ ~ çıkmak бөлүм-бөлүм болуп чыгуу. ~ sayısı басма табак саны.
formaldehit, -di, -ti хим. фомальдегид.
formalin хим. формалин.
formalist, -ti формалист.
formalite 1.формалдуулук, эрежелер.
2.формализм, бюрократия. ~ düşkünü бюрократ, формалист.
formasyon 1.окутуу, даярдоо, тарбия- лоо. 2.формация (коомдук- эконо- микалык).
format,-tı комп. формат.
formatlamak комп. форматка келти- риш.
formika формика.
formül 1.формула, форма. yapı ~ü (хи-
миялык) түзүлүшүнүн формула-
сы. 2.аныктама, формулировка. ~ bulmak аныктама табыш.
fors 1.(өкмөт башчысы, адмирал, гене-
ралдар иштеген жерге/кемеге/ма- шинеге ж. б. тагылган үч/төрт бурчтуу) расмий байрак. 2.өтм.
сөзү өткөн, кадырлуу. ~u olmak (бир маселеде) сөзү өтүү, кадыр- баркы болуу.
forseps мед. кыпчуур, искек (акушер-
дик).
forslu 1.расмий байрактуу. 2.кадыр-
луу, урматтуу, сөзү өтүмдүү.
fortepiyano фортепьяно.
forum 1.форум (ар түрдүү мааниде). ~
yapmak форумга чогулуу. 2.өтм.
трибуна, арена.
forvet,-ti спорт чабуулчу, форвард.
fos ооз. 1.арго негизсиз, курулай, жал- ган, төгүн. 2.чирик, бузулган, жа- ман. ~ çıkmak 1)жалган чыгуу.
2)чирик/бузук чыгуу.
fosfor хим. фосфор.
fosforışıl физ. фосфор жарыгы чыгар-
ган заттар.
fosforlu 1.фосфорлуу. 2.фосфор жары- гы болгон, жаркыраган. 3.арго
ашыры боёлгон, кызыл-тазыл.
fosil геол. 1.ташка айланган, казып чыгарылган (жаныбар, өсүмдүк
ж. б. калдыгы). 2.өтм. артта калган, учурга ылайыксыз.
fosilleşmek ташка айланыш, фосилде-
шиш.
foslamak арго 1.ою ордунан чыкпоо.
2.ооз. уяты чыгуу, абийири
төгүлүү.
fosseptik канализация чуœкуру.
fosur: туур. с. ~ ~ буркуратыш (оргуп
чыккан түтүндү билдирет). ~ ~ sigara içmek буркуратып чылым чегиш.
fosurdatmak бурулдатып чегиш
(чылымды) .
fotin к. potin.
foto 1.фото. 2.фотоателье, фотография.
~ muhabiri фотокабарчы.
fotograf 1.фотография. 2.фото, сүрөт.
3.фотограф. ~ albümü фотоальбом.
~ çekmek cүрөткө тартуу. ~ makinesi фотоаппарат. ~ını almak
сүрөткө тартуу.
fotografçı 1.фотограф. 2.фотостудия,
фотография. 3.фотодүкөн.
fotojenik фотогеник.
fotokopi фотокопия. ~ makihesi ксе- рокопия аппараты.
fotomodel фотомодел. fotomontaj фотомонтаж. fotoroman фото-роман.
foya фольга, амальгама (дагы көбүрөөк жаркырашы үчүн асыл таштар- дын алдына коюлат). 2.өтм. ал-
дамчылык, көз боёмочулук, шум- пайлык. ~sı bozuk 1)жалганчы, көз боёмочу. 2)айлакер, митаам, куу.
~sını meydana çıkarmak жүзүн
ful
ашкерелөө. ~ vermek 1)үмүттү актабоо. 2)жарака кетүү, жарабай калуу (бир иш).
fötr 1.фетр. 2.фетр шляпа. 3.фетрден жасалган. ~ şapka фетр шляпа.
fragman кино фрагмент (фильмден).
frak,-kı фрак.
fraksyon фракция.
fraksyoncu фракционер.
francala узун француз токочу.
frank,-ğı франк (айрым өлкөлөрдүн акча бирдиги).
Fransa 1.Франция. 2.Францияга мү- нөздүү/тиешелүү.
Fransız 1.француз. 2.француздарга
мүнөздүү/тиешелүү.
Fransızca 1.французча, француз тили.
2. француздарча.
frapan көзгө көрүнгөн, көœүл бурар- лык, көз тайгылткан.
frekans физ. фреканс.
fren мех. , авто тормоз. ~ pedalı тормоз педалы. ~ yapmak тормоздоо.
frengi мед. сифилис.
Frenk,-ği 1.европалык, чет элдик. 2.(ай- рым ботаникалык терминдердин тутумунда): ~ eriği венгерка, кара
өрүк. ~ gömleği 1)эркек көйнөк. 2)крахмалданган көйнөк. ~ inciri бот. сикомор (Ficus sycomorus). ~
lâhanası брюссель капустасы. ~ sa- latası ендивий (Cichorium endivia).
~ turpu редиска. ~ üzümü бот. кы-
зыл карагат (Ribes rubrum). siyah ~ üzümü бот. карагат (Ribes nig- rum).
Frenkçe 1.европа/батыш тилдери.
2.французча. 3. европалыктарча.
frenlemek 1.мех. тормоздоо, тормозго
басуу. 2.өтм. (бир нерсенин) өнү- гүшүн жайлатуу, жолтоо/ бөгөт болуу, артка тартуу.
frenleyici 1.анат. (бир органдын) өсү- шүнө жолтоо болгон. ~ kalp sinirleri жºрөктºн кагышын жай-
латкан нервдер. 2. өтм. тос-
коол/бөгөт/ каршы болгон.
fresk, -ki фреска. ~ ressamlığı фреска
живописи. ~le süslü фрескалар менен кооздолгон.
freskçi фреска живописин тарткан
сүрөтчү.
freze фрезер, фреза. ~ makinası/tezgahı
фрезер станогу.
frezeci фрезерчи.
frigo 1.тоœдурулган балмуздак креми.
2.арго тоœ, жагымсыз (киши).
frigorifik, -ği 1.суутуучу, тоœдуруучу. ~ dolap муздаткыч. ~ vagon муздаткыч вагон. 2.к. frijider.
frijid физ. суук, муздак.
frijider муздаткыч, рефрижератор, тоœдуруучу аппарат.
frikik,-ki 1.спорт эркин уруш/тебиш.
2.арго этек ачылып, жоон балтыр- дын көрүнүшү. ~ yakalamak ачык
балтырды көрүп калуу.
friksiyon мед. массаж, ушалоо, сºрºº.
fritöz элек. картошка куургуч (идиш).
frizbi фризби.
früktoz хим. фруктоза, мөмө шекери.
fuar жарманке, көргөзмө.
fuat,-dı 1.жүрөк. 2.акыл, интеллект.
fuaye фойе (театрда, кинотеатрда ж. б. ).
fuel-oil фуел ойл, кºйººчº май.
fuhuş,-hşu 1.сойкулук, аягы суюктук.
2.адепсиздик, ахлаксыздык, уят-
сыздык.
fuhuşhane кенен үй (жалапкана).
fukara 1.букара, кедей, жарды, жалчы.
2.байкуш, карып, шордуу. 3.дер- виш, факир. ~ babası кайрымдуу, боорукер киши. beyin ~sı мээси
жок, кем акыл.
fukaralık букаралык, кедейлик, жокчу- лук.
fukus бот. фукус.
ful I, -lü 1.майда фасоль түрү. 2.бот.
индия жасмини (Jasminum
sambac).
füzesavar
ful II толук, бүтүндөй, таптакыр. ~ doluyuz толобуз, бош ордубуз жок.
~ satıldı баары/толук сатылды. ~
pansiyon толук шарттуу (мис.
отел).
fular 1.фуляр (кездеме). 2.жибек шарф.
fultaym (full-time) толук күн (иштөө).
fulya бот. жонкиль, наргиз (Narcissus jonquilla).
funda бот. эрика (Eric a), шыпыргы чөп. ~ toprağı фунда топурагын чиритип жасалган жер семирткич.
fundalık, -ğı шыпыргы чөп өскөн жер.
funt,-du 1.ооз. фунт (оордук өлчөмү).
2.фунт (Англиянын акча бирдиги).
furgon фургон.
furya 1.мол, көп, ашыкча, артыкбаш.
2.арго тоо, дөбө, үйүлгөн, жы-
йылган. balık ~sı тоо болуп үйүлгөн балык. sıcağın ~sında күн кайнап турганда.
fut,-tu фут (=30. 48 см узундук өлчөмү).
futbol,-lu футбол. ~ takımı футбол командасы.
futbolcu футболчу, футболист.
2.ачык ооз, көп сүйлөгөн маœыз.
füg муз. фуга.
füjer ашыктык шатысы (кооздук гүлү).
füme 1.ышталган. ~ balık ышталган балык. 2.ыш түстүү, боз чаœгыл.
fütur 1.алсыздык, жүүнсүздүк, дар-
мансыздык. 2.зерикме, апатия, көœүлкоштук. ~ gelmek 1)чарчап- чаалыгыш, алдан-кºчтөн тайыш.
2)зеригиш, көœүлкош болуш, чөгүш.
fütürist футурист.
fütürizm футуризм.
füze ракета, реактивдүү снаряд. ~ alanı
ракетодром. ~ atmak/ fırlatmak ра-
кета атыш. güdümlü ~ башкарыл- ган ракета. uzay ~si космос раке- тасы.
füzen 1.көмүр карандаш. 2.көмүр ка- рандаш менен тартылган сүрөт.
füzesavar ракетага каршы (система).
G
G,g 1.түрк алфавитинин сегизинчи тамгасы. 2. муз. “соль” нотасы- нын тамгалай белгиси.
gabardin 1.габардин. 2.габардинден жасалган. ~ palto габардин пальто.
gabari габарит.
gabi эск. маœбаш, келесоо, дөдөй.
gacır: ~ gucur. ~ ~ шалпылдатуу, шалп-
шалп. ~ ~ sakız çiğnemek шалпыл- датып сагыз чайнаш.
gacırdamak шалпылдаш, шалпыл-
датыш.
gacırtı шалпылдак.
gaco ооз. 1.катын, ойнош, сүйгөн, кө-
œүлдөш. 2.торик балыгынын чабагы.
gaddar 1.мыкаачы, заалим, аёосуз, кан-
кор. 2.эзгич, зулум, тиран. ~ olmak
мыкаачылык/заалимдик кылыш.
gaddarca мыкаачылык/жырткычтык
менен, аёосуз.
gaddarlık мыкаачылык, жырткычтык, зулумдук.
gaf орунсуз жорук, орунсуз сүйлөнгөн сөз, одонолук, билимсиздик, түр- көйлүк, байкабастык. ~ yapmak
орунсуз иш жасоо/сөз сүйлөө, байкабастык менен бирөөнү таарынтуу.
gafil 1.капыл, байкабас, зээнсиз, баам- сыз, түркөй. 2.эпсиз, чогоол. ~ av- lamak 1)аск. байкатпай/ капылет-
тен басып калыш. 2)кыйын/ыœ- гайсыз абалда калтырыш. ~ dav- ranmak чогоолдук/баамсыздык
кылыш.
gaflet,-ti капылет(тен), күтүүсүз, бай- коосуз, баамсыз, этиятсыз. ~le ка-
пылеттен, күтүүсүз. ~ basmak
1)капылет / этиятсыз / баамсыз абалда болуш. 2)уйкусу келиш. ~
uykusu өтм. баамсыздык, кайди-
герлик, ныксыроо.
күтүлбөгөн жерден.
gaga тумшук, мурун (куштарда). ~ burun 1)деœ. учу куш тумшугу
шекилинде жасалган кеме. 2)куш тумшук, куш мурун (киши). ~ sından yakalamak өтм. алка жа-
касынан алмак, жакасына жа- бышмак.
gagalamak 1.чокуш (куш). 2.уруш,
сабаш, токмоктош. 3. өтм. тилдеш, жемелеш, урушуш. herifi fena hâlde gagaladım акмакты
аябай тилдедим.
gagalı 1.тумшуктуу. 2.деœ. тумшуктуу
(кеме).
Gagavuz 1.Гагауз жери. 2.Гагауз жери- не мүнөздүү/тиешелүү.
Gagavuzca 1.гагауз тили, гагаузча.
2.гагауздарча.
gaile 1.кыйынчылык, кысталыш, дарт, кайгы, капа. 2.убара, машакат.
3.балээ, мүшкүл, балакет.
gaileli 1.балакеттүү, убарасы көп, машакаттуу. 2.азаптуу, дарттуу,
шордуу. ne ~ başım var кандай шордуу жан элем.
gailesiz 1.бейкапар, санаасыз, кайгы-
сыз. 2.убарасыз, жеœил, машакат- сыз.
gaip,-bi 1.кайып, көзгө көрүнбөгөн,
кайда экени билинбеген. 2.келбе- ген, катышпаган. ~lerin muhake- mesi кылмышкерлер ка-тышпаган
сот. 3.грам. эск. үчүнчү жак. 4.тиги дүйнө. 5.сыр, кайып, сый- кырдуу, кол жеткис. ~ ten haber
vermek кайыптан/келечектен ка- бар бериш, олуялык/көзү ачык- тык кылыш.
gak, -ki “каак” (карганын үнү).
gammazlamak
gaklamak какылдоо.
Gal: ~ zinciri тех. Галл чынжыры.
gala 1.гала, салтанаттуу кабылдама,
расмий салтанат, сый тамак. 2. гала-көрсөтүү. ~ konseri гала кон- церт. 3.тушоо кесер (жаœы
фильм/спектакль/китеп ж. б- нын) расмий салтанатынан кийинки банкет. ~ gecesi тушоо
кесүү тою, премьера, презентация.
galaksi астр. галактика.
galat, -tı жаœылыш (айтылган сөз). ~
etmek туура эмес сүйлөп алуу, (башка бир тилде) начар сүйлөө.
galatımeşhur (бир тилдегилер үчүн)
типик жаœылыштык, кабыл алын- ган сүйлөө катасы.
galdır: ~ guldur калдыр-кºлдºр (того-
лонгон/түшкөн нерсенин үнү). ~ guldur merdivenlerden yuvarlandı калдыр-күлдүр этип тепкичтер-
ден кулап түштү.
galebe 1.жеœиш. 2.басымдуулук, үстөм- дүк. ~ çalmak 1)жеœишке жетиш,
жеœип алыш. 2)үстөмдүк кылыш, баскы жасаш, артыкчылык кы- лыш.
galeri 1.галерея. resim ~si сүрөт гале- реясы. 2.шахтадагы жер алды жолдор, галерея. 3. театр ярус.
galeta галета (печенье). ~ unu галетадан же куурулган нандан үбөлөнүп жасалган ун.
galeyan 1.эск. кайноо. ~ noktası кай- нама чекити. 2. эргүү, толкунда- нуу. 3. жинденүү, каардануу,
жаалдануу. ~a gelmek 1)толкунда- нуу. 2)каардануу, жини келүү, жаны кашаюу. ~а getirmek 1)са-
нааркатуу, тынчсыздандыруу. 2) жинин келтирүү, кыжырын кай- натуу, жанын кашайтуу, күйгүзүү.
~ etmek 1)кайноо, шарактоо. 2)тынчы кетүү, санааркоо. 3)жа- ны кашаюу, кыжырдануу.
galiba калыбы, сыягы, мүмкүн, балким,
көрүнөт, сыяктанат, өœдөнөт. ~ gelmeyecek, bari beklemeyelim келбейт көрүнөт, күтпөй эле коёлу.
чылык, үстөмдүк. ~ kazanmak
1)жеœишке жетишмек. 2)артык-
чылык кылмак.
galip,-bi 1.жеœген, жеœишке жетишкен.
2.артыкчылык/үстөмдүк кылган. 3.эœ ыктымалдуу. 4.жеœүүчү, жеœ- ген. ~ devletler/ memleketler жеœ-
ген мамлекеттер. ~ çıkmak жеœип чыгыш, жеœиш менен чыгыш. ~ gelmek артыкчылык кылыш,
жеœип алыш.
galiz 1.одоно, орой, тºрº суук, жийир- кеничтүү. 2.калыœ, коюу, жыш.
ebri ~ коюу кара булут.
galon 1.галлон (көлөм бирдиги). 2.цис-
терна, канистра.
galoş галош.
galvanik гальваникалык. ~ madde
гальваникалык элемент.
galvaniz гальванизация.
galvanize 1.гальванизацияланган. 2.цинк-
телген. ~ etmek 1)гальванизация
жасаш. 2)цинктеш. galvanizlemek гальванизациялоо. galyum хим. галлий.
gam I кам, санаа, кайгы. ~ çekmek кам саноо, кайгыруу, санаа тартуу. ~ yememek кам санабоо, кайгырбоо,
санаа тартпоо, көнºлº жай болуу.
gam II муз. гамма.
gama к. gamma.
gambot, -tu ганбот.
gamlanmak кайгылануу, капалануу, азап тартуу, санааркоо.
gamlı кайгылуу, капалуу, суз.
gamma гамма (грек алфавитинин 3-
тамгасы). ~ ışınları гамма нур-
лары.
gammaz 1.ушакчы, чагымчы. 2.сөз ташыган, тыœчы.
gammazlamak 1.(бирөөнү) жамандоо,
garketmek
ушактоо. 2.сөз ташып баруу, тыœчылык кылуу.
gammazlık,-ğı 1.ушакчылык, чагым-
чылык. 2.сөз ташыма, тыœчылык.
gamsız камсыз, кайгысыз, санаасыз, бейкапар.
gamze 1.беттеги чуœкур. 2.көз кысма.
3.кылгырган/тийишкен көз караш.
Gana 1.Гана. 2.Ганага мүнөздүү/тие- шелүү.
Ganalı 1.ганалык. 2.ганалыктарга
мүнөздүү/тиешелүү. gangster гангстер. gangsterlik гангстерлик.
gani 1.бардар, бай, колунда бар, баку- бат. 2.кеœ пейил, жоомарт (Кудайдын сыпаты). ~ ~ мол-мол,
көп-көп. ~ gönüllü жоомарт, колу ачык, токпейил.
ganimet, -ti 1.олжо. ~ almak олжо табуу.
2.жолу болуш, капыстан ачылган мүмкүнчүлүк, оœдой берди. ~ bil- mek мүмкүнчүлүктү колдон чы-
гарбоо. 3.күтүлбөгөн утуш/кире- ше.
ganyan 1.(ат чабышта) чыккан ат.
2.(ат чабышта) уткан билет.
gar темир жол вокзалы/ станциясы.
garaj 1.гараж. 2.автобус паркы. 3.авто-
станция.
garanti 1.гарантия, ишеним, жоопкер- чилик, милдет алыш. 2.ооз. сөз-
сүз, кескин. ~ etmek гарантиялаш, ишеним бериш.
garantilemek 1.гарантиялоо. 2.айнык-
сыз/сөзсүз аткаруу/орундоо.
garantili 1.гарантиялуу. 2.ишеничтүү,
күмөнсүз.
garantör гарантёр, гарант, ишенич жүк- төлгөн киши.
garaz 1.максат, мүдөө, ниет, тилек.
2.кара ниеттик, көрө албастык, кастык. ~la көрө албастык/кастык менен. ~ bağlamak/olmak (бирөө-
гө) кас болуш, көрө албастык
кылыш, кек сакташ.
gardenparti бакчада уюштурулган кече. gardenya бот. гардения (Gardenia). gardırop, -bu 1.гардероб, кийим шка-
фы. 2.гардероб (театрдын, ресто- рандын ж. б. ). 3.(бир кишинин) болгон кийими.
gardiyan 1.гардиан, түрмө сакчысы.
2.бажы күзөтчүсү.
garez к. garaz.
gargara 1.тамак чайкама. 2.тамак чай- калган суюктук. ~ yapmak (тамак- ты) чайкоо.
gariban 1.карып, байкуш, шордуу.
2.жакыр, жарды.
garip, -bi 1.карып, байкуш, шордуу.
2.чет жерде/элде жашаган, мусаа- пыр. 3.таœ каларлык, адаттан тышкары, көзгө жат. 4.аянычтуу. ~
bir duygu аянычтуу сезим. 5. ~! сырд. с. таœ каларлык! demek Bekir böyle utangaç çocukmuş, ha
~! демек Бекир ошондой уялчаак бала экен да, таœ каларлык! ~ ~ 1)жалтаœ-жалтаœ этип, байкуштай
болуп. 2)адаттан тышкары, кы- зыктай. ~ine gitmek таœ калычтуу көрүнмөк, аœ-таœ калмак, көзүнө
жат көрүнмөк.
gariplik,-ği 1.карыптык, байкуштук.
2.таœ каларлык (көрүнүш), кызык.
3.мусаапырлык, бөтөндүк, чоо- чундук.
garipsemek 1.(өзүн) жалгыз/байкуш
сезүү, жалгызсыроо, чоочуркоо, жатыркоо. 2.таœ каларлык деп эсептөө, көзүнө жат көрүнүү.
gark,-kı 1.карк, толтура, мол, бай.
2.батырыш, матырыш, толтуруш, көмүш. 3.камсыз кылыш. ~ etmek
карк кылуу. ~ olmak (бир нерсеге)
карк болуу, тоюнуу, көмүлүү.
garketmek 1.(бир нерсеге) карк кылыш,
чөмүлтүш, тоюнтуш, көмүш.
gayret
2.матырыш, батырыш. 3.тартуу/
белек кылыш, аянбастан бериш.
garni 1.гарнир. ~ olarak гарнир катары.
2.кооздоо, саймалоо (көйнөктү ж. б. ).
garnitür 1.к. garni. 2.кийимдин кошумча
элементтери. 3.полигр. гарниту- ра.
garnizon гарнизон. ~ hizmeti гарнизон-
до кызмат өтөө.
garp,-bi 1.батыш. ~ında батышында. 2.Ба-
тыш, Батыш Европа. ~ Avrupası
memleketleri Батыш Европа мамлекеттери.
garson официант, гарсон.
garsoniye (ресторанда) тейлөө акысы.
garsoniyer гарсоньерка (ресторанда көмүскө көрүшмөлөр үчүн жал-
данган бөлмө).
gasbetmek к. gaspetmek.
gasp,-bı 1.зордук, өкүмзордук, зордук-
тоо, ээлеп/тартып алыш. 2.зор- дукчу, каракчы, ууру, талоончу, баскынчы, хулиган.
gaspetmek зордук менен тартып алыш/ээ болуш.
gastrit, -ti мед. гастрит.
gastroloji мед. гастрология. gastroskop,-pu мед. гастроскоп. gastroskopi мед. гастроскопия.
gavot, -tu гавот (француз эски элдик музыкасы/бийи).
gâvur 1.каапыр, мусулман эмес (хрис-
тиан). 2.ыймансыз, динсиз. 3.өтм. таш боор, кайрымсыз, өжөр. ~ etmek (бир нерсени) талаага чачып
ийиш, орунсуз/бекер каржаш/ жок кылыш. ~ eziyeti билип туруп убара болуш/азап тартыш. ~ icadı
батыштан келген техникага кара- та жек көрүмчү ат. ~ inadı таш- тан катуу өжөрлүк, көшөкөрлүк.
~a kızıp oruç yemek/bozmak битке өчөшүп көйнөгүн отко салыш (сөзм. с. капырга өчөшүп, орозо-
сун бузуу). ~ olmak 1)христиан
болуш. 2)талаага чачылыш, бекер- ден бекер жок болуш. ~ ölüsü gibi ооз. оор жана эби-сыны жок, чогоол.
рымсыз, ымаласыз.
gâvurluk,-ğu 1.каапырлык, христиан- дык. 2.ыймансыздык, динсиздик.
3.таш боордук, мээримсиздик, кайрымсыздык, ымаласыздык. ~ etmek/-u tutmak каапырлыгы кар-
моо, кежирленүү, ымалага келбөө.
gaybubet,-ti 1. ук. көзү жоктук, алиби.
~inde көзү жогунда. 2.кайып
болуу, жоголуп кетүү.
gayda гайда (музыкалык аспап).
gaye 1.максат, умтулуш, мүдөө. ~siyle
максаты менен, аркалап. ~ edin- mek максат кылыш. ~sinde olmak максат көздөмө, тилек кылуу, ар-
тынан тºшºº. ~ye ulaşmak мүдөөсүнө жетиш. ne ~ ile? кандай максат менен? 2.ооз. аягы, соœу.
1931 senesi ~sine kadar 1931- жылдын аягына чейин. 3.мат. акыркы чек, эœ четки маани. ~i
hayal идеал.
gayesiz максатсыз, мүдөөсүз, маа- нисиз. ~ hayat максатсыз жашоо,
курулай күн өткөрүү.
gayet,-ti өтө, абдан, аябай, эœ. ~ elverişli
şartlar өтө жагымдуу шарттар.
gayret,-ti 1.кайрат, аракет, чымырка- ныш, белсениш, жан үрөш. ~le кайраттанып, чымырканып, жа-
нын үрөп. 2.(мекенди, элди, ыйык нерселерди) коруу сезими, жан аябастык/жан кечтилик, берил-
гендик. ~i İslamiye Ислам үчүн жан аябастык. 3.чыдам, сабыр, тырышкандык, өжөрлүк. ~ almak
кайрат алыш, шердениш, кубатта- ныш. ~ dayıya düştü (бир нерсени) жөндөмдүү бирөөгө берүү зарыл-
дыгы. ~ine dokunmak намысына
gazeteci
тийүү. ~ten düşmek кайраты кал- боо, кайратынан тайыш. ~ etmek кайрат кылыш, чымырканыш, чыдаш. ~ et! чымыркан! чыда! ~ etmeden күч жумшабай, жеœил- желпи, оœой-олтоœ. ~e gelmek кайраттаныш, шердениш, (бир нерсеге) бел байлаш, белсениш. ~e getirmek кайраттандыруу, шер- дентүү, күч берүү, кыймылдатуу, аракеттендирүү, белсентүү. ~ gös- termek кайрат көргөзүү, аракет- тенүү, белсенүү, бел байлоо. ~ harcamak/sarfetmek чымырка- ныш, жанын ºрөш, кºч жумшаш. bütün ~ini sarfetmek бүтүн күчүн жумшоо/сарптоо, жан аябай аракеттенүү. ~ vermek кайрат/ кубат бериш, шердентиш.
gayretkeş 1.кайраттуу, кайратман, кайраткер. 2.жактоочу, тарабын
туткан, күйөрман.
gayretli 1.кайраттуу, чыдамдуу, күчтүү.
2.аракетчил, жаны тынбаган.
gayretsiz кайратсыз, жүүнү бош, мокок, демилгесиз, аракетсиз, кош көœүл, чечкинсиз.
gayrı мындан ары, кийин, эми. ~ o işi bana bırak! мындан аркы ишти мага кой! bende takat kalmadı ~
мындан ары менде такат/чыдам калбады.
gayri 1.башка, бөлөк, калган. doğrusu
bu, ~ yalan чыны ушу, калганы жалган. 2.(арапча сын аточтор- дун башына келип, «болбогон»,
«эмес», «каршы», «-сыз» мааниле- рин кошот). ~ ahlâkî адеп-ахлакка каршы. ~ ihtiyarî ыктыярсыз. ~
iradî эрксиз. ~ malûm белгисиз, билинбеген. ~ meşru 1)адат-салтка айкыры/каршы. 2)никесиз. ~
Müslim мусулман эмес. ~ resmî расмий эмес. ~ safî аралаш, кошмо (так эмес).~ şuurî өзү билбестен/
сезбестен. ~ tabiî 1)табиятка
каршы, табигый эмес. 2)адаттан тышкары.
gaz I 1.марли. 2.тюль. ~ bezi бинт.
gaz II 1.физ. газ. ~ balonu газ балону. ~ cinsinden (olan) газ түрүндө. ~
geçirmez газ өткөрбөс. ~ ışınları газ нурлары. ~ silahı газ куралдары. 2.керосин. 3. жел (ашказан, ичеги-
деги). 4.чырак. ~a basmak 1)авто газга басыш. 2)арго качып жого- луш, тыз коюш. ~ bombası газ бом-
басы. ~ çıkarmak жел чыгарыш, оосуруш. ~ lâmbası керосин лампа.
~ maskesi газдан сактанчу маска. ~
ocağı керосинка. ~ pedalı газ педалы. ~ yağı керосин. ~ yağı lâmbası керосин чырак.
gaz III керосин.
gaza дин казат, газават, дин үчүн жүргүзүлгөн согуш, (динсиздерге
каршы) ыйык согуш. ~ etmek
казатка чыгыш.
gazal, -li газель, жейрен. ~ gözleri чоœ/
сулуу көздөр, бото көз.
gazap, -bı ачуу, жин, каар, кыжыр. ~a gelmek ачуусу келиш, жиндениш,
каарданыш. ~ına uğramak (бирөө-
нүн) каарына калыш.
gazel, -li 1)ад. казал (лирикалык ыр
түрү). 2)муз. саз коштоосунда аткарылган соло ыр. ~ okumak 1)казал окуу. 2)насаат айтуу.
3)жомок айтуу.
gazete 1.газета. 2.газета редакциясы.
~ye abone olmak газетага жазы-
лыш. ~ bayii газета киоскасы, газета сатылган жер. ~ çıkarmak газета чыгаруу. ~ dağıtıcısı/müvez-
zii газета сатуучу. ~ ilânı газета кулактандыруусу. ~ muhabiri газе- та кабарчысы. ~ toplatmak чыккан
газетаны жыйнатып алыш.
gazeteci 1.газета ээси, газета чыгарган киши. 2.журналист, кабарчы.
3.газета саткан киши.
geciktirmek
gazetecilik 1.газета иши. 2.журналис- тика, кабарчылык. 3.газета сатуу- чулук.
gazhane газ заводу/депосу.
gazi 1.дин гази/казы, дин үчүн күрөш- көн, динсиздерди жеœген. 2.Гази
(өзгөчө эрдиктери үчүн өкмөт тарабынан айрым кишилерге, шаарларга берилген наам). Gazi
Mustafa Kemal Гази Мустафа Кемал. 3. тар. гази (алтын ты- йын). 4.согуш ардагери. ~ olmak
согуштан аман кайтуу.
gazilik, -ğı газилик (наам).
gazino 1.казино, түнкү клуб. 2.чоœ
кафе, пивокана.
gazinocu казино ээси/иштеткен киши.
gazlamak 1.газ менен ууландыруу.
2.химиялык чабуул коюу. 3.(машинанын) газын арттыруу. 4.арго качып жоголуу. gazla! кет!
жогол!
gazlanmak 1.газга уулануу. 2.газга айлануу.
gazlı 1.газдуу. 2.керосиндүү. 3.керосин менен иштеген. ~ bez ооз. марли.
gazoz газдуу суу (шишеде).
gazölçer газометр, газөлчөр.
gebe кош бойлуу, боюнда бар, бооз.
~ bırakmak боюна болтуруу,
боозутуу. ~ kalmak боюнда болуп калуу.
gebelik, -ği кош бойлуулук. ~i önleyici
бойго болтурбоочу. ~ testi кош бойлуулук тести.
gebermek орой өлүш, жаны чыгыш.
gebertmek орой өлтүрүү, жайлап салуу.
gece 1.түн. 2.кеч, кечкурун. 3.түнкүсүн.
~ uyumalı gündüz çalışmalı түнкү-
сүн укташ, күндүз иштеш керек. 4.кече, салтанат. 5.кечкисин ки- йилген (кийим). ~ bekçisi түнкү
күзөтчү. ~ gösterisi түнкү көрсөтүү (оюн, фильм ж. б. ). ~ gündüz күнү-түнү. ~ gündüz demeden
күнү-түнү дебей. ~yi gündüze
katmak күндүр-түндүр иштөө. ~ hayatı түнкү жашоо. ~ işçiliği түн- күсүн жасалган уурулук. ~ kalmak түнөп калуу. ~ körlüğü түн караœгысы ~ kulübü түнкү клуб. ~ kuşu 1)зоол. жарганат. 2)түн жамынган (киши). ~ lâmbası түнкү чырак. ~ maçı түнкү матч. ~ vakti 1)түндөсү. 2)кечкисин. ~ yarısı түн ортосу. ~ yatısı түнкү конок. ~ yatısına gitmek жатып конок болуу. ~ yatısına kalmak калып/ түнөп калуу.
geceki,-ni кечки, түнкү. dün ~ oturumda
кечээ кечки отурумда.
gecekondu 1.уруксатсыз арыдан-бери
курулган үй. 2.өтм. эптеп-септеп жасалган, чүргөй салган (нерсе). ~ gibi шашылыш жасалган.
gecelemek 1.түнөө, конуу, жатып калуу.
2.түнү бою уктабай/ кирпик какпай чыгыш. 3.түн кириш, кеч
кириш.
geceleri 1.түнкүсүн. 2.түн сайын, ар түнү.
geceleyin түнкүсүн, түнү менен, түн катып/жамынып.
geceli : ~ gündüzlü 1.күндүр-түндүр, ар
качан, дайыма. 2.тынымсыз, ара- лыксыз, тынбай,үзбөй.
gecelik,-ği 1.түнкү/кечки. ~ kıyafet кеч-
ки кийим. 2.пижама. 3.бир түндүк, бир түнгө жараган. ~i otuz dolar бир түнгө отуз доллар.
gecesefası,-nı бот. мирабилис (түн- күсүн гүл ачкан эки чанактуу өсүмдүк; Mirabilis jalapa).
gecikme кечикме, кечигиш. tren on dakikalık ~ ile geldi поезд он мүнөт кечикме менен келди.
gecikmek кечигиш, кеч калыш. gecikmeksizin кечикпестен. gecikmeli кечиккен, кечиктирилген.
geciktirmek кечиктирилиш, кеч калты-
geçirmek
рыш.
geç 1.кеч (болжонгон убакыттан). ~ kalmak кеч калыш. 2.кеч, кечки
убак. ~ saatte кеч убакта. en ~ эœ кеч. oldukça ~ аябай кеч. ~ olsun da güç olmasın кеч болсо да тынч
болсун.
geçe өткөндө (саат белгилеш үчүн). saat onu beş ~ ондон беш мүнөт өткөн-
дө.
geçen 1.өткөн. evimizin önünden ~ yol
үйүбүздүн алдынан өткөн жол.
2.өткөн, мурунку, былтыркы. ~ ay 1)өткөн ай. 2)өткөн айда. ~ bay- ram өткөн майрам. ~ yıl былтыр.
geçende, geçenlerde өткөндө, жакында.
geçer 1.өтүмдүү (товар). ~ mal 1)өтүм-
дүү товар. 2)баалуу буюм. 2.жак-
шы айлантылган, айланууда бол- гон (акча). ~ akçe 1)айланууда болгон (акча). 2)өтүмдүү, издел-
ген, таœсык буюм.
geçerli 1.колдонумдагы, жарактуу, бү- гүнкү күндөгү, күчүндө болгон. ~
sayılmak күчүндө деп эсептелген (мис. шайлоо). ~ olmak күчүндө/ айланууда болуш. 2.өтм. жакты-
рылган, таœсык, өтүмдүү.
geçerlik, geçerlilik,-ği 1.талап, суроо, пайда. 2.курс, айлануу (акча
үчүн). ~ten kaldırmak айлануудан алып таштоо. 3.мыйзамдуулук, күч, аракет. bu kanunun ~i bir yıl
бул мыйзамдын күчү бир жыл- дык.
geçersiz 1.өтүмсүз, талап/суроо жок
(буюм). 2.айлануудан алып таш- талган (акча). 3.күчүн жоготкон (мыйзам, токтом ж. б. ).
geçici 1.убактылуу, туруксуз. ~ hükü- met убактылуу өкмөт. ~ madde убактылуу (коюлган) статья (мис.
мыйзамга). 2.жугуштуу. ~ olarak
убактылуу, убактысынча.
geçilmemek мол, толтура, толо. sokakta
arabalardan geçilmiyor көчөдө
машине толтура (сөзм. с. көчөдө машинеден өтүүгө мүмкүн эмес).
сакташ. 2.(бирөө менен) ынтымак, келишүү. ~ derdi күнүмдүк оокат- тын дарты. ~ düzeyi жашоо шар-
ты/деœгээли. ~ sıkıntısı/zorluğu жашоо кыйынчылыгы. ~ yolu жашоо булагы, оокат тапкан жер.
aralarında ~ yok арасында ынтымак жок.
geçimli мүнөзү жумшак, ырашкер,
элпек, тил алчаак.
geçimsiz мүнөзү катуу, бейжай, чатак, кыялы начар, чыр.
geçimsizlik,-ği ынтымаксыздык, ыркы/ жылдызы келишпөө, түшүнүш- пөө, чатак, чыр. karı-koca ~i эрди-
катындын чыр-чатагы.
geçindirmek оокатын өткөртүү, жашоосун камсыз кылуу, багуу,
жан сактатуу.
geçinmek 1.оокат кылыш, жан сакташ, жашоосун/күнүн өткөрүш, нан
таап жеш. balıkçılıkla ~ балык- чылык менен күн өткөрүү. еme- ğiyle ~ эмгеги/ маœдай тери менен
оокат кылыш. 2.(бирөө менен) жашаш, ынтымакташыш, жылды- зы келишиш. komşu memleketler
ile iyi ~ коœшу мамлекеттер менен жакшы жашоо. 3.(бирөөнүн эсеби- нен) жан сакташ. arkasından/sırtın-
dan ~ аркасы менен жан сактоо. 4.өзүн … сыяктуу көргөзүү/…деп эсептөө. âlim/bilgin ~ (өзүн) оку-
муштуу деп эсептемек/ катары көргөзмөк. 5.ооз. өлүш. geçinip gitmek жашап кетиш.
geçirgen физ. өткөргүч. yarı ~ жарым өткөргүч.
geçirgenlik,-ğı 1.физ. өткөргүчтүк.
2.астр. жарык өткөргүчтүк.
geçirmek 1.өткөрүү (астынан, үстү- нөн, арасынан, жанынан ж. б. ).
arabayı köprüden ~ арабаны
geçmek
көпүрөдөн өткөрүү. 2.ташуу, орун которуу. eşyayı öbür odaya ~ буюмдарды башка бөлмөгө ташуу. 3.каттоо, жазуу. yazıyı dosyaya ~ жазууну досьёго каттоо. 4.өткө- рүү, тагуу, тизүү, каптоо, салуу. pencereye cam ~ терезеге айнек тагуу. yorgana kılıf ~ жуурканга шейшеп каптоо. 5.узатуу. arka- daşımı ~ için gittim жолдошумду узатуу үчүн бардым. 6.(убакыт) өткөрүү. yazı yaylada geçirdim жайды жайлоодо өткөрдүм. 7.киймек, илмек. sırtına bir pembe bluz geçirmişti үстүнө бир гүлгүн кофта кийип алган. 8.(бир аракет- ти) көп кишиге карата колдонуу. kılıçtan ~ кыдырата кылычтап өлтүрүү. 9.баштан өткөрүү. hasta- lık ~ ноокастоо. 10.текшерүү, сы- ноо. muayeneden ~ доктордун кароосунан өткөрүү. 11.жугузуу. gribi bana geçirdi мага грипп жугузду. 12.жолго коюу, ишке ашыруу. hayata ~ турмушка ашы- руу. 13.ээлеп алуу. zimmete ~ өз менчигине өткөрүп алуу. 14.токтотуу, басуу. diş ağrısını ~ тиш оорусун басуу. susuzluğu ~ суусунду кандыруу. 15.тиштөө, батыруу. dişini etine ~ тиштеп алуу. 16.татаал этиштердин тутумунда күчөтүү маанисинде колдонулат. kırıp ~ 1)жок кылуу, ойрон кылуу. 2)талкалоо, кырып жок кылуу, сындыруу. bütün cam- ları kırdı geçirdi бүтүн айнектер- дин бырын-чырынын чыгарды.
geçirmez өткөрбөс. ışık ~ жарык өткөрбөс. su ~ суу өткөрбөс.
geçirmezlik өткөрбөстүк.
geçiş 1.кечиш, өтүш, жүрүш, парад.
askerlerin ~i çok güzeldi аскерлер- дин жүрүшү сонун болду. 2.өт- көөл. ~ dönemi өткөөл мезгил.
3.муз. тондон тонго өтүш. 4.сүрөт
эки түстү бириктирген ортодогу түс. 5.линг. сүйлөө органдарынын бир абалдан экинчисине өтүшү. ~ üstünlüğü жан куткарган машине- лердин (тез жардам, өрт өчүр- гүч, милиция ж. б. ) өтүш артык- чылыгы.
geçişsiz грам. өтпөс (этиш).
geçiştirmek 1.токтолбоо, алаксытуу, сөздү башкага буруу. meseleyi sü- kutla geçiştiriyor маселеден унчук-
пай коюп кутулат. 2.аз зыян/чы- гаша менен кутулуп кетүү.
geçit, -di 1.кечүү, өткөөл (сууда). 2.бел,
ашуу (тоодо). dağ ~i бел, ашуу. 3.салтанаттуу жүрүш, парад. ~ alayı парад, процессия. ~ töreni
парад, демонстрация. ~ vermek
өтүүгө ыœгайлуу жери болуу.
geçkin 1…. жаштан ашкан, өтүп калган.
altmışını ~di алтымыштан ашып калган. 2.улгайган, картайган. ~ bir kadıncağız улгайган аял.
3.(жашылча-жемиштер үчүн) өтө бышып, эзилип кеткен. ~ bir karpuz өтө бышып кеткен дарбыз.
geçme 1.кечме, өтмө, өтүш. ~ parası өтүш акысы. ileri ~ басып өтүш. 2.(башка бир абалга) айланма,
өтмө. buhar hâline ~ бууга айлан- ма. 3.илиштирме, илме (эки нерсе- ни бири-бирине). 4.жылдырма,
бүктөмө, ташыма. ~ çerçeve жыл- дырма алкак.
geçmek 1.өтүү (бир жерден бир жерге).
odaya ~ бөлмөгө өтүү. 2.бир учу- нан кирип, экинчи учунан чыгуу. tünelden ~ туннелден өтүү. 3.ба-
шынан өткөрүү. dayaktan ~ таяк жемек. muayeneden ~ доктор ка- роосунан өтүү. 4.таштоо, кечºº,
баш тартуу, тºœºлºº. kârdan geçtim, bari sermayeyi kurtarsam пайдадан кечтим, эч болбосо
капиталды куткарсам болду эле.
gedik
5.болуп өтүш. çocukluğumun geçtiği yer балалыгым өткөн жер. 6.убактысы өтүү. benden geçti, artık böyle işlere girişemem менден өтºп кетти, эми мындай иштерге кирише албайм. 7.жугуу (оору). hastalık hepimize geçti оору баары- бызга жукту. 8.укумдан тукумга калмак. bu titizlik ona babasından geçmiş бул бүйрөлүк ага атасынан калыптыр. 9.орун которуш. siz şu koltuğa geçin сиз бул креслого өтүœүз. 10.бир сыноодон өтºш, тажрыйба алыш. şimdiki artistlerin çoğu oradan geçtiler азыркы ар- тисттердин көбү ал жерден өтүштү. 11. терс таасири тийиш. başına güneş geçmiş башына күн өтүп кетиптир. 12.колуна алыш, ээ болуш. iktidara ~ бийликти алыш. 13.артка таштоо, ашуу, басып өтүү. çocuğun boyu babasını geçti баланын бою атасынан ашты. 14.өтүп кетмек, тарамак. öfkesi tez geçer ачуусу бат тарайт. 15.ашып түшүү, бешбетер болуу. bu hareket saygısızlığı da geçti бул жорук сыйлабастыктан да ашып тºштº. 16.аттап өтүү, токтотуу (бир сөздү
/маселени). o meseleyi geçelim ал маселени жөн коёлу. 17.(убакыт)
өтүш, артка калыш. saat onu geçtiğinde eve geldiler саат ондон
өткөндө үйгө келишти. 18.(бир музыканы) үйрөнүү. bu şarkıyı kimden geçtiniz? бул ырды кимден
үйрөндүœүз? 19.(бир кабарды) билдирүү. telgraf ~ телеграмма жиберүү. 20.өчүү. ocak sönmüş,
koru bile geçmişti от өчүптүр, ал түгүл кору/табы да өчүптүр. 21.жазылып калуу. tarihe ~ тарых-
ка жазылып калуу, тарыхта калуу. 22.жазылуу, жарыялануу. kısa ha- ber geçildi кыскача кабар жарыя-
ланды. 23.айланууда/колдонумда
/жарактуу болуш, өтүш. bu para artık geçmiyor бул акча азыр жарабайт. 24. класстан класска көчүү. çocuk bu yıl sınıfını geçti бала быйыл класстан көчтү. 25. бузулуп/ өтө бышып кетиш (жашылча-жемиштер үчүн). bu karpuz geçmiş бул дарбыз өтө бышып/бузулуп кетиптир. 26. кутулуп кетүү. görmedim dedi geçti көрбөдүм деп кутулуп кетти.
beni sana geçmişler мени сага ушактап барышыптыр. 28. сөзү өтүү, айтканын угуу. benim sözüm
ona geçer менин сөзүм ага өтөт.
alay ~ шылдыœ/келеке кылуу.
geçmiş 1.өткөн заман, илгерки/ мурун-
ку учур. 2.басып/ашып өткөн. 3.бузула баштаган, убагы өтүп кеткен (жашылча-жемиш). 4.өт-
көн, өмүр баян. onun ~i kimi ilgilendirir анын өмүр баянына ким кызыксын. 5.(биринин) өткөн
укум-тукуму. yedi göbek geçmiş
жети ата өткөн. 6.грам. өткөн чак.
~ zaman өткөн чак. 7.арго эски
чатак/чыр/өч. Ali ile bir geçmişin mi var? Али менен эски чатагыœ барбы? ~ ola/olsun тилек 1)арты
кайырлуу болсун, айыгып кети- œиз (катуу сыркоологон бирөөгө айтылат). 2.(бир оор сыноодон
өткөн кишиге айтылат). ~ olsuna gitmek оорулуу же аза күткөн бирөөнº көрүүгө барыш.
geda эск. 1.кедей. 2.тилемчи, кайырчы.
gedik,-ği 1.кетик, жарык, кемтик, сы- нык. duvar ~i дубалдын кетиги.
2.ашуу, бел (тоодо). 3.өтм. кы- йынчылык, оордук. ~ten kurtul- mak кыйынчылыктан чыгыш.
5.эск. араа тиштүү. 6.аск. жарып өтүүдө душмандын чегинде ачыл- ган жер. 7.артыкчылык, укук,
жеœилдик. 8.ооз. күбөлүк, патент.
gelirli
9.тар. күзөтчү (гаремде). ~ açıl- mak кемчиликтин бети ачылуу. ~ açmak аск. душман чегин жарып өтүү. ~ kapamak тешик бүтөө. ~ kapmak бир кирешелүү иш табуу.
~leri tıkamak кыйынчылыктардын алдын алуу. Tunus ~i арго
майлуу/пайдалуу жер.
gedikli I 1.кетиктүү, жарыгы/ сыныгы
бар. 2.араа тиштүү. 3.кемчили,
өксүгү, бузугу бар.
gedikli II 1.кадрдагы, мөөнөтүн ашкан
(кенже составдагы офицерлер). ~ çavuş унтер-офицер. ~ er ардагер. 2.туруктуу, тынымсыз. ~ müşte-
riler туруктуу кардарлар. 3.ты-
рышчаак, талбаган, тажабаган. en
~ ziyaretçiler талбаган зыяратчы-
лар. 4.карт, машыккан, каныккан. 5.тар. (гаремде) кайтаруучу. 6.ар- го көчпөй калган окуучу. 7.кадр-
дагы кенже офицер.
gedilmek кетилүү (мис. бычактын мизи).
gedman ооз. кетмен.
gedmek ооз. кетиш, кетик пайда кы- лыш.
geğirmek кекириш, кекирик чыгарыш.
geğirti кекирик.
gelecek,-ği 1.алдыдагы, эмдиги, кийин-
ки. ~ ay эмдиги ай/айда. ~ yıl эмдиги жылы. ~ durakta ineceğim эмдиги аялдамада түшөм. 2.грам.
келер (чак). ~ zaman келер чак. 3.келечек, болочок. ~ini düşünmek келечегин ойлоо.
gelen 1.келген. ~ kişi келген киши.
2.физ. түшкөн, чагылган (нур). 3.келечектеги, эмдиги. ~ yıl эм-
диги жылы. ~ geçen өткөн-кеткен.
~ giden келген-кеткен (коноктор).
~ gideni aratır/ ~ gidene rahmet
okutur мак. эскинин кадырын жаœы билдирет.
gelenek, -ği салт, үрп-адат. ~e göre салт-
ка ылайык. ~ hâline gelmek салтка
айлануу.
geleneksel салттуу, салтка айланган.
gelgeç 1.убактылуу, туруктуу эмес.
2.тийди-качты, чыдамы жок.
gelgelelim бирок, ошого карабастан,
анткен менен.
gelgit, -ti 1.бекерге келмей-кетмей. bu
~ten bıktım artık бул келмей-кет-
мейден тажадым. 2. деœ. (суунун)
кириши, тартылышы.
gelin 1.келин (турмушка чыгып аткан
же жаœы чыккан). 2.(бирөөнүн) уулунун, инилеринин аялы. ~ alayı келин көчү (процессия). ~
etmek кыз бериш. ~ gitmek келин болуп барыш. (kendi kendine) ~ güvey olmak (бир ишке) алдын-ала
эле сүйүнүп алыш. ~ olmak келин болуш. ~ teli келиндердин башына тагылган алтын/күмүш зым.
Bulgurlu’ya ~ mi gidecek? шылд. Булгурлуга келин болуп кетеби? (сайма, түймө менен көп илээшкен
кыздарга айтылат). Ebussuut efendinin ~i gibi эскиче кийинген/ жүргөн кыз-келин үчүн айтылат
(сөзм. с. Абусейит эфендинин келининен бетер).
gelincik,-ği келинчек гүлү (Papaver
rhoeas).
gelinlik,-ği 1.келиндик (абал). 2.келин кийими. 3.келин көйнөгү жасала
турган кездеме. 4.келин болууга жараган кыз. 5.келин үчүн даяр- далган (нерселер). ~ etmek/ tutmak
(кайындарынын алдында) жоолук салынып жүрүү (белгилүү мөөнөт- кө).
gelir киреше, пайда. сал. irat, varidat. ~ bütçesi киреше бюджети. ~ defteri киреше дептери/китеби. ~ gider
defteri киреше-чыгаша дептери/ китеби. ~ vergisi киреше салыгы.
gelirli 1.кирешелүү, бардар (киши).
2.кирешелүү, берекелүү (үй, иш).
gelmek
gelişat, -tı өнүгүш, жºрºш.
gelişigüzel эптеп-септеп, шаша-буша, арыдан-бери, ой келди. ~ seçilmek
эптеп эле шайланып калыш. ~ yapılmak арыдан-бери жасала калыш. 2.туш келгендей/келди. aç
kitabı, ~ bir sayfadan oku ач китепти, туш келген беттен оку.
gelişkin өнүккөн. ~ endüstri ve tarım
өнүккөн индустрия жана дыйкан- чылык.
gelişme 1.өсүш, өнүгүш, жогорулаш, ар-
тыш, прогресс. ~ çağı өнүгүш за- маны. ~yi frenlemek өсүшкө бөгөт болуу. 2.бой жетиш, өсүш (балдар
үчүн). ~ çağında olan çocuklar бой жетип бараткан балдар. aklı ve bedeni ~ акыл-эс, бой-турпаты
өнүгүш. 3.кеœейиш, жайылыш. 4.жакшырыш.
geliştirmek өнүктүрүү, өстүрүү, жого-
рулатуу, арттыруу, жакшыртуу.
gelişmek 1.өнүгүү, өсүү, калыптануу, бышып-жетилүү. 2.өсүү, жайы-
луу, кеœейүү. сал. inkişaf etmek. gelişmemiş өнүкпөгөн, өспөгөн, артта
калган.
gelişmiş өнүккөн, өскөн, алдыœкы. ~ sanayi ülkeleri өнөр жайы өнүккөн өлкөлөр.
gelivermek (капыстан, күтүүсүздөн, бат эле) келе калыш, келе коюш.
gelme 1.келме, жетме. 2.физ. түшмө
(мис. нур). 3.тектен чыккан. zen- gin bir aileden ~ бай үй-бүлөдөн чыккан.
gelmek 1.келиш. at ile ~ атчан/аттуу ке- лүү. boşuna ~ бекер келүү. misafir- liğe ~ конокко келүү. 2.барыш, же-
тиш. İzmir’e gelince seni ararım
Измирге барганда сага чалам. 3.туш келүү, тийүү. kurşun ayağına geldi ок бутуна тийди. 4.жетиш. derslerin sonuna geldik сабактын аягына чыктык. 5.келип жетүү, сакталып туруу. eski çağlardan bir çok anıt günümüze kadar gelmiştir эски замандан бир топ эстелик бүгүнкү күнгө чейин келип жетти. 6.пайда болуу, туулуу. dünyaya ~ дүйнөгө келүү, туулуу. 7.белгилүү убакытка жа- кындаш. vakit öğleye geliyordu күн түшкө жакындап калган. 8…. чейин болуш/жетиш. boyu omuza geliyordu бою ийинге жетчү. 9.тийиш, чыгыш. ondan kimseye kötülük gelmez анын эч кимге жамандыгы тийбейт. 10.ээрчиш, артынан келиш. çocuklar arkadan geliyordu балдар аркадан келе жаткан. 11.бир жерден бир жерге алып баруу. kahve Brezilya’dan geliyor кофе Бразилиядан алынып келинет. 12.жалгануу. Türkçede ekler kelimenin sonuna gelir түркчөдө мүчөлөр сөздүн аягына келет. 13. … -дан келүү. güzellik güzel kelimesinden gelir сулуулук сулуу деген сөздөн келет. 14.теманы өзгөртүш. şimdi asıl konumuza gelelim эми чыныгы темабызга өтөлү. 15.чыдаш, сабыр кылыш, көтөрүш. birazcık üzülme- ye gelmiyor, hemen hastalanır кичине эле кайгырганды көтөрө албайт, дароо ооруп калат. şakaya gelir тамашаны жакшы көтөрөт. 16.ишениш, көзү жетиш, кабыл алыш. dediğime geldiniz mi? айтканыма ишендиœизби? 17.се- зилүү, көрүнүү. buranın havası sıcak geldi бул жердин абасы ысык келди. 18. баага туруш. bu bardakların tanesi bir liraya geldi бул чөйчөктөрдүн ар бири бир
gelmek
~ уйкусу келүү. 29. туруктуулук этиштерин түзүүгө катышат. alışageldiğimiz bir anlatımı vardı көнүмүш болгон тºшºндºрººсº бар эле. 30. -mazlıktan мүчөсү ме- нен бирге этиштерге «-бамыш болуу» маанисин берет. görmez- likten ~ көрбөмүш болуу. işitmez- likten ~ укпамыш болуу. 31. ба- рыш жөндөмөсүндөгү этиштер менен татаал этиш жасайт. meydana ~ пайда болуу. akla ~ эске келүү. 32.жакындык, туугандык даражасын көргөзөт. o bana hısım geliyor ал менин тууганым болот. 33.тиет, бөлүнөт. her birine yüzer lira geliyor ар бирине жүз лирадан тиет. 34. башынан/акылынан ж.б. чыкмак. bu teşebbüs ondan gelmiş-
tir бул демилге ошонун акылынан чыкса керек. sanatçının gücü işin- den gelir өнөрпоз күчтү ишинен алат. 35.бир сезимге кабылыш. bana bir korku geldi мага бир кор- куу (сезими) келди. ona bir merak geldi анда бир кызыгуу туулду. 36.белгилүү бир натыйжа/таасир бериш. ona iyi geldi ага жакшы болду. tuhaf ~ жаман таасир берүү. 37.келип калыш, башталып ке- тиш. geldi çattı келип калды/кал- баспы. kara günler geldi çattı кара күндөр башталып кетти. geldi mi келсе эле болду. bahar geldi mi … жаз келсе болду … 38.салмакта болуш. ben o zaman kırk dokuz kilo geliyordum мен ал кезде кырк то- гуз кило элем. 39.-acağı/ -ası фор- малары менен келип каалоо бил- дирет. ağlayacağım geldi ыйлагым келди. bağırasım geldi бакыргым келди. güleceğı/gülesi ~ күлкүсү келºº. 40.арго тигилиш, тиктеш, караш. güzele gel güzele сулууну кара сулууну. gel(in), gelsin кел, жүрү, бол. gel biraz gezelim кел, бир аз басалы. bir gelsin! келип көрсºн! gel de … кантип … gel de kızma! кантип ачууœ келбейт! gelip geçen өткөн-кеткен. gel gele- lim а бирок, анткен менен. gelmiş geçmiş өткөн-кеткен. gelsin … gelsin/gitsin … . … эле болсо болду. gelsin çaylar, gitsin kahveler, hiç çalıştığı yok чайлар, кофелер ичирип койсо эле болду, иштеги- си жок. gelip gitmek келип-кетип (туруш). gel gün/zaman, git gün/za- man күн өткөн сайын. gel keyfim gel ой, жыргал! (катуу ырахатка батканда айтылат). gel demesi kolay, git demesi güç мак. кел де- мек бар, кет демек жок. gel denilen yere gitmeye ar eyleme, gelme denilen yere gidip yerini dar eyleme
genelleşmek
мак. чакырган жерден калба, чакырылбаган жерге басып барба.
gelmemezlik,-ği келбей коймок/коюш.
~ etme келбей койбо.
geliomerte астр. гелиометр.
gem жүгөн. ~ almak (ат) үйрөтүлмөк,
башына жүгөн каттырмак. ~ almaz 1)азоо, чалпоо (ат). 2.өтм. өжөр, кежир, кырс, терсаяк (киши). ~i
azıya almak 1) (ат) башын ала качмак. 2.өтм. тил албас, терсаяк болуп чыкмак (мис. бала). ~ini
kısmak 1)тизгинди тартмак. 2)өтм. (бирөөнүн) тизгинин тар- туу, тартипке салуу. ~ takmak/
vurmak 1)ооздуктоо, жүгөндөө (атты). 2)өтм. (бирөөнү) теске салуу.
gemi кеме. ~ demiri якорь. ~ direği ке- менин мачтасы, тиреги. ~ dümeni кеменин рулу. ~ karaya oturmak
кеменин тайыз жерге сайылып, туруп калышы. ~ komutanı кеме капитаны. ~ mürettabatı кеме
экипажы. uzay ~si космос кемеси. yolcu ~ si жүргүнчү кемеси. yük ~ si жүк кемеси. ~si şapa oturmak
иши оœунан чыкпаш/оœ кетпеш.
~sini kurtaran kaptan кемесин кут- карган капитан (кыйын абалдан
чыгып кеткендерге карата айты- лат). ~sini yürütmek эч нерсеге карабай ишин жүргүзүш. Kara-
deniz’de gemilerin mi battı? эмне мынча капалуусуœ/ойлуусуœ?
gemici 1.кемечи, деœизчи. 2.кеме ээси.
gemlemek 1.(атка) жүгөн тагыш. 2.өтм. (бирөөнү) ооздукташ, теске/ тартипке салыш.
gen I 1.кеœ. 2.берекелүү, мол. 3.дыœ. ~ toprak дыœ жер.
gen II биол. ген.
gen III каптал, жак. üçgen үч бурчтук.
dörtgen төрт бурчтук.
gencecik жапжаш.
genç 1.жаш (киши, мал, өсүмдүк). ~
ağaç жаш дарак. ~ evliler жаœы үйлөнгөндөр. ~ kız бойго жеткен кыз. 2.жаш жигит, жигит, улан.
чагында/кезинде.
gençleşmek 1.жашарыш, жаш көрүнүш.
2.жаш мүчөлөр менен толукта-
лыш (мис. бир уюм).
gençleştirmek 1.(бирөөнү) жашартыш.
2.(бир уюмду, курулушту) жаш
мүчөлөр менен толукташ.
gençlik,-ği 1.жаштык (жаш курак).
2.жаштык (жаш болуш). 3.жаштар.
Türk ~i түрк жаштары. ~in yetiş- tirilmesi жаштардын тарбияланы- шы. ~ine doyamamak/doymamak
жаштыгына тойбой кетиш (жаш өлгөн бирөө үчүн айтылат).
gene 1.кайрадан, дагы бир жолу жа-
œыдан, кайта. ~ görüşürüz! кайра- дан көрºшкөнчө! ~ ben geldim мен кайра эле келдим. 2.ошентсе да,
антсе да. ~ de ihtiyatlı ol! ошентсе да этият бол! 3.баары бир, ошого карабастан. ~ bildiğini okuyacak ал
баары бир өз билгенин кылат. 4.дагы жакшы …, эч болбосо … bizden beş lira almışlar ~ iyi дагы
жакшы, бизден беш эле лира алышыптыр.
genel 1.жалпы. ~ seçim жалпы шайлоо.
~ tarih жалпы тарых. 2.башкы негизги, генералдык. ~ müdür генералдык директор. ~ sekreter
жооптуу секретарь. ~ ev к. genelev.
~ kadın денесин саткан аял, сойку.
~ olarak жалпысынан, көбүнчө.
genelev сойкулар үйү, кенен ºй,
жалапкана.
genelge жобо.
genelkurmay аск. генералдык штаб. genelleme жалпылама. сал. tamim. genellemek жалпылаш.
genelleşmek жалпыга мүнөздүү болуш,
gerçeküstü
элге тарап кетиш.
genelleştirmek жалпылаштырыш.
genellik,-ği жалпылык. сал. umumîlik.
genellikle жалпысынан, көбүнчө, жал- пы алганда, адатта.
general, -li аск. генерал.
genetik,-ği биол. 1.генетика. 2.генетика-
лык, тукум куучулук.
geniş (ар түрдүү мааниде) кеœ, кеœири,
жазы. ~ bilgili кеœири маалымат- туу. ~ bir meydan кеœ майдан. ~ elbise кеœ көйнөк. ~ kenarlı şapka
кыры жазы шапка. ~ perde жазы парда. 2.чексиз, мелмилдеген, көз жетпеген. ~ istepler мелмилдеген
мейкиндик-тер. ~ topraklar көз кайкыган талаалар. 3.кеœири масштабдуу, жалпы. ~ anlamlı кеœ
мааанидеги. ~ toplantı жалпы чогулуш. 4.өтм. кеœ пейил бейка- пар, ноюбаган, камаарабаган. ~
adam кеœ пейил киши. ~ açı кеœ бурч. ~ bir nefes almak санаасы тынуу. ~ fikirli кеœ ойлогон. ~
gönüllü/kalpli кеœ пейилдүү. ~ ölçüde жалпы өлчөмдө. ~ tutmak жалпы алмак, кеœири түшүнмөк. ~
yürekli салмактуу, жайбаракат. ~ zaman туруктуу чак (аракеттин ар дайым болуп турганын
көргөзгөн этиштин чагы).
genişlemek 1.кеœейүү, чоœоюу. 2.тароо,
жайылуу. yangın genişledi өрт
жайылды.
genişletmek 1.кеœейтүү, чоœойтуу. 2.жа-
йылтуу, таратуу.
genişlik,-ği 1.кеœирилик, кеœдик. 2.ке- нендик. boru ~i түтүктүн кеœдиги. 3.кулач, амплитуда. 4.өтм. көлөм,
кучак. bütün ~i ile кеңири куча- гына алган. 5.мейкиндик. 6.мол- дук, берекет. ~ içinde yaşamak
берекет ичинде жашоо.
geniz,-nzi мурун көœдөйү, каœылжаар.
~e kaçmak мурдуна качыш. ~den
konuşmak мурдунан (солоп)
сүйлөш. ~i tıkanmak мурду бүтүш.
gensoru интерпелляция, чоœ сурак
(Тºркия Парламентинде премьер- министрге же министрлердин би- рине карата жүргүзүлгөн сурак).
geofizik, -ği геофизика.
geofizikçi геофизик.
geometri геометрия. çözümlemeli ~ ана-
литикалык геометрия. diferansiyel
~ дифференциалдык геометрия.
geometrik геометриялык. ~ çizimler
1)геометриялык нерселер. 2)катуу нерселер.
gepgenç, gepegenç 1.жапжаш. 2.жаш
чакта. ~ öldü жаш чагында өлдү.
gerçek, -ği 1.чыныгы, накта, туура. ~ hayat чыныгы жашоо/турмуш.
2.жасалма эмес, табигый. ~ elmas табигый алмаз. 3.туура, чыныгы, ишенимдүү. ~ dışı чыныгы эмес,
чындыкка жатпаган/коошпогон. ~ hikâye ойдон чыгарылбаган, чы- ныгы аœгеме. 4.чын, акыйкат. ~i
saklamak чындыкты жашыруу. 5.чындык, факт. ~ler фактылар.
~leri olduğu gibi görmek чындыкты
болгонун болгондой көрүш.
gerçekçi 1.чынчыл, туура жүргөн/сүй-
лөгөн. 2.реалист. 3.реалисттик.
gerçekçilik, -ği ад. , санат реализм.
2.тууралык, чынчылдык, акый- каттуулук.
gerçekleşmek 1.ишке ашыш, аткары- лыш, орундалыш. 2.чын чыгыш, чынга айланыш.
gerçekleşmek 1.ишке ашырыш, атка- рыш, орундатыш. 2. чын чыгарыш, чынга айлантыш.
gerçeklik,-ği чындык, тууралык, акый- каттык.
gerçekten чынында, чындап, чын эле.
gerçeküstü чындыкка жатпаган, ук- муштуу, өзгөчө, сыйкырдуу. ~ durum өзгөчө абал, чындыкка
коошпогон окуя.
gerginlik
gerçeküstücü 1.сюрреалист. 2.сюрреа-
листтик.
gerçi чынында, чындыгында, акыйкат-
та. ~ ben de oradaydım ama görme- dim чынында мен деле ошол жер- де болчумун, бирок көрбөдүм.
gerdan 1.моюн. 2.(семиз кишилерде) кош ээк, богок. 3.моюн эт (мал этинде). ~ kırmak 1)таазим кы-
луу, урмат менен баш ийүү. 2) (ба- шын кылтыңдатып) тийишүү, ойсоктоо. 3)башын алчактатып
басуу (ат). ~ süpürgesi арго мурут. gerdanlık, -ğı мончок, шуру, колье. gerdek,-ği жаœы үйлөнгөндөр биринчи
түнүн өткөргөн үй/бөлмө. ~ gecesi биринчи/нике түнү. ~e girmek күйөө-кыздын алгачкы түнүн
бирге өткөрүшү.
gereç 1.зат, материал. ateşe dayanıklı ~
отко чыдамдуу зат. yapı ~leri
курулуш материалдары. 2.курал,
аспап, жарак, жабдык.
gereğince 1.ылайык, жараша, көрө.
kongrenin kararları ~ конгресстин чечимдерине ылайык. tüzük ~ уставга жараша. 2.керек болгон-
дой, ойдогудай, талапка ылайык. toprak ~ işlenmiyordu топурак ойдогудай иштетилчү эмес.
gerek,-ği 1.керек, зарыл. ~se керек болсо. bana iyi bir yardımcı ~ мага бир жакшы жардамчы керек. ~
değil керек эмес, кереги жок. 2.зарылдык, муктаждык. ~inde керек болгондо. ~ yokken кереги
жок туруп. bunun bize ~i yok мунун бизге кереги жок. 3.-sa gerek … -ca керек. korksa ~ корксо
керек. olsa ~ болсо керек. olmasa ~ болбосо керек. ~i düşünülmek кереги ойлонуштурулуу. ~inden
fazla керегинен көп. ~i gibi
ойдогудай. ~i yok кереги жок.
gerekçe 1.керектүү себеп/мотив/
аргумент. 2.лог. , мат. жыйын-
тык, тыянак.
керектүү көрүш. ~ tedbirler керек-
түү чаралар. 2.керек, зарыл. bunun için bir dernek kurmak ~ бул үчүн бир коом куруш керек.
gereklik керектүүлүк, зарылдык. ~ kipi грам. керектүүлүк/зарылдык ыœ- гайы.
gerekmek керектеш, керек көрүш, за- рыл деп эсептеш. gerekse керек/ зарыл болсо. gerektikçe керек/за-
рыл болгондо. gerektiği gibi керек- тиргендей, талап кылынгандай.
gereksemek керек/зарыл деп эсептеш,
муктаж/керек болуш, зарылды- гын сезиш.
gereksinim, gereksinme ыктыяж, зарыл-
дык, талап. tanışmak ~ini duymak
таанышуу ыктыяжын туюу.
gereksinmek ыктыяжы болуш, керек/
зарылдык туюш.
gereksiz керексиз, пайдасыз, бекер, бош. ~ sözler керексиз сөздөр. ~
yere бекерден бекер.
gerektirmek керектүү/зарыл/муктаж кылуу, зарыктыруу, мажбурлоо.
gergedan зоол. носорог (Rhinoceros).
Afrika ~ı африка носорогу. (Diceros bicornis).
gergef кергич, алкак. ~ işlemek кергичке керип сайма саюу.
gergin 1.чыœалган, керилген. ~ tel ке-
рилген кыл. 2.(бет/жүз үчүн) тасырайган, бырышсыз. 3.өтм. араздашкан, касташкан, кек са-
нашкан, бузук (мамиле). arkada- şımla kocasının arası ~ жолдошу- мун күйөөсү менен мамилеси бу-
зук. 4.өтм. кыжалаттуу, ачуулуу.
gerginleşmek 1. чыœалмак, керилмек.
2.өтм. (мамилелер) курчумак,
араздашуу күч алмак. siyasî hava gerginleşti саясий абал курчуду.
gerginlik,-ği 1.чыœалыш, керилиш,
курчуш. 2.өтм. курчуш, оордош,
gerilimli
татаалданыш (мамилелер).
geri 1.арка, арт, сырт. durak evimizin ~ sinde аялдама үйүбүздүн аркасын-
да. 2.башкасы, калганы. gerçek budur, ~si masal чыны ушул, калганы жомок. 3.аягы, соœу. sen
~sini düşünme сен аягын ойлобой эле кой. 4.уландысы. yazının ~si yarın yayımlanacak макаланын
уландысы эртеœ жарыяланат. 5.өткөн/мурунку кез. artık ~de özleyeceğimiz hiçbir şey yok арка-
бызда эœсей турган эч нерсе жок. 6.(жаныбарлардын) арткы теши- ги. 7.тыл. ~ hastanesi тыл оорука-
насы. 8.кайра, артка. ~ kısım 1)ар-
ка тарап. 2)көчүк. 3)артка, кайра.
~ vites артка жүрүш (машинанын).
8.артта калган. ~ adam артта калган киши. ~ kafalı 1)эски көз караштагы (киши). 2)түшүнүксүз,
түркөй, караœгы (киши). ~ zekâlı кем акыл. ~ (ye) almak 1)кайра алуу (бир нерсени, сөздү). 2)жоюу,
айнуу (мис. заказдан). 3)чыгарып кетүү (аскерди, колду). 4)кайра- дан ээлеп алыш, колго алыш. ~ye
almak артка жылдырыш (бир нерсенин мөөнөтүн). ~ basmak кетенчиктөө. ~den аркадан, арты-
нан. ~de bırakmak артта калтыруу, басып өтүү. ~ çekilmek 1)артка кетиш, качыш. 2)өтм. (чыгып
кетиш). ~ çekmek 1)артка/кайра тартыш, алып чыгып кетиш (мис. аскерди). ~ çevirmek 1)кайра
жөнөтүү, албай коюу. yüzüğü ~ çevirmek шакекти албай коюш. 2)кабыл албоо, макул болбоо
(мис. бир сунушту). 3)чегинди- рүү (душманды). ~ye doğru артка карай. ~ dönmek кайра кайтуу. ~
durmamak (бир иштен) баш тартпоо, качпоо. ~ gelmek кайра келүү. ~ ~ gitmek 1)артка чегинүү,
артка бериш (автомобилди). 2)
артка кетүү, начарлоо. ~ gönder- mek кайра жиберүү. ~ hizmet аск. тыл кызматтары. ~ istemek кайра алыш, кайра сурап алыш. ~ kalan 1)калгандары, башкалары. 2)артта калган. ~de kalmak артта калмак.
~ kalmış артта калган. ~ planda
арткы планда. ~ tepme (мылтык ж. б. ) кайра тебүү. ~ vermek кайра бериш, кайтарып бериш.
~den ~ye жашыруун, тымызын, алыстан. ~sin ~ye 1)кайра, артка. 2)кайрадан, кайта. ~ye yürümek
ук. кайра каралмак.
gerici 1.реакциячыл, реакционист.
2.реакциячыл (кыймыл, агым,
өкмөт ж. б. ).
gericilik,-ği 1.реакционизм, реакция- чылдык. 2.реакция, реакциячыл
агымдар/кыймылдар.
gerileme артта калма/калуучулук, ре- гресс, деградация.
gerilemek 1.артта калмак. 2.артка че- гинмек, артка карай жылмак, кетенчиктемек. 3.начарлоо, өспөө,
артка кетүү, регресс. 4.басаœдамак (мис. оору). hastalık geriledi оору басаœдады. 5.түшүш, арзандаш
(баалар).
gerili керилген, чыœалган, тартылган.
direklere ~ teller тирөөчтөргө
тартылган зымдар.
gerilik,-ği артта калуучулук, артка кетиш, сенектик. teknik ~ техни-
калык артта калуучулук. zekâ ~ i
акыл-эстин өспөй калышы.
gerilim 1.физ. чыœалуу, вольтаж. 2.ке-
рилиш, чыйрактык. 3.өтм. басым, абалдын курчтугу. 4.психол. се- зимдердин карама-каршылыгы.
5.линг. үн түйүнүнºн чыœ абалга келиши.
gerilimli 1.чыœалган, керилген, чыйрак
(жип, зым ж. б. ). 2.чыœалуусу
gevşeklik
жогору (электр тогу).
gerillâ партизан. ~ harbi/savaşı парти- зандык согуш.
gerilmek 1.керилүү, тартылуу. 2.чыœда- луу, түйүлүү. kasları gerildi бул- чуœдары түйүлдү. 3.ачуусу/жини
келиш. 4.курчуш, оордош, күчөш (карама-каршы мамилелер). gerile gerile керилип-чоюлуп, каадала-
нып (басыш).
gerinmek 1.керилиш, чоюлуш. yatakta uzun-uzun gerindi, esnedi жатакта
кечке керилди, эстеди. 2.өтм. жа- ны жыргаш, ыракаттаныш. gerine gerine керилип чоюлуп. gerine
gerine uyanıyor керилип-чоюлуп ойгонот.
gerisingeri, gerisingeriye 1.артка чеги-
ниш,кетенчиктеш. 2. кайта, кайра.
~ çekilmek кайра кайтыш, артка чегиниш, кетенчиктеш.
germek 1.кериш, тартыш, чоюш (жип- ти, зымды ж. б. ). yayı ~ жааны кериш. 2.(бутту, колду) чоюш.
3.кыжаалат болуш, ачууланыш.
gerzek арго кем акылдык.
getirmek 1.алып келиш. bir araya ~ жо-
луктуруу, баш коштуруу, чогул- туу. geri ~ кайра алып келүү/ба- руу. 2.(натыйжа, жыйынтык)
алып келиш, пайда кылыш. az gelir ~ аз киреше алып келиш. kâr
~ пайда алып келиш. 3.(бир чекке)
жеткириш (бир абалга) алып барыш, айландырыш. çöl hâline ~ чөлгө айландырыш. sonuna ~
аягына чыгарыш. 4.дайындаш, коюш (бир кызматка). bakanlığa ~ министирликке дайындаш. 5.же-
тиш. baharı getirdik жазга жеттик. 6.мисал/өрнөк/ далил келтириш. kanıt ~ далил келтирүү. tanık ~
күбө катары көргөзүш. 7.айрым зат атоочтор менен туруктуу сөз айкаштарын жасайт : ateh ~
алжыш, акылынан айныш. kanaat
~ түшүнүккө/пикирге барыш. me- rak ~ кызыгуу туудуруш. 8.барыш жөндөмөсүндөгү зат атоочтор менен туруктуу сөз айкаштарын түзөт. akla ~ 1)эске түшүрүш. 2)эскертиш. aklını başına ~ теске салуу, эсин жыюу. dile ~ айтыш, оюн билдириш. dünyaya ~ көз жарыш, төрөш. meydana ~ пайда кылыш. pişmanlık ~ өкүнүч туудуруш.
getto гетто.
gevelemek 1.кепшөө, чайноо. 2.өтм.
ачык, так сүйлөбөө, ток этер жерин айтпоо. ne söyleyeceksen söyle, gevelemeyi bırak ойду-тоону
сүйлөбөй, айтарыœды айт.
geveze 1.сүйлөөк, маœыз. 2.ачык ооз, сыр жашыра албаган. çok ~dir, ona
sır söylenmez өтө ачык ооз, ага сыр айтууга болбойт.
gevezelik,-ği 1.сүйлөөктүк, маœыздык.
2.оозу ачыктык, сыр жашыра ал- бастык. ~ etmek маœыздык кылуу, көп сүйлөө.
geviş кепшеме. ~ getirmek кепшөө.
gevrek 1.морт, кылдырак, бат сынган.
bazı taşlar çok ~ olur айрым
таштар морт болот. 2.назик. ~ ses
назик үн. 3.чөрек (нан) түрү.
gevşek,-ği 1.көпшөк, борпоœ, начар, ал-
сыз, бош, жумшак. eti ~ эти (дене- си) көпшөк. 2.салаœдаган, бош, салбыраган. ~ gerdanlı богогу
салаœдаган. ~ gerilmiş tel бош тар- тылган жип. 3.алсыз, начар, жººнº бош, чыœ эмес, аракетсиз. ~ disip-
lin бош тартип. 4.өтм. кайдигер, көнүлсүз, жүр нары. ~ davranış кайдигер мамиле. ~ ağızlı ачык
ооз, сыр сактай албаган. ~ vurgu
грам. ачык басым.
gevşeklik 1.көпшөктүк, борпоœдук.
2.алсыздык, жүүнү боштук, начар-
gezmek
дык. 3.кайдигерлик.
gevşemek 1.көпшөк тартуу, борпоœдо- шуу, жумшоо, бошоо. vidaları gev-
şemiş болттору бошоп кетиптир. çamaşır ipi gevşedi кир жайган жип бошоп калды. 2.начарлоо, кү-
чүн жоготуу, басаœдоо. düşman darbeleri bir az gevşedi душман чабуулу бир аз басаœдады. havalar
gevşedi суук бир аз азайды. 3.кайдигер/көœүлсүз болуу, көœүл чөгүү, апатия. 4.көшүлүү, магды-
роо. banyodan sonra vücut gevşer мончодон кийин денең магды- райт. 5.арго көœүлү/көзү түшүү,
сүйүп калуу.
gevşetici 1.жан жыргаткан, көшүлткөн, магдыраткан. 2.мед. жоошутуучу,
тынч/сеп алдыруучу (дары).
gevşetmek 1.бошотуу, жумшатуу (жип-
ти, болтту ж. б. ). 2.өтм. бошоœ-
дотуу, жумшатуу (бийликти, тар- типти ж. б. ). 3.көшүлтүү, магды- ратуу.
geyik,-ği 1.зоол. кийик, бугу (Cervus elaphus). ~ boynuzu бугунун мү- йүзү. 2. арго көзүнө чөп салынган
эркек. ~ dikeni бот. ак тикен. ~ etine girmek (кыз үчүн) бойго жетүү. ~ otu бот. кийик оту. ~ler
kırkımında төөнүн куйругу жерге тийгенде (эч качан ишке ашпай турган нерселер үчүн айтылат).
geyşa 1.ырчы, бийчи жапон аял.
2.конок тосмок үчүн таалим алган жапон аял.
gez I 1.кертик, оюк. 2. (от алган курал- дарда) кароол оюкчасы. ~e almak мээлөө. ~ deliği амбразура. namlu
~i (мылтыктын, тапанчанын ж. б- нын) кароол кертиги.
gez II жер өлчөөдө колдонулган тү-
йүндүү жип. ~e vurmak түздөө, оœдоо, түзөлтүү.
gezdirmek 1.кездирүү, жер көргөзүү,
кыдыртуу. misafirlere şehri ~ ко-
нокторго шаарды кыдыртуу. 2.эшикке алып чыгуу, ойнотуп ке- лүү (мис. баланы, үй айбанда- рын). 3.сыйпалоо, тийгизүү. elimi omuzunda gezdirdim колум менен ийнин сылап өттүм. 4.куюу, кошуу. salataya yağ ~ салатка май куюу. göz ~ көз жүгүртүү/ чаптыруу.
арсар болуу, эки анжы болуу. 3.тойдон кийин кызды төркү- лөтүп барыш.
gezenek 1.балкон, терраса. 2.коридор. gezgin 1.кезгин, саякатчы. 2.турист. gezginlik кезгиндик, саякатчылык.
gezi I 1.кезүү, саякат, жолоочулук. ~ye çıkmak саякатка чыгуу. 2.серүүн- дөө/дем алыш үчүн чыгылган
жер.
gezi II 1.пахта менен жибектен аралаш токулган кездеме. 2.бул кездеме-
ден жасалган (буюм).
gezici 1.көчмө, кыдырма. ~ tiyatro
көчмө театр. 2.турист, саякатчы.
gezinmek 1.көœүл ачуу/ сайран куруу үчүн кыдырып кетиш. 2. (бир жерде) аркы-терки басып туруш.
3.муз. пассаж жасаш (мис макам- дан макамга өткөндө).
gezinti 1.сeрүүндөп чыгыш, басыш.
bütün mahale oraya ~ye çıkardı мааладагылардын баары ал жерде сейилдеп басышар эле. 3.чептин
ичиндеги тар жолдор. 4.ооз. ко- ридор. 5.ооз. балкон, софа.
6.муз. музыкалык аспапты күү-
лөө же дыœгыратып отуруу.
gezmek 1.кезүү, саякатка чыгуу.
2.серүүндөп басуу, жүрүш жасоо.
bugünkü hava gezecek hava değil бүгүн эшикте баса тургандай күн эмес. 3.басуу, бутуна туруу. hasta
yavaş-yavaş gezmeye başladı ноокас
gır
акырын-акырын баса баштады. 4.кийимчен жºрºº. şortla geziyor шорта менен жүрөт. 5.(күтүлбөгөн бир жерде) болуу, көзгө чалды- гуу. a-a, benim çantam burada ne geziyor! менин сумкам бул жерде кайдан жүрөт! 6.(жактырбоо ире- тинде) сенделиш, тентиш, сенди- реп жүрүш. başıboş ~ башы ооган жакта жүрүш. gezip dolaşmak 1)көœүл ачып жүрүш, ой келди убакыт өткөрүш. 2)жер кезиш. gezip tozmak 1)тентип, селсаяк бо- луп жүрүш. 2)көœүл ачып/шапар тээп күн өткөрүш.
gezmen саякатчы.
gıcık,-ğı 1.тамак кычышмасы. ~ı tutmak
тамагы кычышуу. 2.арго жинге
тийген, кыжыр кайнаткан (киши, абал). ~ almak /kapmak/ olmak) жини келиш, кыжыр кайнаш,
итатайы тутулуш. ~ etmek кыжыр кайнатыш, жинге тийиш. ~ tutmak тамак кычышмак.
gıcıklamak 1.(бир нерсенин) тамакты кычыштырышы. 2.өтм. күмөндөр кылыш, шек туудуруш. 3.өтм.
жыныстык арзуу ойготуш.
gıcır I 1.сагызга кошулган каучук зат.
2.арго жапжаœы. ~ı bükme 1)ша-
шылыш, чала-була. 2)аргасыз, мажбурлап. bu parayı senden ~ı bükme alırım бул акчаны сенден
зордоп болсо да алам.
gıcır II: ~ gıcır 1.кыйч-кыйч, кыйч-куйч
(эшик, өтүк ж. б. ). 2.шуудур-
шуудур (жаœы акча/кездеме чы- гарган үн), таптаза (мис. күзгү, айнек). ~ ~ etmek кыйч-куйч этүү.
gıcırdamak 1.кыйчылдоо (мис. эшик).
2.кычыроо (мис. тиш).
gıcırdatmak 1.кыйчылдатуу. 2.кычыра-
туу. çocuk uyurken dişlerini gıcır- dattı бала уктап атканда тиштерин кычыратты.
gıcırtı кыйчылдак. kapının ~sı эшиктин
кыйчылдагы.
maddeleri азык заттар. 2.өтм. булак. müzik ruhun ~sıdır музыка- көœүл азыгы.
gıdak, -ğı туур. с. кукулук.
gıdaklamak кукулуктоо (куштар).
gıdalı күчтүү, топуктуу, бeрeкелүү
(тамак).
gıdasız 1.күчсүз, топуксуз, берекесиз
(тамак). 2.тамак-ашсыз, ачка. ~
kalmak тамак-ашсыз калыш.
gıdı : сырд. c . ~ ~ 1.кыты-кыты (кы-
тыгылаганда айтылат. ). 2. сырд.
с. тү-тү-тү (тоокторду чакыр- ганда колдонулат).
gıdık I,-ğı (балдардын) ээгинин алды,
алкымы.
gıdık II,-ğı кытыгы.
gıdıklamak 1.кытыгылоо. 2.өтм. (би-
рөөлөрдүн) сезимдерин ойготуу/ дүрбөлөœ салуу, азгыруу.
gıdıklanmak 1.кытыгылануу. 2.өтм.
сезимдери ойгонуу.
gıgı (бөбөк тилинде) алкым, моюн.
gık : ~ı çıkmamak үнүн чыгарбоо, баа-
рына көнүү/чыдоо. ~ dedirtmemek (бирөөнүн) оозун ачтырбоо. ~ de- mek 1)каршы чыгуу, каяша айтуу.
2)жанына таш батуу, чыдамы түгөнүү.
gıldır: туур. с. ~ ~ кылдыр-кылдыр.
gına 1.эск. байлык, бардык, молдук.
2.тажаш, жадаш, жек көрүш. ~ gel- mek тажаш, көœүл калыш, таныш.
bu yemekten artık ~ geldi бул та- мактан көөнүм көк таштай калды. gıpta 1.суктаныш. ~yla bakmak сукта-
нуу менен караш. 2.ичи күйүш/ ичи тарыш. ~ etmek суктануу, тан берүү.
gır арго 1.сөз, кеп. 2.жалган, ойдон чы- гарылган (сөз). ~ atmak сүйлөп коюш, деп салыш. ~ geçmek жаа-
гын жаныш, оозу тынбаш. ~ ~ geç-
giderek
mek шылдыœ кылыш, мазакташ. ~ kaynatmak ишти таштап салып, ойду-тоону сүйлөп убакыт өткө- рүш.
gırgır 1.кыркыраган токтобогон үн.
2.кулактын кужурун алган коœу-
рук. 3.сүзгүчтүү идиш. 4.механи- калык щётка. 5.чоœ балык тору. 6.айтышуу, каяша айтуу.
gırgırlamak механикалык щётка менен шыпыруу.
gırla болушунча, аябай, укмуш (көп). ~
gitmek 1)узун убакытка созулуу. 2)өтө көп ысырап болуу, төгүлүп- чачылуу.
gırnata ооз. кларнет.
gırt туур. с. кырт.
gırtlak, -ğı 1.анат. кекиртек, көмөкөй.
2.өтм. тамак, кекиртек. ~ına bas- mak кокодон алуу, шаштысын ке- тирүү. ~ ~a atılmak/gelmek коколо-
шуу, кекиртектен алышуу, жака- лашуу, кызыл чеке болуу. ~ına düşkün тамаксоо. ~ına kadar ке-
киртегине чейин. ~ına kadar borçlu кекиртегине чейин карыз. ~ ından kesmek тамагынан артты-
руу/үнөмдөө. ~ına sarılmak коко- дон алуу, артынан калбоо. ~ını sıkmak 1)муунтуу. 2)жакасына
жабышуу.
gırtlaklamak коколоо, жакалоо, кекиртектен алуу.
gırtlaklaşmak коколошуу, жакалашуу, кекиртектен алышуу.
gırtlaksı грам. көмөкөйчүл (тыбыш).
gıt: ~ ~ gıdak кыкылыктоо (жумуртка баскан тоок чыгарган үн).
gışa чел, чел кабык. ~yı bekaret кыздык
(чели).
gıyaben 1.үстүртөн, көзү жокто. ~ hakkında karar verildi көзү жокто
өкүм чыгарылды. 2.көрбөстөн,
тааныбастан, сыртынан. kendisini
~ tanırım аны сыртынан билем.
gıyap,-bı жоктук, көзү жоктук. ~ında
көзү/өзү жокто, жонунан, сырты- нан. ~ınızda güzel şeyler söylendi сыртыœыздан көп жакшы сөздөр айтылды.
gibi 1.сыяктуу, сыœары, …-дай. arı ~
аарыдай, аары сыяктуу. 2.бетер, - гансып. sanki kıtlık olacakmış ~ yiyecek depo ediyorlar жут келе
тургансып тамак-аш топтоп аты- шат. 3.окшоштуруп, туурап, сыяк- туу, ... -чилеп. benim ~ yap мени
туурап /менчилеп жаса. 4.бойдон, тейден, замат. yemeği yediği ~ ortadan kayboldu тамакты жээр
замат ортодон жок болду. 5.(этиштер менен) ... –гандай болуу, ....-гансы. kapı çalınır ~ oldu
эшик кагылгандай болду, кагыл- гансыды. ~ler сыяктуулар, деген- дер. ~lerden 1) дегенсип. iyi ettin
gibilerden göz kırptı ырас кылдыœ дегенсип көз кысты. 2)деген, сы- яктуу, окшогон. vururum, keserim
gibilerden bir tehditler атып салам, союп саламга окшогон коркутуу- лар. ~ gelmek … -дай көрүнүү/
сезилүү. bana önce tanıdık ~ geldi башында мага тааныштай сезил- ди. ~ olmak … -дай болуу. bir ara
nefesi kesilmiş ~ oldu бир ара деми чыкпай калгандай болду. ~ yapmak/görünmek … -сып көрүнүү.
babası odaya girince ders çalışır ~ yaptı атасы бөлмөгө киргенде сабак окугансып калды.
giçişmek ооз. кычышуу.
gideğen геогр. көлдөн агып чыккан суу/канал.
gider 1.чыгым, зыян. 2.экон. чыгаша.
giderayak кетер аяк, ажыраш аяк, кетер алдында. ~ size uğradım кетер
алдында жолуга кетейин дедим.
giderek бара-бара, барган сайын, улам- дан улам, күндөн күнгө. ülkenin
durumu ~ düzelmeye başladı өлкө-
girişik
нүн абалы барган сайын оœоло баштады.
giderici жок кылуучу, жоюучу, тазалоо-
чу, кетирген. leke ~ madde так кетирген зат.
gidermek 1.жок кылыш, жоюш, кети-
риш. anarşiyi ~ анархияны жоюу. 2.кандырыш. susuzluğu ~ суусунду кандыруу. ihtiyaçları ~ ыктыяж-
дарды канааттандыруу.
gidi 1.ооз. шумпай, куйту, шүмшүк.
2.тамаша иретинде кекээрлөө:
seni ~ seni! сениби, шашпа! seni ~ yaramaz! сени элеби, тентек! 3.өкүнүү, шыпшынуу иретинде
колдонулган сырд. с. hey ~ günler hey! аттиœ, өткөн күндөр ай!
gidici 1.убактылуу, кеткени жаткан,
кыска мөөнөттүү. ~ bir müdür убактылуу коюлган директор. 2.өлүм алдындагы. ~ hasta өлүм
алдында жаткан ноокас.
gidimli лог. дискурсивдүү, тыянактуу.
gidiş 1.кетиш, барыш, жөнөш. ~ dönüş
барыш-келиш. son ~ 1)акыры ке- тиш. 2)өтм. өлүм. 2.жүрүш, темп, ылдамдык. bu ~le akşama ancak
varırız бул жүрүшүбүз менен ке- чинде араœ жетебиз. 3.өтм. мами- ле, аракет. ~ini beğenmemek мами-
лесин жактырбоо. 4.тар. расмий зыярат. ~ geliş (көчө) кыймылы, трафик. ~ o ~ ошол кеткен бойдон
келбеди.
gidişat,-tı 1.жагдай, окуялардын жүрү- шү, абал, кырдаал. ~ iyi değil
жагдай жакшы эмес. 2.мамиле, кылык-жорук. 3.жашоо өзгөчө- лүгү, турмуш.
gidon руль.
-gil ооз. 1.көптүк түрдºн -лар мүчөсү- нүн ордуна колдонулат. annemgile
gittik апамдарга бардык. 2.көптүк - лар мүчөсү менен бирге келгенде өсүмдүк жана айбандардын тукум
атын билдирет. kedigiller мышык
тукумундагылар.
ошентсе да, ошого карабастан.
Gine Гвинея.
Gineli гвинеялык.
ginekolog, -gu гинеколог.
ginekoloji гинекология.
girdap,-bı 1.геогр. айлампа, ийрим (суу-
нун) . ~a düşmek/kapılmak/yaka-
lanmak 1) айлампага түшүп кетүү. 2)өтм. башына балаа келүү. 2. өтм. балакет, балаа.
girdi ком. кириш. ~ çıktı / ~si çıktısı 1)ынак мамиле. 2) түзүлүш (ма- шиненин, аспаптын). 3)майда-
барат, аки-чүкү. bu işin ~ çıktısın fazla bilmiyorum бул иштин аки- чүкүсүн жакшы билбейм.
girdikat, -dı куюн, бороон-чапкын.
girgin шылуун, өткүр, тыœ. kurnaz ~ bir kadın айлакер шылуун аял.
girift,-ti 1.чатышкан, чиеленишкен, та- таал. 2.(эски сулуу жазуу өнөрүн- дө) жер калтырбай жыш тизип
жазыш. 3. эск. түрк музыкалык аспабы.
giriftar 1.кириптер. ~ olmak кириптер
болуш. 2.колго түшүш, кармалыш.
girilmek кирилиш. girilmez! кирүүгө болбойт!
girinti киринди (бир нерсенин ичке кирип турган бөлүгү).
girintili кириндилүү. ~ çıkıntılı булуœ-
буйткалуу, өœгүл-дөœгүл, өйдө- ылдый.
giriş 1.кириш. ~ parası кириш акысы. ~
serbesttir кириш ачык. 2.кириш жери, ооз. ~ çıkış кириш-чыгыш. ~ kapısı дарбаза. 3.кириш сөз (ки-
тептин, макаланын). 4.киришүү. dil bilimine ~ тил илимине кири- шүү. 5.муз. увертюра. 6.өтүү, ки-
рүү (окуу жайына). ~ imtihanı кирүү экзамени. ~ katı биринчи кабат.
girişik бири-биринин ичине кирген, ча-
gitmek
тышкан, чиеленген, түймөктөш- көн. ~ cümle багынычтуу татаал сүйлөм.
girişim 1.демилге, ишкердик. özel ~ менчик/жекече ишкердик. 2.физ. интерференция.
girişimci ишкер, демилгечи.
girişimcilik өз демилгелүүлүк.
girişken демилгечи, активдүү, жигер-
дүү.
girişmek 1.киришүү, баштоо, демилге көтөрүү. bir işe ~ бир ишке ки-
ришүү. 2.кийлигишүү. sen bu işe girişme сен бул ишке киришпе. 3.урушуу, мушташуу. birbirine ~
1)чачышып/түйдөктөшүп калыш (мис жүн, чач ж. б. ). 2)мушташа кетиш.
Girit Крит.
Giritli криттик.
girizgâh кириш сөз, кириш бөлүмү.
girmek 1.кирүү. bahçeye ~ бакчага ки- рүү. 2.батуу. elim bu eldivene gir- miyor колум бул мээлейге бат-
пайт. 3.кирүү (бир ишке), каты- шуу, кошулуу. aramıza girdi ал арабызга кирди. savaşa ~ согушка
кирүү. 4.(кол, ордо) каратуу, же- œүү. ordularımız İstanbul’a girdiler ордолорубуз Стамбулга кирди.
5.келүү (мис. бир жыл мезгили). yaz giriyor жай келди. 6.(жашка) толуу. yirmisine girdi жыйырма
жашка толду. 7.жугуу, ылаœдоо. koyunlara kelebek girdi койлорго көк мээ оорусу жукту. 8.(оору,
толгоо) башталуу. аyaklarına kramp girdi тарамышы түйүлүп калды. 9.(түскө) кирүү, боёлуу.
portakal rengine giriyordu кызыл сары түскө боёлуу. 10.мушташуу, жакалашуу. birbirine girdi бири-
бири менен жакалаша кетишти. 11.(барыш жөндөмө мүчөсүндөгү сөзгө кошулуп, туруктуу айкаш-
тар түзөт). borca ~ карызга ба-
туу. günaha ~ күнөөгө батуу. rüya- ya ~ түшкө кирүү. zarara ~ зыянга учуроо. girecek delik aramak кирерге тешик таппай калуу. girip çıkmak 1)кирип-чыгуу (аз мөөнөт үчүн). 2)(дайыма) кирип-чыгып/ барып туруу. girdisi çıktısı 1)жа- кын мамиле, байланыш. 2)(бир нерсенин) аки-чүкүсү, майда- чүйдөсү. 3)(бир иштин) кире- шеси-чыгашасы.
gişe 1.касса (почтада, станцияда, банкада ж. б. ), билет саткан жер (театрда, вокзалда).
gitar гитара.
gitarcı, gitarist,-ti гитарист.
gitgide бара-бара, барган сайын, күн
санап, күн өткөн сайын.
gitmek 1.баруу, кетүү, жөнөө. Ankara’- dan Konya’ya ~ Анкарадан Кония-
га жөнөө. 2.(бир жерден, бир иштен) чыгуу. bu işten gitti бул иштен чыкты/бошонду. 3.бүтүү,
аяктоо, баруу. bu işin sonu nereye gider? бул иштин аягы кайда барат? 4.жарашуу, ылайык болуу.
bu renk ona gitmedi бул түс ага жа- рашкан жок. 5.түгөнүү, каржы- лануу, калбоо, короо. bu kadar pa-
ra nereye gitti? мынча акча кайда кетти? 6.жиберилүү, жолдонуу. haber daha yeni gitti кабар жаœы
эле жиберилди. 7.жетүү, түтүү. bu kâğıt bıze bir ay gider бул кагаз бизге бир айга жетет. 8.өтүү, бүтүү
(мезгил үчүн) yaz gitti, kış geldi жай өттү, кыш келди. 9.жок болуу, колдон чыгуу. yorgan gitti, kavga
bitti мак. жууркан кетти, чатак бүттү. 10.өлүү. büyüklerimizin hep- si gitti аксакалдарыбыздын баары
өлдү. 11.окуу, окууга баруу. kaçın- cı sınıfa gidiyorsun? канчанчы класстасыœ? 12.кайрылуу, сыноо,
жасоого аргасыз болуу. devalüas-
gizleme
yona gitmek девальвация жасоого аргасыз болуу. 13.зыян тартуу, жоголуу. duvarın boyası gitti дубалдын сыры кетти. 14.(аспап, жабдык үчүн) иштөө. bu makina iyi gidiyor бул машина жакшы иштеп жатат. 15.болуу, жүрүү. işler nasıl gidiyor? иштер кандай жүрүп жатат? 16.сатылуу. karpuz iyi gider дарбыз жакшы сатылат. 17.(барыш жөндөмө мүчөсүндөгү сөз менен туруктуу сөз айкашын түзөт). hoşuma gider жактырам, сүйөм. tuhafıma gitti жипкирдим, кыжырым келди. 18.күйөөгө чы- гуу. kocaya ~ istiyor күйөөгө тий- гиси келип атат. 19.(чакчыл -ып мүчөсүн алган сөз менен туруктуу сөз айкашын түзөт). dalıp ~ ойго батып кетүү. gitsin! (буйрук сөз- дөрүнөн кийин) бүтсүн, жоголсун, жаны тынсын! imzanı atıver gitsin! колуœду коюп сал, өлүп кетсин!.... gitti 1) белгилүү өткөн чак этиш- теринен кийин келип, иштин кө- œүлдөгүдөй болбогонун билдирет. doktor gelinceye kadar adam öldü gitti доктор келгенче киши өлүп кетти. 2)белгилүү өткөн чак эти- шинен кийин келип аргасыздан жасалган ишти билдирет. madem bu kalem sana çok lâzımmış, verdim gitti бул калем сага ошончо эле керек болсо, бердимчи. 3)оœ кел- беди, колдон келбеди. anlatama- dım gitti түшүндүрүш колумдан келбеди. gidip gelmek барып ке- лүү, барып туруу. gitti de geldi өлүп тирилди. gitti gider өткөн өттү, болору болду.
gittikçe улам барган сайын, бара-бара, күндөн-күнгө.
giydirmek 1.кийгизүү, кийдирүү. 2.өтм. (бирөөнү) сөгүп-сагуу, жемелөө. 3.(бир нерсени) каптоо. kılıf ~
каптоо, кабын кийгизүү. giydirip
kuşatmak баштан аяк кийгизүү, үстүн жаœыртуу.
көнчөк.
giyim 1.кийим. ~ kuşam кийим-кечек.
2.кийиниш бычымы. 3.бир ирет
которулуп кийиле турган (мис. ич кийим). iki ~ çamaşırım kaldı эки которуп кие турган ич кийимим
калды. ~ evi тигилүү кийим дүкөнү, конфекцион.
giyimli кийимдүү, кийинген. ~ kuşamlı
таза/тыкан/жарашыктуу ки- йинген.
giyinik кийинген, кийимчен.
giyiniş кийиниш (бычымы).
giyinmek 1.кийинүү. giyinip kuşanmak
жасанып-түзөнүү. 2.(кийимди)
белгилүү жерден алыш же бел- гилүү тикмечиге тиктириш. hepsi de Altınyıldız’dan giyinirlerdi баа-
ры теœ Алтынйылдыздан кийи- нишчº. 3.өтм. катуу сөздөргө, же- мелөөгө үн чыгарбай туруп берүү.
giymek 1.кийүү. çizmesini giymiş өтүгүн кийиптир. 2.өтм. катуу сөгүштү/ жемени үн чыгарбай угуу. biri
ağzına geleni söyledi, öbürü ise güzelce giydi бирөө оозуна келгенди сүйлөдү, беркиси болсо,
унчукпай угуп турду.
giyotin гильотина (адамдардын башы кесилген дөœгөч). ~ pencere жыл-
дырма терезе.
giysi кийим.
giz 1.сыр. 2.жашыруун (сөз, пикир,
окуя ж. б. ).
gizem сыр, укмуш, керемет.
gizemli cырдуу, укмуштуу, кере-
меттүү.
gizil физ. жашыруун, сыры ачылбаган, потенциалдуу. ~ güç физ. потен-
циалдык күч.
gizleme 1.жашырма, сактама. 2.аск. жа- шырынма, көмүскөлөнмө, камуф-
ляж.
göbek
gizlemek 1.жашыруу, сактоо, көмүскө- лөө, көрсөтпөө. 2.сыр сактоо, айт- поо, билдирбөө. 3.камуфляж.
gizlenmek 1.жашынуу, корголоо, кө- рүнбөө. 2.(бирөөгө) айтылбоо, билдирилбөө, жашырын, сакта-
луу. durum ondan gizlendi жагдай ага айтылбады.
gizli 1.жашыруун, сыр болуп эсептел-
ген, көмүскө, легалсыз, ачыкка чыгарылбаган. ~ anlaşma жашы- руун макулдашуу. ~ cep көмүскө
чөптөк. ~ işsizlik билинбеген жу- мушсуздук. 2.аск. көздөн далдаа- ланган, түр өзгөрткөн. 3.жашы-
руун түрдө, сыр билгизбей, тымы- зын. benden ~ tatile gitmiş мага билгизбей эс алууга кетиптир. ~
celse/duruşma ук. жабык сот. ~ ~ жашыруун. ~den ~ye жеœ ичинен, эч кимге билдирбей, тымызын. ~
kapaklı 1)жашыруун, тымызын. bizim ~ kapaklı işimiz yok биздин бирөөлөрдөн сактаган ишибиз
жок. 2)каймана, сырдуу (сөз). ~ oturum жабык отурум. ~ oy жабык добуш. ~ polis жашыруун поли-
ция. ~ tutmak жашыруун сактоо. gizlice жашыруун, көмүскө, тымызын. gizlilik,-ği жашыруундук, сырдуулук,
тымызындык.
gladyatör тар. гладиатор.
glase 1.жумшак тери, булгаары. 2.лак-
талган, жалтыраган (буюм).
glasiye мөœгү.
glayöl гладиолус (гүл).
glikoz биохим. глюкоза. glikozit, -ti глюкозит. gliserin глицерин.
global глобалдуу, жалпы, жалпысы- нан, кеœири масштабдуу.
globülin биохим. глобулин.
glokom(a) мед. глаукома.
glokoni мин. глауконит.
glüten биол. 1.клей. 2.белок. ~ ekmeği
белоктон жасалган нан.
goblen гобелен.
gocunmak 1.теригүү, тырчуу, тынчы кетүү, кайпактоо. 2.кычышуу, дуулдоо (эт, тери).
gofret,-ti вафли.
gol,-lü спорт гол. ~ atmak гол атуу/ киргизүү. ~ yemek гол аттыруу
(дарбазасына).
golcü көп гол аткан оюнчу.
golf спорт гольф. ~ pantolon кончу
бүйрүлгөн кеœ шым. ~ sahası/alanı
гольф талаасы.
golfstrim гольфстрим (ысык суу
агымы).
gonca чанак, ачыла элек гүл.
gondol,-lü гондола, бир күрөктүү
кайык.
gondolcu гондольер.
gonk,-gu 1.муз. гонг. 2.спорт бокс раун-
дунун башталышын билдирген добулбас үнү.
gonokok, -ku мед. гонококк.
gonore мед. гонорея.
goril зоол. горилла.
gotik, -ki готика. ~ üslubunda bir saray
готика ыкмасы менен салынган сарай.
göbek,-ğı 1.киндик. ~ini bağlamak кин-
дигин байлоо. 2.карын, курсак. ~ bağlamak курсак байлоо. ~ini erit- mek курсагын жоготуу. 3.борбор,
чордон, так, ортосу. şehrin ~i шаардын борбору/киндиги. 4.(ай- рым жашылча-жемиштердин) ор-
тосу. 5.муун, ата. bunlar dört ~ten beri değirmencilik yaparlar булар төрт атасынан бери тегирменчи-
лик менен кесиптенишет. 6.оюу- луу нерселердин чок ортосундагы оюу. bu halının ~i çok zarif бул
килемдин киндик оюусу абдан сонун. 7.(жол кесилишинде) ай- лампа. 8. тех. машине дөœгөлөк-
төрүнүн ортосунда айланган чам-
göğüs
бар. 9.тегирмен ташынын ортосу.
~ adı балага киндиги кесилген кезде коюлган ат. ~ atmak 1)кур-
сак кыймылы менен бийленген бий. 2)өтм. чекеси жарылып сү- йүнүш, кубаныш. ~ bağı киндик
боо. ~ bağlamak/salıvermek курса- гы салаœдоо, курсак байлоо. ~i beraber kesilmiş киндиги туташ,
ажырагыс дос. ~ çalkamak/çalkala- mak курсагын кыймылдатуу. ~i çatlamak жан алакетке түшүү,
көрбөгөн азапты көрүү (бир ишти жасаш үчүн). ~i düşmek киндиги түшүү. ~ havası 1)киндик бийине
ылайыктуу музыка. 2)өтм. өтө көœүлдүү/ тамашалуу учур. ~i sokakta kesilmiş арго көчө таптар,
жел колтук (киши). ~ taşı (түрк мончосунда) ысытылган мармар таштар.
göbeklenmek 1.курсагы чоœоюу, семи- рүү (киши). 2.чоœоюу, карын бай- лоо (мис. капуста, салата ж. б. ).
göbekli 1.курсактуу, курсагы салаœда- ган (киши). 2.(капуста, салат үчүн) чоœ, курсактуу. 3.чок орто-
сунда оюусу бар (килем, шалча ж. б. ).
göce диал. 1.акталган буудай. 2.көжө.
göç,-çü 1.көч, журт которуш, миграция.
2.биол. мезгилдик жер которуу, жылуу жактарга учуп кетүү (куш-
тар), өрдөө (балыктар). 3.жүк, көч (буюм-тайым). 4.өлүм, каза. ~ etmek 1)журт которуу. 2)үйдөн
үйгө ташынуу. 3)мезгилдик орун которуу (куштар, балыктар).
göçebe 1.көчмөн. 2.селсаяк, тентимиш.
3.зоол. келгин (мезгилге жараша жер которгон айбандар).
göçebelik,-ği 1.көчмөндүк. 2.көчмө, кы-
дырып жүргөн.
göçer жаны жай албаган, аягы тын- баган, саякатты сүйгөн. ~ konar
көчүп жүргөн, көчмөн. ~ konar
aşiret көчмөн уруу.
Anadolu’ya göçerdi үй-бүлөсүн Анадолуга көчүрдү. 3.көчөтүн көчүрүш (өсүмдүктүн).
göçertmek кыйратуу, уратуу, жыгуу, чөктүрүү. bastığı yeri göçertiyor буту баскан жерин кыйратат.
göçme көчмө.
göçmek 1.көчүш, ташыныш (өлкөдөн өлкөгө, бир жерден башка жерге).
2.(айрым айбандар үчүн) мезгил- дик жер которуш. 3.кыйраш, жыгылыш, ураш, кулаш. duvar
göçtü дубал көчºп түштү. 4.өлүш, көзү өтүш. göçüp gitmek өлүп жок болуш.
göçmen 1.көчмөн. 2.келгин, көчмөн (жылуу өлкөлөргө жер которгон жаныбарлар).
göçük,-ğü 1.жер көчкү. 2.көчүп түш- көн, кулаган, ураган.
göçüm биол. таксис (протоплазманын
орун которушу).
göçürmek 1.көчүрүү. 2.кыйратуу, кула- туу. kar çatıyı göçürdü кар чатыр-
ды кыйратты. 3.ооз. түгөтүү, бүтүрүү. 4.көчүрүү, орун которуп отургузуу (өсүмдүктөрдү).
göden: ~ bağırsağı 1.мөөн, көтөн.
2.карын. 3.ашказан.
göğermek көгөрүү, жашылдануу (өсүм-
дүктөр). сал. gövermek .
göğerti 1.көгөртүү (жүздү, денени, уруп-согуу аркылуу). 2.көгала
(жºздөгº, денедеги).
göğüs, -ğsü 1.көкүрөк, көөдөн. 2.төш,
боор. 3.көөдөндө орун алган ор-
гандар. 4.эмчек. 5.көөдөн (музыка- лык аспаптардын). ~ bağır açık боору ачык, төшү өтө ачык
(көйнөк). ~ boşluğu анат. көкүрөк көœдөйү. ~ cerrahisi көөдөн орган- дары хирургиясы. ~ darlığı дем
кысылма. ~ geçirmek үшкүрүнүү.
gölge
~ünü gere gere 1)сыймык менен. 2)эр жүрөктүүлүк/тайманбастык менен. ~ germek 1)көкүрөгүн то- суу. 2)каршы чыгуу, каршы күрө- шүү. ~ ~e 1)бетме-бет, жүзмө-жүз. 2)жекеме жеке, колмо кол. ~ ~e çarpışmak бетме-бет салгылашуу. 3)араœдан зорго, эптеп, бар күчү менен. ~ ~e gelmek бетме-бет келүү, карп-курп алдынан чыгуу.
~ hastalıkları көкүрөк оорулары.
~ü kabarmak сыймыктануу, жү-
рөгү көөдөнүнө сыйбай чыгуу (сыймыктан). ~ kafesi анат. кө- күрөк көœдөйү. ~ kemiği көкүрөк
сөөгү. ~ tahtası 1)көкүрөк сөөгү. 2)муз. музыкалык аспаптардын көөдөнү.
göğüslemek 1.көкүрөк/көөдөн менен түртүү. kapıyı göğüsledi эшикти көкүрөгү менен түрттү. 2.өтм.
көкүрөгүн тосуу, каршы туруу, (бир нерседен) коргоо.
göğüslü 1.көөдөнү бар, көөдөндүү.
2.көөдөнү жазы, көкүрөгү кеœ. 3.эмчеги чоœ (аял).
göğüslük,-ğü 1.боркок, алжапкыч, фар-
тук. 2.көмөлдүрүк (ат жабдыгы). 3.эск. соот, чарайна.
gök,-ğü I 1.көк, асман. ~ gürlemek көк/
күн күркүрөө. 2.көк жүзү. ~ ada астр. галакси. ~te ararken yerde bulmak көктөн издегени жерден
табылуу. ~ bilimci астроном. ~ bilimi астрономия. ~ cismi астр. көк жүзү заттары. ~lere çıkarmak
жерге-сууга тийгизбей мактоо.
~(ler)e çıkmak 1)өтө бийиктерге чыгуу. 2)бити-битине батпоо, те-
рисине сыйбай сүйүнүү, төбөсү көккө жетүү. ~ delinmek өтм. ас- мандын түбү тешилүү/түшүү
(тынбай кºн жааганда айтылат).
~ evi планетарий. ~ kubbesi көк жүзү, асман. ~e merdivensiz çıkar
тентек, шок, бейбаш. ~ten (zem-
bille) inmek көктөн түшүү (бирөө капысынан чыга калганда айты- лат), өзүнөн өзү жаралуу.
быша элек (жемиш, жашылча). 3.арго өлөрчө мас.
gökçe 1.көккө/асманга байланыштуу.
2.көк түстүү. 3.сулуу, кооз, назик. 4.периште. ~ ağaç бот. көк тал (Salin coerulea). ~ yazın адабият.
gökçek сулуу, келишимдүү (киши).
gökçül 1.көгүлтүр, көгүш. 2.көк-
кө/асманга байланыштуу.
gökdelen көк тиреген (үй, имарат ж. б. ).
Gökhan астр. Уран.
gökkarga зоол. көк карга (Corvus frugileguz).
gökkır (ат түсү) көк, боз.
gökkuşağı, -nı көк желе, асан-үсөн.
gökkutbu, -nu астр. уюл.
gökkuzgun зоол. көк кузгун (Coracias
garrulus).
gökküresi,-ni астр. көк сферасы.
göksel көккө/асманга байланыштуу.
göktaşı,-nı 1.астр. көк ташы, метеорит.
2.мин. көк таш, бирюса.
Göktürkler көк түрктөр (түркчө адаби-
яттарда Алтай түрк элдеринин жалпы аты).
gökyüzü, -nü көк жүзү, асман.
göl көл. ~ ayağı көл аягы (көлдөн агып чыккан суу). ~ başı көл башы (көл- гө куйган суу). ~ bilimi лимноло-
гия. ~ olmak көл болуу, көлдөп кетүү.
gölalası,-nı көл форели (Salmo lacustris).
gölcük,-ğü көлчүк, көлмө.
gölet,-ti 1.ичине тери ашатылган таш көлмө. 2.көлчүк.
gölge 1.көлөкө. ağacın ~si дарактын көлөкөсү. 2.күн тийбеген жер/жак. dağın ~ tarafı тоонун көлөкө
(тескей) жагы. 3.караан, силуэт.
gömmek
pencereden dışarıya bir ~ çıktı терезеден тышка карай бир караан чыкты. 4.сүрөт көлөкө, коюу түс.
~ resim силуэт. 5.өтм. (бирөөнүн) көлөкөсү. 6.өтм. арка, тирек, кол- доочу. ~sine sığınmak көлөкөсүнө
корголоо. ~si altında көлөкөсү/ коргоосу алдында. ~ balığı зоол. кадимки хариус (Thymallus thy-
mallus). ~de bırakmak көлөкөсүндө калуу, көрүнбөй/ байкалбай калуу. ~ düşmek 1)көлөкө түшүү.
2)өтм. көœүл чөктүрүү, кыжалат кылуу. ~ düşürmek өтм. көлөкө түшүрүү, баасын/баркын кетирүү.
~ etmek 1)жарыкты тосуу, көлөкө болуу. 2)өтм. (бирөөгө) жолтоо болуу, бут тосуу. ~ gibi көлөкөдөй.
~ kabine саяс. көмүскө кабинет.
~de kalmak көлөкөдө калуу, көрүнбөө. ~sinden korkmak көлө-
көсүнөн коркуу. ~ olmak колдоо, арка чыгуу (бирөөгө). ~ oyunu парда аркасынан түшкөн көлөкө-
лөр аркылуу ойнолгон оюн. ~ tiyat- rosu көлөкөлөр оюну көрсөтүлгөн театр. ~ vurmak сүрөт көлөкө
түшүрºү.
gölgecil көлөкөдө өскөн, көлөкөнү сүй- гөн (өсүмдүктөр, жаныбарлар).
gölgelemek 1.көлөкөлөө, көлөкө түшү- рүү, жарыкты тосуу, күндөн кал- калоо. bu ağaç penceremizi gölgeli-
yor бул жыгач терезебизди көлө- көлөп турат. 2.өтм. (бирөөнºн атына) көлөкө түшүрүү, баркын
төмөндөтүү. 3.сүрөт көлөкө түшүрүү.
gölgelendirmek 1.көлөкө жасоо, көлөкө
алдына алуу. 2.өтм. чаташтыруу, бутташтыруу, бүдөмүктөнтүү. 3.ооз. көлөкөлөтүү.
gölgelenmek 1.көлөкөлөнүү, көлөкө тү- шүрүлүү. 2.көлөкөдө отуруу, көлөкөлөө.
gölgeli 1.көлөкөлүү. 2. өтм. ачык эмес,
бүдөмүк. ~ resim көлөмү көлөкө аркылуу берилген сүрөт. 3.полигр. бүдөмүк баскы.
gölle(n)mek көл токтоо, көлгө айлануу.
gölük, -ğü ооз. көлүк.
gömgök көпкөк.
gömlek,-ği 1.эркек көйнөгү. iç ~i ич /
түнкү көйнөк. yazlık ~ жайкы көйнөк. 2.аялдардын ич көйнөгү. 3.кап, кын, футляр, жапкыч,
орооч, калканч (ар түрдүү меха- низмдердин). 4.муун, насил. iki ~ yukarı dedesi эки муун мурунку
атасы. 5.даража, баскыч, кат, эсе. bu öğrenci öbüründen bir ~ daha bilgili бул окуучу беркисинен бир
сөөм/даража дагы билимдºº. rengi bir ~ daha koyu түсү бир кат дагы коюураак. 6.досьё кабы.
7.биол. сүт эмүүчүлөрдүн ичеги- лерин каптаган чел. ~i astarlanmak байымак. ~ değiştirmek 1)ич ки-
йим алмаштыруу. 2)(жылан үчүн) терисин чыгаруу. 3)өтм. ой, пикирин өзгөртүү. ~ değiştirir gibi
көйнөк алмаштыргансып (турук- суз). ~ eskitmek өтм. көйнөк эскиртүү/ жыртуу, өмүр сүрүү.
~ten geçirmek (бирөөнү) асырап/ багып алуу. ~i kalın бардар, бай, оокаттуу.
gömlekçi көйнөк тиккен же саткан киши.
gömleklik, -ği көйнөктүк (кездеме).
gömme 1.көмүш, коюш (өлүктү). 2.кө- мөч (нан). 3.күздүк/кыштык эгин. 4.көмүскө, көрүнбөгөн. ~ banyo
үстү жабык ванна. ~ dolap ду- балдын ичине орнотулган шкаф.
gömmek 1.көмүү, коюу (өлүктү). 2.кө-
мүү, айдоо (тукумду). 3.(бир нер- сенин ичине) орноштуруу, жай- гаштыруу, отургузуу. 4. жашыруу,
бекитүү, катуу. yüzünü onun omzu-
gönül
na gömdü жүзүн анын ийнине кат- ты. 5. өтм. башкалардын өлүмүн көрүү, көп жашоо.
gömü казына, кенч.
gömük көмүлгөн, көмүлүү калган.
gömüldürük, -ğu көмөлдүрүк.
gömülmek 1.көмүлүү. diri diri ~ тирүү- лөй көмүлүү. 2.үстү көмүлүү. 3.жашырылуу, катылуу. 4.өтм.
көмүлүү, батуу, чөмүлүү. borca ~ карызга батуу. sokaklar karanlığa gömüldü көчөлөр караœгылыкка
чөмүлдү. 5.кирип кетүү, чөгүү. gözleri çukuruna gömülmüş көздө- рү чүœүрөйүп ичке кирип
кетиптир.
gömültü аœчынын жашырынчу чуœ- куру.
gömülü 1.көмүлүү, көмүлгөн. 2.топурак менен үстү жабылган. 3.жашы- рылган, чөмүлгөн, сакталган.
4.өтм. баткан, чөккөн, көмүлгөн. ülke mateme ~ idi өлкө азага чөмүлүп турган.
gömüt,-tü көмүлгөн жер, мүрзө, кабыр.
gömütlük, -ğü көрүстөн, бейит.
gön көн (иштетилбеген тери).
göncü 1.тери сатар. 2.өтүкчү.
gönder 1.туу ашталган союл, флагшток.
2.кайыктарга, жел кемелерге
багыт берүүчү учтуу металл шыргый. 3.өгүз айдаган таяк.
gönderen жиберген киши (кат,
посылка ж. б. ).
gönderi 1.почта аркылуу жиберилген нерсе. 2.узатуу, коштошуу.
gönderme 1.жибериш, салыш, жөнө- түш (кат ж. б. ар кандай почта- ны). 2.шилтеме (жазууда). ~ yap-
mak шилтеп көргөзүү (жазууда).
göndermek 1.жиберүү, жөнөтүү, салып жиберүү. 2.(бир ишке) дайындап
жөнөтүү. 3. узатуу, коштошуу.
gönen 1.ным, суу. 2.эгин эгилчү топу- рактын сугарылышы. 3. нымдуу
(топурак).
gönenç береке, байлык ичинде кенен- чонон жашоо, жыргал, бакыт. yurtta istediğimiz ~i sağlamak için çok çalışmalıyız эл-журтка жыргал жашоо алып келиш үчүн көп иштешибиз керек.
gönenmek кенен-чонон жашаш,
бакубат/бейпил өмүр сүрүш.
gönül,-nlü 1.көœүл, көөн, сезим. 2.каа-
лоо, арзуу. okumaya ~ün var mı?
окууга көœүлүœ барбы? ~den чын көңүлдөн/жүрөктөн, ак ниеттен.
~ünce көœүлдөгүдөй, ойдогудай. ~
acısı сүйүүнүн азабы. ~ açıcı көœүл көтөрүүчү, эс алдыруучу, көœүл эргиткен. ~ü açık 1)көœүлү ачык,
жайдары. 2)ак ниет, ак көœүл, ичинде кири жок. ~ü açılmak кө- œүлү ачылыш, маанайы көтөрү-
лүш. ~ açmak көœүл ачыш, жыр- гаш. ~ü akmak (бирөөгө) көœүлү түшүү, катуу сүйүү, жактырып
калуу. ~üm ona akıyor ага көœүлүм түшүп калды. ~ü alçak 1)жөнөкөй, ак көңүл, сыпайы. 2)жоош, момун.
~ alçaklığı 1)жөнөкөйлүк, сыпайы- лык. 2)жооштук, момундук. ~ünü aldırmak (бирөөгө) көœүлү түшүп
калуу/сүйүп калуу. ~ünü almak (бирөөнүн) 1) көœүлүн алуу, жа- гынуу. 2) (бирөөнүн) таарынычын
жазуу, кечирим суроо, алдынан өтүү. ~ avсısı жүрөөнөк, аягы суюк, донжуан. ~ avlamak (бирөө-
лөрдүн) көœүлүн өзүнө тартмак, ичи-койнуна кирмек, көœүлүнө жакмак. ~ avutmak көœүл жоот-
котуш, убактылуу эрмектеш. ~ bağı сүйүү, ашыктык. ~ bağlamak сүйүп/ашык болуп калыш. ~
belâsı ашыктык дарты. ~ birliği көœүл бирдиги, өз ара сүйүшүү. ~ü bol март, жоомарт. ~ bolluğu
марттык, жоомарттык. ~ borcu
gönül
(бирөөнүн алдында) милдеткер- лик, карыздарлык. ~ budalası сү- йүүдөн жолу жок (киши), ~ bulan- dırmak 1)жипкиртүү, жийиркен- түү, көœүл айлантуу. 2)жин келтирүү, кыжырга тийүү. ~ü bulanmak 1)көœүлү айлануу, кус- кусу келүү. 2)шектенүү, кооптоо- нуу. ~ bulantısı 1)көœүл айлантма. 2)шек, кооп. ~ çekmek көœүлү түшүү/тартуу. ~ü çekmek кумар болуу, эœсөө. ~ü çelinmek көœүлүн ээлеп алуу, азгырылуу. ~ünü çel- mek (бирөөнү) өзүнө ашык кылуу.
~ünden çıkarmak көœүлүнөн чы- гарыш. ~ü çökmek көœүлү чөгүү.
~üne danışmak көœүлүнө көрө жасоо. ~ darlığı көœүлү жай албоо,
тынчы кетүү. ~ değiştirmek тынбай сүйгөн алмаштыруу. ~ delisi ашыктык делиси. ~ derinlerinde
көœүлдүн тереœинде. ~üne doğmak көœүлүнөн келиш, алдын-ала туюш. ~ düşürmek көœүлү түшүү,
сүйүү. ~ eğilimi көœүлү тартуу/оо, көœүлү жакындык. ~ eğlemek кө- œүл ачуу, жан жыргатуу, эрмек-
төө. ~ eğlencesi 1)көœүл жооткот- кон нерсе, эрмек. 2)убактылуу оюн-күлкү. ~ eğlendirmek көœүл
арзуусун канааттандырыш, жарп жазыш, ойноп-күлүш, шаракташ.
~ eri шар, шайдоот, оптимист. ~
etmek ниеттенүү, көœүлүнө коюу.
~ünü etmek 1)көœүлүн алуу, жубатуу, кубантуу. 2) макулдугун
алуу, көндүрүү. ~ ferahlığı кам санабастык, көœүлү тынч/жай болуш. ~ ferman dinlemez көœүлгө
буйрук жок. ~ünden geçirmek ойлоо, үмүт кылуу. ~ünden geçmek оюна келүү, эсине түшүү. ~ü geniş
ак көœүл, кеœ пейил. ~ gezdirmek
1)эскерүү, ойлоо. 2)кыялдануу.
~üne göre көœүлүндөгүдөй, каа-
лоосуна жараша, оюндагыдай.
Allah ~üne göre versin! Кудай тилегин берсин! ~ gözü ile bakmak жүрөгү менен сезүү. ~ünü hoş et- mek (бирөөнүн) көœүлүн тынды- руу/көтөрүү, жарпын жазуу. ~ hoşluğu ile/rızasıyla чын көœүлдөн, ак ниеттен, жан дилден. ~ünü hoş tutmak көœүл чөгөрбөө. ~den ırak olmak көœүлдөн чыгыш. ~ü ile oynamak (бирөөнүн) сезимдери менен ойноо. ~ü ilişmek көœүл салыш. ~ ister(di)ki … болсо кана.
~ünü karartmak көœүлүн карар- тыш, жашоо кумарын өчүрүш. ~ü
kaymak байкабастан сүйүп калыш, көœүл оодарыш. ~ü kırık шагы сынган. ~ kırıklığı көңүл
калма, таарыныч, ыза. ~ kırmak (бирөөнү) көңүлүн калтырыш, таарынтыш, шагын сындырыш,
маанайын чөгөрүш. ~den/ ~ünden kopmak (бир нерсени) чын көœүл- дөн, чын дилинен бериш/жасаш.
gönlünüz-den ne koparsa колуœуз- дан чыкканга (ыраазымын). ~ maskarası сүйүүдөн акылы
айныган (киши). (bir şeyde) ~ü olmak бир нерсеге көœүлү түшүп калуу. ~ okşamak көөнүнө жагуу. ~
rahatlığı көœүлү тынчтык, бей- капарлык. ~ü razı olmamak көœүлү тартпоо/келбөө/чаппоо. ~ü sön-
mek көœүлү кайтуу, көœүлү суу.
~ünü serin tutmak сабырлуу болуш, кызуу кандуулукка жол
бербеш. ~ü takılmak 1)(бирөөгө) көөнү түшүү, сүйүп калуу. 2)(бир нерсеге) көзү түшүү. ~ü tok
көөнү/кө¿үлү ток. ~ tokluğu
görev
кө¿үл токтук. ~ü var кө¿үлү бар. ~ vermek 1)кө¿үл берүү/салуу. 2)алектенүү, машакаттануу, эр- мектөө. ~ünü yaralamak кө¿үлүн жаралоо, сыздатуу/ оорутуу. ~ ya- rası кө¿үлүндөгү дарт/жара. ~üne yatmak кө¿үлүнө жагуу/туура ке- лүү. bu iş hiç ~üme yatmıyor бул иш эч кө¿үлүмө туура келбеди. ~ü yok кө¿үлү жок. ~ü yufka боору- кер, мээрбан, ак кө¿үл. ~ü yumu- şak кө¿үлү жумшак, кичи пейил.
gönüldaş кө¿үлдөш, жакшы санаалаш. gönüllenmek таарыныш, тырчыш. gönüllü 1.кө¿үлдүү, өз кө¿үлү менен
(бир ишке киришкен), ыктыярдуу. 2.(бир ишке) кумар, аркасынан түшкөн. o, bu işin ~sü ал бул ишке
кумар/берилген. 3.сүйгөн киши. bu kızın ~sü бул кыздын сүйгөнү. ~ gönülsüz көңүлсүз, кош ойлуу, эки
анжы, олку-солку.
gönülsüz 1.кө¿үлсүз, өз кө¿үлү/эрки менен эмес, каалабай. 2.жөнөкөй,
карапайым. 3.момун, жоош. ~ namaz göğe çıkmaz мак. кө¿үлсүз (кылынган) намаз көккө чыкпас.
gönye чийме/өлчөмө иштеринде кол- донулган үч бурчтуу аспап. ~ sinde olmak чындыкка тик кароо.
göre 1.(бир нерсеге) көрө, жараша, ылайык. günün modasına ~ бүгүн- кү модага ылайык. kendi davra-
nışlarına ~ өз кылганына жараша. 2.боюнча, караганда, карата. onun söylediğine göre анын айтканы
боюнча. Anadolu Ajansının bildir- diğine ~ Анадолу Агентчилигинин билдиргенине караганда. 3. са-
лыштырмалуу, салыштырганда. şehrin nüfusuna ~ mevcut hastane- ler çok yetersizdi шаардын калкы-
нын санына салыштырмалуу ооруканалар өтө аз болчу. 4. бай- ланыштуу, үчүн, улам. geç
kaldığıma ~ sizden af dilemeliyim
кечиккеним үчүн/кечиккениме байланыштуу сизден кечирим су- рашым керек. adamına ~ ким эке- нине көрө/жараша. bu iş adamına
бул иш үч күндө да, бир жумада да жасалат. arzunuza ~ каалоо-
¿узга жараша, ыктыяры¿ызга
көрө. ayağına ~ бутуна чак. bana ~ 1)менимче. 2)мага ылайык. bana ~ hava hoş! мага баары бир. bir
bakıma ~ бир жагынан алганда. buna ~ буга караганда. benim ka- naatime ~ менин оюмча. kendine ~
1)өзүнө жараша. 2)өзүнө ылайык/ жарашкан, өзүнө окшогон. sana ~ 1)сенин ою¿ча, сенинче. 2)сага
ылайык/туура/чак.
görece филос. релятивдүү, салыш- тырмалуу. сал. izafî.
göreceli филос. 1.салыштырмалуу.
2.салыштырма.
görecelik,-ği филос. релятивизм.
göreli 1.байланыштуу, көз каранды.
2.филос. релятивдүү, салыш- тырмалуу.
görelik,-ği 1.байланыш, мамиле, иза- фет. 2.филос. көз карандылык, салыштырмалуу байланыш.
görenek,-ği 1.адат, көнүмүш, салт. ~e göre davranmak көнгөн адатка салуу. 2.тажырыйба, ык.
görenekli 1.адат-салтты кармаган, наа- баттуу, каадалуу. 2. тажырыйба- луу, көптү көргөн.
göreneksel адаттагы, адатка/салтка ай- ланган, көнүмүш.
göresimek көргүсү келүү, э¿сөө,
сагынуу.
görev 1.кызмат, иш. ~e alınmak кызмат- ка алыныш. ~den atfedilmek кыз-
матынан бошотулуу. 2.функция, аткарган иш (бир жабдыктын, аспаптын). 3. физиол. , грам. ,
мат. функция. 4.милдет, жооп-
görmek
керчилик, роль. anne babanın ~i ата-эненин милдети. ~inden uzak- laştırılmak кызматынан четтети- лиш. ~ yapmak кызмат/милдет өтөө.
görevlendirilmek милдет тагылуу, жоопкерчилик берилүү.
görevlendirmek ишке коюу, милдет- тендирүү, жоопкерчилик берүү,
иш тапшыруу.
görevlenmek (бир ишти) моюнга алуу, жоопкерчилик алуу, ишке туруу.
görevli 1.жооптуу, жоопкер, милдеттүү, иш аткарган. 2.кызматкер. gümrük
~si бажыкана кызматкери. ~
bulunmak (кайсы бир) ишти аткарыш.
görevlilik,-ği кызмат, иш, жоопкер-
чилик, милдет.
görevsel 1.ишке байланыштуу/тие- шелүү. 2.функционалдык. ~ dil
bilimi функционалдык тил илими. görevsiz ишсиз, кызматсыз, бекер, бош. görgü 1.тарбия, адеп, этикет, маданият.
~ kuralları адеп-ахлак эрежелери. 2.тажырыйба, акыл, өмүр сабагы.
~sü çok көптү көргөн. ~sü az
тажырыйбасыз. 3.күбө болгон, көргөн. ~ tanığı (кылмышты) көргөн, күбө.
görgücü филос. эмпирик.
görgücülük, -ğu эмпиризм.
görgülü 1.тажырыйбалуу, маалы-
маттуу, көптү көргөн. 2.адептүү,
тарбиялуу, маданияттуу.
görgüsüz 1.тажырыйбасыз, билимсиз.
2.адепсиз, тарбиясыз, мада- ниятсыз.
görgüsüzlük,-ğü 1.тажырыйбасыздык,
билимсиздик, билбестик. 2. адеп- сиздик, тарбиясыздык.
görk ооз. көрк.
görkem 1.көркөмдүк, көз тайгылткан сулуулук. 2.тышкы көрүнүш.
görkemli 1.көркөмдүү, кооз. 2.ша¿дуу,
за¿гыраган, бийик.
görklü ооз. көрктүү, кооз.
апамды көрүп келгени баратам. ~
alanı көрүш аянты. ~ özürlü көр, сокур. ~ yatağı көз чуœкуру. iş ~ kabiliyeti иштөө жөндөмдүүлүгү.
kendini büyük ~ бой көтөрүү, менменсинүү.
görmek 1.көрүү. 2.түшүнүү, көзү же-
түү, ойлоо. Türk iradesinin ne de- mek olduğunu gördü түрк эркинин эмне экенин көрдү. 3.көргөнү
баруу, жолугуу. varınca müdürü göreceksin барганда директорго жолугасы¿. 4.(бир нерсеге) баа
берүү, саноо, эсептөө. durumu kötü ~ ахвалды жаман деп эсептөө. az ~ аз көрүү. çok ~ көп көрүү.
4.башынан өткөрүү, жашоо. savaş
~ согушту көрүү. afet ~ апаат көрүү. 6.кылуу, жасоо. iş ~ иш
кылуу. masraf ~ чыгым тартуу. 7.мамилеге дуушар болуу, кабы- луу. ilgi ve sevgi ~ жылуу мамиле,
мээрим көрºº. iyilik ~ жакшылык көрүү. rahat yüzü görmemek тынччылык жүзүн көрбөө. hayır ~
кайыр көрүү. 8.ээ болуу, жетүү. cebi para ~ чөнтөгү акча көрºү. 9.алмак. ders ~ сабак алуу. tedavi ~
дарылануу. 10.туюу, сезүү. körler parmaklarıyla görürler сокурлар колдору менен көрүшөт. 11.берүү,
бөлүшүү. ikramiye kazansan bizi de gör лотереядан утса¿, бизге да бер. 12.спорт каршы сокку берүү-
гө даяр туруу. 13.зат атоочтор менен туруктуу сөз айкаштарын курат: adet/aybaşı ~ этек кирин
көрүү. hesap ~ эсептешүү. hizmet ~ кызмат өтөө. tatbikat ~ ишке ашырылуу. gör (же görürsün)
(опузалоо, коркутуу) көрөсү¿! hele bir öğretmene söyle, o zaman görürsün! мугалимге айтса¿
көрөсү¿! görme! айтпа, сураба
görüntü
(бир нерсенин өтө көптүгүн, мол- дугун, э¿ жогорку даражасын көр- сөтүү үчүн колдонулат). bahçe- deki elmaları görme, orman gibi бакчадагы алмаларды айтпа, өзүн- чө эле токой. göresi gelmek көр- гүсү келүү. göreyim seni! 1)өзүœ- дº/өнөрү¿дү бир көрсөт! 2)(опу- залоо үчүн) ошентип эле көр! görmemişe dönmek 1)толук са- кайып кетүү (оорудан), кайгысын унутуу. 2)эч нерсе көрбөгөнсүп калуу. görmüş geçirmiş башынан көп нерсе өткөн, тажырыйбалуу, нарктуу. görüp göreceği rahmet bu көрө турган жакшылыгы ушунча (мындан башка ала турган эч нерсеси жок).
görmemezlik к. görmezlik.
görmemiş 1.капысынан байлык/бий- ликке ээ болгон, өмºрº жакшы-
лык көрбөгөн киши. 2. билимсиз, адепсиз, маданиятсыз.
görmez сокур, көзү азиз, көр.
görmezlik,-ği 1.сокурлук. 2.сокур сыяк- туу. ~ten gelmek көрмөмүшкө/ көрмөксөнгө салуу.
görmüşlük,-ğü тааныштык, көргөн.
Avrupa’nın birçok kentlerini ~üm var Европанын бир топ шаарын
көргөнмүн. ~ duygusu психол. парамнезия (жалганчы эскерүү сезими).
görsel 1.көзгө байланыштуу, көрүүгө арналган. ~ araçlar көргөзмө ку- ралдар. ~ maharet көрүү жөндөм-
дүүлүгү. 2.физ. , астр. визуалдуу, оптикалык. görsel-işitsel көрүү- угууга байланыштуу, аудиови-
зуал.
görücü жуучу (кыздын колун сураганы келген). ~ye çıkmak болочок ко-
луктунун жуучуларга көрүнүшү. ~ gitmek кыз көргөнү барыш.
görülmedik к. görülmemiş.
görülmek 1.көрүлүү. 2.байкалуу. görü-
lecek көрүүгө арзыган/ татыган, көрүлүшү керек болгон. görülecek yer көрүлүшү керек жер. 2.ке- ректүү иш орундалмак. işimiz görüldü ишибиз орундалды. 3.(бир нерсе) жайылуу, учуроо, байка- луу. kolera tekrar görülmeye başladı холера кайрадан чыга баштады.
görüm 1.көрүш, көрүш жөндөмү. zayıf
~ көрүшү начар. 2.көз караш.
görümce кайынси¿ди.
görümlük,-ğü 1.көрүмдүк, көрүү үчүн коюлган (нерсе). 2.көрүндүк (күйөөнүн колуктусун биринчи
көргөндө берген белеги).
görünen көрүнгөн, көрүнөө, ачык. ~ ufuk көзгө көрүнгөн мейкиндик. ~
köy kılavuz istemez мак. көрүнгөн тоонун ыраагы жок.
görüngü филос. көрү¿гү, феномен.
görünmek 1.көрүнүү, чыга калуу, пайда болуу. güneş göründü күн көрүндү. 2.көрүнтү берүү, элес калтыруу.
kırk yaşında görünüyor кырк жаштагыдай көрүнөт. 3.сезилмек. herkese kendi huyu hoş görünür ар
кимге өз кыялы жакшы сезилет. 4.жолугуу, учуроо. 5.өтм. тилдөө, урушуу, теске салуу. çocuk çok
azdı, biraz görünüver бала абдан шоктонуп кетти, бир аз теске салып кой. görünüyor (ki) …
көрүнөт, сыяктанат. görünüyor ki, sözlerini unutmuş сөздөрүн унутуп калган көрүнөт. göründü Sivas’ın
bağları мына сага! (күтүлгөн нерсе терс чыкканда айтылат).
görünmez көрүлбөгөн, күтүлбөгөн,
байкалбаган. ~ kaza күтүлбөгөн кырсык. ~ olmak көрүнбөй кетүү, көзгө чалдыкпай калуу.
görüntü 1.көрүнтү, көрºнºш. 2.физ.
gösterge
чагылыш, көрүнүш, элес. 3.кино
сүрөт, кадр.
görüntülemek көрсөтүү, тартып алуу,
киного тартуу.
görünüm 1.көрүнүм, тышкы көрүнүш, кебете-кешпир. 2. (маселенин,
иштин) сырткы/формалдуу жагы.
~ açısı астр. көрүнгөн (бурчтун)
диаметри.
görünümlü көрүнгөн, кебетеленген, сыяктанган.
görünür көзгө көрүнгөн/байкалган,
ачык, даана. ~ bir değişiklik көзгө көрүнгөн/ачык байкалган бир өзгөрүү. çıplak gözle ~ көз менен
көрүүгө боло турган.
görünürde 1.бир караганда, сырттан, карап/байкап турса¿, тыштан ка-
раса¿. ~ haklı бир карасаң аныкы туура. ~ kolay, fakat gerçekte ol- dukça zor bir iş сырттан караганда
о¿ой, бирок чынында өтө оор иш.
2)(тангыч сүйлөмдөрдө) жакын- дарда, тегеректе, көзгө көрүнгөн/
кол жеткен жерде. ~ kimse yoktu тегеректе эч ким жок болчу. çok övdüler, ama ~ bir şey yok аябай
макташты, бирок көзгө көрүнгөн эч нерсе жок.
görünürlerde жакындарда, колдо, теге-
ректе.
görünürlük,-ğü көрүнөөлүк, көрө билинген аралык.
görünüş 1.(көзгө) көрүнүш. 2.(тышкы) көрүнүш. görünüşe aldanmamalı (сырткы) көрүнүшкө алданбоо ке-
рек. 3.(табият) көрүнүшү, пей- заж, панорама. genel ~ жалпы кө- рүнүш. ~e bakılırsa/göre тышынан
/сыртынан караганда, тышкы тур- патына көрө. ~ü kurtarmak эптеп тышкы көрºнºшºн сактап калуу.
4.грам. этиштин көрүнүшү (вид).
görüş 1.көрүш, байкаш, көз жүгүртүш/ чаптырыш. ~ kabiliyeti көрүº жөн-
дөмү. ~ sahası көрүш аянты.
2.жолугушуу, сүйлөшүү. onu ilk
~ünü açıklamak көз карашын ачыктоо. ~ alış-verişi пикир алы- шуу. ~ ayrılığı пикир келиш-
пестик, пикир ачакейлиги. ~ bildirmek пикирин билдирүү. ~ birliği пикир бирдиги. ~ birliğine
varmak пикир бирдигине баруу, бир пикирге келºº. bitaraf ~ объективдүү/ тарапсыз көз караш.
dünya ~ü дүйнө көз карашы. karşıt
~ler карама-каршы көз караштар.
kişisel ~ жекече көз караш. 4.тү-
шүнүк, акыл. ~ darlığı түшүнүгү тайкы. ilk ~te бир көргөндө эле.
görüşlü: dar ~ акылы тайкы. uzak ~
акылы тере¿.
görüşme 1.көрүшмө, жолугушуу, сүй- лөшүү. ~ günü көрүшмө күнү
(түрмөдө). 2. маек, расмий кө- рүшмөлөр, эки/көп тараптуу сүй- лөшүү, интервью. ~lere başlamak
көрүшмөлөр жүргүзүлө баштоо. ~ yapmak сүйлөшүүлөр жүргүзүү.
görüşmeci (түрмөгө) көрүшмөгө кел-
ген, оорулууну көргөнү келген
(киши).
görüşmek 1.жолугушуу, жүз көрүшүү.
gene görüşürüz inşallah буюрса, дагы да көрүшөрбүз. 2.мамиле күтүү. komşularla ~ ко¿шулар ме-
нен киришип-чыгышуу. kimseyle görüşmez эч ким менен мамилеси жок. 3.маектешүү, (бир маселени)
талкуулоо. detayları sonra görüşe- lim майда-баратын кийин талкуу- лайлы.
görüştürmek көрүштүрүү, жолу- гуштуруу, тааныштыруу.
görüşülmek 1.(бирөө менен) көрүшү-
лүү, сүйлөшүлүү. 2.(бир маселе)
көрүшүлүү, талкууга алынуу.
gösterge 1.көрсөткүч, ышаарат, белги.
2.өлчөм жебеси (айрым жабдуу-
göstermelik
ларда). benzin ~si бензомер. 3.мат. даража, коэффициент. 4.(бир иштин) жүрүш таблицасы.
gösteri 1.көрсөтмө, оюн, шоу. ~ uçuşu көрсөтмө учуш. 2.(кинотеатрда) фильм көрсөтүүсү, (театрда)
оюн көрсөтүүсү. 3.элдин кө¿үлүн буруш/протест үчүн жасалган жүрүш, чогулуш, митинг. ~
yürüyüşü демонстрация. 4. атка- рыш, өнөр көрсөтүш, чыгыш, программа, номер, концерт. halk
oyunları topluluğu ~si элдик бий ансамблинин концерти.
gösterici 1.көрсөтүүгө жараган/ таты-
ган. 2.көрсөтүүчү, артист, шоумен, өнөрпоз. 3. чагылдыруучу (аппа- рат), проектор. 4.көрсөткүч, өл-
чөгүч (аспап), индикатор. 5. де- монстрант, жүрүшкө/митингге катышуучу.
gösterim 1.чагылтым, проекция. 2.көр-
сөтүм, сеанс.
gösteriş 1.көрсөтүш (мис. өнөрүн), ат-
карыш. 2.жалган/көз боёгон ара- кеттер. ~ mevzii аск. жалганчы аракеттер. 3.тышкы көрүнүш,
көрк, кооздук, сулуулук. bu bina- nın hiç ~i yok бул имараттын эч көркү жок. 4. кыйынсыныш, көй-
рө¿дүк, сылаңкороздук, шаан- шөкөт, салтанат. ~ yapmak көйрө¿дөнүү.
gösterişçi 1.көйрө¿, мактанчаак, кы- йынсынган, шаан-шөкөттү сүй- гөн. 2.жасалма, элге көрүнүш үчүн
жасалган (иш).
gösterişli 1.көрүнүшү кооз, жарашык- туу, жакшынакай/ татынакай. ~ ev
кооз үй. ~ kadın жакшынакай аял. 2.жасалма, мактаныш/атын чыга- рыш үчүн жасалган (иш). ~ giyin-
mek көйрөңдөнүп кийиниш.
gösterişsiz 1.көрүнүшү начар, жупуну, көзгө комсоо/серт. ~ bir ev ama içi
çok güzel көрүнүшү начар, бирок
ичи сонун үй. 2.чыныгы, чын ык- ластан. 3. жөнөкөй, туура жүргөн, болгону болгондой (киши).
(жазууда) шилтеме, булагын көр- сөтºº. 3.көрсөтүү, шайлоо. aday ~ талапкер көрсөтүү. ~ parmağı
сөөмөй.
göstermek 1.көрсөтүү, көргөзүү. gerekli belgeleri ~ керектүү документтер-
ди көрсөтүү. bu gözlük ufak yazı- ları iyi göstermiyor бул көз айнек майда жазууларды жакшы көргөз-
бөйт. 2.шилтеп/жа¿сап көргөзүү. beni göstererek мени көргөзүп. 3.мүнөздөш, далилдеш, белгилеш.
davranışları onun samimiyetini gös- teriyor кылган-эткени анын чын ыкластуулугун көрсөтүп турат. 3.
көрсөтүү, чыгаруу, шайлоо. aday ~ талапкер көрсөтүү. kabahatlı ~ күнөөлүү көрсөтүү. şahit/tanık ~
күбө катары көрсөтүш. 4.далил- дөө, белгилөө. samimiyetliliğimi göstereceğim чын ыкластуулугуму
көрсөтөм. 5.билдирмек, туйгуз- мак, мамиле кылмак. anlayış ~ түшүнүү менен мамиле кылуу.
cesaret ~ жүрөктүүлүк көргөзүү. 6.көрсөтмө бериш, үйрөтүш, окутуш. ders ~ сабак окутуш. yol ~
жол көрсөтүш. 7.алдына чыгарыш. güneşe ~ күнгө чыгарыш. aleve ~ отко жакын кармаш. 8.ачыкка чы-
гарыш. insanı giyim kuşam gösterir кишинин (турпатын/көркүн) ки- йим чыгарат. 9.окшоо, түспөлдө-
нүү, көрүнүү. bu adam yaşlı gösteriyor бул киши улгайгандай көрүнөт. 10.милдеттендирүү, иш
берүү. size ne iş gösterdiler? сизге эмне иш беришти?
göstermelik,-ği 1.үлгү, өрнөк, көрсөт-
мө. 2.жасалмалык, көз боёмочу-
göz
лук. 3.көрсөтмөлүк үчүн жасал- ган, убактылуу.
göt орой 1.көт, көчүк, арткы тешик.
2.ооз. арт жак, аяккы бөлүк. 3.кайрат, жүрөк, эрдик. 4.келесоо, ке¿келес, дөөпөрөс. ~ü açık
1)жыртык-пыртык (кийинген). 2)арго томояк. ~ altına girmek болбогон жерден уят болуш. ~ten
bacaklı буту кыска (киши). ~ içi kadar көчүк айланбаган, тар. ~üne kına yak! табасы кануу (бирөөнүн
оор абалына). ~ü trampet çalmak
арго кубанычы койнуна батпоо.
~ünü yalamak (бирөөнүн) көчүгүн
жалоо, жасакерленүү.
götün: ~ ~ артка кетүү, арты/көчүгү менен жылуу. ~ ~ gitmek 1)артка
кетүү. 2)начарлоо, артта калуу, көтүнөн кетүү.
götürmek 1.алып баруу/кетүү. 2.жетки-
рүү. beni evime kadar götürdü ме- ни үйүмө чейин жеткирип койду. 3.алып кетүү, уратуу, кулатуу. sel
yolundaki evleri götürdü сел жолдогу үйлөрдү алып кетти. 4.көтөрүп/уурдап кетүү. boruları
götürmüşler түтүктөрдү көтөрºп кетишиптир. 5.өлтºрºº зыяны тийºº. kolera can götürdü холера
көп жан алды. 6.чыдоо, көнүү, аягына чыгаруу. o bu işi götürebilir mi dersin? ал бул ишти аягына
чыгара алабы? itiraz götürmez талаш-тартышсыз. şaka götürme- mek тамаша кылынбай турган.
7.бир натыйжага барыш. sevgi mutluluğa götürür сүйүү бакытка жеткирет. 8.ишин бүтүрүш, че-
гине жеткириш. bu karı herifi götürebilir бул катын анын ишин бүтүрөт. 9.си¿ириш, эмиш, (суу)
тартыш, керектеш. bu pirinç çok su götürür бул күрүч көп суу талап кылат. 10. айта баруу, жеткирүү.
haber ~ кабар айта барыш. selam ~
салам айта барыш. 11.жоюштуруу,
1)минустар плюстарды жоюп ке-
тет. 2) өтм. кемчиликтер ийги- ликтерди бастырып салат.
götürü 1.дү¿. ~ alış дү¿үнөн сатып
алыш. 2.ишине жараша. işi ~ ver- mek ишине жараша акча төлөш. ~ pazarlık дү¿ соода. ~ ücret ишине
жараша акы.
götürüm ооз. көтөрүм, чыдам, сабыр.
götürümlü көтөрүмдүү, чыдамдуу, са-
бырдуу.
gövde 1.көөдөн, бой, тулку. bir koyunun
~ si бир койдун көөдөнү, эти (баш
– шыйрагынан башкасы). 2.бой, корпус, көөдөн (бир нерсенин). tank ~si танка корпусу. 3.бот.
өзөк, сө¿гөк. ağacın ~si дарактын өзөгү, негизи. 4.грам. у¿гу, негиз (сөздүн). 5. полигр. ариптин бою.
6.фюзелаж (учактын). ~ye atmak/ indirmek сугунуп жибериш, жутуп ийиш. ~ gösterisi протест көтөрү-
лүшү, массалык каршы чыгуу. ~ heykeli бюст.
gövdelenmek 1.бой тирөө, өзөгү жоо-
ноюу (мис. бак-дарактын). 2.то-
луу, чымыр тартуу (киши).
gövdeli 1.сөөк-саактуу, чымыр денелүү,
олбурлуу, албеттүү (киши). 2.өзөктүү, сө¿гөгү/өзөгү жоон (өсºмдºк, бак).
göveri жашылча, көк-сөк.
gövermek ооз. 1.көгөрүү, жашылдануу
(эгилген нерселер). 2.көгөрүш, көк-
ала болуш (мис. бет, эт).
göymek,-er ооз. күйүү.
göynük,-ğü 1. күйүк, күнгө күйгөн.
2.токойду өрттөп ачылган талаа. 3.өтм. күйүттүү, кайгылуу.
göz 1.көз. ~lerini fal taşı gibi açmak көз-
дөрүн чакырайтып/бакырайтып ачуу. ~ yaşı көз жашы. 2.көрүү/кө- рүш, караш. hilekâr ~ lerle bakmak
айлакердик/митайымдык менен
~leri таразанын табактары. 6.көз тийгизген нерсе, назар, сук. ~
değmek/ ~e gelmek көз тийүү, сук кирүү. ~ boncuğu көз мончок.
7.кириш, арка, өткөөл. köprünün
~ü көпүрөөнүн өткөөлү. 8. бүчүр, бутак (өсүмдүктө, даракта).
9.сый, урмат, аброй. ~ünde büyütmek өзгөчө урмат көргөзүү.
~den düşmek кадыр-баркын
жоготуу. 10.айрым жаралардын оозу. çıvanın ~ü сыздооктун оозу.
~üm! жаным! берекем! садагам!
~ünde көз алдында. ~ü aç ач көз. ~ açamamak 1)көзүн ача албоо. 2)кутула албоо. çocuk hastalıktan
hiç - açamıyor бала оорудан көзүн ача албады. 3)бош убактысы калбоо. işten ~üm açılmıyor иштен
колум бошобойт. ~ü açık ты¿, бышык. ~ü açık gitmek көзү ачык (арманда) кетүү. ~ açıklığı 1)кы-
раакылык, сергектик, даанышман- дык. 2)шамдагайлык, чапчаœдык.
~ açıp kapayıncaya kadar көз ачып
жумганча. ~ü açılmak көзº ачы- луу, ак-караны таануу. ~lerini açmak 1)көздөрүн ачуу. 2) ой-
гонуу. 3) көрүү мүмкүнчүлүгүн берүү (бирөөгө). 4)өтм. (бирөө- нүн) көздөрүн ачуу, ак-караны
таанытуу. 5) сак/этият болуу.
~ünü açmak 1)эки-жакты, айлана- тегерегин тааный баштоо. 2)этият
болуу. 3)(бир аял бир эркек менен)
алгач ирет жыныстык байланыш жасоо. ~ açtırmamak (бирөөнү) көз ачтырбоо, эс/сеп алдырбоо, жа- нын тындырбоо. ~ü ağarmak көзү акшыраюу, көзºнºн чаары чыгуу, жини келүү. ~ ağrısı 1)көз оору. 2)сүйүктүү, көрөр көз, көзүн ачып көргөнү, оозун ачып өпкөнү. ilk ~ ağrısı 1)алгачкы сүйүүcү. 2)тун баласы. ~ ahbaplığı/ aşinalığı чала/ сырттан тааныш. ~ akı анат. көздүн агы. ~lerinin akına kadar sararmak (ачуусу келгенден) көз- дөрүнүн чаары чыгуу. ~ ala- bildiğine көз жеткенче, көз жеткен жерге чейин. ~leri alan көз тайгылткан. ~lerini alamamak көзүн тарта албоо, көз айырбоо, көзүн албай кароо. ~ aldanımı/ ~ aldanması көз жазгырган. ~ alıcı көз тайгылткан, көздүн жоосун алган ~ alışkanlığı көзү көнүү, көзү үйүр алуу. ~e almak 1)эсепке алуу. 2)тобокел кылуу, тобокелге салуу.
~ altı камак, түрмө. ~ ardı etmek кө¿үлгө албоо, этибар кылбоо/ албоо. ~ü arkada gitmek арманда өлүү. ~ü arkada kalmak санаасы тынчыбоо, сарсанаа болуу. ~ünden ateş çıkmak көзүнөн жалын чачуу (ачуусу келгенден). ~ atmak көз чаптыруу/жиберүү. ~ün/ ~ünüz aydın! кубанычы¿ кут болсун! (тилеги кабыл болгон, жакыны алыстан келгендерге айтылат). ~ aydına gitmek куттуктоо үчүн ба- руу. ~ünü ayırmamak көз айырбоо.
~ bağcı көз боочу. ~ bağı 1)көз байлаш/жазгырыш. 2) жаœылткан
себеп. ~ünü bağlamak 1)көз жаз- гыруу/будамайлоо. 2)өзүнө тар- туу, куштар кылуу, сыйкырлап
алуу. ~ü bağlı 1)кайдыгер, кө¿үл кош, этиятсыз. 2)ойлонбостон, чын-төгүнүнө жетпестен. ~üyle
bakmak … сыяктуу көрүү/мамиле
~e batmak көзгө жат/чоочун көрүнүш. ~leri bayılmak 1)көздөрү
жабышуу. 2)көздөрү кылгыруу. ~ bebeği 1)карек, чечекей. 2)өтм. көзүнүн кареги, кымбат кишиси. ~
bebeği gibi sevmek көзүнүн каре- гиндей сүйүү/ардактоо/кастарлоо.
~ bilimi офталмология. ~ boyamak
көз боёо, алдоо. ~leri buğulan- mak/bulutlanmak көздөрү жашыл- дануу. ~ü bulanmak 1)көздөрү
тумандоо. 2)көздөрү кара¿гыла- шуу. ~ü büyükte olmak дымагы кºч болуш. ~leri büyümek көздөрº
чакчаюу (корккондон, таœ калган- дан). ~ünde büyütmek кудайындай көрмөк. ~ünde canlanmak көзºнө
элестөө. ~leri çakmak çakmak olmak көздөрº ала-чакмак болуу.
~ünün çapağını silmeden көзºн
ачар/ойгонор замат, көзºнºн чыл- пагын сºрбөй туруп. ~e çarpan көзгө урунган, көрºнºктºº, урунт-
туу. ~den çıkarmak 1) баштан садага кылуу/ чабуу. 2) коротууга/ чыгашага бел байлоо. ~ü çıkasıca!
каргыш көзº аксын/ кашайсын! ~ den çıkmak к. ~den düşmek. ~ünü çöpten/budaktan esirgememek
кандан-бектен кайра тартпоо, эр жºрөктºк кылуу. ~ü dalmak 1) көзº кирип кетиш, эстен таныш.
2)телмирип тиктеш, ойго батыш.
~ damlası көзгө тамчылатма дары.
~lerini devirmek көздөрºн акшыœ-
датуу. ~ deliği 1)көз тешиги (каал- гадагы). 2) чептин кароол тешик- тери. ~ü dışarıda 1)көзº башка-
ларда болгон (кºйөө/аял). 2)көзº башка иштерде болгон (кызмат- кер). ~ dikeği эрмек, хобби. ~e
diken olmak 1)көзгө тºшкөн кыпын. 2) өтм. каргаша, көзгө чыккан чыйкан болмок (бирөөгө
тоскоол кылуу). ~leri dışarı
fırlamak көздөрº чанагынан чыгуу. ~ dikmek көзºн тигºº, көзº тºшºº. ~lerini dikmek телмирип/ көз айырбай тиктемек. ~üne dizine dursun! каргыш көзºœөн чыксын! тузум урсун! (жакшылыкты бил- беген кишиге айтылат). ~ doldur- mak/doyurmak көз тойгузуу/тол- туруу, ыраазы кылуу. ~ doldurucu көзгө/көœºлгө толгон, сºйºндºр- гөн, ыраазы кылган (нерсе). ~leri dolmak/dolu dolu olmak көзºнө жаш тегеренºº, көзº жашылдануу.
~ü doymak көзº тоюу, ыраазы болуу. ~ü doymamak көзº тойбоо.
~ü doymaz көзº тойбос. ~ünü doyurmak көзºн тойгузуу. ~leri dönmek 1)көздөрº аœтарылуу
(өлºп баратканда). 2)кутурмак, жаалданмак, чектен чыкмак. ~ünü dört açmak көздөрºн чоœ ачуу, сак
болуу. ~ü dumanlanmak/~ünü du- man bürümek көздөрºнөн от чагылуу, көзºнºн чаары чыгуу
(ачуусу келгенден). ~ü dünyayı görmemek көзº эч нерсе көрбөө.
~den düşmek көздөн тºшºº,
кадыр-баркын жоготуу. ~ erimi көз жеткен жер, мейкиндик, гори- зонт. ~ evi көздүн чарасы/чанагы.
~leri evinden (yuvasından) fırla- mak/oynamak/uğramak көзº чана- гынан чыгуу. ~den geçirmek көз-
дөн өткөрºº, карап/ текшерип чыгуу. ~e gelmek көз тийºº. ~ gezdirmek көз жºгºртºº. ~ü gibi
korumak/esirgemek/saklamak көз- дºн карегиндей сактоо/коруу. ~ü gibi sevmek көзºндөй көрºº. ~üne
girmek (бирөөнºн) ишеничине/ ичи-койнуна кирºº. ~ü gitmek көзºнө чалдыгуу/урунуу. ~ü gönlü
açılmak көœºлº ачылуу/көтөрº- лºº. ~ göre göre 1)көз көрºнөө, ачыктан ачык. 2)билип туруп,
атайлап, кастык менен. ~üyle
~ü ısırmak көзгө жылуу учуроо.
~ünün içine baka baka каратып туруп, кебелбей туруп, көз көрүнөө. ~ünün içine bakmak/ ~üne
bakmak 1) көзºнө тик кароо. 2)
көзºн кароо, ºйрºлºп/ºстºнө тºшºº. 3)көзºнºн кареги менен теœ айлануу. 4)көзºн жалдыратуу (жардам кºтºº иретинде). ~leri- nin içi gülmek көздөрº кºлºœдөө.
~lerinin içine kadar kızarmak
кулагынын учуна чейин кызар- мак. ~ü ile bakmak 1)… сыяктуу/ катары кароо. alıcı ~ü ile bakmak
алуучу катары/сын көз менен кароо. 2) … деп ойлоо/эсептөө. biz ona hep hoca ~üyle baktık биз аны
дайыма мугалим катары көрдүк.
~ü ile görmek … катары көрºº.
birini yiğit ~ü ile görmek бирөөнº
баатыр катары көрºº. ~e ilişmek көзгө илиниш/чалдыгыш. ~ünüze ilişmekten korkuyor көзºœºзгө
урунгандан коркот. ~ iltihabı/ yangısı көз сезгениши. ~lerine ina- namamak көргөн көзºнө ишенбөө.
~lerinin ipi sararmak көзºнºн майы тºгөнºº (көп кºтºп, жол караганда). ~üyle işaret etmek
көздөрº менен ышаарат кылуу/ белги берºº. ~den kaçmak көздөн качуу, чала көрºº. ~lerini kaçırmak
көздөрºн ала качуу. ~ünden kaçırmamak көздөн качырбоо, көз айырбоо. ~den kaçmak көздөн
качуу, байкалбай калуу (мис. ката). ~ü kalmak 1)көзº тºшºп калуу. 2)ичи таруу, кызгануу. ~ü
kamaşmak (жарыктан) көзº ка- машуу. ~ kamaştırıcı көз тайгылт- кан, көз жоосун алган. ~ kamaştır-
mak көз тайгылтуу/ камаштыруу, көз жоосун алуу. ~ünü kan bürümek көзºнө кан толуу. ~leri
kan çanağına dönmek/~leri kanla- nmak көздөрº кызарып чыгуу, көздөрºнө кан толуу. ~ kapağı көз
кабагы. ~ü kapalı 1)көзºн ачпай туруп, алды-артын ойлобой ту- руп, шашылыш тºрдө. 2)айлана-
тегеректе болгондор менен иши
~ü kararmak 1)көзº караœгыла- шуу. 2)өзºн жоготуу, кызуу кан-
дуулук кылуу, ачууга алдыруу/ жеңдирүү. ~le kaş arasında каш-
кабактын ортосунда. ~ kaş oynatmak көз сºзºп, каш серпºº, кылыктануу. ~den kaybolmak
көздөн кайып болуу, жоголуу. ~ü kaymak 1)көзº чалыраюу. 2)көзгө урунуу/ чалдыгуу. ~ kesilmek көзº
тешилºº (карай/кºтө берип). ~ü keskin көзº курч. ~ü kesmek көзº жетºº, өзºнө ишенºº. ~üne kes-
tirmek 1)көз токтотуу, жактыруу, тандоо. 2) (бир ишке) бел байлоо, чымыркануу, өзºнө ишенºº. ~
keşfi көз чаптыруу. ~ünü kırp- madan көз ирмебей, коркпой, тайсалдабай. ~ kırpmak 1)көз
ирмөө. 2)көз кысуу. ~ kırpmamak көз ирмебей (отуруу/таœ аты- руу). ~ü kızarmak көзº кызаруу.
~ü kızmak көзºнºн чаары чыгуу, жинденºº. ~ kliniği көз клини- касы. ~ü korkmak жºрөгºнºн
ºшºн алуу, даабоо. ~ünü korkut- mak опузалоо, жºрөгºнºн ºшºн алуу, коркутуп коюу. ~üne koymak
(бир нерсеге) бел байлоо, тобо- келге салуу. ~ü kör olası! каргыш кашайгыр! ~ü kör olsun! каргыш
көзº көр болсун! көзº кашайсын!
~ kulak olmak 1)баш-көз болуу, багып/карап туруу. 2)ºзбөй
маалымат алып туруу. ~ kuyru-
ğuyla/ucuyla bakmak көзºнºн кы- йыгы менен караш. ~leri musluk gibi akmak көзºнºн жашы он талаа болуу. ~ nuru 1)көз нуру, көрмө жөндөмº. 2)көз нурун ко- роткон иш. ~ümün nuru! көзºмºн нуру! жарыгым! кºнºм! ~ nuru dökmek 1)көзºн бузуу. 2)көз нурун тºгөтºº. ~ okşamak көзгө жагымдуу. ~ünden okumak көзº- нөн окуу/көрºº. ~ü olmak (бир нерседе) көзº/тилеги/ниети бо- луш. ~ü yüksekte/ büyükte olmak көзº көктө болуу. ~ünde olmak (бирөөнºн) көœºлºндө/көзºндө болуш. ~ünde olmamak (катуу кайгыдан, кырсыктан, оорудан кийин) эч нерсеге көœºлº чаппоо, кайдыгер болуу. ~ önü көз алды. ~ önünde көз алдында. ~ önünde bulunmak көз адында туруу.
~ünün önünden geçmek эстөө, эске тºшºрºº. ~ünün önünden gitmemek көз алдынан кетпөө, унута албоо.
~ünün önünde tutmak 1)көз ал- дында кармап туруу. 2)эске тутуу, эсепке алуу, көœºлгө тºйºп коюу.
~ önüne almak эске/эсепке алуу.
~ünün önüne bakmak көзºн ачып жºрºº, этият/сак болуу. ~ünün
önüne gelmek көз алдына келºº, элестөө. ~lerinin önüne serilmek көз алдына тартылуу. ~lerin(iz)den
öperim! көздөрºœ(ºз)дөн өбөм! ~ü para görmek акчалуу болуш, байыш. ~leri parlamak көздөрº
жадырамак. ~ünü patlatmak 1)кө- зºн чыгара коюу. 2)өлтºрºº. ~ü pek жºрөктºº, кайраттуу, эр. ~üne
perde inmek көзº кароолонмок. ~ pınarı көздºн кычыгы. ~ünden sakınmak көзºнºн карегиндей сак-
тамак. ~ü seğirmek көзº тартмак.
~ünü sevda bürümek сºйººдөн көзº көр болуу. ~ünü sevdiğim!
көзºœдөн айланайын! ~ünü se-
gözenek
veyim айланып/садагаœ кетейин! кудай жалгагыр! өпкөмº чабайын! (бир өтºнºч тилегенде колдону- лат). ~üne sokmak көзºнө такаш, көзгө сайып көргөзºш. ~leri sulan- mak көздөрº жашылдануу, көзº- нөн жаш тегеренºº. ~ü sulu жа- шык, ыйлаак. ~den sürmeyi çalmak каратып туруп уурдап алыш. ~ süzmek көздөрºн сºзºш. ~leri sü- zülmek көздөрº сºзºлºº/жабы- шуу. ~inde şimşek çakmak көзºнөн от чагылуу. ~ tahmini көз болжом.
~leri takılmak көзºнө чагылмак/ урунмак. ~leriyle takip etmek узата
кароо, көз айырбоо. ~ü tok көзº ток, ток пейил. ~ü tutmak 1) (бирөөгө) жагуу, жакшы пикир
калтыруу. bu adamı ~üm tuttu бул киши мага жакты. 2)чыгынуу, бел байлоо, киришºº. ~de tutmak кол-
доо көргөзºº, ардактоо, кадырлоо.
~ünde tütmek 1)сагынуу, куса болуу. 2)эœсөө, арзуулоо, кыялда-
нуу. ~ünden uyku akmak уйкусу катуу келºº. ~üne uyku girmemek/- lerini uyku tutmamak уйкусу
качуу. ~lerden uzaklaşmak көздөн узак/ыраак болуш, көзгө көрºн- бөй жоголуш. ~ünün üstünde kaşın
var dememek кыœк этпей баш ийºº, ºнºн чыгарбоо. ~ü üstünde kalmak элдин баарына эрмек
болуу. ~ü üzerinde olmak көзөмөл/ камкордук алдында болуш. ~ü var (бир нерседе) көœºлº, ºмºтº бар. ~
ve kulak dikmek көзºн, кулагын тикчийтиш. ~leri velfecri okumak куулугу көздөрºнөн көрүнүп ту-
руш. ~leri yaşarmak көзº жашыл- дануу. ~ yaşartıcı 1)көздөн жаш агызуучу. 2) аянычтуу, кейиштºº.
~ yaşartıcı bomba жаш агызуучу бомба. ~ünün yaşına bakmamak көзºнºн жашына карабоо. ~ü ile
yemek жеп жиберчүдөй кароо/
тиктөө. ~ yememek көзү жетпөө.
~ü yılmak коркуп калыш, жүрөгү- нүн үшүн алыш, жºрөгº тºшºш.
~ü yolda жол караш. ~leri yollarda
kalmak көздөрº жолдо калыш, эки көзү төрт болуш(бирөөнү күтүп) .
~ yummak көз жумуу, көрмөксөн-
гө салуу. ~ünü yummak 1)көз жумуу, өлүү. 2)көз жумуу, байка- максан болуу. ~leri yuvalarından
oynamak/fırlamak/uğramak көзү чанагынан чыгуу. ~ yuvarı анат. көз чуœкуру. ~ yuvası анат. көз
чарасы.
gözaltı,-nı камак. ~na alınmak камакка алыныш.
gözcü 1.кароолчу, көзөмөлчү, байкоо- чу. ~ kulesi кароол, чеп. 2.ооз. көз доктору, окулист.
gözdağı,-nı опуза, коркутуу. ~ vermek опузалоо, коркутуу, жүрөгүнүн үшүн алуу.
gözde 1.сүйүлгөн, сүймөнчүк. ~ şarkılar сүйүлгөн/ооздон түшпөгөн ыр- лар. 2.сүйгөн, эрке, көрөр көз
(аял). ~ olmak 1)сүймөнчүккө ээ болуш, мода/атактуу болуш. 2)(бирөөнүн) сүйгөнү/эркеси/
көрөр көзү болуш.
göze 1.биол. клетка, көзөнөк. ~ çoğal- ması клетканын көбөйүшү. ~ zarı
клетканын чели. 2.булак, суунун башаты. ~ bilimi биол. цитология, клетка жөнºндөгº окуу. ~ yutarlığı
биол. фагоцитоз (микроптордун денедеги жегич клеткалар аркылуу жутулуп жок кылынышы).
gözemek 1. тешикти/жыртыкты тор- доо. 2.эгилген өсүмдүктөрдү ко- юулаштырып тигүү.
gözenek,-ği 1.көзөнөк. deri ~leri теринин көзөнөктөрү. 2.биол. (өсүмдүк- төрдө) зат алмаштыргыч көзөнөк-
төр. 3.ооз. терезе, тешик, чуœкур.
gözyaşı
4.(тордун, түймөнүн ар бир көзү, ажур). 5.аары балынын торчо- лору. 6. астр. Күндүн бетиндеги кичинекей кара чекиттер.
gözenekli көзөнөктүү.
gözenmek көзөнөктөрдү/жыртыктар-
ды тордоп бүтөө.
gözer ооз. көздөрү чоœ калбыр.
gözetici 1.спорт көзөмөлчү. 2.кол-
доочу, баш-көз болгон киши.
gözetim 1.көзөмөл, байкоо. 2.колдоо,
коргоо, көз салуу. 3.камак. ~e
almak камакка алыш.
gözetleme кароол, көзөмөл, күзөт, бай- коо, из куума, изине түшмө. ~
araçları кароол жабдуулары. ~ kulesi кароол дөбө/пункт.
gözetlemek 1.(бирөөнү) аœдыш, изине
түшүш. 2. байкоого/көзөмөлгө алыш, көз салыш.
gözetleyici 1.кароолчу, сакчы, нөөмөт-
чү. 2.чалгынчы, тыœчы, шпион.
gözetmek 1.багыш, караш, көз салыш.
büyük kardeşler küçükleri gözetir
улуу бир туугандар кичүүлөргө көз салат. 2.баа бериш, кадырлаш, ардакташ, көœүлгө/эсепке алыш
çevrenizdekilerin zevkini, hatırını gözetmeniz gerekir чөйрөœүздөгү- лөрдүн каалоо-тилегин, кадыр-кө-
œүлүн эске алууœуз керек. 3.күтүү,
аœдып/байкап туруу/көздөө. amaç
~ максат көздөө. fırsat ~ ыœгайын
келтирүү. 4.(бирөөнүн) кызыкчы- лыгын көздөө. şahsî menfaat ~ жекече кызыкчылык көздөө.
gözetmen 1.(мектепте) көзөмөлчү, теске салуучу, байкоочу. 2.кино режиссёр жардамчысы.
gözgü ооз. күзгү.
gözleği, -ni кароол дөбө.
gözlem 1.байкоо, көзөмөл. 2.тыянак,
жыйынтык. 3.филос. байкоо, изилдөө ыкмасы. 4.астр. көктөгү заттарды иликтөө/ байкоо жүргү-
зүү. ~ evi астр. oбсерватория.
gözlemci 1.көзөмөлчү, байкоочу. 2.жо-
gözleme I 1.көзөмөл/байкоо. 2.астр.
байкоо, иликтеме (көктөгº зат- тарды).
gözleme II гөзлеме (жупканын ичине
тууралган эт, картошка же быш- так кошуп, бетине май сүйкөп бышырылган тамак).
gözlemek 1.көздөө, күтүү, аœдуу. fırsat ~ ыœгайын келтирүү. yolunu ~ жол кароо. 2.байкоо, көзөмөлгө алуу.
3.кароо, көз чаптыруу/ жиберүү. çevreyi gözledim тегеректи бай- каштырдым.
gözlemlemek байкоо, байкоо жүргүзүү.
gözlenmek байкоо алдына алынуу, изилденүү.
gözlü 1.көздөнгөн, көздүү. badem ~
бадам көздүү. deve ~ бото көз. dört
~ төрт көздүү. 2.көздөрү бар. üç ~
dolap үч көздүү шкаф. 3.бөлмө- лүү. beş ~ bir ev беш бөлмөлүү үй. 4.көзөнөктөрү/ тешиктери бар. sık
~ kalbur көзү жыш калбыр. ~ ye gizli yoktur мак. көздүүдөн жашыра албайсыœ.
gözlük,-ğü 1.көз айнек. ~ çerçevesi көз айнектин алкагы. güneş ~ü күн тоскуч көз айнек. 2. ат көздүгү
(үркпөшү үчүн көздөрүнүн эки жагына тагылат). 3.аарыдан коруучу баш кийим.
gözlükçü 1.көз айнекчи (көз айнек оœдо- гон, саткан киши). 2. көз айнек дүкөнү.
gözlüklü 1.көз айнекчен. 2.зоол алкак- туу (көзүнүн тегерегинде алкакта- ры болгон жаныбарлар). ~ penguen
кадимки алкактуу пингвин.
gözsüz 1.көзº көрбөгөн, сокур. 2.көз-
дөрº/тартмасы жок (буюм, эме-
рек).
gözükmek көрºнºº, көрºнºп калуу.
gözyaşı,-nı көз жашы. ~ dökmek көзº-
нºн жашын төгºº.
gurur
grado 1.градус (алкоголдук заттар-да).
2.градус (ысыктын, сууктун).
grafik, -ği график, диаграмма.
grafit, -ti графит.
grafolog графолог, жазуу адиси.
grafoloji графология.
gram грамм.
gramaj граммаж.
gramer грамматика.
gramerci грамматист, тилчи.
gramafon граммафон, патефон.
grandük, -kü тар. улуу князь (Рос-
сияда колдонулган титул).
granit,-ti гранит, граниттен жасалган. ~ gibi граниттей, бекем, бышык.
granül гранул, дан, бºртºк.
gravitasyon физ. гравитация. ~ kanunu
Жердин тартылуу кºчº закону.
gravür гравюра.
gravürcü гравюрачы.
gravyer (~peyniri) щвейцар быштагы.
Grek 1.Байыркы Греция. 2.Байыркы Грецияга мºнөздºº/тиешелºº.
Grekçe байыркы грек тили.
grekoromen спорт грек-рим (кºрөшº).
grena мин. гранат.
gres: ~ yağı тех. машине майы,
солидол.
grev иш таштоо (жумушчулардын). ~ bozmak иш таштоону токтотуу. ~
yapmak иш ташташ. genel ~ жалпы иш таштоо.
grevci иш таштаган киши.
greyder тех. грейдер.
greyfurt,-tu/-du бот. грейпфрут (Citrus decumana).
gri күлдөй боз (түс).
grif гриф (мөөр).
grip, -bi/-pi грипп. ~e karşı гриппке
каршы. ~ olmak грипп болуу.
grizu руда газы.
gros гросс. ~ ağırlık гроссалмак.
groston деœ. гросстонна. grotesk, -ki гротеск. Grönland Гренландия.
Grönlandca гренландия тили.
grup,-bu 1.группа, топ. ~lara ayırmak топторго бөлºштºрºº. ~ ~ toplan- mak топ-топ болуп чогулуу. 2.жаат, фракция. politik ~lar сая- сий жааттар. 3.уюм, топ. 4.группа, класс. 5.аск. дивизион, батальон. tank ~u танка батальону. bağlama
gruplandırmak 1.группаларга/топторго бөлºштºрºº. 2.топтоо.
gruplanmak 1.группаларга/топторго
бөлºнºº. 2.топтолуу.
gruplaşmak 1.группаларга/топторго бөлºнºшºº. 2.топтошуу, топторго
биригºº. guatr мед. богок. gudde анат. без.
guguk,-ğu: ~ kuşu зоол. кºкºк (Сuculus canorus). ~ gibi kalmak (oturmak) күкүктөн бетер жалгыз калуу.
guguklu: ~ saat коœгуроолуу саат. gulaş гуляш (мажар тамагы). gulu: ~ ~ гºлº-гºлº (ºндºктºн ºнº).
gurbet, -ti 1.чет жер, чет эл. ~ ellerde ya- şamak чет жерлерде жашоо. 2.ку- салык, сагыныч. ~ çekmek кусалык
тартуу. ~te olmak чет жерде, бөтөн эл/бөтөн жерде жºрºш.
gurbetçi 1.эли-жеринен/ºй-бºлөсºнөн
алыс жºргөн киши. 2.бөтөн жерде иштеп жºргөн киши.
gurgur кур-кур (ичтин курулдашы). ~
etmek курулдоо.
gurk, -ku 1.кºрп ( тоок). 2.эркек ºндºк.
~ ~ etmek кукулуктоо. ~ olmak
кºрп болуу. ~a yatmak (тоок)
жумуртка баса баштоо.
gurlamak, guruldamak курулдоо
(бирөөнºн ичи).
gurultu (ичтин) курулдамасы.
gurup,-bu батуу. güneşin ~u кºндºн
батышы.
gurur 1.абийир, намыс, уят. 2.сыймык.
3.бой көтөрºº, текеберлик. ~ duy-
mak сыймыктануу. ~unu kırmak
güçlü
(бирөөнºн) жинин кагуу, текебер- дигин жок кылуу. ~unu okşamak (бирөөнºн) сыймыгын арттыруу, аброюн көтөрºº. ~uyla oynamak (бирөөнºн) намысы менен ойноо.
gururlanmak 1.сыймыктаныш, өрөөп- кºш. 2.текеберлениш, бой көтө-
рºш, теœсинбеш, кыйынсыныш.
gururlu 1.ар намыстуу, абийирдºº,
уяттуу. 2.текебер, бой көтөргөн, кыйынсынган, курулай намыстан- ган.
gusül,-slü дин гусул, бой абдеси/ даарат. ~ aptesi almak бой абдеси алыш.
gut,-tu мед. гут (шишип ооруткан бут оору).
guvaş 1.гуаш (суулуу боёк). 2.гуаш
(сºрөт тºрº).
guvernan гувернант.
gübre жер семирткич, кык.
gübrelemek жер семиртºº, кык чачуу.
gübreli жер семирткич чачылган, се- миртилген (топурак).
gücendirmek 1.(бирөөнº) ардантуу, намысына тийºº, ыза/капа кылуу. 2.кыжырына тийºº.
gücenik,-ği арданган, ызаланган, капа- ланган.
gücenmek ардануу, намыстануу, ызала-
нуу, капа болуу, кыжыры кайноо, таарынуу. al, yoksa gücenirim ал, болбосо таарынам.
güсük 1.кыска бойлуу, кодоо, өспөй калган (киши). 2.токол, куйругу жок (айбан). ~ ay февраль.
gücümsemek (бир нерсени) оорсунуу, кыйын көрºº.
gücün араœ-араœ, эптеп-септеп, кыйна-
лып-кысталып.
güç I, -cü 1.кºч, кубат, ал, энергия. ~ü artmak кºчº артуу. ~ü kalmamak
кºчº калбоо. beygir ~ü ат кºчº. 2.кºч, кºчтөр, ресурс (коомдук топтор). insan ~ü адам кºчº. barış
~leri тынчтык кºчтөрº. 3.жөндөм-
дººлºк, мºмкºнчºлºк, потенция. çalışma ~ü иштөө жөндөмдººлºгº. kafa ~ü акыл кºчº. ödeme ~ü төлөө мºмкºнчºлºгº. savaşma ~ü согуш мºмкºнчºлºгº. ~ birliği кºч бирди- ги, коалиция. ~ünü kötüye kullan- mak кºчºн кыянатчылык менен колдонуу. ~ünün üstünde bir gayretle өз кºчºнөн ашкан кайрат менен, талыкпай-талбай. ~ü yet- mek кºчº жетºº. ~ü yettiği kadar кºчºнºн жетишинче, бар кºчº менен.
denk gelmek кыйын учурга туш келиш. 2.кыйынчылык, машакат.
~le 1)кыйынчылык/ азап менен.
2)зордуктап, мажбурлап. 3. араœ, зорго. ~ beğenen оœой менен жак- тырбаган (киши). ~ belâ кыйын-
чылык/азап менен, кыйналып- кысталып. ~ etmek араœ чыдоо. öğle paydosunu ~ ettim тºшкº дем
алышка чейин араœ чыдадым. ~ gelmek кыйналуу, убаралануу, кыйын келºº. ~üne gitmek арда-
нуу, ыза болуу. ~ hâlle/~ü ~üne кыйналып - кысталып, өлºп- тирилип, өлдºм-талдым дегенде.
~üne koşmak/sapmak кыйындатуу, оордотуу. ~e sarmak кыйындоо, татаалдашуу, оордоо. işler ~e sardı
иштер кыйындады.
güçlendirmek 1.кºчтөндºрºº, чыœдоо, кубаттандыруу. 2.колдоо, кайрат-
тандыруу.
güçlenmek кºчтөнºº, чыœдалуу, кубат алуу, кайраттануу, кºч алуу.
güçleşmek (барган сайын) кыйындоо, татаалдашуу, оордоо.
güçleştirmek кыйындатуу, оордотуу,
татаалдаштыруу.
güçlü 1.кºчтºº, алдуу, чыœ, тыœ, кубат- туу. 2.таасирлºº, кадырлуу, сөзº
өткөн (киши). 3.таасирлºº, мык-
güle
ты, сапаты мыкты. ~ eser мыкты чыгарма. 4.катуу, кыйын. ~ kuvvetli кºчтºº-кубаттуу. 5.кºчº бар. 54 beygir ~ 54 ат кºчºнө барабар.
güçlük,-ğü 1.кыйынчылык, оорчулук, жºк, машакат. ~le кыйынчылык/
азап менен. 2.жакырчылык, жок- чулук. ~ çekmek кыйынчылык
тартмак. ~ çıkarmak кыйынчылык чыгаруу, тоскоол болуу. ~leri yen- mek кыйынчылыктарды жеœºº.
güçlükle кыйынчылык менен, кыйна- лып-кысталып, эптеп-септеп, өлгөндө-талганда.
güçsüz күчсүз, алсыз, дармансыз, ча- бал, начар. ~ düşmek алдан/күч- төн/таюу, күчү калбоо, алсыз бо-
луу. ~ kuvvetsiz күчсүз, кубатсыз. işsiz ~ иши жок, бекер. işsiz ~ kalmak ишсиз калуу.
güçsüzlerevi карылар/багар-көрөрү жоктор/майыптар үйү.
güçsüzlük,-ğü күчсүздүк, алсыздык,
чабалдык.
güderi 1.күдөрү (бугунун/багыштын ийленген териси), замша. 2.кү-
дөрүдөн жасалган. ~ eldiven
күдөрү мээлей.
güdü 1.максат, мүдөө, аракет чеги.
2.мотив, демөөр, шылтоо, себеп. 3.ооз. үйүр.
güdücü 1.жетекчи, жол башчы, башчы.
2.ооз. чабан, малчы.
güdük,-ğü 1.кемчил, өксүк, жетик эмес- тик. 2.токол, кыска куйруктуу,
куйругу кесик (мал). 3.чала бүт- көн, бүтпөгөн, жарты, чала. ~ minare бүтпөгөн мунара. ~ aylar
(жылдын) кыска айлары. ~ kalmak 1)чоœойбой/ өспөй калуу. 2)өтм. бүтпөй/жыйынтыксыз калуу,
чала бүтүү. ~ tavuk арго бечара, байкуш, шоркелдей.
güdükçü сүткор.
güdüm башкаруу, жетекчилик, кол
башчылык.
ракета. 2.көзөмөл алдында, план боюнча жүргүзүлгөн. ~ ekonomi пландуу экономика. ~ mermi (бел-
гилүү жерге) багытталган ок.
güfte муз. либретто (операнын/ырдын)
сөзү.
güfteci ырдын сөзүн жазган киши.
güğüm кумура (узун моюндуу, чор- голуу, көбүнчө жезден жасалган).
güher көөхар.
gül бот. роза (Roza). 2.гүлгүн (түс). ~ çehreli жүзү албырган/ тамыл-
жыган. ~ pembe гүлгүн түс. ~üm гүлүм, кымбатым, жаным. ~ gibi гүлдөй, сулуу, чырайлуу. ~ gibi
bakmak жакшы багуу/кароо, гүл- дөй кылып багуу. ~ gibi geçinmek (yaşamak) 1)таттуу/ ынтымактуу
жашоо. 2)бакыбат/ бардар жашоо.
~ suyu роза суусу/маңызы. ~ üstüne ~ koklamak гүлдөн гүлгө
конуу, туруксуз/ жүрөөнөк болуу.
~ yağı роза майы.
gülbeşeker гүлбешекер (роза гүлү жана
шекерден жасалган кайнатма). güldeste гүлдесте, антология (поэзия). güldür: 1. ~ ~ калдыр-күлдүр (агын
суунун үнү). ~ ~ akmak күлдүр- күлдүр этип агыш. 2. үнүн катуу чыгарып тез окуу. ~ ~ okumak
шатырата окуу.
güldürmek 1.күлдүрүү. 2.көœүл көтө- рүү. yüzünü ~ көœүлүн көтөрүү,
ыраазы кылуу.
güldürü театр комедия. ~ filmi
комедия фильми. ~ ustası сатирик,
комик.
güldürücü күлкүлүү, тамашалуу, кы- зык. ~ hâl күлкүлүү абал. ~ sözler
күлкүлүү сөздөр.
güle: ~ ~ жакшы бар(ыœыз)! (кетип жаткан кишиге жакшы ниет
иретинде айтылат). ~ ~ gidiniz!
gülünç
жолуœуз ачык болсун! ~ ~ giyiniz! киймиœиз кут болсун! ~ ~ oturunuz! конуш жайлуу болсун!
güleç күлүмсүрөгөн, жылмайган, каба- гы жарык. ~ bir adam маœдайы жарык киши.
güler : ~ yüz жайдары, кабагы жарык, жаркылдаган, жанга жакын. ~ yüz ile жаркылдап, жайдарылык
менен. ~ yüz, tatlı söz yılanı bile deliğinden çıkarır мак. жылуу сөз жыланды да ийнинен чыгарат. ~
yüzlü 1)кабагы ачык, жайдары, шайыр, жүзү/маœдайы жарык (киши). 2)ачык маанай, жылуу
жүз, меймандос. ~ yüzlü kabul ачык маанайда тосуп алуу. ~ yüzlülük жайдарылык, шайырлык.
gülgün күлгүн.
gülhatmi,-ni күлгүн алтей (Althaea rosea).
gülistan 1.гүл бакча. 2. өтм. гүлүстан. gülizar нур жүздүү, гүл чырайлуу. gülkurusu,-nu 1.киркүлгүн (күлгүн
розанын кургатылган түсү). 2.бул түстөгү .
güllaç,-cı 1.гүллач (крахмалдан жасал-
ган үлбүрөк жупка; бул жупкадан жасалган таттуу). kaymaklı ~ каймактуу гүллач. 2.ачуу дары-
лардын (оœой ичилиши үчүн сыртынан каптап койгон) таттуу катмары, капсул.
gülle 1. аск. ок, ядро, снаряд. top ~si замбиректин огу. düşmana ~ yağdırdı душманга (замбирек)
огун жаадырды. 2.спорт гантел, ядро. ~ kaldırmak 1)гантел/ штан- га көтөрүш. 2)өтм. көшөрүү, кө-
гөрүү, каршы чыгуу. ~ gibi
1)таштай оор. 2) алсыз, күчсүз.
gülleci 1.замбирек огун жасаган киши.
2.спорт ядро түрткөн спортсмен.
güllü роза гүлдүү/түстүү.
güllük,-ğü роза бакчасы, розарий. ~
gülistanlık бейиш бакчасы, төрт
тарабы шай. dünyayı ~ gülistanlık görmek дүйнөнү төрт тарабы шай көрүү.
ооп калуу. ~den kırılmak күлкүдөн ичек-боору эзилүү. ~sini tutmak күлкүсүн араœ тыюу.
gülmece 1.тамаша, азил, мыскыл. 2.ад.
сатира, юмор.
gülmek 1.күлүү. 2.бактылуу жашоо,
жакшылык көрүү, кубануу. adam- cağız ömründe hiç gülmedi бечара киши өмүрүндө маœдайы жарыла
күлбөдү/жакшылык жүзүн көрбө- дү. 3.убакытты көœүлдүү өткөрүү көœүл ачуу. dün akşam güldük,
eğlendik кечээги түнү абдан көœүл ачтык. 4.шылдыœдоо, келекелөө, тыœсынуу, мыскылдоо. yüzüne ~
бетине ачык айтып шылдыœдоо. gülerim!/güleyim bari! кºлдүрбөчº! кудая тобо! күлкү келерлик!
(орунсуз айтылган сөзгө карата айтылат). güle güle к. güle. güler misin, ağlar mısın? же күлөрүœдү,
же ыйларыœды билбейсиœ. güler- ken ısırır күлүп туруп жайлаган (киши). gülüp oynamak/söylemek
ойноп-күлүү, шарактоо. güle oy- naya күлүп-жайнап. gülüp geçmek таназар албоо, маани бербөө,
тамашага айландыруу.
gülücük,-ğü 1.(ымыркай баланын) кү- лүмсүрөөсү. 2. күлүмсүрөө, жыл-
маюу. ~ saçmak жылмая кароо, жүзүнөн жылмаюу кетпөө.
gülük,-ğü ооз. 1.көлүк, жүк ташыган
айбан. 2.үйүр.
gülümsemek күлүмсүрөө, жылмаюу.
gülünç,-cü 1.күлкүлүү, кызык, күлкү
келерлик, ыœгайсыз. ~ bir durum- da bırakmak ыœгайсыз/кыйын абалда калтыруу. ~ bir kılık (же
kıyafet) күлкү келерлик кийим. 2.
gün
арзыбаган, болор болбос. ~ bir üсret болор болбос акы. ~ bir hadi- seden dolayı kavga ettiler арзы- баган нерсе үчүн чатакташышты.
gülünçleşmek күлкүгө/тамашага айла- нуу, күлкү келтире баштоо.
gülünçle күлкүлүү, тамашалуу, күлкү келерлик.
gülünçlük,-ğü күлкүлүү жагы, кызыгы,
тамашасы. işin ~ü иштин күлкүлүү/кызык жагы.
gülüstan к. gülistan.
gülüş күлүш, каткырык. içli bir ~le ичеги- боору эзилген күлкү менен. gülüşme өз ара күлүшмө/мыскылдаш-
ма.
gülüşmek күлүшүү (чогуу), өз ара тамашалашуу.
gülzar гүлзар, роза бакчасы, розарий.
güm 1. туур. с. гүм, күп, тарс. ~ diye kapı kapandı тарc этип эшик
жабылып калды. 2.арго калп, жалган. ~ü bırak калпыœды кой. ~ atmak калп айтыш, беш өрдөгºн
учуруш. ~ ~ etmek дүœ-дүœ этүү. ~e gitmek 1)бошко кетүү, бекерге ысырап болуу. 2)болбогон нерсе
үчүн/ жерден өлүп калыш. 3) күм- жам болуш.
güman 1.күмөн. 2.болжол.
gümbedek 1.күп-күп этип, дүп-дүп этип, күрүлдөгөн бойдон. 2.капы- сынан, күтүлбөгөн жерден,
байкоостон.
gümbür : ~ ~ etmek күлдүр/калдыр, кºлдºр-күлдүр этиш. merdivenden
~ ~ yuvarlandı тепкичтен калдыр- күлдүр тоголонуп кетти.
gümbürdemek 1.калдыроо, күлдүрөө.
2.ооз. өтм. күм-жам болуш, өлүш
(капысынан, күтүлбөгөн жерден).
gümbürtü күрүлдөк, калдырак, тарсыл-
дак, түрсүлдөк.
gümeç,-ci бал торунун көзөнөгү. ~ balı
сүзүлбөгөн бал.
gümlemek 1.күпүлдөгөн/дүпүлдөгөн
үн чыгаруу. 2.өлүп калуу, күм- жам болуу, мүрт кетүү (киши). 3.арго классында калуу. gümleyip gitmek мүрт кетүү.
коюу чачтуу.
gümrük,-ğü 1.бажы. ~ görevlisi бажы кызматкери. 2.бажы салыгы. ~ al- mak бажы салыгы алмак. ~ kesi-
minden muaf бажы салыгын төлө- бөгөн. ~ muayenesi/yoklaması бажыкана текшерүүсү. ~e tâbi ба-
жыга тиешелºº. ~ vergisi бажы салыгы. ~ten mal kacırır gibi ан- талап, антаœдап, шашып-бушуп.
gümrükçü бажы кызматкери/көзө- мөлчүсү.
gümrüklemek бажы иштеринен
өткөрүү.
gümrüklü бажыга милдеттүү/тие- шелºº.
gümrüksüz 1.бажысыз. 2.бажыдан качырылган.
gümüş 1.күмүш. 2.күмүштөн жасалган.
~ ayarı күмүш аяры (пробасы). ~ balığı зоол. күмүш балык (Atherina presbyter). ~ kaplama күмүш
каптама. ~ para күмүш тыйын. ~ rengi күмүш түстүү, күмүш сымал.
~ sağ olsun, altın gidek olsun өлгөн
арстандан тирүү чычкан ийги (наркы пас болсо да, колдо бар нерсе баалуу).
gümüşçü 1.күмүшчү зергер, күмүш уста. 2.күмүш сатар.
gümüşî 1.күмүш түстүү. 2.зоол. зоо-
логия, ботаника терминдеринин курамында. ~ martı күмүш түстүү ак чардак (Larus argentatus).
gümüşlemek 1.күмүш жалатуу, күмүш каптоо. 2.күмүш түсүнө боёо.
gün 1.Күн (планета). ~ doğarken күн
чыкканда. 2.күндүн шооласы/ ысыгы. ~ çarpması күн өтүп кетүү. onu ~ çarpmış ага күн өтүп кетип-
тир. 3.күн (24 сааттык убакыт).
gün
on ~ süre verdi он күндүк мөөнөт берди. 4. азыр, ушул убак, бүгүн.
~ümüzde at arabaları sadece köy
işlerinde kullanılmakta азыркы кез- де ат арабалары айыл иштеринде гана колдонулат. 5. күн, кезек,
убакыт, жол, шанс. bu işin de günü gelecek бул иштин да кезеги келет. 6.майрам, өзгөчө күн. öğretmenler
~ü мугалимдер күнү. 7. доор, за- ман. 8.күн, жакшы/адамча жашоо, көœүлдүү өткөн убакыт. ~ görme-
den gitti күн көрбөй жүрүп көзү өттү. 9. түрк аялдарынын шери- неси. ~e gelen kadınlar vardı шери-
неге келген аялдар бар болчу. 11.(бир нерсе үчүн) болжонгон күн. çarşambaya ~ verdi шершемби
күнкүгө күн болжоду. ~lerce канча күн бою/күндөн бери карай. ~ün adamı күндүн (эœ мыкты) киши-
си. ~ ağarmak таœ агаруу. ~ ağar- ması таœ саар. ~ almak 1)(бир иш үчүн) күн болжоо. 2)жашын
толтуруу. beş yaşından iki ~ aldı эки күн мурун бешке чыкты. ~e aşık/bakan кºн карама. ~ aşırı кºн
алыс. ~ atlamamak күн куру эмес.
~ aydın к. günaydın. ~ balı диал.
гүнбалы (жүзүм суусунан жасал-
ган бал). ~ balığı зоол. күн балыгы (Julis turcica). ~ batımı күндүн батышы. ~ batısı 1)батыш. 2)ба-
тыш шамалы. ~ batmak күндүн батышы. ~ü birlik бир күндүгүнө, күнүн. ~ü birliğine gitmek күнүн
барып, күнүн келиш. ~ bugün күн бүгүн (бүгүнкү жашаган күнүœ маанилүү маанисинде), бир күн-
дүк өмүрүœ болсо, түштүгүнө жорго мин. ~lerden bir gün күндөрдүн биринде. ~ çiçeği бот.
күн карама. ~ dikilmesi чак түш. ~ doğmadan neler doğar мак. эртеœ- ки күн эмне алып келерин ким
билет (жакшылыктан үмүт үзбөө
маанисинде). ~ doğmak 1)күндүн чыгышы. 2)өтм. күнү туумак (бир иш үчүн ыœгайлуу бурсат чы- гуу). ~ doğusu 1)чыгыш. 2)чыгыш- тан соккон шамал. ~ünü doldur- mak болжогон мөөнөт аяктоо. ~ dönümü астр. күн-түн теœелиш. ~ durumu астр. күндүн эœ чоœ ачылым мезгили (жайкысын 21- июнда, кышкысын 21-декабрда).
күнү/мөөнөтү өтүп кетиш. ~ geçmek ысык/күн өтүп кетиш. ~ gibi açık/aşikar алаканга салган-
дай, айдан ачык. ~ görmek күн көрүү, бактылуу/ бакубат жашоо.
~ünü görmek 1)таба кылганынын
жазасын тартмак. 2)(балдарынын, ишинин) убайын көрмөк. 3)(аял- дар) этек кирин көрмөк. ~ görme-
mek күн көрбөө, кыйынчылык ичинде жашоо. ~ görmez күн тий- бес (мис. жер). ~ görmez evliyası
жексур, кара ниет (киши). ~ görmüş 1)бардар жакшы жашаган (киши). 2)көптү көргөн, тажырый-
балуу. ~ünü görürsün! опуза көргүлүктү көрөсүœ! сага көрсөт- пөсөм элеби? ~ göstermek жыр-
гатуу. ~den ~e күндөн күнгө, күн санап, барган сайын. ~ünü ~ etmek дооран сүрүү, күнүн жыргап
өткөрүү. ~ü ~üne күнү күнүнө, учурунда, ар күнү. ~ü ~üne uyma- mak оосар, кыялы чатак, оома
(киши). ~ün ~ü var 1)башка ар кандай күн түшүшү мүмкүн. 2)(буга да) күнүбүз түшүп калы-
шы мүмкүн. ~ ışığına çıkmak/ vur- mak ачыкка чыгуу, ашкереленүү.
~ ola harman ola бир күн анын да
күнү туур. ~leri sayılı olmak көрөр күнү аз калуу, өлөрүнө жакындоо.
~ünü/~lerini saymak күн санап
жашоо (өмүрүнүн акыркы
gündüz
күндөрүн жашамак). ~leri saymak күн саноо, чыдамсыздык менен күтүү. ~ tün eşitliği астр. күн-түн теœелүү (жазында 21- мартта, күзүндө 21-сентябрда). ~leri yakın olmak төрөтү жакын калыш. ~ yüzü görmek (китеп, басылма) жарыкка чыгуу. ele ~e karşı эл- журттун алдында. iyi ~de kötü ~de жамандыкта, жакшылыкта. kırk yılda bir ~ кырк жылда бир жолу. ben/biz ne ~e duruyoruz? биз турбайбызбы! (кам санаба). ne
~lere kaldık? кандай күнгө туш болдук? o ~ bu ~ ошол күндөн
ушул күн, ошондон бери. öbür ~ бүрсүгүнү. önceki ~ 1)мурдагы күнү. 2)бир күн мурун.
günah 1.күнөө. ~ işlemek күнөө кылуу.
~ saymak күнөө деп эсептөө. 2.кылмыш. ~ı boynuna almak кыл-
мышын мойнуна алуу. 3.убал, жоопкерчилик. ben söyleyeyim ~ benden gitsin мен айтып коёюн
убалы менде калбасын. ~ını almak/
~ına girmek (бирөөнүн) күнөөсүн алуу/ көтөрүү. ~ı boynuna өз
күнөөсү/жоопкерчилиги өзүндө (мен кийлигишпейм). ~ını çekmek күнөөсүн тартуу. ~ çıkartmak
1)(христианчылыкта) күнөөдөн арынма (ырымы). 2) өтм. күнөө- сүн/кылмышын мойнуна алуу/
ачыктоо. ~a girmek күнөөгө батуу.
~ işlemek кылмыш кылуу. ~ keçisi
топурагы жеœил (киши). ~ı kadar
sevmemek (бирөөнү) кыртышы сүйбөө. ~ olmak күнөө болуу/деп эсептелºº. ~a sokmak кºнөөгө
тºртºº/батыруу. ~ını vermez сараœ (сөзм. с. күнөөсүн да бергиси келбес).
günahkâr күнөөкөр. günahkârlık, -ğı күнөөкөрлүк. günahlı күнөөлүү.
günahsız күнөөсүз, бейкүнөө.
günahsızlık,-ğı күнөөсүздүк, бейкүнөө- лүк.
күн алыс кезүүгө чыгыш.
günaydın күн айдыœ! (эртеœ мененки саламдашуу).
günbegün 1.күн сайын. 2.күндөн күнгө, күн өткөн сайын. 3. ар күнкү, күнүмдүк.
günberi күнбери, перигелий (Жердин Күнгө эœ жакын чекити).
günce күндөлүк (эскерме жазуу).
güncel күндөлүк, бүгүнкү, учурдагы, таасын, актуалдуу. ~ olaylar таа- сын окуялар.
güncelleşmek таасын болуш, таасири артыш.
güncellik,-ği таасындык, таасирдүүлүк.
~ini yitirmek таасындыгын/акту- алдуулугун жоготуш.
gündelik,-ği 1.күндөлүк, адаттагы, кө-
нүмүш, кадыресе, кадимки. ~ çalışmalar күндөлүк иштер. 2. ар күнкү, күнүмдүк, күн сайын
чыккан. ~ gazete күнүмдүк газета. 3.күнүмдүк берилген эмгек акы.
~le çalışmak күнүмдүк жалданып
иштөө.
gündelikçi күнүмдүк жумушчу/ жалчы.
~ kadın күнүмдүк акы алып
иштеген аял.
gündem күндөм, күн тартиби. ~e almak
күндөмгө алуу/коюу. ~ dışı күн-
дөм тышы (калуу). ~e gelmek (бир маселе) алдыœкы планга чыгуу, ортого коюлуу. ~e getirmek
күндөмгө коюу, талкууга алып чыгуу.
gündüz 1.күндүз. 2.күн ичи, күн бою.
~leri күндүз. ~ feneri тамаша негр.
~ gözüyle күндүзү, жарыкта. ~ işinde, gece düşünde күндүз оюнан,
түнкүсүн түшүнөн кетпеген (ой, санаа). ~ külâhlı, gece silâhlı эки жүздүү, миœ кубулган (киши). ~
vakti күндүзгү маал.
günlük
gündüzcü 1.күндүз иштеген киши.
2.күндүз окуган окуучу. 3.күндүз ичкилик ичкен киши.
gündüzki, -ni күндүзгү.
gündüzlü 1.күндүзгү (мектеп). 2.күн-
дүз окуган (окуучу).
gündüzsefası,-nı бот. күлкү гүлү
(Convolvulus).
gündüzün күндүзү. ~ ve geceleyin күнү-
түнү дебей.
günebakan бот. күн карама
(Helianthus).
güneç, -ci диал. күнгөй (тарап). güneğik, -ği бот. цикорий (Cichorium). güneş 1.астр. Күн. 2.күн шооласы,
күндүн жарыгы. ~ açmak күн ачылуу/чыгуу/тийүү. ~ açtı күн ачылды. ~ almak/görmek күн кө-
рүү/тийүү. burası ~ almıyor бул жерге күн тийбейт. ~ altında күн/ ысык алдында, кайнаган ысык
астында. ~ balçıkla sıvanmaz чын- дыктан качып кутула албайсыœ (сөзм. с. күндү баткак менен
шыбай албайсыœ). ~ banyosu күн мончосу (күнгө күйүү). ~ batması/ batışı күндүн батышы. ~ çarpmak
күн өтүп кетүү. ~ çarpması күн өтүү (оору). ~ doğmak күндүн чыгышы. (başına) ~ geçmek башы-
на күн өтүү. ~e göstermek күнгө чыгаруу, күнөстөтүү, күнгө жаюу.
~ gözlüğü күн тоскуч көз айнек. ~
ışığı күндүн жарыгы. ~ ışını күн шооласы. ~ saati 1)күн сааты. 2)астр. күн убактысы. ~ sistemi
астр. Күн системасы. ~ taсı астр. күн таажысы. ~ takvimi астр. күн календары. ~ tutulmak күн туту-
луу. ~ tutulması күндүн тутул- масы. ~ vurmak күн өтүү. ~ yanığı күнгө күйүш. ~ yılı астр. күн
жылы. Güneş dil teorisi Күн теориясы (тил жөнүндө теория; Түркияда).
güneşlenmek 1.күнөстөө, күнгө как-
тануу. 2.күндө кургатылуу.
2.ачык, тийип турган (күн).
güneşlik,-ği 1.күн тоскуч (парда ж. б. ).
2.(баш кийимдин) кыйысы, кыр- буусу. 3.күнөс, күн жакшы тийген
(жер). ~ oda күнөстүү бөлмө. 4.кино (камеранын) күн тоскучу.
güneşsiz 1.күн тийбес/көрбөс. ~ yer күн
тийбес жер. 2.бүркөк, булуттуу
(күн).
güney 1.түштүк. ~ acısı астр. азимут. ~
batı түштүк-батыш. 2.түштүк (та- рап, жак). 3.күнгөй, күнөс. 4.түш- түк шамалы, лодос. G~ Kutbu
Түштүк Уюл. G~ Yarıküre Түш- түк Жарым шар. G~ Afrika Cum- huriyeti Түштүк Африка Респуб-
ликасы. G~ Kore Түштүк Корея.
G~ Koreli түштүк кореялык.
güneybatı түштүк-батыш.
güneydoğu түштүк-чыгыш. ~ rüzgarı
түштүк-чыгыш шамалы.
güneyli түштүктүк.
güneyönelim бот. гелиотропизм.
günlü айы-күнү/ тарыхы коюлган. 10
şubat 1980 ~ yazı 10-февраль 1980-
жыл деп күнү коюлган жазуу.
günlük I, -ğü 1.бүгүнкү, ошол күнкү, жаœы. ~ yumurta ошол күнкү
жумуртка. 2.күндүк, ... күн бол- гон/өткөн. on ~ çocuk он күндүк бала. sekiz ~ gezi сегиз күндүк
кезүү. 3.күндөлүк, күн сайын чыгуучу. ~ gazete күндөлүк газета. 4.кадимки, көнүмүш, ар күнкү. ~
elbise ар күнкү көйнөк. ~ hayat көнүмүш жашоо. 5.күндөлүк, эс- керме. ~ tutmak күндөлүк жазуу.
6.күн тартиби, күндөм. ~ümüzün ikinci maddesinde күндөмүбүздүн экинчи беренесинде. 7.бир күндүк
эмгек акы. 8.бир күндүк азык. ~ güneşlik ачык аба, жаркырап тийип турган күн. ~ kur күндүк
курс (валютанын).
gürültülü
günlük II, -ğü аластоо үчүн колдонул- ган карагай сагызы. ak ~ ак сагыз. kara ~ кара сагыз. ~ ağacı бот. амбар дарагы (Liquidambar styra- ciflua).
günü ооз. 1.ичи тарлык, кызганыч. 2.ооз.
ара туулган.
günücü ооз. ичи тар, кызганч.
günüleme күнүлүк кылуу, ичи таруу,
кызгануу.
güpegündüz күпөкүндүз, чак түштө.
gür 1.коюу, түркмөктөлгөн, чатышкан.
~ saç коюу чач. 2.шар, агымы күчтүү. ~ su шар суу. 3.күрүл- дөгөн, жоон (үн, күлкү). ~ ses
жоон үн. 4.мол, берекелүү (ба- кыт, таалай). bahtın ~ olsun алкоо бактыœ тоодой болсун!
gürbüz күчтүү, чыœ, чымыр, москоол, бышык. ~ ağaç дүркүрөп өскөн дарак.
Gürcistan Грузия.
Gürcü грузин.
Gürcüce 1.грузин тили, грузинче.
2.грузиндер сыяктуу, грузиндерче.
güre 1.бир жаштан үч жашка чейинки
тай. 2.жупташкысы келген бээ менен эшек. 3. өтм. тыœ, бышык, чымыр. 4.өтм. коркок, тартын-
чаак, уяœ (киши).
güreş спорт күрөш. ~ etmek/tutmak
күрөшкө түшүү. boğa ~ü бука
күрөш. serbest ~ эркин күрөш. yağlı ~ майлуу күрөш (балбан- дардын бүткөн бою өсүмдүк майы
менен майланып күрөшүлөт).
güreşçi күрөшчү, балбан. boğa ~si
тореадор.
güreşçilik,-ği балбандык, балбан күрөш. gürgen бот. күргөн (Carpinus betulus). gür: туур. с. ~ ~ күр-күр, күр-шар.
gürlemek 1.күрүлдөө, күркүрөө, күр этүү. bina gürleyerek yıkıldı там күрүлдөп барып жыгылды. 3.арго
өлүү, жок болуу. adamcağız
gürledi gitti бечара киши күркүрөгөн бойдон кетти.
кал). 2.жооноюу (мис. ºн). 3.то-
луп-ташуу (суу).
gürlük,-ğü 1.коюулук, калыœдык (чач-
тын, сакалдын). 2.жоондук (үн- дүн). 3.молдук, берекелүүлүк, ба- кубаттык (жашоонун, бакыттын).
güruh шылд. топ, шайка, банда, каракчы.
gürül: ~ ~ күрүлдөп-шарылдоо (суу).
dere ~ ~ akıyor дайра күрүлдөп- шарылдап агып жатат.
gürüldemek күрүлдөө.
gürültü 1.ызы-чуу, күрү-гүү. şehir ~sü шаардын ызы-чуусу. 2.тарсылдак, түрсүлдөк, күрүлдөк. ~ ile тарсыл-
даган бойдон, тарсылдап-турсул- дап. gök ~sü күндүн күркүрөшү. kulakları sağır eden bir ~ кулак
тундурган күркүрөк. 3.чатак, чыр, коога. öğrenciler arasında ~ çıktı окуучулар арасында чыр чыкты. ~
etmek/çıkarmak/koparmak/yapmak ызы-чуу түшүрүү, чаœ-тополоœ салуу, мушташуу. ~ye gelmek ызы-
чуудан байкалбай/ көœүл бурул- бай калуу. ~ye getirmek/ boğmak 1)(бир ишти) ызы-чуу менен бас-
тырып салуу. 2)ызы-чуудан пай- даланып өз каалаганын жасап алуу. ~ye gitmek ызы-чуудан
баркы, баасы билинбей калуу. ~ye pabuç bırakmamak ызы-чуу, талаш-тартышты тоотпоо. ~ patırtı
тарсылдак-турсулдак, чаœ-будуœ, чаœ-тополоœ.
gürültücü 1.бакырып-өкүргөн, чыр, ча-
так, бүлдүргүч, тынчы жок
(киши). 2.тентек, шок (бала).
gürültülü 1.ызы-чуулуу, тынчы жок,
күрү-гүүлүү, эл көп (жер) . 2.кү- рүлдөгөн, шарылдаган. ~ makine күрүлдөп-дарылдаган машине.
hava yer yer bulutlu ve gök ~,
güya
sağanak yağışlı geçecek жер- жерлерди булут каптап, күн күр- күрөп, нөшөрлөгөн жаан жaайт. 2.алып-учкан, күрдөөлдүү, омок- туу. ~ bir hayat омоктуу өмүр. ~ patırtılı ызы-чууга толгон, чыр- чатактуу.
gürültüsüz 1.ызы-чуусуз, чыр-чатак- сыз, жымжырт, тынч. 2.жайбара-
кат, мелмилдеген, мелтиреген.
gürz аск. , эск. күрсү (курал).
gütmek 1.айдоо, сүрүү, жаюу (малды).
2.багуу, күтүү, кайтаруу (малды). koyun ~ кой кайтаруу. 3.жүргүзүү (мис. саясат), күтүү (максат).
amaç ~ максат күтүү. 4.башкаруу, бийлөө. güttüğüm domuzu bana öğretme кыздын сыры төркүнгө
маалым. güttüğü üç davar, ıslığı dağları aşar мак. айдаганы төрт эчки, ышкырыгы таш жарат.
güve зоол. күбө (Tine pellionella).
güveç,-ci 1.гүвеч (чопо идиш). 2.гүвеч (чопо идиште бышырылган эт-
түү, жашылчалуу тамак).
güven 1.ишеним, демөөр. ~le bakmak
ишеним менен мамиле кылуу.
2.колдоо, арка, тирек. ~i altına al- mak колдоосу алдына алыш. ~ beslemek (бирөөнө) ишенүү, бел
байлоо, демөөр кылуу. ~ini kazan- mak ишенимине ээ болуу. ~ mek- tubu дипл. ишеним каты. ~i kötüye
kullanmak (бирөөнºн) ишеними- нен пайдалануу. ~i olmak ишени- ми болуш. ~ olmaz ишениш кы-
йын. ~ oylaması ишеним добушка салуу. ~ oylaması almak ишеним добушу алыш (өкмөт/кабинет). ~
oylaması vermek ишеним добушу бериш. ~i sarsılmak ишеничине доо кетүү. ~ vermek ишеним
берүү.
güvence ишенич, гарантия, барымта. ~ mektubu гарантия/ ишеним каты.
~ mukavelesi ишеним келишими.
güvenceli ишенимдүү, ишеничтүү. güvencesiz ишеничсиз, ишенимсиз. güvenç,-ci таяныч, дем, ишенич. güvenilir ишеничтүү, ишенчиликтүү,
güvenilirlik ишеничтүүлүк.
güvenlik,-ği 1.коопсуздук, коркунуч- суздук, бейпилдик, бейгамдык. G~
Konseyi Коопсуздук Консейи. ~ kuvvetleri коопсуздук күчтөрү. 2.ишенимдүүлүк. 3.камсыздык,
гарантия. maddî ~ материалдык камсыздык.
güvenmek ишенүү, бел байлоо, демөөр
кылуу, арка тутуу. güvendiği dağlara kar yağmak (же güvendiği dal elinde kalmak) ишенген кожоœ
сууга акты, алды-алдынан тал карма; үмүтү таш кабуу (сөзм. с. ишенген тооœо кар жаады же
ишенген талыœ колуœда калды).
güvenoyu ишеним добушу (парламент тарабынан өкмөткө берилет) .
güvensiz 1.ишеничсиз, шектүү, шой- комдуу (киши). 2.кооптуу, шектүү, мандемдүү (жер).
güvensizlik,-ği 1.ишенимсиздик, шек- түүлүк. 2.кооптуулук, тынчы жок- тук. ~ oyu ишенимсиздик добушу.
~ önergesi ишенбестик сунушу (өкмөттүн аткарган иштерин кубаттабаган сунуш/ кат).
güvercin зоол. көгүчкөн (Сolumba). ~ palazı көгүчкөндүн баласы. ~ postası көгүчкөн почтасы.
güvercinboynu, güvercingöğsü жашыл, көк, күлгүн аралашкан кубулган түс.
güvercinlik,-ği көгºчкөн уясы.
güverte 1.палуба(кеменин). 2.өтм. арго
чүкө ойнунда колдонулган үстөл.
güvez сыя кызыл (түс).
güya 1.…-мак киши эле, ... макчы эле. ~ tam beşte gelecekti hâlâ yok саат
беште келмек киши эле, алигиче
güzün
жок. 2.имиш. ~ bu işi ben yapmışım бул ишти мен кылган имишмин. 3.деле, дегеле. ~ kabahat onun değilmiş gibi davranıyor күнөө дегеле андан кетпегенсип калат.
güz күз. ~ dönemi күзгү семестр. ~ gü- neşi күздүн күнү. ~ noktası астр.
күзгү күн-түн теœелүү чекити.
güzel 1.сулуу, кооз, татынакай, жакшы,
жакшынакай. ~ çiçek кооз гºл. ~ kız сулуу кыз. ~ mi ~ сулуулардын сулуусу. 2.жагымдуу, мукам. ~ ses
жагымдуу/ мукам үн. 3.келишим- дүү. ~ vücutlu турпаты келишим- дүү, шыœга бойлуу. 4.сонун, ук-
муш, жыргал. ay, ne ~ ! ох, кандай жыргал! çok ~ ! сонун! мыкты! укмуш! ~im! 1)жаным! алтыным!
берекем! 2)кайран. o ~im evi harap etmişler кайран үйдү кыйратып салышыптыр. ~e bakmak sevaptır
мак. сулууну караган сооп. ~ ~ тынч, шоктонбой, момурайып. ~ ~ otur yavrum! шоктонбой отур,
балам. ~ olmak 1)жакшы болуу. 2)кооз/жакшынакай/ойдогудай болуу. ~ sanatlar көркөм өнөрлөр.
güzelce жакшына, жакшылап. şimdi ~ bir uyku çekelim эми жакшылап бир уктап алалы.
güzelleşmek 1. сулуулануу, сулуу тар- туу, сулуулугу артуу. 2.көрктөнүү,
көркөмдөлүү, жакшыруу.
көркөмдөө, жакшыртуу.
güzellik,-ği 1.сулуулук, кооздук, таты- накайлык. 2.кеœ пейилдик, адам-
керчилик. ~ enstitüsü/salonu су- луулук институту/салону. ~ krali- çesi сулуулук канышасы. ~ yarış-
ması сулуулук жарышмасы/мел- деши.
güzellikle жакшылык/жакшы/таттуу
мамиле менен, жакшылыкча.
güzergâh 1.жол багыты. yürüyüşün yapılacağı yer ve ~ tespit edilebilir
жүрүш өтө турган жер жана багыт аныкталышы мүмкүн. 2.жол бою, жол өткөн жерлер.
güzide 1.тандамал, тандалган. 2. билим- дүү, ар тараптуу (киши).
güzin 1.тандалма (чыгармалар). 2.тан-
далма, ак сөөк, асылзаада (тап,
коом).
güzlek,-ği 1.күзгү жаан. 2.күзгү жайыт
(мал үчүн). 3.күздөө.
güzlemek күздөө. bu yıl Sarı Kamış’ta güzledik быйыл Сары-Камышта
күздөдүк.
güzlük күздүк. ~ ekim күздүк айдоо.
güzül астр күзгү.
güzün күзүндө, күзгүсүн.
Ğ
Ğ ğ түрк алфавитинин тогузунчу тамгасы.
H
H,h 1. түрк алфавитинин онунчу тамгасы. 2. муз. “си” нотасынын тамгалай белгилениши.
ha сырд. с. 1.шык берүү, шердентүү, максатында колдонулат. кана,
эмесе, ап бали! ~ gayret! кана эмесе, кайраттан! чымыркан! 2.та¿ калуу, суктануу, шыпшы-
нуу билдирет: мына эмесе! мына сага! manzara da manzara ~ ! кооздук деп мына ушуну айт!
3.эскертүү, зекүү, коркутуу бил- дирет: sakın ~, bir daha görme- yeyim! бир жолу да көзүмө көрүн-
чү болбо! 4.капысынан эске/ойго түшкөн нерсени билдирет: баса, апей! ~ sen bize çay getirecektin!
апей, сен бизге чай апкелмек эмес беле¿! ~ şimdi anladım! ии, эми түшүндүм!. 5.суроолуу сүйлөмдө
колдонулат: sen geldin ~? сен да келет экенси¿, ээ? 6.кайталануу менен те¿дик, барабардык билди-
рет: ha …, ha … мейли …, мейли
…, … болсун, … болсун, … да, … да. ~ bağ, ~ bahçe, ~ tarla бак болсун,
бакча болсун, талаа болсун. ~ ben gelmişim, ~ sen мен келсем эмне, сен келсе¿ эмне? 7.орой «ооба»,
«угу» маанисинде тастыктоо билдирет. gelir misin? ~, gelirim келеси¿би? ооба, келемин. 8.буй-
рук ы¿гай этиштери менен кайта- ланып келип, аракеттин узун сүргөнүн, тажатканын билдирет:
yürü ~ yürü, yol bitmiyor ki! жүрүп отур, жүрүп отур, жол дегени¿ түгөнбөйт го! ~ babam ~ ! ии,
кайраным! ~ babam konuşuyor! оо кайраным, жаагын жанып аткан экен! ~ bire тынбай, токтобой. ~
bire çene çalıyor тынбай сүйлөп
атат. ~ deyince а дегиче, ээ дегенде эле. ~ işte мына, мынакей. ~ işte aradığınız adam! мынакей, издеген киши¿ер! ~ söyle кана, сүйлө. ~ şunu bileydin! таба мына ушуну көрмөксү¿!
haber 1.кабар, жа¿ылык, маалымат.
2.эск. грам. баяндооч. 3.билим, билги. sanattan ~i yok санаттан ка- бары жок. 4.кабар, дайын/дарек.
5.дин кабар (пайгамбар аркылуу берилген). ~ alma чалгын, кабар алма. ~ almak 1)(бирөөнүн) каба-
рын алыш, дайнын билиш. 2) маа- лымат жыйнаш, билги топтош, чалгын чалыш. ~ atlamak (журна-
листикада) кабар аттоо/өз маа- лында жарыялабоо. ~ bülteni ка- бар бюллетени. ~ çıkmamak каба-
ры чыкпоо, дайынсыз кетүү. ~ filmi кинохроника. ~ geçmek кабар билдириш. ~ göndermek кабар
жиберүү/айттыруу. ~ etmek 1)ка- бар салуу, жиберүү/айттыруу. 2)сатып кетүү, тымызын кабар
берип коюу. ~ kaynağı маалымат булагы. ~ kipi грам. ниет ы¿гай. ~ güvercini кабарчы көгүчкөн. ~
salmak /yollamak кабар салуу/ айттыруу. ~ sızdırmak тымызын кабар жылдырып жибериш. ~
uçurmak 1)жашыруун кабар бе- риш, тыœчылык кылыш. 2)тез ка- бар бере коюш. ~ vermek 1)кабар
бериш, билдириш. 2)бир окуянын, же абалдын белгисин/ жышаа- насын көргөзүш. 3) (бирөөгө)
жеткирип барыш, чагым салыш. ~i yok 1)кабарсыз, бейкапар. 2)кай- дыгер, кө¿үл кош. dünyadan ~i yok
дүйнө¿ менен иши жок.
hacim
Hanya’dan Konya’dan ~i olmamak дүнүйөкапар, дүйнөнү сел алса, иши жок. kara ~ жаман кабар. resmî ~ расмий кабар/ билдирүү. ne ~? эмне жа¿ылык бар?
haberci 1.кабарчы, чабаган, чабарман.
2.ты¿чы. 3.жышаана, белги (мис. бир оорунун, аба шарттарынын). bu bulutlar yağmurun ~sidir бул
булуттар жамгырдын кабарчысы.
habercilik,-ği кабарчылык.
haberdar кабардар. ~ etmek кабардар
кылуу, кабар билдирүү. ~ olmak билги/маалымат алуу, кабардар болуу.
haberleşme кабарлашма, байланыш, кабар алма.
haberleşmek өз ара кабарлашуу,
байланышып туруу.
haberli кабары бар, кабар айтылган.
habersiz 1.кабарсыз, кабары жок,
бейкапар. hiç bir şeyden ~ oynuyor эч нерседен кабары жок ойноп отурат. 2.кабар айтпай, билдир-
бей, капыл-тапыл. ~ geliverdiler
кабарсыз келип калышты.
habersizce кабар бербей, акырын,
тымызын, жашыруун.
habersizlik,-ği кабарсыздык.
Habeş к. Etiyopya
habeşî 1.эфиопиялык, эфиопиялык- тарга окшош. 2.коюу кара тору түстө, ындыкара.
Habeşistan к. Etiyopya
habis эск. 1.таш боор, каардуу, жаал- дуу, заар. 2.кара ниет, кара сана-
тай, арамзаа. 3. мед. кара жолтой
(шишик).
hac,-ccı 1.ажы (бир кудайлуу диндерде
ыйык жерлердин зыяраты). 2.мус. мусулмандардын зилхижже айын- да Меккеде Каабаны зыярат кы-
луусу. ~ etmek к. haccetmek. ~a gitmek ажыга баруу.
hacamat,-tı мед. 1.кан сордуруу (ата-
йын банка, мүйүз аркылуу). ~
baltası аштар. ~ şişesi кан сор- дургуч шише. 2.арго же¿ил жаракат. ~ etmek 1)кан сордуруу. 2)арго же¿ил жаракат алуу.
2.арго же¿ил жаралоо, бычактоо.
haccetmek 1.(мусулмандар үчүн) Мекке- ге барып, Каабага таат-ыбадат жасоо. 2.(христиандар үчүн)
ыйык жерлерди зыярат кылуу.
hacet,-ti 1.кажат, ажат, зарылдык, ке- рек. bu kadar külfete ~ yoktu мын-
чалык күлпөттүн/чыгымдын ке- реги жок болчу. ne ~? эмне кажа- ты бар? 2.тилек, дуба, каалоо,
жалбарыш (Кудайга). ~ dilemek Кудайдан тилек тилемек. ~ gör- mek 1)зарыл деп эсептөө. 2)ажат-
канага баруу, даарат ушатуу. ~ kapısı/penceresi зыярат кылынган ыйык күмбөздүн эшиги же тере-
зеси. ~ yeri ажаткана. ~ini yapmak чо¿/кичине дааратын ушатуу. ~ yok кажаты жок.
hacı 1.ажы (мусулман). 2.ыйык жерлер- ди зыярат кылган (христиан). ~ ağa шылд. шаарда акчасын чачкан
элеттик бай. ~ ağalık etmek ооз. бекерге акча чачыш. ~ bekler gibi beklemek чыдамсыздык менен кү-
түү. ~sı hocası элдин баары, буту- нан басып мурдунан тынгандын баары. ~lar kuşağı күндүн жаасы,
асан-үсөн. ~ Lokman gibi uyumak бутун тартпай уктоо. ~ olmak ажы болуу. ~lar yolu астр. Саманчы-
нын жолу.
hacılık,-ğı ажылар куюнчу атыр
(розадан тартылат).
hacıyatmaz 1.о¿ко (түбүндөгү оорду- гунан улам жыгылбаган оюнчук). 2.өтм. эпчил, шылуун, бышык
(киши).
hacim,-cmi 1.көлөм, өлчөм, чо¿дук, габарит. ~ boyudu габарити,
өлчөмү. dış ticaretin ~i тышкы
hafız
сооданын көлөмү. 2.(бир нер- сенин) ички көлөмү, батырма кудурети, жүк алма өлчөөсү.
hacimli көлөмдүү, чо¿, габариттүү.
hacivat,-tı 1.Хаживат (Карагөз ойнунун каарманы). 2.көйрө¿, оосар,
короздонгон (киши).
haciz,-czi ук. кажыс, барымта (карыз-
дардын мал-мүлкºн карызы төлөн-
гүчө көз алдында кармоо). ~ kararı барымта чечими. ~ koymak карыз- дардын мал-мүлкүн барымтага
алыш.
hacizli кажыс/барымта коюлган (мал-
мүлк).
haczetmek кажыс коюу, барымтага алуу.
haç,-çı крест. ~ biçiminde крест түрүн-
дө. ~ çıkarmak (христиандар үчүн) чокунуу. ~a germek крестке керүү. Kızıl Haç Cemiyeti Кызыл
Крест Коому.
haçan ооз. качан.
Haçılılar тар. Кресттүүлөр. H~ seferi
Кресттүүлөр жортуулу.
had,-ddi 1.эск. чек, уч, кыйыр. 2.дара-
жа. insan bir ~de kadar göz yu-
mabilir адам бир даражага (чекке) чейин көз жумса болот. 3.(киши үчүн) милдет, жоопкерчилик, акы,
мүмкүнчүлүк. ~ini aşmak чектен ашуу/чыгуу. ~ini bildirmek чегин билдирүү, көчүгүн кыстыруу. ~ini
bilmek чегин/ордун билиш. ~ini bilmemek чегин/ордун/наркын билбөө. ~ini bilmez чектен чыккан.
~inden fazla ашкере, огеле. ~i hesabı olmamak эсеп-чоту жок, сансыз, эбегейсиз. ~i mi?/ ~ine mi
düşmüş? ооз. анын эмне иши бар экен? ~i olmamak тиешеси/акысы жок болуш. ~i varsa кыйын болсо,
андай жүрөктүү болсо. ~i zatında чындыгында, негизинде, иштин чыны. ne ~ ine! кайсы арына!
hâd ,-ddi 1.эск. курч, миздүү, учтуу.
2.өтм. кыйын, опурталдуу, курч (абал, жагдай). ~ bir safhaya girmek кыйын абалда калуу. 3.ооз. катуу, оор, ашкере, күчөгөн, улаарыган (оору).
mek өтм. (бир нерсени) ийне- жибине чейин изилдеп чыгыш.
haddehane домна меш.
hademe тазалык жумушчусу (мекеме-
лерде), чабаган, кол арага жараган
ишчи (мекемелерде, мектепте).
hadım бычмал (эркек), евнух. ~ etmek
бычып коюу, кысырлаштыруу
(эркек кишини).
hadi I к. haydi.
hadi II 1.мус. туура жолго салуучу. ~i
sebil Мухаммед Пайгамбардын эпитети. 2.алды¿кы, алдыда жүргөн. 3.найзанын учу.
hadim кызматчы, кызмат кылган.
hadis 1.хадис (Мухаммед Пайгамбар- дын айткан нуска сөздөрү жана
нуска жүрүш-турушу). 2.хадистер жөнүндө окуу/илим.
hâdise окуя, кубулуш, болмуш, коога,
чатак. ~ çıkarmak чатак чыгарыш. beklenmedik bir ~ күтүлбөгөн окуя. fonetik ~ler фонетикалык
кубулуштар.
hâdiseli чуулгандуу, чатактуу (окуя,
жыйын ж. б. ).
hâdisesiz тынч, жайбаракат, ызы- чуусуз.
hadsiz чексиз, эсепсиз. ~ hesapsız
сансыз, эсепсиз, эбегейсиз.
haf футб. жарым коргоочу.
hafakan жүрөктүн кагышы, лакыл-
дашы. ~lar basmak/boğmak жүрөк- заада болуш, тынчы кетиш, куса болуш.
hafız 1.хафыз (Куранды жатка билген же окуй алган киши). 2.коруучу, сактоочу. ~î hakikî чыныгы ко-
руучу (Аллаанын эпитети). 3.ооз.
hafiyyen
жаттама. 4.арго жинди чалыш, дөөпөрөс.
hafıza (hafız’дын көпт. т. ) эс, жат,
эске сактоо. ~sını kaybetmek эс- акылын жоготуу, эч нерсе эстей албоо. ~sını kurcalamak эске тºшº-
рººгө тырышуу. ~sı kuvvetli эске тутуусу күчтүү. ~sı zayıf эске тутуусу начар. ~sını yoklamak/zor-
lamak эстегенге аракет кылуу. 3.мус. хафыза (Куранды жатка билген аял).
hafızlamak курулай жаттоо (мис.
сабакты).
hafızlık,-ğı 1.хафыздык кесип/ милдет.
2.арго дөдөйлүк, дөөпөрөстүк. 3.ооз. курулай жаттама, а¿дап- түшүнбөстөн жаттап алма.
hafif 1.же¿ил, салмагы оор эмес. 2.же-
¿ил, о¿ой. ~ bir iş о¿ой/же¿ил, иш. 3.же¿ил, оор басырык эмес,
калдактаган (киши). 4.же¿ил, ка- лориясы аз, си¿иши о¿ой (та- мак). ~ akşam yemeği кечки же¿ил
тамак. 5.сейрек, коюу эмес. ~ duman сейрек туман. ~ karanlık күүгүм. 6. өтм. таасири аз, же¿ил.
~ içki же¿ил ичкилик. 7.өтм. же¿ил, олуттуу эмес. ~ baş ağrısı анча-мынча баш оорусу. ~ sıyrıntı
же¿ил сыйрык. 8.болор-болбос, аз. ~ ceza же¿ил жаза. 9.кө¿үлдүү, угууга же¿ил. ~ müzik же¿ил му-
зыка. ~e almak о¿ой деп ойлоо/ саноо, анча маани бербөө. ~ten almak үстүртөн кароо, сабырдуу-
лук кылуу. ~ atlatmak же¿ил куту- луш. ~ giyinmek же¿ил кийиниш.
~ ~ 1)же¿ил-желпи. 2)аз-маз,
анча-мынча. dizleri ~ ~ sızlıyordu тизелери аз-маз сыздап жаткан. ~ sanayi же¿ил өнөр жай. ~ tertip
анча-мынча, анча катуу эмес. ~ uyku же¿ил/ куш уйку.
hafifçe азыраак, азыноолак, билинер-
билинбес, же¿ил, бир аз. ~ başını
eğdi баш ийкемиш болду. ~ başı ağrıyordu азыраак башы ооруп турган.
2.жүгү же¿илдөө, о¿олуу, жакшы- руу (мис. иш). 3.айыга баштоо, ба-
сылуу (оору). 4.басылуу, тынчуу
(бороон, толкун, шамал ж. б. ).
hafifleşmek 1.к. hafiflemek. 2.о¿ойло-
шуу. 3.өтм. оор басырыктуулугун жоготуу, желпилдеп/делпилдеп калуу.
hafifleştirmek 1.же¿илдетүү. 2.о¿ой-
лотуу.
hafifletici же¿илдетүүчү, о¿ойлош-
туруучу. ~ sebepler ук. же¿илде- түүчү себептер. ağrını ~ ilâç ооруну басаœдатуучу дары.
hafifletmek 1.же¿илдетүү. insan emeğini
~ адамдын эмгегин же¿илдетүү. 2.жумшатуу, жак-шыртуу. millet-
ler arası gerginliği ~ улуттар арасы араздашууну жумшатуу. 3.же¿ил- детүү, сеп алдыруу (ооруну,
кайгыны).
hafiflik,-ği 1.же¿илдик. 2.о¿ойлук.
3.же¿илдөө. kendimde bir ~ duy-
dum же¿илдегенсип калдым. 4.өтм. же¿ил ойлуулук, шайке- ле¿дик, шалакылык. ~ etmek
же¿ил ойлуулук кылыш.
hafifmeşrep,-bi 1.жүрүш-турушу начар, аягы суюк (аял). 2.же¿ил ойлуу,
шайкеле¿.
hafifsemek те¿синбөө, басмырлоо, маа- ни бербөө, киши ордуна көрбөө.
hafifsiklet,-ti спорт же¿ил атлетика.
hafiften аз-аздан, аз-аздап, билинер- билинбес, акырын-акырын. ~e
almak (бир нерсеге) астейдил мамиле жасоо, күчөтпөө, кө¿үл бурбоо, жөн коюу, те¿елбөө.
hafiye 1.тыœчы, чыккынчы, бузуку.
2.детектив, чалгынчы, жашыруун полициянын агенти.
hafiyyen жашыруун, тымызын, билгиз-
hak
бей. ~ gelmek жашыруун келүү.
hafniyum хим. гафний.
hafriyat,-tı эск. археол. казуу.
hafta апта, жума. ~larca жумалар бою.
~sına бир аптада/жумада. ~ arasın- da/içinde аптанын ичинде, апта-
нын бир күнү. ~ başı аптанын ба- шында. ~da bir аптада/жумада бир. ~dan ~ya жума сайын, жума-
дан жумага. ~sına kalmaz бир жумага жетпей. ~ sekiz, gün dokuz ар кудайдын күнү, дайыма, ар күн.
~ sonu аптанын/жуманын аягы.
haftalık апталык, жумалык. iki ~ çalış- ma эки жумалык иш. 2.апталык,
жумалык, ар апта сайын жасал- ган/жарыяланган. ~ gazete апта- лык газета. 3.апталык (эмгек акы-
сы).
haftalıkçı, haftalıklı 1.апта сайын ай- лык алган (киши). 2.апталыгына
жалданып иштеген (киши).
haftaym спорт матчтын биринчи- экинчи жарымдары арасындагы
тыныгуу.
hah мына, так ушу. ~, aradığım buydu
мына, издегеним ушу болчу. ~,
ben da bunu söyleyecektim мына сага, мен да ушуну айтмак болчумун.
haham еврей дин адамы.
hahha, hahhah ха-ха-ха (шылдыœдуу кºлºш). ~ güleyim bari! ой, жаман
кºлкºлºº болду да!
hain 1.кыянатчы, бузуку, тыœчы, саткын. 2.тамаша калпычы,
алдамчы. ~, akşam niye gelmedin? калпычы, кечинде эмне келбей койдуœ? 3.караөзгөй, караcанатай,
карамºртөз, арамзаа. ne ~ adam bu!кандай караөзгөй киши эле! ~
~ арамзааланып, купшуœдап.
hainlik,-ği 1.кыянатчылык, бузукулук.
2.арамдык, карасанатайлык, кара- ниеттик. ~ etmek кыянатчылык/
карасанатайлык кылуу.
hak I,-kkı Ак (Кудайдын аттарынан бири). ~ dini (мусулмандар үчүн) Исламият. ~ getire жок. onda akıl ~ getire анда акыл жок. ~ın rahmetine kavuşmak/ ~a kavuşmak дүйнөдөн кайтуу. ~ Tealla Кудай Таала.
леттиктен ажырабоо/ ай-рылбоо, калыстыктан жазбоо. 2.укук. ~ eşitliği те¿ укук. ~ını inkâr etmek
(биринин) укугун тааныбоо. ~ miras мурас укугу. 3.акы. ana ~ı ödenmez эненин акысы төлөнбөс.
4.акыйкат, тууралык, чындык. ~ın galebesi чындыктын салтанаты. ~ sever чындыкты/акыйкатты сүй-
гөн, чынчыл, акыйкатчыл. 5.эмгек акысы, си¿ирилген эмгек. ~ını almak 1)укугуна ээ болуу. 2)өз
акысын алуу. ~ını aramak 1)укук талашуу. 2)акысын талап кылуу. ~ etmek 1)акысы/эмгеги өтүү, укугу
болуу. 2)жазага/терс мамилеге ылайык болуу. 3) сыйлыкка/ур- матка ылайык болуу. ~ı geçmek
1)акысы/эмгеги өтүү, эмгеги си¿үү. 2) (бирөөнүн) акысы баш- касына өтүү. ~ından gelmek 1)кы-
йынчылыктарды же¿ип чыгуу. 2)(бирөөдөн) өч алуу, же¿ип алуу, жемин жедирбөө. ~ını helâl etmek
(бирөөнүн) акысынан кечүү. ~ı için (ыйык сөздөрдөн кийин келип, ант/карганууну туюндурат).
Tanrı ~kı için Кудай акы. namusum
~kı için абийирим алдында (сөз берем). ~ kazanmak укукка ээ бо-
луу, акысын алуу. ~ı olmak 1)акы- сы/укугу болуу, үлүшү/салымы/ эмгеги болуу. 2)чындыктын үлү-
шү болуу (сөзүндө, пикиринде). ~ı ödenmez акысын кайтаруу мүмкүн эмес. ~ sahibi мурасчы, акысы/
укугу болгон киши. ~ına tecavüz
hakkaniyet
etmek (бирөөнүн) укугун тепсөө.
~ı telif автордук акы. ~ı var
(айтканы/кылганы/ойлогону) туу-
ра, чын. ~ vermek (бирөөнүн ойло- рун, сөздөрүн, кылганын) туура деп табуу. ~ını vermek 1)(бир
ишти) ойдогудай бүтүрүү. 2)(би- рөөнүн) эмгегин туура баалоо. ~ını yedirmemek жемин жедирбөө. ~
yemek (бирөөнүн) акысын жеп алуу. ~ yerde kalmaz мак. эмгек жерде калбайт.
hak III,-kkı (таш, металл, жыгачтын бетине) жазуу, сызуу, оюу.
hâk,-kki эск. топурак, жер. ~ ile yeksan
etmek жер менен жексен кылуу.
hakan 1.тар. каган (түрк, монгол, та- тар хандыгында берилген «өкүм-
дарлар өкүмдары» маанисиндеги наам). 2.Османлы падышаларына берилген наам.
hakaret,-ti акаарат, кордоо, те¿синбөө, ыза кылуу. ~ etmek акаарат келти- рүү, кордоо, ыза кылуу. ~ görmek
акааратка туш болуу, кордолуу, ыза көрүү.
Hakas хакас
Hakasça хакасча, хакас тили.
hakça чындыгы, туурасы. ~ söylemek gerekirse чынын айта турган
болсок. ~sı сөздүн чыны/ туурасы. hakem 1.сот, арбитр. ~ encümeni/heyeti/ komisyonu 1)арбитраждык комис-
сия. 2)жюри. ~ mahkemesi арбит- раждык сот. 2.спорт калыс. yan ~ каптал калыс.
hâkî 1.хаки (түс). 2.бул түстө болгон.
hakikat,-ti 1.акыйкат, чын, туура. ~i anlamak çoğu kez kolay değildir
туура түшүнүү көпчүлүк учурда о¿ойго турбас. 2.чындык, туура- лык. ~ meydanda idi чындык орто-
го чыкты. 3.чындыгында, туурасы, акыйкаты. ~ olmak чын чыгуу, чындыкка айлануу.
hakikaten чынында, туурасын айтсак,
чын эле, акыйкатта. ~ çocukları düşünmemişim чын эле балдарды ойлобоптурмун.
жолдош.
hakikatsiz ишеничсиз, эки жүздүү, жалган, опаасыз.
hakikî чыныгы, нак, туура, көздөй. ~ inci чыныгы бермет. ~ dost көздөй/чыныгы дос. ~ altın нак
алтын. ~ şahıs ук. кишинин өзү.
hâkim 1.өкүм кылган, бийлеген, баш- карган, үстөмдүк/артыкчылык
кылган, эгемен. ~ sınıf үстөм тап. 2.аким, башкаруучу, бийлик ээси. 3.сот. 4.басымдуу, үстөм. 5.башка-
ра /кармай/токтото билген. sinir- lerine ~ нервин кармай билген. kendime ~ olamadım өзүмү кармай
албай кеттим. 6.көрүнүш ала алган. denize ~ bir köşk де¿из толук көрүнүп турган бир сарай. ~
olmak 1)артыкчылыкка ээ болуш. 2)жогору(да)/бийикте туруу, 2)бийлик кылуу, бийлеп алуу.
duygularına ~ olmak сезимдерин бийлеп алыш.
hâkimiyet,-ti 1.бийлик, үстөмдүк,
ээлик, эгемендик. ~i altına almak бийлиги/үстөмдүгү алдына алуу, басып алуу, каратуу. 2.жогорку
бийлик, суверинитет. ~i milliye улуттук суверинитет/көз каран- дысыздык.
hâkimlik,-ği 1.бийлик, үстөмдүк, ээлик, эгемендик. 2.сот (кесиби /милде- ти).
hakir 1.жек көрүмчү, кор, колдон келет, бечара. ~ görmek жек көрүү, кордоо, төмөнсүтүү, те¿синбөө.
2.ооз. жоош, момун, карапайым.
hakkâk,-ki (к. hak III) жасаган өнөрпоз, оймочу.
hakkaniyet,-ti адилдик, адилеттүүлүк,
hal
калыстык. ~le адилдик/ калыстык менен. ~ göstermek калыстык көргөзүү.
hakketmek 1.(таш, металл, жыгачка) оюу түшүрүү, чийип-сызуу. 2. жазуу/шекилдерди тырмалап
өчүрүп салуу.
hakkında 1.жөнүндө, тууралуу. onun geçmişi ~ çok şey bilmiyorduk анын
өткөнү тууралуу көп нерсе билчү эмеспиз. 2.байланыштуу, тиеше- лүү. ~ tutuklama emri var аны
камакка алуу тууралуу буйрук бар. hakkımda hiç bilgi verilmemiş мага тиешелүү эч маалымат
берилбептир.
hakkıyla 1.укугу/акысы боюнча. 2.ади-
леттүүлүк/калыстык менен.
3.чындап, аябай, мыктап, болу- шунча. dersini ~ öğrenmiş сабакта- рын мыктап окуптур.
haklamak бузуу, кыруу, талкалоо, же¿үү. düşmanı ~ душманды же¿иш.
hâl, I,-li 1.ал, абал, кырдаал, жагдай.
~inden anlamak абалын түшүнүү.
harf ~i согуш абалы. ~imi soran
olmadı алымы сураган болбоду. 2. кебете, кылык-жорук, мамиле. bambaşka bir ~iniz vardı sizin,
merhametli bir insan olduğunuz belliydi кебетеңиз өзгөчө болчу, боорукер киши экени¿из көрүнүп
турган. 3. көрүнүш. ~ini almak кө- рүнүштө болуу, шекилденүү, сыяктануу. bir ~ takınmak (бирөө-
нү) тууроо, өзүн … сыяктуу көр- сөтүү. 4. күн, кез, заман. ne ~lere düştük? кандай күнгө туш бол-
дук? 5.балаа, балакет, каран күн/түн, кыйынчылык. başına ~ gelmek башына балакет келиш. bir
~in mi var? бир кыйынчылыгы¿ барбы? 6.күч, кубат, ал. ~i olma- mak алы жок болуу. ~i yok алы
жок. ~ine bakmadan алы-күчүнө
карабай. 7.грам. жөндөмө. ~ eki жөндөмө мүчөсү. …-dığı ~de 1) …са да, болгону менен. önceden ran- devum olduğu ~de içeri almadılar мурунтадан кезек алган болсом да, ичкери киргизишпеди. 2)ме- нен, кошо, бойдон pijama giydiği
aidatlarınızı zamanında ödediğiniz
~de hiç bir sorun çıkmayacak эгер айлык акчаны төгүп турса¿ыз, эч
кандай маселе чыкпайт. ~inde 1)түрүндө. balıkçılar grup ~inde geldiler балыкчылар топтошуп
(топ түрүндө) келишти. 2)боло турган болсо. seyahatin iptal edil- mesi ~inde paranız iade edilir сая-
кат жоюла турган болсо, акча¿ар кайтарылып берилет. ~den anla- mak ал-абалды түшүнүү. ~e bak!
ушу абалыбызды кара! (та¿ ка- луу). ~ böyle iken ушундай болгон со¿, жагдай минтип турганда. ~
çaresi чечилиш чарасы/жолу. ~de değil алда/ абалда эмес. sokağa çıkacak ~de değildi көчөгө чыга
тургандай абалда эмес эле. ~i duman olmak абалы/иши начар.
~ine getirmek абалга алып келүү.
~den ~e girmek алдастоо, алапа- йын таппай калуу, бир кызарып, бир бозоруу. ~i harap olmak абалы
кыйын болуу. ~ hatır sormak ал- абал суроо. ~i kalmamak алы/ абалы/күчү калбоо. ~ine koymak
жөн/эркине коюу. ~i nereye vara- cak? ооз. ахвалы эмне болот? ~ini sormak алы-жайын суроо. ~imi
sorma! ахвалымы сурабай эле кой!
~ tercümesi өмүр баян, автобио- графия. ~i vakti yerinde турмушу
жакшы, оокаттуу, бардар, бай. ~e yola koymak жолго коюу/салуу, түзөлтүү (иштерди).
hal II,-li жабык базар.
haliyle
hal III кал (жүздөгү, денедеги).
hal IV,-lli чечүү, жолун табуу (масе-
ленин, кыйынчылыктын), бүтүрүү
(бир ишти). ~ etmek жолун табуу, жөнгө салуу, бүтүрүү. ~i güç чечилиши кыйын, оор. ~ olmak
чечилүү, жөнгө салынуу.
hal V 1. уурулук. 2.ажырашма. 3.так-
тан түшүрмө.
hala атанын эжеси же карындашы. ~ kızı жээн кыз. ~ oğlu жээн бала.
hâlâ али, алигиче, дагы/баягы эле. ~
mı? дагы элеби? ~ o masal баягы эле жомок.
halâs алас, кутулуш, арыныш. ~ etmek
аластоо, куткаруу, бошотуу, арыл- туу. ~ olmak/ bulmak кутулуу, бошонуу, арылуу, арынуу.
halâskâr куткаруучу.
halat,-tı трос, аркан. ~ çekme спорт
аркан тартышмай.
halay халай (сурнай коштоосунда бий- ленген улуттук бий). ~ çekmek/ tepmek халай тебүү/ бийлөө.
halayık,-ğı кү¿, үй кызматчысы аял.
halazade жээн (атасынын эжесинин/ карындашынын балдары).
hâlbuki болсо …, чынында, деле. o bana darılmış, ~ ben ona bir şey yapmış değilim ал мага таарыныптыр, а
чынында мен ага эч нерсе кылган эмесмин.
haldır: туур. с. ~ ~ калдыр-калдыр,
калдыр-күлдүр .
hale 1.гало (Айдын тегерегиндеги чам- бар). 2.нур, ореол. şeref ~si урмат-
сый ореолу/чамбары.
halef 1.мурасчы, из кубар, жолун жол- доочу. ~ ve selef баштоочу жана
жолун жолдоочу. ~ selef olmak муундан муунга, укумдан тукумга өтмөк.
halel залал, зыян, бузук. ~ gelmek зы- янга учуроо, бузулуу. ~ getirmek залал келтирүү, зыянын тийгизүү,
тоскоол болуу. ~ vermek зыян
кылуу, бузуу.
lar дагы эле о¿дошо элек. ~ gelme- di mi? эмдигиче келе элекпи?
halhal,-li аяк билериги (аялдар
жасалгасы).
halı килем. ~ döşemek килем төшөө.
acem ~ ları перс килемдери.
halıcı 1.килем соккон аял. 2.килем сатар.
halıcılık 1.килемчилик (өнөрү, тарма-
гы). 2.килем сатуу иши.
haliç,-ci (де¿издин, көлдүн) булу¿у, куюшу.
halife 1.тар. халиф. 2.өкүмдар. 3.Ос- манлы падышаларына берил-ген наамдардын бири. 4.тар. канце-
лярия катчысы. 5.өтм. мыкты таалим-тарбия көргөн, билимдүү киши.
halifelik,-ği 1.тар. халифат. 2.халиф- тик (халифтин милдети жана кызматы).
hâlihazır 1.азыркы мезгил. 2.учурдагы абал/жагдай. ~da 1)азыркы мез- гилде. 2)азыркы/учурдагы абал-
да/кырдаалда.
halik,-kı эск. 1.жаратуучу, жоктон бар кылган. 2.Жараткан, Те¿ир.
halim жоош, жумшак/токтоо мүнөз (киши). ~ selim ак кө¿үл, кичи пейил, жумшак (киши).
halis 1.тунук, таза, чыныгы, нукура, накта, табигый. ~ kahve нукура/ накта кофе. ~ kanlı 1)таза кандуу,
асыл тукум. 2)чыныгы/ асыл (адам). ~ muhlis нукура, таза, накта. 2.туура/түз жүргөн, ак ниет
(киши). ~ bir adam кынтыксыз киши.
halisane чын жүрөктөн, ак дилден/
пейилден. ~ bir tavsiye ак дилден бир ке¿еш.
haliyle 1.өзүнөн өзү, табигый түрдө.
mesele ~ bu neticeyle sonuçlandı
hâlsiz
маселе өзүнөн өзү ушундай болуп бүттү. 2. болгонун болгондой, тур- ганын тургандай. ~ bırakmak болгонун болгондой калтыруу.
halk,-kı 1.калк, эл, калайык, эл-журт.
2.карапайым эл. ~tan bir adam ка-
рапайым элден чыккан киши. ~a açık кириши ачык. ~ ağzı жерги- ликтүү тил, оозеки сүйлөшмө. ~ı
âlem элдин баары. ~ cephesi элдик фронт. ~ avcılığı демагогия. ~ avcısı демагог. ~ bilgisi фольклор. ~ bi-
limci фольклорчу, фольклор изил- дөөчү. ~ dili элдик тил. ~a dönük элге арналган/ багытталган. ~
düşmanı эл душманы. ~ edebiyatı элдик оозеки адабият. ~ günü эл/калк күнү (эл үчүн арзанда-
тылган баалар коюлган күн: кино- театрда, театрда, музейде ж. б. ). ~la ilişkiler эл менен байла-
ныш. ~a inmek элге баруу, элдин ал-абалын/ ой-пикирин суроо. ~ matinesi элге/көпчүлүккө арнал-
ган көрсөтүүлөр. ~ müziği элдик музыка. ~ oylaması референдум, элге салма. ~ oyunu элдик бий. ~
ozanı элдик акын. ~ şarkısı элдик ыр.
halka 1.шакек, шакекче, алкак, чүлүк.
altın ~ алтын шакек. emniyet ~sı коопсуздук алкагы. kulak ~sı иймек, сөйкө. 2.айлана, курчоо,
тегерек. ~ çevirmek курчоого алуу.
~ ~ тегерек-тегерек. 3.спорт алкак
(тартылып ойнош үчүн). 4.көздүн
алдындагы шишик (уйкусуздук- тан, чарчагандан пайда болгон). 5.шакекче (майлуу, туздуу то-
коч). ~ olmak 1)тегеректеп туруу. 2)айлампа жаратуу (суу). ~yı burnuna takmak мурдунан чүлүк-
төп алуу.
halkalı 1.шакектүү, алкактуу, чүлүктүү.
2.(көздөр үчүн) тегереги коюу
түстө болгон.
halkamsı алкак/шакек шекилинде.
тар. калкчы-республикачы пар-
тиянын өкүлү.
halkçılık,-ğı 1.тар. калкчылык, попу- лизм. 2.ад. популизм (адабий
багыт).
halkoyu, -nu элдик көз караш/ой.
hallaç,-cı пахта тарагыч. ~ pamuğu gibi
atmak 1)чачуу, тымтыракайын чыгаруу (мис. үйдү, буюмдарды). 2.топтун биримдигин бузуу, бө-
лүп жаруу.
hallak,-kı Жараткан, Те¿ир (Кудайдын эпитети). ~ı âlem ааламдын
жаратуучусу.
hallenmek 1.өзгөрүү, кубулуу, түстө- нүү, кейиптенүү. 2.турмушун
о¿оо, баюу. 3.эс-учун жоготуу, та- лып калуу. 4.арго чыдамсыздануу, э¿сөө (бир нерсени көргөндө).
hallenip küllenmek эптеп жанын багып кетүү, өзү менен өзү күн көрүү.
halleşmek 1.сырдашуу, му¿дашуу.
2.өтм. (бир нерсеге) атайлап кө-
¿үл бөлүү, ү¿үлүү.
halletmek 1.аткаруу, орундатуу, жүзгө/ ишке ашыруу. 2.жолго коюу, о¿- доо, түздөө. 3.жыйынтыктоо, на-
тыйжа алуу. 4.мат. чыгаруу. 5.(бир нерсени) суюктук ичинде эритүү. 6.ооз. тамакты дасторкон-
го коюу/ даярдоо.
hallihamur : ~ olmak камыр-жумур болуу, аралашуу, ылайыкташуу,
эриш-аркак болуу.
hallolmak 1.аткарылуу, орундоо, ишке/ жүзгө ашуу. 2.чечилүү (мис. бир
маселе). 3.эрүү, ажыроо (мис.
химиялык бир элемент).
hallolunmak к. halolmak
halojen хим. галоген.
hâlsiz алсыз, күчсүз, кубатсыз, дарман- сыз, жүүнү бош, чабал, начар. ~
düşmek алы кетүү, күчтөн таюу,
hamil
чарчоо. ~ ~ алдан-күчтөн тайган.
hâlsizlik,-ği алсыздык, күчсүздүк, ча- балдык, жүүнү боштук, дарман-
сыздык.
halt,-tı 1.эск. аралаштыруу, чатышты- руу. 2.ооз. сандырактык, бош/
ачык ооздук, келжиректик. ~ et- mek оозуна келгенин оттоп салуу, ойлобой сүйлөө, оозунан жа¿ы-
луу, туура эмес кылык-жоруктар жасоо. iyi ~ etmişsin! жеме ооба, сонун кылыптырсы¿! кыйратып-
сыœ! ona ~ düşer! сөгүнүү атасы- нын көрү/башы!.
halter 1.спорт гантел, штанга. 2.спорт
штанга көтөрүү, оор атлетика.
halterci штангист, оор атлет.
haluk эск. ак ниеттүү, ак пейилдүү.
ham 1.кам, чийки, бышпаган (мис. жемиш). 2.чийки, бышырылбаган, иштетилбеген. ~ petrol иштетил-
беген нефть. ~ deri ашатылбаган, ийленбеген тери. 3.машыктырыл- баган, чыйралбаган, көпшөк
(дене). 4.өтм. ишке ашпай турган.
~ hayal куру кыял. ~ teklif күлкү келерлик сунуш. 5.өтм. орой,
түркөй, жапайы, маданиятсыз (киши). ne ~ adam! кандай жапайы киши! ~ ervah түркөй, адепсиз
(киши). ~ söz орой сөз. ~ armut gibi boğazına tıkılmak ооздон сөздү жула качуу, сөз кесүү.
hamak,-ğı асма төшөк (эки дарак ортосуна асылган тор үстүнө салынат).
hamal жүк ташыгыч, хамал.
hamaliye жүк ташыма акысы.
hamallık 1.жүк ташыгычтык (кесип жа-
на милдет). 2.хамалга берилген акы. 3.оор, мээнеттүү жумуш. 4.өтм. ашыкча жүк. 5.өтм. бол-
богон нерселер менен баш оору- туу. (bir işin) ~ını etmek/yapmak (иштин) көзгө көрүнбөгөн, оор
бөлүгүн аткарыш.
hamam 1.мончо. ~ takımı мончо жаб- дыктары. çarşı ~ı көпчүлүктүн мончосу. ~ yapmak жуунуу, ки- ринүү. 2.арго мектеп тартиби. ~ anası 1)аялдар мончосунун башка- руучусу. 2)сөөк-саактуу, олбур- луу аял. ~ gibi мончодогудай (ысык). ~a giren terler мончого кирген тердейт (ар нерсенин бир бедели бар). ~ın namusunu kurtar- mak мончонун намысын куткаруу (жаманаттысы кетпей турган нерселерди чабал аракеттер ме- нен жакшы аттуу кылууга дала- латтануу). ~ otu депиляторий (денедеги ашыкча кылдардан арылуу үчүн сүйкөлгөн зат). ~ tası (тºрк мончосунда)суу куюнуш
hamamcı 1.мончочу. 2.мус. арго бой даарат алышы керек болгон киши.
hamarat,-tı чыйрак, эптºº, сарам- жалдуу, шамдагай (аял).
hamburger гамбургер.
hamdetmek Кудайга шºгºрчºлºк кылуу.
hamdolsun! Кудайга шºгºр!
hamfendi(hanım+efendi) ооз. марта- балуу аялдарга карата кайрылуу.
hamhalat,-tı 1.тºрº суук, орой, тºркөй
(киши). 2. кунарсыз, берекесиз
(талаа ж. б. ) .
hamhum: туур. с. ~ etmek кºœк-мыœк
этºº, ооз учунан кºңкºлдөө. ~ şaralop 1)арыдан-бери жасалган иш. 2)кºœкºл-мыœкыл маанисиз
сөз.
hami 1.колдоочу, пир, сактоочу. 2.пат-
рон, башчы, спонсор.
hamil,-mli 1.ташыган, жºктөлгөн. kö- mür ~ vapur көмºр ташыган кеме. 2.ээлик кылган, эгедер болгон.
3.жабдылган, камсыз болгон. 4.ээси, кожоюну. 5.талап кылган, жеткирген, көрсөткөн (киши).
mektubu ~ катты берген (киши). ~
handikap
olmak жанында алып жºрмөк.
hamile 1.кош бойлуу, боюнда бар.
2.жºктºº. ~ kalmak боюна бºтºп
калуу. ~ olmak кош бойлуу болуу.
hamilelik,-ği кош бойлуулук.
haminne (hanım+nine) эне, чоœ эне
(ºйдөгº улгайган аялдарга урмат менен кайрылуу).
hamiyet,-ti 1.журт сºйөрлºк, патрио-
тизм. ~ borcu мекен алдындагы моюндун парзы. 2.кеœ пейилдик.
hamla 1.кайыктын кºрөгºнºн бир
шилтеми. 2.бул учурда кайык илгерилеген аралык.
hamlacı кºрөкчº (кайыкта).
hamlaşmak шайы оо, чабал тартуу, алдан-кºчтөн таюу, алсыз тартуу, муун-жººнº бошоо.
hamle 1.чабуул, сокку, кол салуу.
2.кºчөнºш, кайраттаныш, умту- луш. 3.(шахматта) жºрºш.
4.спорт чабуул. ~ etmek/yapmak 1)кол салуу, чабуул жасоо, сокку уруу. 2)маанилºº ишке киришºº.
hamlık,-ğı 1.чийкилик. 2.көпшөктºк.
hammadde чийки зат. şekerin ~si pancardır шекердин чийки заты –
кызылча.
hamsi зоол. хамса, анчоус (Engraulis encrasicholus). ~ kuşu ун, жумурт-
кага оонатып, татымдар кошуп бышырылган хамса.
hamt,-dı Кудайга шºгºрчºлºк кылуу,
ыраазычылык билдирºº. ~ olsun!
Кудайга шºгºр!
hamur 1.камыр. mayasız ~ ачытыл-
баган камыр. ~ aşı ун азыктары. 2.ооз. чала бышкан, камыр боюн- ча калган (мис. нан, кекс ж. б. ).
3.кагаздын сапаты. birinci ~ kâğıt биринчи сапаттагы кагаз. 4.өтм. ачыткы, көрөœгө, табият, жараты-
лыш, маœыз. onun ~u kötü анын көрөœгөсº начар. ~ açmak камыр жаюу. ~ gibi 1)шайы оо, чарчоо. 2.
(тамактын) эзилип кетиши. ~
tahtası камыр такта. ~ teknesi чара.
камыр жууруш.
hamurlaşmak камырга айлануу, былжырап кетүү.
hamursu камырдай былжыраган.
hamursuz 1.камырсыз (тамак). 2.ачы- тылбаган нан (еврейлердин камыр- сыз майрамында желет). H~
Bayramı еврейлердин Египедден чыккандарын эскерºº ºчºн жасалган майрамы.
hamut,-tu каамыт.
han I 1.тар. хан (Чыгыш өлкөлөрºн- дөгº титул). 2. хан (Османлы
падышаларына берилген ат). Sultan Selim H~ Султан Селим Хан.
han II 1.кербен сарай. burası herkes geçip gidecek ~ mı sanıyorsun? бул жер ар ким кире бергидей сага
кербен сарайбы? 2.ишканалар ºйº (ар тºрдºº мекемелер, адвокат конторалары жайгашкан жер). ~
gibi сарайдай (чоœ, кеœири). ~ hamam sahibi турмушу жакшы, бай, бардар (киши).
Hanbelî дин 1.ханбалилик (орто кы- лымда Ахмед ибн Ханбал тара- бынан негизделген диний доктри-
на). 2.ханбали мектебин жакта- ган/көз карашын тутунган.
hancı кербен сарайдын ээси же
иштеткен киши. ~ sarhoş, yolcu sarhoş кимди-ким билди, Быржы- байды там басты (баш-аламан,
кимдин эмне кылганы белгисиз).
hançer канжар.
hançerlemek канжар менен сайып са-
луу. arkadan ~ 1)аркасына канжар менен саюу. 2)сатып кетºº, кыя- натчылык кылуу.
handan кºлºп турган, маœдайы жарык.
hande 1.кºлкº, жылмаюу. 2.жарык, нур, жаркырак.
handikap,-pı 1.спорт гандикап. 2.өтм.
hanımparmağı
ыœгайсыз абал, өкºнºчтºº жагдай.
handiyse ооз. эœ жакын убакта, мына- мына. ~ gelecek ана-мына келет.
hane 1.ºй, тºтºн. köyde yirmi ~ var айылда жыйырма тºтºн бар. ~si boş kalmaz ºйº бош калбайт. 2.ºй-
бºлө мºчөлөрº. ~si kalabalık бºлөсº көп. 3.бир бºтºндºн бөлºк- төрº (бөлмө, шкафтын /, шахмат
тактасынын көздөрº ж. б. ). 4.бөлºм башы, рубрика, тема (басылмаларда). 5.мат. сандар-
дын баскычтары (ондук, жºздºк, миœдик ж. б. ). 6.муз. аспаптык музыканын бөлºмдөрºнºн ар бири.
-hane -кана («мекен», «жер» маанисин билдирген мºчө): kütüphane китеп- кана, çayhane чайкана.
hanedan 1.тар. тукум, династия (өкºм- дар, падыша, султандардан тараган). Selcuklu ~ı Селжуктук-
тар тукуму. 2.таанымал тектен та- раган. 3.өтм. жоомарт, кеœпейил (киши). ~ adamdır жоомарт киши.
Hanefî 1.дин ханефилик (Абу Ханифе тарабынан негизделген окуу жана мектеп). 2. ханифеликти жакта-
ган/ көз карашын тутунган.
hangar бастырма, калканч (ºстº
жабык, капталдары ачык жай). ~
gibi чоœ, кеœ, дайрадай.
hangi 1.кайсы? ~ şehir? кайсы шаар? ~ yıl? кайсы жыл? 2.шарттуу ыœгай
этиштери менен келип кайсы- нысы болсо …, ким болбосун …, ар ким … маанилерин туюндурат. ~
kitabı açsanız bulursunuz кайсы китепти ачсаœыз табасыз. ~ insana sorarsanız bilir кимден болбосун
сурасаœыз билет. ~niz? кимиœер?
~ akla hizmet ediyor? эмнеге антип атат? буга эмне болгон? ~ biri
кайсы бири. ~ cehennemden geldin? кайдан чыга калдыœ? кай- сы шамал айдап келди? ~ dağda
kurt öldü? эмне болуп кетти?
(кºтºлбөгөн мамилеге таœ калган- да/сºйºнгөндө). ~ peygambere kul- luk edeceğini şaşırmak кайсы пайгамбарга таазим кылышын билбей калуу, кимди угарын бил- бөө. ~ rüzgar attı? кайсы шамал айдап келди? ~ taşı kaldırsan altın- dan çıkar жºрбөгөн жери/кылба- ган иши жок. ~ taş pekse, başını ona vur башыœы ташка койгула, колуœ менен кылганды мойнуœ менен тарт. ~ yüzle gideceğiz? кайсы бетибиз менен барабыз?
hanım 1.ханым, ханум, айым (аял
ысымдарына кошулуп айтылат). İnci ~ Инжи Ханым. ~ abla (өзºнөн улуу аялдарга урмат менен
кайрылуу). gelin ~ келин, колукту. müdüre ~ директор аял. ~lara mahsus 1) аялдарга арналган. 2)
аялдарга мºнөздºº. 2.аял, жубай, зайып. Mustafa’nın ~ı Мустафа- нын аялы. bizim ~ менин аялым.
3.аялзатынын эœ жакшы сапат- тарына ээ. ~ böceği зоол. эл кайда көчөт (Coccinella). ~ kadın 1)
назик/сыпайы аял. 2)кадырлуу, нарктуу, наабаттуу (аял). ~ evlâdı 1)эрке өскөн, жººнº бош. 2)арго
шºмшºк, жек көрºндº. ~ hanımcık тарбиялуу, сылык, ºйºнө караш- туу, кичи пейил (аял, кыз). ~ kız
1)жаш кыз. 2)ºйдºн чоœойгон кызы. ~ nine байбиче (ºйдөгº аялдардын улгайганы).
hanımanne кайын эне.
hanımefendi 1.мырзайым. 2.айым (аял-
дарга урмат менен кайрылуу).
hanımeli,-yi 1.бот. каприфоль (Lonice- ra caprifolium). 2. бул өсºмдºктºн жыттуу гºлº.
hanımgöbeğı,-ni сироп куюлуп жасалган тºрк таттуусу.
hanımparmağı,-nı бармак тºспөлºн-
дөгº ичке узун келген тºрк тат-
hapishane
туусу.
hani 1.кана, канакей? ~ çay? чай кана?
2.…. дебедиœ беле, … деп атпайт
белеœ. ~ ders çalışacaktın? сабак окуйм деп атпайт белеœ? 3.эсиœ- деби, эстесеœ. ~ bizim evin karşı-
sında oturan bir karı koca vardı, onların oğluymuş эсиœдеби, биздин
ºйдºн маœдайында жашаган ºй-
бºлө бар эмес беле, ошолордун уулу экен. 4.эч болбосо, эœ жок дегенде, .. бир жөн. ~ benim kim
olduğumu bilmese …, менин ким экеними билбесе бир жөн… 5. же
… -баса, андан калса. ~ yanlış da
değil же жаœылыш болбосо. işe yarar da değil ~ андан калса, эч бир ишке да жарабайт. 6.чынын
айтканда, чынында. ~ pek de pahalı sayılmaz чынында, анча деле кымбат эмес. ~dir качантан-
дыр, качантадан бери. ~ yok mu барбы, бар эмеспи (жандаган сөздºн маанисин кºчөтºº ºчºн
колдонулат) ama buluncaya kadar da ~ yok mu, akla karayı seçtim бирок тапканга чейин барбы, ак
караны айыра турган болдум.
hanlık,-ğı 1.хандык. Kırım ~ı Кырым Хандыгы. 2.хандык (бийлик жана
абал). ~ı dokuz yıl sürdü хандыгы тогуз жыл сºрдº.
hantal 1.копол, эпсиз, олдоксон, эби-
сыны жок. epey iri ve ~ vücudu vardı олбурлуу жана эби-сыны жок тулкусу бар эле. 2.колдойгон,
олчойгон, одоно, тарбайган. ~ bir yazı masası олчойгон бир жазуу
ºстөлº.
hantallaşmak эби-сыны жоголуу, кол- доюу, калдаюу, оорлошуу. yaş- landıkça hantallaştı карыган сайын
эби-сыны кетти.
hantallık,-ğı 1.кополдук, эпсиздик, ий- кемсиздик. 2.олбурлуулук, одо-
нолук.
Hanya Кирит аралындагы бир антик шаар. (Kolpos khanion). ~‘yı Konya’yı anlamak/öğrenmek көзº ачылуу, кимдин ким экенин таануу. ~‘yı Konya’yı göstermek опуза акесин таанытуу.
~ından sapından karıştırmak өзгөр- тºº, бурмалоо, таанылгыс кылып
салуу. ~ı yutmak арго кыйын абалда калмак, ою таш капмак. gideceğimiz yerde iki yazlık sinema
varsa ~ı yutmuşuzdur бара турган жерибизде эки жайкы кинотеатр бар болсо ит эле болдук.
hap II (жаш баланын тилинде) «ап». ~ etmek «ап» этмек, жутмак.
hapçı нашаакеч, банги заттарга үйүр
(киши).
hapır: ~ ~ шапыр-шупур ( тамак жеп жатканда чыккан үн).
hapır: ~ hupur к. hapır.
hapis,-psi 1.абак, тºрмө. ~ cezasına carp- tırılmak абакка камалуу. 2.(бирөө-
нº) бир жерге камап, чыгарбай ко- юш. ~e almak (бирөөнº) камап/ кармап туруш. 3.кылмыш ºчºн
берилген жаза, камак. yedi yıl ~ yatacak жети жыл камакта жатат. 4.тºрмөдө жаткан кылмышкер.
~leri çalıştırmaya karar verildi ка- мактагылар иштетилмей болду. 5.тыюу салынган, жасакталган. ~
kitap тыюу салынган китеп. ~e atmak тºрмөгө камоо. ~i boylamak тºрмөгө/абакка тºшºº. ~ten çıkma
тºрмөдөн чыгуу. ~e tıkmak тºр- мөгө тыгып салуу. ~ yatmak тºр- мөдө жатуу.
hapishane абак, тºрмө, камак. ~yi boy- lamak тºрмөгө тºшºº. ~ kaçkını 1)тºрмөдөн качып жºргөн кыл-
мышкер. 2)өтм. селсаяк, безери.
hararetlenmek
hapsetmek 1.камоо, бекитип салуу, кар- мап туруу, чыгарбай коюу. kediyi odaya hapsetti мышыкты ºйгө камап койду. 2.өтм. кºттºрºº, за- рыктыруу. gelirim diye beni buraya akşama kadar hapsetti келем деп коюп, мени керээли кечке кºт- тºрдº. 3.тºрмөгө камоо, абакта кармоо. suçluyu hapsettiler кыл- мышкерди камашты.
hapsolmak 1.камалып калуу, бекити- лºº, кармалуу, чыга албай калуу.
2.тºрмөгө камалуу. hapşırık,-ğı чºчкºрºк. hapşırmak чºчкºрºº.
hapşırtmak чºчкºртºº.
hapşu апчºх! (чºчкºрºк туурандысы).
hapt: ~ etmek сөздº чорт кесºº. bu
sözüyle beni ~ etti бул сөзº менен мени сºйлөгºс кылды.
hapur: ~ hupur к. hapır hupur.
har туур. с. .: ~ ~ шар-шар. su ~ ~ akıyor суу шарылдап агып жатат. ~ gür кер-мур айтышуу, жаакташуу. ~
hur өз ара тºшºнбөстºк, бºтпөгөн чатак. ~ hur gidiyor чатагы бүт- пөйт. ~ vurup harman savurmak
акча чачуу, дºнºйөсºн сапыруу.
hara жылкы өстºрºº чарбасы.
harabe 1.уранды, чалдыбар, калдык.
2.кулаганы турган, жарылган, бузулган (там, имарат).
haraç,-cı 1.тар. харач (Османлы тºрк-
төрºнºн жер ээлеринен алган алы- гы). 2.тар. Османлы тºрктөрº- нºн мусулман эместерден топто-
гон мамлекеттик салыгы. 3. би- рөөлөрдөн тартып алынган мал- мºлк, акча. ~a bağlamak 1).тар.
алык алып туруу. 2)натуралдык салык салуу. ~a kesmek 1)салык салуу. 2)акчасын тартып алуу.
3)эзºº, кордоо, ºстөмдºк кылуу. ~ mezat satmak ачык арттырып са- тыш, аукцион. ~ yemek бирөөнºн
эмгегинен кºн көрºº, жатып
ичерлик кылуу.
сын, буюмун опузалап алган).
harakiri харакири. ~ yapmak кардын тешип өзºн өзº өлтºрºº
(жапондордо).
haram 1.мус. арам (дин тарабынан тыюу салынган нерселер). 2.туура
эмес/арам жолдон табылган. ~ etmek 1)(бир нерсеге) тыюу салуу, жасактоо. 2)бузуу, ажыратуу.
uykumu ~ ettiler уйкуму бөлºштº.
~ olmak 1)тыюу салынуу. 2)ажы-
роо, көœºлº чаппоо, кызыгы тар-
коо. bana bu dünya ~ oldu мага бул дºйнөнºн кызыгы калбады. ~ olsun! каргыш арам болсун! ~ para
арам акча. ~a uçkur çözmek ооз. никесиз байланышка кирºº. ~ yemek арам тамак жемек.
haramzade 1.арам сийдик, никесиз төрөлгөн бала. 2.ооз. арамзаа, шºмшºк, куйту, алдамчы (киши).
harap,-tı 1.ураган, кулаган, кыйраган, ээн калган, каралбаган. ~ olmuş bir şehir кыйраган шаар. ~ ev бузулган
ºй. 2.чарчаган, чаалыккан, шайы оогон. 3.эск. мас. ~ etmek 1)кый- ратуу, бузуу, жыгуу. 2)кыйноо,
эзºº. kendini ~ etme! өзºœдº өзºœ кыйнаба! ~ olmak 1)кыйроо, бузу- луу, уроо, кулоо. 2)чарчоо,
чаалыгуу.
hararet,-ti 1.ысык. güneşin ~i кºндºн ысыгы. 2.жылуулук. havanın ~i
кºндºн жылуулугу. 3.эттин ысы- гы. hastanın çok ~i var оорулуунун эти аябай ысык. 3.суусоо, чаœкоо.
~ basmak суусап/чаœкап чыгуу. ~ kesmek/söndürmek 1)суусун кан- дыруу. 2)сугаруу. ~ vermek сууса-
туу. 4.кумар, ышкы. ~le кºйºп- жанып, кызууланып (айтып берºº, тºшºндºрºº).
hararetlenmek 1.ысыгы артуу, ысып
hareket
чыгуу. 2.жандануу, кызып / кºчөп кетºº. tartışma hararetlendi талаш кызыды.
hararetli 1.ысык, алоолонгон (от, өрт), кайнаган, чакчыйган, ча- кыйган (кºн). orta ~ ateşte орточо
ысыктыкта (бышыруу) . 2.эти ысык. hasta ~dir оорулуунун эти ысык. 3.өтм. кызуу, талаш-тар-
тыштуу, жандуу (чогулуш, жы- йын). ~ günler yaşamak дºрбөлөœ- дºº/кооптуу кºндөр жашоо.
haraşo ооз. 1.татынакай орус аял. 2.
токуманын бир тºрº.
harbi 1.сºмбө. 2.арго туура, калыс, адил
(иш, оюн). ~ bas! туура жºр! ~ konuşmak туура/ачык сºйлөшºº.
harbî 1.согуштук, аскердик. 2.тар.
Османлы Мамлекетине душман мамлекеттер жана алардын эли, каапыр. 3. тар. Османлы Мам-
лекетинде соода-сатык жºргºзгөн чет элдик.
harbilik,-ği 1.сºмбөлºк (дºрмөттºº
куралдарда сºмбөнºн орду). 2.тууралык, чынчылдык, шардык.
harbiye 1.тар. Согуш Министрлиги.
2.аскердик академия. ~ mektebi аскердик окуу жайы. H~ Nezareti Улуттук Коргоо Министрлиги
(Османлы Императорлугунда).
harcama 1.каржама, сарп кылма.
2.чыгаша, зыян, коромжу,
harcamak 1.каржоо, каржылоо, коро- туу, сарптоо. düğüne çok para har- candı тойго көп акча каржалды.
2.чыгаша/чыгым болуу. 3. (бирөө- нº) пайдалануу, эмгегин жеп алуу. agamcağızı boşuna harcadılar
байкуш кишинин эмгегин бекер жеп кетишти. 4.(бирөөнºн) көзºн тазалоо, жоготуу.
harcıâlem 1.ар ким ала турган, көпчº- лºккө арналган, ар кимдин чөнтө- гºнө ылайык. 2.кадыресе, кадим-
ки, жөнөкөй, жупуну.
harcırah жол акысы/чыгымы.
mahkeme ~ı сот чыгымы. ~ını gör-
mek чыгымын төлөө. (birinin) ~ı olmak (бирөөнºн) колунан келºº.
harç II,-cı 1.баткак, шыбак (курулушта
кирпичтердин арасына коюлган же шыбоодо колдонулган). 2.(та- макта пайдаланылган) татымдар.
bu yemeğin ~ı fena olmamış бул тамактын татымдары жаман эмес экен. 3.кийимдин кошумча детал-
дары. 4. байытылган, семиртилген топурак (бакча ишинде).
harçlık,-ğı чөнтөк чыгымы, кºндºк чы-
гым. her gün ~ımı muntazam verirdi кºндөлºк чыгымымды ар кºн ºзбөй берчº. ~ etmek акчаны
болбогон нерселерге коротуу.
hardal 1.бот. сары кычы (Brassica nigra). 2.сары кычы уругу жанчы-
лып, уксус менен аралаштырылып жасалган паста, горчица. ~ gazı сары кычы газы, иприт.
hare 1.(кездемедеги, сºрөттөгº) тол- кундуу/толкун сымал сызыктар. 2.муар (кездеме).
harekât,-ti 1.эск. аракет, кыймыл, иш, чара. 2.аскердик операция/кам- пания. ~ta bulunmak 1)аракетке
киришºº. 2)операция жºргºзºº.
hareke 1.хареке (арап жазуусунда кыска ºндººнº билдирген) белги.
hareket,-ti 1.аракет, кыймыл, жылыш.
~e gelmek аракетке келºº. ~i devraniye айланган кыймыл. ileri ~
алдыга жылыш. geri ~ артка жы- лыш. 2.жºрºм-турум, кыял- жорук, жасаган-эткен, мамиле. gü-
zel ~ 1)жакшына кыймыл. 2)туура аракет. kanuna aykırı ~ мыйзамга каршы аракет. tarzı ~ жºрºш-
туруш, өзºн алып жºрºш. 3.жолго чыгыш,жөнөш. ~ saatimiz geldi жолго чыгар маалыбыз келди.
4.саясий кыймылдар. Türkçülük ~i
hariciyeci
тºркчºлºк кыймылы. 5.жер тити- рөө. 6.муз. темп. 7.спорт метод, ыкма. 8.(кеменин, поезддин) ара- кети, жºрºшº. ~ etmek 1)кый- мылдоо, кыймылга келºº, жүрүү.
2)аракет кылуу, далалаттануу, өз алдынча ишке баштоо. ~e geçir-
mek (бир ишти) аракеттендирºº, жандандыруу. ~e geçmek (бир
ишти) жасай баштоо. ~ noktası 1)(бир иштин, сапардын) башта- ган жери. 2)(бир маселенин) изил-
денишиндеги башталыш чекити.
hareketlenmek аракеттенºº, кыймыл- доо, жандануу.
hareketli 1.аракеттºº, кыймылдуу, көчмө. 2.ишкер, активдºº, жандуу, шамдагай, тынчы жок. ~ bir çocuk
тынчы жок бала. ~ sokak
жандуу/кыйма-чийме көчө.
hareketsiz 1.кыймылсыз, аракетсиз.
2.тынч, көмºлгөн, мелмилдеген, тунган, жансыз, жымжырт.
hareketsizlik,-ği 1.кыймылсыздык.
2.жансыздык, жымжырттык.
harelenmek 1.толкундоо, толкун сымал көрºнºº. 2.(кагазга, кездемеге)
толкун сымал сºрөттөр тºшºрº- лºº.
hareli 1.толкундуу. 2.толкун сымал
көрºнºмº бар (чагылыш, сºрөт).
harem 1.гарем. ~i hümayun султандын гареми. 2.эск. аял, жубай, зайып.
~im hastalandı аялым ооруп калды. 3.ºйдºн аялдарга арналган бөлºгº. ~ ağası гаремде иштеген
бычмал негр, евнух. ~ dairesi сарайдын гарем жайгашкан бөлºгº.
haremlik,-ği 1.ºйдºн аялдарга арнал- ган бөлºгº. 2.аялдын/жубайдын абалы. ~ selâmlık olmak эркектер
бөлөк, аялдар бөлөк отуруу.
harf,-fi тамга. Türk alfabesinde yirmi- dokuz ~ var тºрк алфавитинде
жыйырма тогуз тамга бар. büyük ~
чоœ тамга. küçük ~ кичине тамга. ~ atmak (тааныбаган аялга) тийи- шºº. ~ beharf сөзмө-сөз, оозмо- ооз. ~ta bulunmak 1)оозго алгыс сөздөр сºйлөө. 2)сөзгө аралжы болуу. ~i ~ine тамгасы тамгасына, сөзмө-сөз.
uygulamak чечимдерди так өзүндөй орундатуу.
harıl: ~ ~ болушунча, дуулдап, шарыл-
дап, дºркºрөп. ~ ~ akmak шарыл- дап агуу (мис. суу). ~ ~ bir şeyler yazıyor шуулдатып бир нерселер
жазып атат. ~ ~ çalışıyor шуулдап иштеп жºрөт. ocak ~ ~ yanıyor очок дуулдап кºйºп атат.
harıldamak 1.тынымсыз, кºчтºº бир шекилде кºйºº/агуу. 2.(машине, жабдуулар) тарылдап иштөө.
harıltı карылдак, шарылдак, кºрºлдөк, тырылдак. makinanın ~sı маши- ненин тырылдагы.
harın азоо (ат), көк, өжөр, моюн сунбас (киши).
haricen 1.тыштан, сырттан, сыртынан,
тышынан. evin ~ görünüşu ºйдºн тышкы көрºнºшº. 2.фарм. сырт- тан колдонулуучу (дары).
haricî 1.тышкы, сырткы. ~ ticaret тыш- кы соода. ~ siyaset тышкы саясат. 2.чет элдик, чет өлкөлºк. 3.ооз.
жат, чоочун, бөтөн. 4.кеœири чөй- рөгө арналган, жалпы элдик. 5.ооз. келип-кетип окуган (жат-
паган) окуучу.
hariciye 1.эск. (мамлекеттик башка- рууда) тышкы иштер. H~ Nazırı/
Vekili Тышкы Иштер Министри. H~ Nezareti/Vekâleti Тышкы Иштер Министрлиги. 2.операция
аркылуу дарылаган медицина тар- магы. 3.ооруканалардагы мындай ооруларды тейлеген бөлºм.
hariciyeci Тышкы Иштер Министр-
harmanlamak
лиги кызматкери, дипломат.
hariç,-ci 1.тыш, сырт, жака, чет.
ihtimalden ~ ыктымал тышы. ~te
bırakmak чыгарып таштоо, кош- пой коюу. biz bundan ~iz мунун бизге тиешеси жок. 2.чет өлкөлөр,
чет жер. on yıl ~te kalmış он жыл чет өлкөдө калыптыр. 3.башка, бөлөк, эсептебегенде. perşembe ~
haftanın her günü бейшембиден башка аптанын ар кºнº. benim
~imde herkes gitmiş менден башка-
нын баары барыптыр. iş saatleri
~inde иш убактысынан башка учурларда. ~ etmek (бир нерсенин)
тышында калтыруу, катыштыр- боо, кошпоо, киргизбөө. ~ten gazel okumak/ atmak 1)жакшы билбеген
маселе боюнча пикир айтуу. 2)ыгы жок жерден кепке арала- шуу. ~ olmak чыгып калуу, тышта
калуу. kadro ~i штат тышында. imkan ~inde мºмкºнчºлºк ты- шында. zamanın ~inde, mekanın
~inde мезгил жана мейкиндик тышы.
harika 1.керемет, укмуш, ажайып, таœ
каларлык. Karadeniz kıyılarının ~ bir görünüşü vardır Карадеœиз жээктеринин керемет көрүнүшү
бар. 2.сонун, мыкты. ~ bir film
сонун фильм. ~ insan сонун киши.
~lar yaratmak укмуштар/кере-
меттер жаратуу.
harikulâde укмуштай, кереметºº, абдан кызык, таœ каларлык, ажайып,
болуп көрбөгөндөй. Sakarya zaferi
~ bir kahramanlık destanıdır
Сахария жеœиши каармандыктын
укмуштай сонун дастаны.
haris сук, ач көз, көзº тойбос (киши).
şöhrete ~ bir adam атак- даœкка
көзº тойбогон киши.
harita карта (географиялык). büyük ölçekli ~ ири масштабдуу карта.
küçuk mikyaslı/ölçekli ~ кичи
масштабдуу карта. ~da olmak 1)ар дайым көз алдында туруу. 2)эсеп- ке алыныш/катылыш. ~dan silin- mek 1)(бир өлкө) картадан өчүрү- лүү, саясий өз алдынчылыгын жоготуу. 2) (табигый же башка себептер менен) жер ºстºнөн жок болуу.
harlamak 1.(от) дуулдап/чартылдап кºйºº, (суу) шаркырап агуу. 2.өтм. жаалдануу, жинденºº,
бакырып-өкºрºº.
harlı 1.чартылдаган/учкун чачып кºйгөн (от). 2.кызуу кандуу,
ачуулуу (киши).
harman 1.кырман, эгин бастыруу/ жы- юу. ~a başlamak эгин бастыра
баштоо. 2. кырман (эгин басты- рылган/жыйылган жер). 3.эгин жыйым/терими, бастырылган
учур. 4.бастырылбаган (боолан- ган) эгин. 5.аралашма (чай, таме- ки ж. б. сортторунан). çay ~ı
чайлардын аралашмасы. ~ çorman 1)чачык, астын-ºстºн тºшкөн, баш-аягы жок. 2)арго нашаага мас
болуу, дайнын таппай калуу. ~ dövmek кырман бастыруу. ~ etmek/yapmak 1)кошуу, аралаш-
тыруу (чай, тамеки ж. б. сорт- торун). 2) (басмада) мукабалоо, тºптөө (барактарды). ~ makinesi
чоœ жаргылчак. ~ savurmak эгин сапыруу. ~ sonu 1)эгин жыюунун аякташы. 2)эгиндин чары. 3)өтм.
пайданын/олжонун калдыгы. ~ yeri эгин бастырылган жер.
harmancı 1.кырманчы. 2.(чай, таме-
кини) иргөөчº. 3.полигр. тºп- төөчº.
harmandalı,-nı хармандалы (улуттук
бий ; Эгей аймагында).
harmani, harmaniye жамынчы, пеле- рин, мантия.
harmanlamak 1.(чайдын, тамекинин
hasım
тºрлөрºнөн) аралашма жасоо. 2.айлануу, тегеренºº. 3.полигр. (китепти, барактарды) тºптөө. 4.(кеме) айлана сызуу менен сºзºº.
harmoni муз. гармония.
harmonyum муз. фисгармония, гармо- низм.
harnup,-bu бот. эчки мºйºз (Ceratonia
siliqua).
harp I,-bi согуш. İkinci Dünya ~i Экин- чи Дºйнөлºк Согуш. divanı ~
аскердик трибунал. iç ~ ички согуш. istilâ ~i баскынчы согуш. nükleer ~i ядролук согуш. soğuk ~
суук согуш. ~ açmak согуш ачуу. ~ akademisi согуш академиясы. ~ malûlü согуш майыбы. ~ meydanı
согуш майданы. ~ muhabiri аскер кабарчысы. ~ okulu офицердик окуу жайы. ~ oyunu согуш ойну. ~
zengini согуштан пайда тапкан киши.
harp II,-bi арфа.
harrangürra 1.ойку-кайкы, баш-ала- ман, жыгылып-туруп, чар-жайыт, иретсиз. bu iş ~ gidiyor бул иш
баш-аламан жºрºп жатат. 2.ызы-
чуу, кºрº-гºº, бакырык-өкºрºк.
hart: ~ diye карт дедиртип/ эттирип.
elmayı ~ diye ısırdı алманы карт дедире тиштеди. ~ ~ туур. с. карт- карт (тырмануу). ~ kurt карт-курт
(чайноо).
hartadak кºтºлбөгөн жерден катуу
(тиштеп алуу, кармап жиберºº).
köpek elimi ~ ısırdı колумду ит капысынан катуу тиштеп алды.
has,-ssı 1.тиешелºº, мºнөздºº. kendine
~ өзºнө мºнөздºº. bu diyara ~ бул аймакка тиешелºº. 2.нак, таза, ка- тыксыз. ~ gümüş накта кºмºш.
3.чыныгы, накта, асыл, жогорку сапаттуу. ~ ekmek ак нан. ~ mal 1)сапаттуу товар. 2)мыкты. 4.та-
былгыс, асылзаада, көрºнºктºº
(киши). 5.өкºмдарга, султанга тиешелºº. ~ ahır султандын акы- ры. ~ bahçe султандын бакчасы. 6.асылзаадалык, ак сөөктºк, элита. 7.тар. жер, аянт (жылына ээсине жºз миœ акчеден (к. ) ашык/ киреше алып келген). ~ isim грам. энчилºº ат.
чыгымга учуроо. ~ yapmak зыян тартуу.
hasat,-dı 1.эгин чабык. 2.чабылган эгин.
hasatçı дыйкан, чабыкчы.
hasbihâl,-li эск. эзилишип сºйлөшºº/
маек куруу. ~ etmek эзилишип сºйлөшºº/маектешºº.
haseki 1.тар. хасеки (султандын кыз-
матчылары). 2. ~ kadın султандын көрөр көзº (хасекилердин ичинен).
~ sultan падышадан бала төрөгөн
кызматчы аял.
hastet,-di көрө албастык, ичи тардык, кºнºлºк. ~ten/~inden çatlamak ичи
кºйгөндөн жарыла жаздаш. ~ etmek ичи таруу, көрө албоо, кºнºлºк кылуу.
hâsıl 1.алынган/колго тийген нерсе (бир иштин натыйжасында/жы- йынтыгында). 2.жыйынтык, бº-
тºм, сумма. ~ olmak пайда болуу, ортого чыгуу, жаралуу.
hâsıla жыйынтык, натыйжа.
hâsılat,-tı тºшºм, жыйынтык, ºрºн, же- миш, натыйжа. çiftliğin ~ı чар- банын тºшºмº. fabrikanın ~ı фаб-
риканын ºрºнº. 3.киреше, пайда. gayrisafi ~ дºœ киреше. safi ~ накта киреше.
hâsılı 1.жыйынтыкта, натыйжада.
2.кыскасы, бир сөз менен айт- канда.
hasım,-smı 1.кас, душман жоо. 2.атаан- даш, каршы тарап (талашта, оюнда). ~ hareket душмандык
аракет.
hastanelik
hasımlık,-ğı кастык, душмандык.
hasır 1.чий, камыштан/талдан өрºл- гөн/чырмалган. ~ kaplamak чий
калоо. 2.өрºлгөн, чырмалган. ~ koltuk өрºлºп жасалган кресло. ~ otu бот. суу камышы (Typha). ~
sapka өрºлгөн шапка.
hasıraltı: ~ etmek 1)көздөн далдоо кылуу, колго албоо. bizim işi ~ et-
tiler биздин ишти колго алыш- пады. 2)жашыруу, катып салуу.
hasis 1.сараœ, пейли тар. 2.өтм. эки
жºздºº, жºзº кара, шерменде. ~ menfaatler арам ойлор. 3.ооз. болбогон, тºккө турбаган.
hasislik,-ği 1.сараœдык, пейли тардык.
2.эки жºздººлºк, жºзº каралык, шермендечилик. ~ etmek 1) сараœ-
дануу. 2)кара ниеттик кылуу.
hasiyet,-ti эск. 1.касиет, өзгөчөлºк, табигый сапат. 2.пайда, пайдалуу
жагы (тамактын).
hasiyetli таза, ден-соолукка пайдалуу
(тамак).
haslet,-ti мºнөз, сапат, кыял-жорук, кылык-жорук.
haspa ойсоке, көк шалкы (жеœил мºнөз
аялдар ºчºн шылдыœ иретинде айтылат).
hasret,-ti сагыныч, кусалык, арман. ~
çekmek кусалык чегºº, сагынуу.
~ini çekmek 1)эœсөө, кºсөө. 2)са-
гынуу, жоктоо. ~ gitmek арманда
кетºº, көзº ачык кетºº. ~ kalmak
арманда калуу, куса болуу.
hasretmek арноо, атоо, карамагына
берºº.
hassas 1.кылдат, так. ~ alet так аспап.
2.сезгич, сак. kulağı ~ кулагы сак.
3.жашык, мууну бош, сезимтал. 4.таарынчаак, ызакор. 5.талуу (жер). düşmanın en ~ noktası orası
idi душмандын талуу жери ошол болчу.
hassasiyet,-ti кылдаттык, тактык.
2.сезгичтик, сактык, сезимталдык.
hassaslık, -ğı к. hassasiyet.
ruh ~sı жинди. 2.пациент. 3.арго акчасыз (киши). 4.кºйөрман, бир нерсенин ºстºнө тºшкөн, оору,
ашык, ичкен ашын жерге койгон. futbol ~sı футбол дегенде ичкен ашын жерге койгон. ~ya bakmak
1)ноокасты багуу/кароо. 2)паци- ентти көрºº. 3.оорулууну дары- лоо. ~ya çorba sorulur mu? сурап
бергенче уруп бер. ~ çorbası шылдыр суу (даамсыз тамак тууралуу). ~ düşmek ооруп жатып
калуу, төшөккө жатып калуу. ~ etmek оорутуу. ~ olmak 1)ооруп калуу. ~sı olmak 1)(бир доктор-
дун) пациенти болуу. 2)(бир нер- сеге) ашкере кызыгуу. ~ yatağı оорулуунун төшөгº. ~ yatmak
ооруп жатмак.
hasta ~ bakıcı , оорулууну караган (ки-
ши), санитар(ка), ноокас баккыч.
hastahane к. hastane.
hastalanmak ооруп калуу, ноокастоо.
hastalık,-ğı оору, ноокастык, кесел,
илдет. ~ belirtileri оорунун белги- лери. bulaşıcı ~ жугуштуу оору. cilt
~ları тери оорулары. ~ sigortası
саламаттыкты камсыздандырма. ~ almak/kapmak ооруп калуу. ~ ge- çirmek ооруу, кеселдөө. ~a tutul-
mak/yakalanmak ооруга туш бо- луш, ооруп калыш. ~ kantarla girer miskalle çıkar мак. оору бат-
мандап кирет, мыскалдап чыгат.
hastalıklı оорулуу, ноокас, чабал, араœ жан.
hastane оорукана, госпиталь. akıl ~si жиндикана. ~ye kaldırmak/yatır- mak ооруканага жаткыруу. ~ye
yatmak ооруканага жатуу.
hastanelik,-ği ооруканага жатууга арга- сыз (киши). ~ etmek ооруканага
жатканга аргасыз кылуу (мис.
hata
катуу таяк жегенден). ~ olmak ооруканага жатууга аргасыз болуу.
haşarat,-tı 1.курт-кумурска, чымын- чиркей. 2.өтм. мите, жегич, жан бакты.
haşarı 1.тентек, шок, суу куйду (бала).
2.азоо, чалпоо, өжөр (айбан).
haşat,-tı арго 1.баш-аягы жок, ишке
жарабаган. 2.бузук, тарпы чыккан (мис. машина). 3.чарчаган, шайы ооган, дармансыз. ~ı çıkmak
1)бузулуу, тарпы чыгуу. 2)катуу чарчоо, алы кетºº, шалдыроо.
haşere курт-кумурскалар.
haşhaş бот. апийим (Papaver somniferum). ~ yağı апийим майы.
haşım : ~ ~ haşlanmak кºнгө какталыш.
güneş altında ~ ~ haşlandık кºндºн ысыгына куйкаланып кеттик.
haşırdamak шуудуроо (кездеме,
кагаз).
haşır : ~ ~/~ husur шуудур-шуудур, куудур-куудур (куруган тери/
кургаган кир чыгарган ºн).
haşırtı куудурак, шуудурак.
haşin орой, одоно, чогоол, көœºл
калтырган (киши, кылык-жорук).
haşinleşmek оройлонуу, дөөгºрсºº, кыйынсынуу.
haşinlik,-ği оройлук, одонолук, чого- олдук.
haşir,-şri 1.эск. жыйналуу, чогулуу. 2.
дин кыямат кºнº өлººлөрдºн ти- рилип, макшарга чыкмасы. ~e kadar beklesen de bu iş olmaz кыя-
матка чейин кºтсөœ да бул иштен майнап чыкпайт. ~ neşir olmak 1)(бирөө менен) жакындашуу,
коюн-колтук алышуу. 2)(бир ишке) берилºº, баш-оту менен кирºº.
haşiş гашиш, нашаа. ~ içmek нашаа тартуу.
haşlama кайнатма, кайнатылып бышы-
рылган. ~ et кайнатып бышы-
рылган эт.
каны сууга бышырды. 2.ºстºнө кайнаган суу куюу. sebze ~ жа- шылчанын ºстºнө кайнак суу
куюу. 3.ºстºнө кайнак нерсе төгºп кºйгºзºп алуу. kaynar su ile kolunu haşlamış колуна кайнак суу
төгºп кºйгºзºп алыптыр. 4.тоœ- дуруу, суукка чалдыктыруу. 5.ча- гуу. çocuğun ayağını böcek haşlamış
баланын бутун кумурска чагып кетиптир. 6.өтм. жемелөө, кагып- силкºº.
haşmet,-ti 1. шаанилººлºк, шаœдуулук.
3.сºрдººлºк, айбаттуулук, таасир- дººлºк.
haşmetli 1.айбаттуу, сºрдºº, таасирдºº.
2.шаœдуу, шаанилºº, заœкайган, бийик. 3.Улуу Даражалуу (ти-
тул). H~ İsveç Kralı Улуу Даража- луу Швеция Королу.
hat,-ttı 1.жол, линия, сапар. demir yol ~ı
темир жол линиясы. otobüs ~ı ав- тобус линиясы. 2.сызык, бырыш. yüz ~ları жºзºндөгº бырыштар.
3.эск. кол жазуу, каллиграфия. 4.электр/телефон/телеграф зым- дары. 5.телефон, телеграф, теле-
визион байланыштары. 6.чек ара. savunma ~ı коргонуу чек арасы. 7.көрºнºш, бычым, шекил. vücut
~ları дене тºзºлºшº. ~ bekçisi линия кºзөтчºсº (телефон, теле- граф, темир жол байланышта-
рында). ~ çekmek 1)байланыш кам- сыз кылуу. 2)(электр, телефон) кабелдерин тартуу. ~ işçisi байла-
ныш иштеринде иштеген жумуш- чу.
hata 1.ката, жаœылыш. imlâ ~sı орфо-
графиялык ката. kitap ~larla dolu китепте каталар толтура. 2.кемчи- лик, тºшºнбөстºк. bu işte kasıt
yok, ~ var бул иште кастык жок,
hatırlı
ката бар. ~ya düşmek ката кетирºº, жаœылуу. ~ işlemek жаœылыш жасоо. ~ya düşürmek жаœылтуу, жаœылыш жолго тºшºрºº. ~yı düzeltmek катасын оœдоо. ~ etmek/ eylemek/yapmak 1)каталык кети- рºº. 2) жаœылуу,жазуу, адашуу.
hatalı 1.ката, жаœылыш, туура эмес. ~ davranış жаœылыш мамиле. 2.ка-
тасы бар, каталуу. ~ yazı каталуу жазуу.
hatasız катасыз, туура. ~ insan/kul ol-
maz мак. катасыз киши болбойт.
hatır 1.эс, акыл, ой, жат. hiç bir şey hatırımda kalmamış эч нерсе
эсимде /жадымда калбаптыр. 2.кадыр, көœºл. sizin ~ınız için bu işi yaptım сиздин кадыр-көœº-
лºœºз ºчºн бул ишти жасадым. sakın, ~ını kıracak bir şey söyleme асты көœºлº кала турган бирдеме
сºйлөбө. 3.ал-абал, ден-соолук, жагдай. ~ını sormak ал-абалын/ ден-соолугун/жагдайын суроо. ~
almak кадыр-көœºл алыш. ~ belâsı (бирөөнºн) кадыры ºчºн тартыл- ган кыйынчылык. ~ına bir şey
gelmesin оюœа бир (жаман) нерсе кетпесин. ~ından çıkamamak сөзº- нөн чыга албоо. ~dan çıkarmak
эстен чыгаруу, унутуу. ~dan çıkar- mamak эсинен чыгарбоо, унутпоо, көœºлºнө тºйºº. ~ından çıkmamak
оюнан/эсинен кетпөө. ~ından geçmek оюна/эсине тºшºº. ~ından geçmemek эч ойлобоо, тºк эсине
келбөө. ~ına gelmek эстей коюу.
~ına gelmemek эстей албоо, оюна келбөө. bunu yapmak kimsenin
~ına gelmezdi муну жасоо эч ким- дин оюна келмек эмес. ~a getirmek эске салуу, эстөө. ~ına getirmek
(бирөөнºн) эсине салуу, эстетºº. ~ gönül кадыр-көœºл. ~a gönüle bakmamak кадыр-көœºлгө кара-
боо. ~ gönül bilmemek/sayma-
mak/tanımamak кадыр-көœºл ме- нен эсептешпөө/билбөө, атасын тааныбоо. ~ gözetmek (бирөөнº) кадырлоо, сыйлоо. ~ gözetmemek айырмалабоо, баарына бирдей ма- миле кылуу. ~ını hoş etmek (бирөөнºн) көœºлºн алуу, көœº- лºнө жагуу. ~ı için кадыры ºчºн. ~ı kalmak көœºлº калуу. ~ında kalmak эсинде калуу. ~ını kırmak көœºлºн калтыруу. ~ ında olmak эсинде/ оюнда болуу, эсинен чыгарбоо. ~ı sayılır 1)кадырлуу, сыйга татыктуу. 2)бир далай, көп.
лоо. ~ını saymak кадыр-көœºлºн сыйлоо. ~ senedi (бирөөнºн) көœº-
лº ºчºн акча топтоо максаты ме- нен берилген тил кат. ~ sormak учурашуу, ал-абал суроо. ~ında
tutmak эсинде сактоо, көœºлºнөн чыгарбоо. ~ından ve hayalinden geçmemek оюна келбөө, тºшºнө
кирбөө. ~ını yapmak (бирөөнºн) каалаганын аткаруу. ~ı yerde kalmasın кадыры жерде калбасын.
~ım yok mu? (менин) кадыр- көœºлºм жокпу?
hatır: ~ ~ же ~ hutur катыр-катыр же
катыр-кутур (бир катуу нерсени чайнаганда же ºстºнө басканда чыккан ºн).
hatıra 1.эскерºº, эстелик. ~ defteri эскерºº дептери, кºндөлºк. 2.эс- керткич, сувенир. ~sına эстелиги
ºчºн.
hatıralık,-ğı (бир нерсенин) эстелиги.
hatırat,-tı эскерºº, мемуар. ~ını yazmak
эскерººлөрºн жазуу.
hatırlama эскерме.
hatırlamak эскерºº, эстөө, эске салуу.
hatırlanmak эскерилºº.
hatırlatmak эске салуу, эстетºº, эскер- тºº.
hatırlı кадырлуу, абройлуу.
hava
hatırşinas кадыркеч, кадырды билген, сыйкор, көœºл оорутпаган, сылык (киши).
hatim,-tmi 1.эск. бºтºрºº, аяктоо.
2.мус. катмы (Куранды баштан- аяк окуп чыгуу). ~ duası катмыдан
кийин окулган дуба. ~ indirmek Куранды баштан-аяк окуу. ~ sürmek Курандын аягына чейин
окууну улантыш.
hatip,-bi 1.чечен, оратор, жорго сөздºº,
ºгºтчº. 2. мус. ыймам-хатип (ме-
читте кутпа окуган ыймам).
hatiplik,-ği 1.чечендик, сөз өнөрº.
2.мус. ыймам-хатиптик (кызмат
жана милдет). ~ etmek 1)эл алды- на чыгып сºйлөө. 2)мечитте кутпа окуу.
hatmetmek 1.эск. бºтºрºº, аягына чы- гуу. 2.Куранды (же башка китеп- ти) аягына чейин окуп чыгуу.
hatmi бот. шыпаалуу алтей (Althaea officinalis).
hatta ал эмес/тºгºл, … мындай турсун,
ал эле эмес. gördum, ~ konuştum көрдºм, ал эле эмес сºйлөштºм. şehirlerde, ~ köylerde bile artık bu
giysiler kullanılmıyor шаарларда, ал тºгºл кыштактарда да бул кийимдер колдонулбайт.
hattat,-tı 1.сулуу, жазган киши. 2.кал-
лиграф, каллиграфия мугалими.
hattatlık,-ğı 1. каллиграфия, сулуу жа-
зуу. 2.каллиграфтык (өнөр же кесип).
hatun 1.аял, эск. хатун. ~ kişi аял (ка-
тын) киши. 2. мырзайым, төра- йым. Bağdat ~ Багдат мырзайым.
3.тар. кагандын зайыбы. 4.ооз.
аял, жубай.
hav тºк. kadife ~ı баркыттын тºгº.
halının ~ı килемдин тºгº.
hava 1.аба, атмосфера. temiz ~ таза аба.
~ sahası аба мейкиндиги. 2.кºн, аба ырайы. bugün ~ çok güzel бºгºн
кºн сонун. 3.климат, аба. buranın
~sı sert бул жердин климаты/ абасы катаал. 4.көк жºзº, асман.
токумдай булут жок. 5.жел. bugün
~ olursa yelkenli kalkacak бºгºн жел болсо, жел кайык жолго
чыгат. 6.кºº, обон, ритм. ~ çalmak кºº чалуу. dans ~sı бий ритми. 7.ук. ºйгө кошумча куруу/ кеœей-
тºº укугу. 8.чөйрө, ортом, кыр- даал, абал. ~yı dağıtmak/yatıştır- mak абалды жеœилдетºº. dostluk
~sı достук абасы. 9.өтм. көœºл, кейип. ~sını bulmak көœºлºн та- буу. herkes kendi ~sında ар ким өзº
менен алек. 10.көрºнºш, кебете. kibar ve asil bir ~sı var сылык жана тектºº бир түрү/кебетеси бар.
11.стиль, ыкма. Namık Kemal
~sıyla Намык Кемалдын стили менен. 12.бош, бекер, жел. bu
sözlerin sonu ~ булар бош сөздөр.
~yla uğraşmak бекерден бекер убара болуу. 13.жагымдуулук,
жылдыз, симпатия. kadın güzel değil, ama ~sı var аял сулуу эмес, бирок жылдызы бар. 14.көйрөœ-
дºк, менменсинºº, дымак. ~ atmak
көйрөœдөнмөк, менменсинмек.
~dan 1)жок жерден, кыйналбай-
кысталбай. ~dan para kazanıyor жок жерден акча таап атат. 2)эч себепсиз, жөн эле. ~dan paramı
aldılar акчамы жөн эле алып коюшту. 3)бош, бекер, болбогон, тºккө турбаган. ~dan sözler бош
сөздөр. ~ya 1)жогору, өйдө. 2)бошко, бекерге. ~ açmak/ açıl- mak кºн ачылуу. ~ akımı/cereyanı
аба агымы. ~ akını аба чабуулу. ~ alanı аба майданы, аэропорт. ~ almak 1)аба алуу/жутуу. 2)арго
тилеги таш кабуу. 3)(бир нер- сенин) ичине аба кирºº. ~ atmak 1)сºйºнºº, төбөсº көккө жетºº.
2)оозуна келгенди сºйлөө.
havacılık
3)көтөрºлºº, тыœсынуу, өпкөсº көбºº. ~ basıncı аба басымы. ~ basmak 1)аба толтуруу (мис. дөœгөлөккө). 2)көкºрөгºн көтөрºº, менменсинºº. 3)оозу менен орок оруу, мактануу, бош убадалар берºº.~ bilgisi метеорология. ~ boşluğu 1)аба боштугу, вакуум. 2)аба чуœкуру. ~ bozmak/bozulmak кºн бузулуу. ~yı bozmak адам- дардын арасын бузуу, ортонун кейпин качыруу. ~ bulanmak кºн- дºн ырайы бузулуу. ~sını bulmak чечекейи чеч болуу, көœºлº көтө- рºлºº. ~ çarpması аба (ысык/суук) уруп коюу. ~ değişimi аба алма- шуу. ~yı değiştirmek аба/климат алмаштыруу (ден-соолуктун айынан). ~ deliği желдеткич тешик (имараттардагы). ~ durumu аба ырайы. ~ filosu аба флоту. ~ freni пневматикалык тормоз. ~ gazı 1)көмºр газы. ~ gazı fırını газ пли- тасы. ~ gazı lâmbası газ чырагы. 2)арго болбогон иш, тºккө тур- баган нерсе. ~ geçirmez аба өткөрбөс. ~ya gitmek бошко/бе- керге кетºº, чыгым болуу. ~nın gözü yaşlı olmak жамгыр жааганы туруш. (birine göre) ~ hoş olmak (бирөөнө) баары бир болуу. ~ iyi/fena esmek өтм. иштер жак- шы/жаман кетºº. ~ kaçırmak жел чыгаруу. ~da kalmak 1)жерге тий- бей калуу. 2)бийикте калуу. 3)өтм. жыйынтыксыз калуу. 4)өтм. далилденбөө, колдонууга алынбоо (мис. бир пикир/тажы- рыйба). ~ kapanmak кºн бºркө- лºº. ~ kararmak 1)кеч кирºº, караœгы басуу. 2)кºн бºркөлºº, булут басуу. ~ keşfi аба чалгыны. ~ kırılmak кºн жылый баштоо. ~ kirliliği/kirlenmesi аба кирдººлºгº.
~ korsanı аба каракчысы. ~ köp- rüsü аба көпºрөөсº. H~ Kuvvetleri
Аба Кºчтөрº. ~ küre атмосфера. ~ limanı аэропорт. ~ meydanı аба майданы, аэропорт. ~ nakliyatı аба ташымачылыгы/транспорту. ~dan nem kapmak чын тийбес, ызакор.
~ oyunu 1)биржа оюну. 2)жел соода. ~ya pala/kılıç sallamak бекер
убара болуу. ~ para 1)(бир нерсени) көрбөй-билбей туруп тө- лөнгөн акча. ~ payı кошумча, пай.
~ payı bırakmak өтм. кача турган тешик калтырыш. ~ raporu аба ырайы маалыматы/рапорту. ~ya
savurmak 1)(бир нерсени) абага чачып жиберºº. 2)(акчаны, мал- мºлктº) чачуу, сапыруу, бекер ко-
ротуу, ысырап кылуу. ~dan sudan 1)болбогон, эч нерсеге жарабаган, тºккө турбаган. 2)өткөн-кеткен.
~dan sudan bahsetmek өткөн-кет- кенден сөз кылуу. ~ süzgeci аба сºзгºчº. ~ tahmini аба ырайы бо-
жомолу. ~ya uçmak 1)жарылып кетºº. 2)өтм. бошко кетºº. 3)тө- бөсº көккө жетºº, катуу сºйºнºº.
~ya uçurmak 1)асманга учуруу. 2)өтм. жарып жиберºº. ~sına uymak (бир нерсеге/жерге) көнºº,
ылайыкташуу. ~ üssü аск. аба базасы. ~ vermek 1)аба/жел тол- туруу (мис. дөœгөлөктөргө). 2)ша-
ани, шаң берºº. bayram ~sı vermek майрам шаанисин берºº. ~sını vermek бир көрºнºш бериш. ~ya
vermek (акчаны) талаага чачуу. ~ yapmak өтм. көбºº, көтөрºлºº. ~ yutma аэрофагия. ~ yolu аба
жолу/байланышы. ~ yolu ile аба жолу аркылуу. ~ yuvarı атмо- сфера.
havacı 1.авиатор. 2.Аба Кºчтөрº кыз- маткери.
havacılık,-ğı 1.авиация, абачылык. 2.
авиатордук (кызматы, милдети).
havarî
havacıva 1.бот. боёктуу алканна (Alkanna tinctoria). 2.болбогон кеп/ иш. bu iş ~ бул болбогон иш.
havadar абасы таза, көрºнºктºº, салкын, ачык (жер).
havadis 1.жаœылык. 2.кабар, сºйºнчº,
билдирºº, сенсация.
havaî 1.абага байланыштуу. 2.көгºлтºр,
көпкөк (тºс). ~ mavi ачык көк.
3.өтм. жеœил ойлуу, жеœил жº- рºш-туруштуу. 4.өтм. маанисиз, баасыз, барксыз, бош. ~ sözler
бош/келжирек сөздөр. ~ fişek 1)салют. 2)аск. айдыœдатуу сиг- налы. ~ hat асма жол. ~ posta
авиапочта.
Havai Гавайи.
Havaice 1.гавайи тили, гавайиче.
2.гавайиликтерче.
Havaili гавайилик.
havaîlik,-ği жеœил ойлуулук, жеœил
мºнөздººлºк, шайкелеœдик, көп- күлөңдүк, көөдөктүк.
havalandırıcı абаландыргыч, жел-
деткич, вентилятор.
havalandırma желдетме. ~ tertibatı аба кондиционери.
havalandırmak 1.абаландыруу, желде- тºº. odayı ~ бөлмөнº желдетºº. 2.көтөрºлºº, учуп чыгуу (мис.
учак). 3.аба жуткузуу, абага чыгаруу. 4.(бирөөнº) көптºрºп жиберºº.
havalanmak 1.аба алуу, желдетилºº.
2.учуп чыгуу, көтөрºлºº (учак,
вертолёт). 3.учуу (канаттуулар).
4.желбирөө (желек, туу). 5.көөп кетºº, мактануу, дардалактоо.
havale 1.(бир ишти бирөөгө) тапшыруу,
өткөрºп берºº, дайындоо. 2.(арыз- га, расмий жазышмаларга) жол- домо/жөнөтмө жазуу. 3.которуу,
жөнөтºº (акчаны, векселди ж. б. ). 4.банк/ почта аркылуу жиберилген акчанын саны, жиберººчº, алуу-
чунун адреси жазылган кагаз.
5.мед. эклампсия (балдарда, кош бойлууларда көрºнгөн талма сыяктуу оору) . ~ geçirmek эсинен танып калуу, талмасы кармоо. 6.кашаа, тосмо. tahta ~ тактай кашаа. 7.бийик, заœгыраган. 8.ка- рап чыгуу, көз жºгºртºº. ~ etmek 1)(бирөөгө) тапшыруу, өткөрºп берºº, дайындоо. 2)жөнөтºº, жол- доо, жолдомо жазуу, жиберºº (арызды, катты, акчаны ж. б. ). 3)чаап/сайып жиберºº (кылыч менен). ~ gelmek 1)(банка, почта аркылуу) акча келºº. 2)(балдарда, кош бойлуу аялдарда) талма кар- моо. ~ göndermek/yollamak (поч- та, банка аркылуу) акча жиберºº.
2.ºстºндө жолдомосу/ резолю- циясы бар (документ). 3.көрºнөө (жерде), ачык. 4.чоœ, бирок бы-
шык эмес (курулуш). 5.мед.
талмалуу (оору).
havalı 1.белгилºº бир абасы болгон.
2.абасы таза, жел жºрºп турган, жакшы желдетилген. 3.белгилºº бир климаты болгон. 4.өтм. жо-
опкерчиликсиз, шалакы. 5.өтм. көз жоосун алган, өзºнө тарткан. ~ bir elbise көз жоосун алган
көйнөк. 5.тех. пневматикалык. ~ fren пневматикалык тормоз.
havali аймак, айлана, тегерек, район. bu
~ye turistler az gelir бул тегерекке туристтер аз келет.
havan 1.соку, жанчуур. 2.тамеки
жанчуур. ~ dövücünün hınk deyicisi кошоматка кой сойгон (киши). ~ topu миномёт. ~da su dövmek
болбогон иш менен убара болуу
(сөзм. с. сокуда суу жанчуу).
havaneli, -ni сокбилек.
havaölçer 1.барометр. 2.аэрометр.
havarî 1.жолун жолдоочу, шакирт.
2.дин апостол (Азирети Исанын
окуусун тараткан 12 шакиртинин
hayal
ар бири).
havasız 1.абасыз. 2.аба жакшы кир- беген, желдетилбеген. 3.жупуну,
көзгө комсоо, жөнөкөй.
havasızlık,-ğı абасыздык, ºп, думук- турган (аба) .
havhav 1.ав-ав (иттин ºрºшº). 2.(бал-
дар тилинде) ит.
havil,-vli : can havliyle жанталашып,
жаны көзºнө көрºнºп.
havlamak (ит) абалоо, абалап ºрºº.
havlı 1.тºктºº. ~ kumaş тºктºº кездеме.
2.к. havlu.
havlu жºз аарчы, сºлгº.
havluluk,-ğu 1.сºлгº аскыч. 2.сºлгº-лºк
(ваннадагы сºлгº ж. б. койгон текчелºº шкаф). 3.сºлгºлºк, сºл- гºгө ылайык кездеме.
havra 1.еврей ыбадат жери, синагога.
2.ооз. ызы-чуулуу жер, базар. ~ya dönmek базарга айлануу.
havsala 1.эск. куштардын жемсөөсº.
2.анат. жамбаш. ~ kemiği жамбаш сөөгº. 3.ооз. акылдуулук, зээндºº-
лºк, паразаттуулук. ~sı almamak 1)акылы/мээси жетпөө. 2)ишен- бөө. ~sı dar 1)тºшºнºгº тар. 2)чы-
дамсыз, кºйпөлөк. ~sı geniş тºшº- нºктºº, камаарабаган. ~sı kavraya- mamak/~sına sığdıramamak акылы
жетпөө, тºшºнө албоо, акылына сыйдыра албоо. ~ya sığmaz акылга сыйбас.
havuç, -cu бот. сабиз (Daucus carota).~ suyu сабиздин маңызы.
havuz 1.көлмө, сºзмө бассейн. 2.цис-
терна, чуœкур (кум, акиташ ж. б. төгºш ºчºн). kum ~u кум чуœкуру. 3.деœ. кемелер оœдолчу жер, док.
~ balığı алтын карас (Carassius c arassius). ~a çekmek (кемени) док- ко чыгаруу. ~a girmek 1)көлмөгө
тºшºº. 2)(кемени) докко кирги- зºº.
havuzlamak (кемени) оœдоо ºчºн докко
коюу.
Havva Аба (Обо). ~ Ana Аба (Обо)
havya ширеткич (ширетºº/ каœдоо иш-
теринде колдонулган аспап, паял- ник).
havyar балык уругу. kırmızı ~ кызыл
(балык) уругу. siyah ~ кара (балык) уругу. ~ kesmek арго бош жºрºº, текей терип жºрºº.
havza 1.геогр. бассейн. Hazar Denizi ~sı Каспий деœизи бассейни. 2.геол. кен бассейни. Zonguldak kömur
~sı Зонгулдак көмºр бассейни.
hay сырд. с. (чочуу, коркуу, сыймык- тануу, сºйºнºч, жеме билдирººдө
колдонулат_). ~ Allah, araba da burada değil, şimdi nasıl yetişiriz? ай, атаœын көрº , машина да бул
жерде эмес, эми кантип жетебиз?
~ Allah iyilik versin, beni korkut- tun! ой, Кудай аткыр, коркутасың
да! ~ ~ ! макул, жарайт, куп болот.
~ ~ anneciğim, sen tasalanma!
макул, макул, апаке, сен кам
санаба! ~ sersem ~! сени, шумпай, сени! ~dan gelen huya gider/selden gelen suya gider оœой келген олжо
оœой кетет.
haya I уят, уялчаактык, тартынчаак- тык, абийирдººлºк, адептººлºк.
alnının ~ damarı çatlamış/~ perdesi yırtılmış уят-сыйыт калбаптыр. ~ etmek уялуу, тартынуу.
haya II анат. эркектик бези.
hayal,-li 1.кыял, элес, ºмºт, тилек, ой. ~ ürünü кыялдан жаралган. ~lerini
gerçekleştirmek ойлогон оюн ишке ашырмак. ~den gerçeğe dönmek кыялы чындыкка айлануу. 2.көзгө
көрºнчº, арбак, элес. 3.физ. көрºнºш, чагылыш, сºрөт. insanın aynadaki ~li адамдын кºзгºдөгº
чагылышы/ көрºнºшº. 4.караан. 5.көлөкө оюну, карагөз (пардага жиберилген жарыктан чагылган
фигуралардын көлөкөсº аркылуу
haydi
ойнотулган оюн). 6.көлөкө оюну фигуралары. ~e dalmak кыялга чө- мºлºº/батуу. ~ etmek кыялдануу, кыял куруу, ºмºт кылуу. ~inden geçirmek элестетºº, ойлоо. ~ gibi 1)кыял/элес сымал. 2)ичке, шыœ- га (киши). ~ gücü кыял кºчº. ~e ka- pılmak кыялдануу, кыялына жеœ- дирºº. ~ kırıklığı көœºл калуу,
ºмºтº таш кабуу. ~ kurmak кыял куруу. ~ mahsulü кыялдан/ойдон чыгартылган. ~ meyal элес-булас.
~ olmak курулай кыял болуу, ишке ашпоо ~ oyunu көлөкө оюну. ~ peşinde koşmak жалган/куру
ºмºттөрдºн аркасынан тºшмөк.
hayalcı 1.кыялчы, кыялкеч, фантазёр, утопист. 2.театр карагөз ойнот-
кон киши.
hayalcılık,-ği филос. утопия.
hayalen кыялында, тилегинде, оюнда.
hayalet,-ti 1.арбак, (көзгө) көрºнчº.
2.көлөкө оюну фигуралары.
hayalî 1.кыялдан/ойдон жаралган/ жа-
ратылган, фантастикалык. 2.ка-
рагөз ойноткон киши, карагөзчº.
hayalperest,-ti кыялчы, кыялкеч,
кыялга берилген, фантазёр.
hayâsız уятсыз, жºзº жок, шерменде, бетпак.
hayat,-ti 1.жашоо, турмуш, тиричилик.
2.өмºр. 3.тагдыр, жазмыш. ~ onları birleştirmedi тагдыр алардын ба-
шын кошподу. ~ım (жубайлардын кайрылуусу) жаным, алтыным. ~ ağacı 1)тукум, тек, жети ата, сан-
жыра. 2) анат. мээнин тарамы. ~ adamı турмушка оœой ылайык- ташкан киши. ~ arkadaşı өмºрлºк
жубайы. ~a atılmak өмºр жолун баштоо, өз алдынча болуу. ~ının baharı өмºр жазы, өмºрºнºн
гºлдөп турган кези. ~ bilgisi турмуштук билгилер (башталгыч класста окутулган сабак). ~ını
borçlu olmak өмºрº ºчºн карыздар
болуш. ~ta değil көзº өткөн, өтºп кеткен. ~ını doldurmak жашоо- сунун көркºн ачуу, эрмек болуу. ~ dolu жашоого кумар. ~ına doyma- mak өмºргө тойбоо. ~ına doyma- dan gitti жашоосун тоё жашабай кетти. ~ geçirmek өмºр өткөрºº. ~a geçirmek турмушка/жºзгө ашы- руу. ~ına girmek жашоосуна кир- мек, тагдырын теœ бөлºшмөк. ~a gözlerini yummak/ kapamak көз жумуу, өлºº. ~ iksiri жашоо була- гы. ~ kadını сойку, денесин саткан аял. ~ı kaymak турмушу бузулмак
küsmek жашоодон көœºлº калуу. ~ memat meselesi өлºм-калым масе-
леси. ~ mücadelesi жашоо ºчºн кºрөш. ~ pahalılığı жашоо кымбат- чылыгы. ~ sigortası жанды кам-
сыздандыруу. ~ sürmek өмºр сºрºº. ~ şartları жашоо/турмуш шарттары. ~ın tadını çıkarmak жа-
шоонун жыргалын көрºº. ~ tarzı жашоо мºнөзº. ~ vermek өмºр/ жан берºº. ~ını yaşamak жыргап-
куунап жашоо.
hayat II,-tı 1.меш. 2.короо. 3.ооз. бал- кон.
hayatî 1.жашоого/турмушка байла- ныштуу. 2.өтө маанилºº/олуттуу.
hayatiyet,-ti жашоо кºчº, жандуулук.
haybeci арго жатып ичер, жан бакты. haybeden жөндөн жөн, эч себепсиз. hayda 1.сырд. с. айда! (жаныбарларды
айдоо ºчºн колдонулат). 2.ошон- дойбу? кантип эле? (таœ калуу, чочууну билдирет).
haydarî эск. хайдари (дервиштердин жеœсиз, одоно тигилген бешман- ты). ~ yaka ºч бурчтук тºрºндөгº
кайырмасыз жака.
haydi к. hadi. ~ ~ 1) сырд. с. бол, жүрү
(шаштыруу, шердентүү үчүн
колдонулат). ~ çocuklar, gidelim
hayırlı
болгула, балдар, баралы. 2. мейли, болуптур. ~ senin dediğin olsun, al götür болуптур, сен айткандай бол- сун, алып кет. 3. койсоңчу (ишен- бөө/таназар албоо билдирет). ~ canım sen de койсоңчу, кантип ошондой болсун. ~ ~ 1)оœой- олтоœ, жөн эле, ойноп эле. onun yaptığı işi sen ~ ~ yaparsın ал жасаган ишти сен ойноп эле жасайсыœ. 2)эœ көп, ашып кетсе. bu mala ~ ~ yirmi milyon verirler бул товарга ашып кетсе жыйырма миллион беришет.
haydin ооз. келгиле, болгула. ~ çocuklar, gidelim artık келгиле,
балдар, кетели!
haydut,-du 1.каракчы, гайдук. ~ çetesi
уюшкан каракчы. 2.ооз. тентек, сºйкºмдºº бала. ~ gibi 1)корку- нучтуу, эби-сыны жок, чоœ
(киши). 2)тентек, суу куйду
(бала).
haydutluk,-ğu каракчылык, бандиттик.
~ etmek каракчылык кылуу, талап-тоноо.
hayhay макул макул, жарайт, антпеген-
дечи, сөзсºз, жан дилим менен!
hayhuy 1.чуру-чуу, кºрº-гºº. bu ~ içinde çalışılmaz мындай кºрº-гºº
ичинде иштөөгө болбойт. 2.дºрбө- лөœ, капсалаœ, карбалас. ~la карбаласта, капсалаœда.
hayıf 1.адилетсиздик, ынсапсыздык.
2.боор ооруу, аёо. 3.ай-ай, кап-кап
(өкºнºº, аёону билдирет).
hayıflanmak өкºнºº, капа болуу, кайгыруу, санаа тартуу.
hayır I жок. ~ demek жок деп коюш. ~
dememek жок дебөө.
hayır II 1.кайыр,кайрым, жакшылык.
2.жакшы, кайырлуу, пайдалуу. ~
haberdir inşallah! Кудай жалгап жакшы кабар болгой эле. ~a alâ- met жакшылыктын жышаанасы.
~la anmak жакшы жагын эскерºº.
~ beklemek/beklememek жакшы- лык кºтºº/ кºтпөө. ~ı dokunmak жакшылыгы тийºº. ~ ehlî кайрым- дуу кишилер. ~ etmemek 1)(бирөө- гө) кайрым/жакшылык кылбоо.
gelmemek кайыр келбөө, колунан жакшылык чыкпоо. ~ getirmemek
жакшылык алып келбөө. ~ını gör! 1)кайырын/жакшылыгын көр! 2)(айрым учурда какшык иретин-
де) жыргап кеткениœи көрөрмºн!
~ını görmek убайын көрºº. ~ gör- memek жакшылык/ кайыр көр-
бөө. ~ını görmemek жакшылыгын/ убайын көрбөй калуу. ~dır inşallah! ооз. 1)эмне болуп кетти,
тынчылыкпы? 2)(тºш жоруган- да) аягы кайырлуу болсун! ~ işlemek кайрым жасоо, башкалар-
га жардам берºº. ~ işleri кайрым- дуулук иштери. ~ kalmamak 1)ишке жарабай калуу, пайдала-
нуудан чыгуу. 2)майнап чыкпоо. bu işte ~ kalmadı бул иштен майнап чыкпай калды. bu ütüde ~
kalmadı бул ºтºк иштен чыкты. ~ kurumu кайрымдуулук уюму. ~ ola! 1)Кудай жалгасын! (жакшы
тилек). 2)эмне болуп кетти? тынччылыкпы деги? (кºтººсºздөн келгендерге/телефон чалгандарга
ж. б. карата айтылат). ~la yâd etmek жакшылык менен эскерºº.
~ yok жакшылык жок. ~a yormak
жакшылыкка жоруу.
hayırdua ак бата, жакшы тилек. ~sını almak ак батасын алыш. ~ etmek
ак батасын берºº.
hayırlı 1.кайырлуу, пайдалуу. ~ iş
пайдалуу иш. 2.кайрымдуу, боо-
рукер. ~ evlât кайрымдуу бала. 3.ак жолтой, жолдуу. ~sı тилек аркасы тºз болсун! ~sı ile
кыйналбай-кысталбай, оœой-
hayvan
олтоœ, Кудай колдоп, иши оœ келип. ~sı ile oğlanı evlendirelim de, sonra seni de düşünürüz ишибизди (Кудай) колдоп уулду ºйлөндº- рөлº да, анан сени ойлонушту- ралы. ~lı olsun! кут болсун! (ар кандай жакшылыкты куттуктоо
ºчºн айтылат). ~ akşamlar! ка- йырлуу кечтер! (кечки саламда-
шуу). ~ günler! кайрылуу кºндөр! (кºндºзгº саламдашуу). ~ sabah- lar! кайырлуу таœдар! (эртеœ ме-
ненки саламдашуу). ~ yolculuklar!
жолуœ(ар) шыдыр болсун!
hayırsever кайрымдуу, боорукер.
hayırsız 1. кайырсыз, пайдасыз, керек- сиз, жараксыз. 2.кайрымсыз, таш боор, мээримсиз. 3.кара жолтой,
жолсуз.
hayız,-yzı айыз, этек кир. ~ görmek
айыз көрºº. ~dan kesilmek этек
кири токтоо.
haykırış айкырыш, айкырык, кыйкы- рык.
haykırmak айкырмак, кыйкырмак.
haylaz 1.шºмшºк, митаам, шумпай, куйту. 2.тентек, шок, бейбаш. ~ bir
çocuk тентек бала. 3.жалкоо,
эринчээк, жатып ичер.
haylazlık,-ğı 1.адепсиздик, тентектик,
бейбаштык. 2.шумпайлык, куйту- лук. 3.жалкоолук, эринчээктик, жатып ичердик.
hayli кыйла, аябай, абдан, бир топ/ кыйла. ~ uzak кыйла узак. bir ~ бир кыйла. ~dir кыйладан бери.
~dir biz onu görmedik кыйладан бери биз аны көрбөдºк.
haylice кыйлача. aralarında ~ yaş farkı
var араларында кыйлача жаш айырмасы бар.
haymana жайлоо, өтөк, жайыт. ~ bey-
giri gibi dolaşmak жайлоонун ай- гырынан бетер бош жºрºº. ~ öküzü/mandası/sığırı шылд. бекер-
поз, жанбакты.
haymatlos 1.мекенсиз, ата-журтсуз.
hayran 1.(бирөөгө, бир нерсеге) абдан кызыккан/берилген, жактоочу, тараптар. 2.таœ калыш, суктаныш,
тан бериш, айран калыш. ~ bırak- mak айран-таœ калтырыш. ~ ~ айран-таœ/аң-таң калып, берилип.
~ kalmak/olmak айран-таœ калыш, суктаныш.
hayranlık,-ğı айран/таœ калуу, сукта-
нуу, тан берºº, баалоо, барктоо. ~ duymak абдан жактыруу, берилүү.
hayrat,-tı 1.жакшылык, кайрымдуулук.
2.кайрымдуулук мекемелелери.
hayret,-ti 1.таœ калуу, таœдануу, айран калуу, оозу ачылып, селейип ка-
луу. 2.сырд. с укмуш! кызык! таœ каларлык!. ~te bırakmak аœ-таœ калтырмак. ~ bir şey! кызык! тири
укмуш! ~e düşmek аœ-таœ/айран калмак. ~ etmek таœ калуу, көргөн көзºнө ишенбөө. ~ler içinde donup
kalmak селейип/сенейип калуу, таœ калуудан оозунан сөзº тºшºп калуу. ~ uyandırmak таœ калуу
жаратуу, таœ калтыруу. akıllara ~ veren акылдарды айран кылган.
hayrola к. hayır II.
haysiyet,-ti 1.сый, урмат, ардак, аброй.
2.касиет, абийир, намыс. ~ divanı
абийир соту. ~ine dokunmak
намысына тийºº. ~iyle себеби менен, … -нан улам, … -ганы ºчºн.
haysiyetli 1.кадырлуу, барктуу, касиет-
тºº. 2. ар-намыстуу, абийирлºº.
haysiyetsiz 1.кадыр-барксыз, сыйга татыбаган. 2.арсыз, намыссыз,
абийирсиз.
hayta 1.тар. (Османлы ордосунда)
жалданма аскер. 2.өтм. селсаяк,
жел таман, жанбакты.
hayvan 1.айбан (бºтºн жаныбарлар- дын жалпы аты). ~ bilimci зоолог.
~ bilimi зоология. ~lar dünyası
hazır
жаныбарлар дºйнөсº. ~ göçü ай- бандар көчº/миграциясы. 2.мал,
ºй айбандары. ~ kesme мал союу. ~
kömürü айбан каны менен сөөгºнөн жасалган, дарыгерликте колдонулган көмºр. büyük baş ~
ири мºйºздºº мал. 3.унаалык мал. binek ~ мингич (айбан). koşun ~ı кошко кошулган мал. 4.акылсыз,
аœкоо, дөдөй (киши). 5.айбан! (кордоо сөзº). ~ gibi 1)айбандан бешбетер. 2)көк мээ, аœкоо,
кеœкелес (киши). ~ın alacası dışında insanın alacası içinde мак. айбан аласы тышында, киши
аласы ичинде.
hayvanat,-tı 1. айбанаттар, айбандар, жаныбарлар. 2.зоология, айбандар
жөнºндөгº илим. ~ bahçesi
айбанат бакчасы, зоопарк.
hayvanca 1.айбан сымал, айбанча.
2.өтм. орой, одоно, адепсиз. ~ muamele айбанча мамиле.
hayvancılık,-ğı мал чарбачылыгы,
малчылык.
hayvanî 1.айбанаттарга/жаныбарларга байланыштуу/тиешелºº. ~ yağlar
айбан тектºº майлар. 2.айбанча,
айбандык, айбан сымал/сыяктуу.
~ hislerini tatmin etmek için
айбандык туйгуларын канааттан- дырыш ºчºн. 3.өтм. дөдөй, дөөпөрөс.
hayvanlaşmak (киши) айбанга айла- нуу/окшошуу, адамдыктан чыгуу, жапайылашуу.
hayvanlık,-ğı 1.айбандык, айбанча жорук. 2.дөдөйлºк, дөөпөрөстºк, жапайылык, тºркөйлºк. ~ etmek
айбандык/ айбанча мамиле кылуу, тºркөйлºк/дөдөйлºк көрсөтºº.
hayvansal айбан тектºº. ~ yağlar айбан
тектºº майлар.
haz,-zzı 1.ырахат, жыргал, куштарлык, ыраазычылык, бакыт. ~ duymak
ырахат алуу, жаны жыргоо. 2.ку-
мар, ниет, пейил. ~ vermek кумар кандыруу.
гиндеги жашаган тºрк уруусу). ~ Denizi Каспий деœизи.
Hazarca хазарча, хазар тили.
haza 1.ооз. каса, накта, чыныгы, толук, даана. ~ gebeş/sersem даана жинди.
~ şehzade асыл шахзаада. 2.бул.
hazım,-zmı 1.(тамак-аш) сиœдирме, сиœдирим. 2.кабыл алма, өздөш- тºрмө. ~ bozukluğu сиœдирим бу-
зуктугу. ~ cihazı физиол. сиœди- рим аппараты. ~ı güç сиœиши кайын (тамактар). ~ etmek к.
hazmetmek.
hazımsız 1.сиœирилиши кыйын. 2.та-
макты жакшы сиœдире албаган
(киши). 3.өтм. бетке чабар, чыдамсыз, кºйкөлөк (киши). 4.өтм. кабыл алынбай турган,
чыдоого болбой турган.
hazımsızlık,-ğı 1.тамак сиœдирºº бу- зуктугу. 2.чыдамсыздык, сабыр-
сыздык, кºйкөлөктºк, бетке чабарлык.
hazır 1.азыр, даяр, белен. ~ elbise даяр
(тигилºº) көйнөк. yemek ~ olunca çağırın тамак даяр болгондо чакыргыла. 2.колдо бар, накталай,
катышкан. ~ bulunmak катышуу. 3.болгон соœ, болгону ºчºн. ~ fırsat çıkmışken bunu yapalım
ыœгайы келип турган соœ, муну жасап коёлу. ~ gidiyorsun onu da götür кетип бараткан соœ, аны да
ала бар. ~da колубузда, даяр. ~da ne varsa çorbanı onlardan yapalım сорпону колубузда бар нерселер-
ден жасайлы. ~ almak даяр/тиги- лºº алмак. ~a dağlar dayanmaz мак. ар дайым сатып жешке/ки-
йишке тоо да болсо түтпөс. ~ etmek даяр кылып коюу. ~ giyim тигилºº кийим. ~a konmak
даярдын ºстºнө отуруп калуу. ~
heder
ol! тºз тур! (аскердик буйрук).
~dan yemek колдогуну тºгөтºº (жаœыдан иштеп таппастан). ~
yiyici колунда барын жеп тºгөт- көн.
hazırcevap,-bı ар дайым жообу даяр
(киши).
hazırcı 1.тигилºº кийим саткан киши.
2.даяр оокатка көнгөн киши.
hazırlamak даярдоо, азырдоо,камдоо.
hazırlanmak 1.даярдануу, беленденºº.
2.даярдалуу, беленделºº.
hazırlık,-ğı даярдык. ~ ğörmek даярдык көрºº. ~ sınıfı даярдоо курсу. ~ yapmak даярдык жасоо.
hazırlıklı даярдыктуу, даяр, белен, мыкты даярдалган. bütün katılım- cılar ~ gelmişler бºтºн катыш-кан-
дар даярдык менен кели-шиптир.
hazırlıksız даярдыксыз, кºтººсºз. ~ olmak даярдыксыз болуу. ~
yakalanmak даярдыксыз басылуу.
hazırlop,-pu 1.катуу бышырылган жу- муртка. 2.өтм. башкасы тарабы-
нан даярдалган, даяр оокат.
hazin аянычтуу, кайгылуу, муœдуу, муœайым. ~ bir çehre муœайым
жºз/чырай.
hazine 1.казына, кенч. ~ avcıları казына издөөчºлөр. tükenmez ~ler тºгөн-
бөгөн казыналар. kelime ~si cөз казынасы. 2. мамлекеттик казына.
3. сактоочу жай, склад. kitap ~si
китеп сактоочу жай. 4.аск. курал- жарак дºкөнº. 5.булак. bilgi ~si билги булагы. 6.өтм. баа берил-
ген, баркталган (нерсе же бирөө).
hazinedar казынаны кºткөн /
башкарган киши, казыначы.
haziran июнь.
hazmetmek 1.сиœирºº (тамакты).
2.өтм. (бир нерсеге) чыдап коюу,
сабыр көргөзºº, теœелбөө.
hazne 1.к. hazine. 2.(бир нерсенин)
сакталган/топтолгон жери. 3.эск.
жатын.
hazret,-ti 1. Азирети (ыйык деп эсептел- гендердин атынын алдына келген наам) . H~i Muhammed Азирети Мухаммед. 2.кайрылуу сөзº; садага, карагым. ~, şu kitabı bana uzatır mısın? карагым, алдагы китепти мага берип коёсуœбу? 3. (H~leri) жогорку мартабалуу кишилердин атынын алдына коюлган титул. Улуу Даражалуу (аты-жөнº аталбастан колдонул- ган). İmparator H~leri Улуу Дара- жалуу Император. Dük H~leri Улуу Урматтуу Герцог. H~lerinin odasına çıktım Улуу Даражалуу- нун бөлмөсºнө чыктым. 4.какшык урматтуум, ардагым. nereye ~? кайда жөнөдºœ, урматтуум?
he «ооба» маанисиндеги ырастоо. ~
demek макул/ооба демек. ~ mi?
макулбу? жарайбы?
heba бошко/талаага кетºº. bütün
emekler ~ oldu бºтºн эмгектер талаага кетти. ~ etmek талаага чачуу, бекерге каржоо/коромжу
кылуу.
hece муун. ~ ile okumak эжелеп окуу.
açık ~ ачык муун. kapalı ~ жабык
муун. ~ ölçüsü/vezni муун өлчөмº.
hecelemek эжелөө (муун-муун кылып сºйлөө же окуу).
hedef 1.максат, мºдөө. 2.бута, объект. ~ almak 1)бутага алуу, мээлөө. 2)максат коюу. ~ göstermek максат
көргөзºº. ~e isabet etmek 1)бутага тийºº. 2)аск. объектти талкалоо.
~ olmak өтм. шылдыœ/тамашага
объект болуш. ~ tutmak максат кºтºº. ~e varmak максатына жетиш.
hedeflemek максат коюу.
heder зыян, чыгым, бекер кетирме/ каржама, залал, чыгаша. ~ etmek
1)бошко/ бекерге кетºº, чыгым/
hele
зыян тартуу. 2)курман кылуу, са- дага чабуу. ~ olmak 1)бекерге/ талаага кетºº. bu kadar masraf ~ oldu мынча чыгым бекерге кетти. 2)садага чабылуу.
hedik,-ğı кертик, кайнатылган буудай, жºгөрº ж.б.
hedim талкалануу, жок болуу, кыйроо.
hediye 1.белек. 2.(ыйык китептер
ºчºн) баа. ~ etmek/vermek белек кылуу. ~ atın dişine bakılmaz мак. досуœдун бергенинин тишин ачпа.
hediyelik,-ği белектик, белекке ыла- йык/жараган.
hedonizm филос. гедонизм.
hegemonya гегемония.
heğelcilik,-ği гегелчилик.
hekim доктор, доктур, табып, врач. baş
~ баш доктур/ врач, баш табып. diş
~i тиш доктур. ruh ~i психиатр.
Lokman ~in ye dediğı Улукман
акем/табып же деген (даамдуу тамактар ºчºн).
hekimlik,-ğı 1.докторлук, табыптык
(кесип жана милдет). 2.медицина. 3.доктор/табыптын гана колунан келе турган. ~ hasta доктор
карашы керек болгон оорулуу. 4.медицинага байланыштуу.
hektar гектар /10000 квадрат метр
(кыск. ha га). hektogram гектограмма. hektolitre гектолитр.
hektometre гектометр.
helâ ажаткана, туалет, даарат жери.
helâk,-kı 1.өлºм. 2.кыргын, жок кылуу.
3.өтм. алдан/кºчтөн таюу, шал- дыроо, дарманы тºгөнºº, суй жы- гылуу. ~ etmek 1)кыруу, жок кы-
луу. 2)чарчатуу, шайын/ шайма- нын оодаруу. bu yolculuk bizi ~ etti бул жолчулук биздин шайыбызды
оодарды. ~ olmak 1)жок болуу, кырылуу, тукум курут болуу. 2.чарчоо, алы/кºчº калбоо, шайы
оо.
helâl,-li 1.адал (шарият жол берген).
ган. ~ kazanılmış para адал эмгек менен табылган акча. ~ etmek 1)(бирөөнºн) эмгегин/кºнөөсºн
кечºº. 2)акысынан кечºº, жооп- керчиликтен/милдеткерликтен куткаруу (өз каалоосу менен). ~in-
den чын жºрөктөн/дилден, арам ойсуз. ~ olsun! 1)кут болсун! бу- юрсун! 2)садага кетсин, айлансын.
~ olsun paralar böyle bir delikanlı için! мындай жигиттен акча айланып кетсин! ~ para адал акча.
~ süt emmiş калыс, туура жºргөн
(киши).
helâlleşmek 1.бири-бирин кечишºº,
жоопкерчиликтен/милдеткерлик- тен бошотуу, өз ара эсептешºº, ыраазычылык беришºº. 2.кош-
тошуу, акысынан кечишºº (өлºм же узун жолчулук алдында).
helâlli ак никелºº жубай (аялы же
кºйөөсº).
helâlzade 1. ак никеден төрөлгөн. 2.адал эмгек менен күн көргөн.
hele 1.деги, деги эле, жок дегенде, өзгөчө. ~ oraya hiç gitmez ал жакка дегеле барбайт. 2. … эле көрсºн!
(опуза сºйлөмдөрдө колдонулат).
~ akşam eve geç gelsin! кечинде
ºйгө кеч келип эле көрсºн! 3.акыр
аягында, акыры тºбº. ~ geldi, şükür! акырында келди, Кудайга шºгºр!. 4.(тилек билдирет). ~
sınıfını geç, öyle bir hediye alacağım ki … классыœдан бир көччº, сага укмуш бир белек алам дейсиœ … ~
bak! бир көрсөœ! ~ bak Ahmedimiz nasıl büyüdü! Ахмедибиздин кан- дай чоœойгонун бир көрсөœ! ~ bir
дегеле бир, бир, жок дегенде. ~ bir tanışsın бир таанышып көрсºн. ~ ~ кана, кана бир, эмесе. ~ ~ söyle
daha neler olmuş? кана, айт, дагы
hemoroit
эмнелер болуптур? ~ şükür!
мунусуна да шºгºр!
helecan жºрөктºн тез-тез согушу/ла-
кылдашы.
helezon 1.спираль. 2.анат. кулак кал- каны. 3.ºлºлдºн кабыгы. 4.тех.
буроо, бурама.
helezonî бурама/спираль тºрºндө, бурам-бурам. ~ merdiven бурам
тепкич.
helikon муз. геликон.
helikopter геликоптер, вертолёт.
helis мат. спираль, бурама сызык.
hellenistik тар. эллинисттик. ~ çağ
эллинисттик доор.
hellenizm эллинизм.
helme 1.коюу былжырак суюктук (фа-
соль, кºрºч, буудай сыяктуу дан
өсºмдºктөрºн кайнатканда пайда болгон). 2.бот. маœыз (айрым өсºмдºктөрдºн өзөгºндө, гºлºндө
же уругунда). 3.физиол. эркектик суу, сперма.
helmelenmek коюулашуу (буудай, кº-
рºч, фасоль ж. б. ).
helmeli быткыйган, былтыйган, эзил- ген (тамак).
helva халва.
helvacı халвачы (халва жасаган же саткан киши). ~ kabağı бот. каш-
тан ашкабагы (Cucurbita maxima).
helvahane 1.эск. халва бышырылган жапыз казан. 2. тар. (сарайда)
таттуулар бышырылган бөлмө.
helyograf 1.астр. гелиограф. 2.жарык-
ты копиялоо.
helyoterapi мед. гелиотерапия, кºн нуру менен дарылоо.
helyum хим. гелий .
hem 1.кайталанган байламта: … да, …
да, .... болсун, ... болсун. ~ çalışıyor
~ okuyor иштеп да, окуп да жºрөт.
~ babası ~ annesi öldü атасы да, энеси да өлдº. 2.ал эле эмес, ал тºгºл, ал аз келгенсип, дагы,
айрыкча. ~ bilmez ~ karışır
билбегени аз келгенсип, кийлиги- ше берет. ~ ne lüzum var? айрыкча, эмне пайдасы бар? 3.кºчөтºº маанисиндеги байл. güzel, ~ de çok güzel сулуу, болгондо да аябай су- луу. sıcak, ~ ne sıcak! ысык, бол- гондо да кандай ысык! ~ de nasıl! абдан, аябай, … эмей, болгондо да кандай! öğrencileriniz memnun mu? ~ de nasıl! окуучуларыœыз ыраазыбы? ыраазы эмей! bu bayağı bir zor iş! ~ de nasıl! бул ая- бай оор иш! анан эмне! ~ İsa’yı ~ Musa’yı memnun etmek Иса Пайгамбарды да, Муса Пайгам- барды да ыраазы кылуу (баары ыраазы боло тургандай жол табуу). ~ kel, ~ fodul өзº таз, анан дегеле өпкөсº көктө; айдаганы беш эчки, ышкырыгы таш жарат.
hematoloji мед. гематология, кан билими.
hemcins бирдей жыныс/тºрдөн болгон.
hemen 1.дароо, маалында, ошол замат.
~ çantasına baktı дароо сумкасын карай калды. ~ cevap verdi ошол
замат жооп берди. 2. … эле эмес, ал тºгºл, баш-аягы, болжол менен. ben ~ o sıralarda gelmiştim мен
деле болжол менен ошол маалда келгем. ~ ~ болжол менен, чамасы, мына-мына. ~ ~ akşam oluyor кеч
киргени калды. ~ ~ üç yıl kaldı
баш-аягы ºч жыл калды.
hemencecik ооз. дароо, ошол замат,
арыдан-бери.
hemfikir,-kri пикирдеш, санаалаш, бирдей көз карашта/бир пикирде
болгон. ~ olarak сºйлөшºп, макул- дашып, бир пикирде болуп.
hemodiyaliz мед. гемодиализм.
hemofil мед. гемофил, кан токтобоо. hemofili мед. гемофилия. hemoglobin физиол. гемоглобин.
hemoroit, -ti мед. гемарроид.
her
hempa шерик, орток (жаман иштерде),
кылмыш ортогу.
hemşehri, hemşeri 1.жердеш, журтташ.
fahrî ~ ардактуу журтташ. 2.туу- ган (атынан тааныбаган бирөөгө кайрылуу иретинде). ne diyorsun,
~m? эй, тууган эмне деп турасыœ?
hemşerilik,-ği жердештик.
hemşire 1.карындаш, кыз бир тууган.
2.медсестра.
hemşirelik,-ğı 1.(кыз) бир туугандык.
2.медсестралык (кесип жана
милдет).
hemşirezade жээн (карындаштын баласы).
hemzemin бирдей деœгээлде/абалда. ~ geçit (темир жол менен кара жол- дун бирдей деœгээлде кесилиши).
hendek,-ğı аœгек, аœ, чуœкур, окоп, траншея. yol ~i жолду бойлото казылган арык. ~ler kazmak окоп/
чуœкур казуу.
hengâme 1.уруш, кармаш, салгылаш.
2.чатак, мушташ, дºрбөлөœ, чуру-
чуу.
hengâmeci коогачы, чатак (киши).
hentbol,-lü гандбол, кол тобу.
henüz 1.оœ маанидеги этиштер менен: эми эле, эми гана, жаœыдан, жаœы эле. ~ gelmiş biri жаœы келген
бирөө. ~ geldim, daha kimse ile görüşmedim жаœы эле келдим, али эч ким менен көрºшкөн жокмун.
2)терс маанидеги этиштер менен: дагы, дагы эле, алигиче, али, азы- рынча. yaz sıcakları ~ başlamadı
жайдын ысыгы азырынча баштала элек.
hep,-pi 1.баары, бардыгы. ~imiz баары-
быз. ~iniz баарыœар. 2.чогуу. ~ bir- den/birlikte баарыбыз чогуу. 3.дайыма, ар качан. yazın ~ denize
giderdik жайкысын дайыма деœиз- ге барчубуз. ~ beraber баарыбыз бирге/ чогуу. ~ bir ağızdan баары
(быз) бир ооздон.
heparin биол. гепарин.
hepçil айбан тектºº да, өсºмдºк тектºº
да азыктар менен азыктанган .
hepsi,-ni баары, бардыгы, жалпысы, бºт баары. ~ geldi баары келди. ~ni
unuttu бардыгын унутту.
hepten толугу менен, баарын, бºтºн, жалпысын, таптакыр, бирин кой-
бой. onu ~ uhuttum аны таптакыр унуттум. çiçekleri ~ satın aldı гºлдөрдºн баарын сатып алды.
hepyek,-ki тавла ойнунда таштардын
1:1 чыгышы.
her ар. ~ an ар качан, качан болбосун. ~
bakımdan кайсы жагынан болбо- сун/караба. ~ bir ар бир. ~ biri ар бири/кимиси. ~ biri başka bir hava
çalmak ар кимиси ар башканы айтуу/ар башка көз карашта бо- луу. ~ boyaya girip çıkmak тºрдºº
иште иштеп чыгуу. ~ boyayı boyadı bir fıstıkî yeşil mi kaldı? баары бºтºп эми ушул эле калдыбы?
(сөзм. с. бардык боёкту боёп, ачык жашыл эле калыптырбы?). ~ çeşit ар тºрдºº. ~ daim ар дайым. ~
defa/defasında ар жолу/жолку- сунда. ~ dem taze 1)өз жашынан жаш көрºнгөн (киши). 2)жайдыр-
кыштыр жашыл (өсºмдºк). ~ derde deva өтм. ар дартка даба. ~ durumda ар жагдайда. ~ fıravunun
bir Musa’sı çıkar ар фараондун бир Мусасы болор (ар кандай кыйынчылыкта жардамга келчº
бирөө чыгар). ~ gördüğü sakallıyı babası sanmak көрºнºшкө алда- нуу. ~ hâlde 1)калыбы, чамасы. ~
hâlde görmüş olmalısınız чамасы, көрсөœºз керек. 2)эмне болсо да, эч нерсеге карабастан. ~ hâlde hak-
kımı arayacağım эмне болсо да акымды талап кылам. ~ hâli тур- ган турушу, кебетеси. mutluluğu ~
hâlinden belliydi бактылуу экени
hesap
турушунан эле көрºнºп турду. ~ hâlükârda кандай болсо да, кандай болгон учурда/кºндө да. ~ hangi к. herhangi. ~ gün ар кºн. ~ ihti- malde ар кандай ыктымалда. ~ ikisi экөө теœ. ~ işin hakkından gelmek колунан баары келºº. ~ işe bur- nunu sokmak ар бир ишке кири- шºº. ~ kafadan bir ses çıkmak ар ким өз билгенин айтуу/жасоо. ~ kim ар ким. ~ kim ise ким да болсо.
~ kim olursa olsun ким болсо ошо болсун. ~ nasılsa кандай болсо да.
~ nedense/~ ne hâl ise эмне болсо да. ~ ne ise 1)эмне/канча болсо да.
2)болуптур, болору болгон экен
(муну сөз кылуунун кажаты жок).
~ ne kadar канчалык. ~ ne pahasına
olursa olsun эмне болсо да, канчага турса да. ~ nerede кайсы жерде болсо да. ~ ne zaman качан да бол-
со. ~ şey ар нерсе, баары, бардык нерсе. ~ şeye burnunu sokmak баарына кийли-гишмек/кириш-
мек. ~ şeyden evvel баарынан му- рун. ~ şeyin bir zamanı var ар нер- сенин өз маалы бар. ~ taraf ар та-
рап. ~ tarafı ар тарабы. ~ tarakta bezi olmak көп ишке тиешеси бол- мок. ~ telden çalmak ар кандай иш
колунан келмек. ~ vakit ар качан.
~ yerde ар жерде, жердин баарын- да. ~ yerdelik (Кудайдын) ар жерде
бар болушу. ~ zaman ар заман. ~ zamanki gibi ар качандан бир качан.
hercaî 1.тентип жºргөн, селсаяк, тен- тимиш, ºй-жайсыз. 2.туруксуз, чечкинсиз, өœ карама, жеœил
ойлуу, кайсар. ~ menekşe бот. ала фиалка (Viola tricolor).
hergele 1.азоо/ºйрөтºлбөгөн (ат,
эшек, өгºз). 2.өтм. ооз. тарбия- сыз, адепсиз, аœыраœдаган.
hergeleci 1.жылкычы. 2.шылуун, бөрк
ал десе баш алган, кызыл камчы.
herhangi ар ким, ким да болсо. ~ bir кайсы бир. ~ biri ким да болсо, кимиси болсо да.
көйкашка. ~ sözünü tuttu doğrusu анткен менен бакырыœ сөзºн тутту.
herifçioğlu,-nu эшектин/иттин баласы (ызырынуу, жек көрºº менен ай- тылат). ~ lâf anlamıyor ki! иттин
баласы, сөз тºшºнөт дейсиœби!
herkes 1.ар ким, элдин баары. 2.ким да болсо.
herkesçe ар ким/элдин баары тарабы- нан.
Herkül 1.миф. Геракл. 2.өтм. олбур-
луу, чымыр киши. ~ gibi чоœ, ол- бурлуу.
Hersek Герцоговина.
Hersekli герцоговиналык.
hertz физ. герц (Hz).
hesabî эсеби так, эсеп-чотун мыкты
билген, ишине бºйрө (киши).
hesap,-bı 1. эсеп, арифметика, төрт амал. ~ cetveli жадыбал. ~ çıkar-
mak эсеп чыгаруу. ~ makinası эсеп машинеси. 2.эсеп (банкада, ресто- ранда ж. б. ), эсеп-кысап. ~ını
sormak эсебин суроо. 3.тºз, өтм.
эсеп, жооп, жоопкерчилик, сурак.
~a çekmek жоопко тартуу, суракка
алуу. ~ istemek эсебин алуу. 4.эсеп, болжол, ой, план, көœºл. ~a kat- mak эсепке/эске/көœºлгө алуу.
~ına 1)(бирөөнºн) эсебине, пайда- сына. 2)(бирөөнºн) эсебинен. ~ açmak эсеп ачуу (банкада). 2)кре-
дит ачуу/берºº. ~ açtırmak эсеп ачтыруу (банкада). ~a almak эсеп- ке/эске/көœºлгө алуу. ~ını almak
эсебин алуу, эмгеги кайтуу. ~a almamak/katmamak эсепке/эске албоо, маани бербөө. ~ bakiyesi
карыздардын эсеби. ~ını bilmek
heves
эсебин (жакшы) билмек, эсептºº жашамак, акчаны орду менен колдонмок. ~ı bozulmak ойлогону ордунан чыкпай калуу. ~ cüzdanı эсеп китепчеси. ~a dökmek эсеп- теп чыгуу. ~ dökümü эсеп-кысап тизмеси. ~tan düşmek 1)эсептен/ карыздан тºшºº/ алып салуу. 2)эсепке албоо. ~ etmek 1)эсептөө, эсепке алуу. 2.эсептеп чыгуу, эсе- бин алуу/тактоо. 3)ойлоо, план куруу, (бирөөгө, бир нерсеге) бел байлоо. ~ ettiklerimizin çoğu, maa- lesef, gerçekleşmedi ойлогондору- буздун көбº, тилекке каршы, ишке ашпай калды. ~a geçirmek эсепке киргизºº. ~ına geçirmek эсебине өткөрºп алуу. ~ına gelmek ишине жароо, оюна төп келºº. ~ a gelmez 1)эсепсиз, сансыз. 2)ойдо жок жерден, капысынан. ~ görmek аласа-бересесин эсептешмек. ~ını görmek 1)бересесин берип, мами- лесин ºзºш. 2)жазалаш, акесин таанытыш. ~ günü кыямат кºнº. ~ işi кайчы сызыктуу сайма. ~ı ka- patmak 1)эсепти жабуу. 2)карыз- дарын төлөө. 3)талаш-тартышты токтотуу. ~ı kesmek 1)(бирөө менен) ортоктугун/ байланышын
ºзºº. 2)эсептешºº, такташуу. ~ kitap 1)эсеп-кысап. 2)жыйынтык, натыйжа. ~a kitaba sığmaz 1)эсеби жок, эсепке кирбеген. 2.ойго/эске келбеген, ойдо жок. 3)чыгымы/ чыгашасы көп. ~ı kitabı yok эсеп- кысабы жок, төгºлºп-чачылган. ~ meydanda жагдай/абал ортодо, алаканга салгандай ачык. ~ta ol- mamak ойдо/эсепте жок, ойго келбеген. ~ özeti/hulâsası эсептин/ жыйынтыгы, суммасы. ~ sormak эсеп суроо. ~ı temizlemek карызын төлөп кутулуу. ~ tutmak 1)эсеп- теп/каттап жºрºш. 2)ойлогону ордунан чыгыш. ~ı tutmamak
ойлогон ою ордунан чыкпоо, таш тиштегендей болуу. ~ uzmanı эсепчи. ~ vermek 1)эсеп берºº. 2)кылган иштери ºчºн жоопко тартылуу. ~ına yazmak (бирөөнºн) эсебине жазып коюу. ~ı yok эсеби/ саны жок, эсебин айтпай эле коёюн.
боюнча алда качан келмек эле.
hesapçı 1.эсепчи, эсеп ишин жакшы
билген (киши). 2.эсеп-кысаптуу,
бºйрө (киши). 3.сºткөр, пайдакеч.
hesaplamak 1.эсептөө, саноо. 2.эсепке/
эске алуу. 3.ойлоо, пландоо, бел байлоо. ~ kitaplamak эсеп-кыса- бын алуу.
hesaplaşmak 1)өз ара эсептешºº, аласа- бересени такташуу. 2)өтм. эсе- бин берºº, өчºн алуу.
hesaplı 1.эсептºº, эсептелген, саналган, такталган. 2.ойлонуштурулган, пландалган (иш, аракет). 3.эсеп-
кысапка так, бºйрө, сарамжалдуу (киши). 4.арзан. ~ alış veriş yaptık арзан соода кылдык. ~ hareket et-
mek эсеп-кысабына жараша ара- кет кылуу. ~ kitaplı эсеп-кысабы так, кылдат, так, бºйрө (киши).
hesapsız 1.эсепсиз, эсеп-чотун албай,
ºстºртөн. 2.эсепсиз, сансыз, эбе- гейсиз, чексиз. ~ vaatlerde bulun-
mak тынбай убада бере бериш. 3.жакшы ойлонуштурул-баган, плансыз, такталбаган, чаржайыт
(иш). ~ kitapsız 1)эсеп-кысабы такталбаган. 2)ойлонбой жасал- ган. 3.жоопкерчиликсиз.
heterojen, heterogen мат. , хим. гете- рогендºº, ар кошкон, аралаш.
hevenk,-ği тизим, тизмек (бири-бирине
же жипке тизилип кургатылган жашылча - жемиштер). soğan ~i пияз тизими.
heves ышкы, кумар, дем, арзуу,
heyet
кызыгуу, эœсөө. ~ini almak ку- марын кандыруу, ырахат алуу. ~ etmek арзуу туюш, кызыгыш. ~e gelmek ышкылануу, кумар болуу.
~i kaçmak ышкысы/деми суумак, көœºлº калмак. ~ini kırmak ыш-
кысын/демин суутуу, кызыгуусун жоготуу. ~i kursağında/içinde kal- mak арманда калуу, кумары
таркабоо.
heveslenmek ышкы туюу, кумарлануу, делигºº, эœсөө, дарбуу, кызыгуу.
hevesli 1.ышкылуу, кумардуу, эœсөөсº кºч. 2.жөндөмдºº, шыктуу. 3.үй- рөнчүк, тажырыйбасыз. 4.ынты-
зар, далалат кылган (бирөө).
hevessiz кайдыгер, каалоосуз, ышкы- сыз, айдама.
hey сырд. с. 1. эй! ай! ~ çocuklar, çim- lere basmayın! эй, балдар, шибер- ди тебелебегиле! 2.ах, ох, өх. ~
kader, bunu mu gösterecektin! өх, тагдыр, көргөзө турганыœ бул беле! ~ budala! ох, дөөпөрөс! ~
gençlik günler! аттиң, жаштык күндөр ! ~ gidi аттиœ, олдо, атаœ- дын көрү (өткөндү эœсөө, өкүнүү
сезимдеринде). ~ gidi günler!
аттиœ, өткөн күндөр!
heyamola оппаа! кана, кеттик! (бир оор
нерсени бир канча киши көтөр- гөндө же тартып чыгарганда бир ооздон чыгарылган сырд. с. ). ~ ile
өлдүм-талдым дегенде, араœдан- зорго, кыйналып-кысталып атып.
heybe 1.куржун. 2.токулган асма торбо.
heybet,-ti 1.айбат, сүр, зоболо. baba- ların ~i аталардын айбаты/ сүрү. 2.чоœдук, бийиктик, зобололуу-
лук, шаœ, көрк. binaların ~i göz alıcı имараттардын шаœы көз жоосун алат.
heybetli 1.айбаттуу, сүрдүү, зоболосу бийик. 2.көрктүү, шаœдуу, заœгы- раган, асман тиреген, чоœ.
heyecan 1.кубаныч, сыймык, кабатыр-
лык, эргүү, шаœдануу, шаттануу, тынчы кетүү, жүрөкзаада болуу, коркуу, өрөпкүү сыяктуу сезимдер аркылуу пайда болгон абал. büyük
шаœ, шаттануу. halk ~ içinde калк шаœданды. ~ duymak толкунда- нуу, өрөпкүү, эргүү, кабатырла-
нуу. ~a düşmek/gelmek 1)толкун- данып/эргип кетиш, 2)санаага ба- тыш, кабатырланыш. ~ geçirmek
тынчсыздануу, толкундануу, өрөп- күү. ~ vermek/uyandırmak сезим- дерди козгоо, сыймыктандыруу,
жүрөктү өрөпкүтүү.
heyecanlandırmak сезимдерди козгоо, сыймыктандыруу, шыктандыруу,
эргитүү, өрөпкүтүү.
heyecanlanmak толкундануу, сезим- дери козголуу, таасирленүү, сый-
мыктануу, шыктануу, өрөпкүү.
heyecanlı 1.таасирленген, шыктанган.
2.толкундаткан, сыймыктуу, шаœ-
дуу, салтанаттуу, жүрөктү өрөп- күткөн. 3.бат таасирленген, же- œил, сезимтал, учуп-күйгөн, ала-
барман (киши). 4.шыктануу/ эр- гүү менен, кызуу. ~ konuşmak эргүү менен сүйлөө. ~ tartışmalar
uzadıkça uzadı кызуу талаш- тартыштар узаргандан узарды.
heyecansız 1.токтоо, сабырдуу, салмак-
туу (киши). 2.көœүлсүз, кайдыгер, таасирсиз, кызыксыз. 3.көœүлсүз, шыксыз, эргүүсүз (жасалган иш).
heyelân жер көчкү, жер жаракасы. сал.
kayşa.
heyet,-ti 1.комиссия, комитет, колле-
гия. ~i ayan сенат. hakem ~i калыс- тар коллегиясы. 2.топ, делегация, труппа. bale ~i балет труппасы. iş
adamları ~i иш адамдары/ишкер- лер делегациясы. 3.эск. астроно- мия. 4.ооз. көрүнүш, түр, кебете,
шекил. ~i asliyesiyle баштапкы
hır
калыбында, өзгөрүүсүз. ~i mec- muası itibariyle жалпы жонунан, жалпысынан.
heyhat,-tı 1.таœ калуу билдирет: тобо. o da kendisini şair sanıyor, ~! ал да өзүн акынмын деп ойлойт, тобо!
2.аттиœ, тилекке каршы. ~, ondan sonra görüşemedik аттиң, андан кийин көрүшө албадык.
heyhey: ~ler geçirmek катуу санааркоо, тынчсыздануу, капа болуу, жа- быркоо. ~leri tutmak/üstünde ol-
mak абдан жини келүү, каны кай- ноо, сабыры суз болуу, жапа чегүү.
heykel айкел, эстелик, статуя, скульп- тура. сал. yontu. ~ gibi 1)кыймыл- сыз, жансыз, сезимсиз. 2)кели-
шимдүү, көрктүү, шыœга, чыœ, чымыр (дене).
heykelci 1.айкелчи, скульптор. 2.айкел
жасап саткан киши.
heykeltıraş айкелчи, скульптор.
heyulâ 1.хаос, дүрбөлөœ, кооп. 2.кө-
рүнчү, арбак. ~ gibi олчойгон, эби- сыны жок.
hezaren 1.бамбук (Delphinium). 2.бам-
буктан жасалган.
hezeyan 1.маанисиз/маœызсыз сөз, кел- жиректик, сандырактык. hiddetle-
nince ~a başladı жини катуу кел- генде сандырактай баштады. 2.жө- өлүº. hasta ~ durumunda оорулуу
жөөлүп жатат. ~ etmek маанисиз/ маœызсыз сүйлөө, жөөлүү .
hezimet,-ti жеœилүү, кыйроо, утулуу. ~e
uğramak кыйроого учуроо, жеœилүү, утулуп калуу.
hı ооз. ооба.
hıçkıra: ~ ~ эчкире-эчкире, буркурап- боздоп, ычкырып (ыйлоо).
hıçkırık,-ğı 1.ыктытма. 2.ычкырып/эч-
кирип/буркурап-боздоп ыйлоо. ~ tutmak тынбай ыктытуу.
hıçkırmak 1.ыктытуу. 2.ычкырып,
эчкирип, буркурап-боздоп ыйлоо.
hıdiv 1.тар. хедив (Египеддин башка- руучусу). 2.өкүмдар.
күнү; Кыдыр жана Иляс Пайгам- барлардын ар жылкы жолугушуу күнү деп эсептелет). 2.бул күнү
өткөрүлгөн майрам.
hıfzıssıhha эск. гигиена, тазалык эре- желери.
hık туур. с. кыœк. ~ da dese, mık da dese bu iş olacak кыœк десе да, мыœк десе да бул иш болот. ~
demiş babasının burnundan düşmüş атасына союп каптап койгондой окшош (сөзм. с. кыœк деп эле ата-
сынын мурдунан түшө калган- дай). ~ mık кыœк-мыœк. ~ mık etmek 1)кыœк-мыœк этүү, оœ жооп
бербөө. 2)берилген иштен баш тартуу. ~ı mıkı yok кыœк-мыœкы жок.
hım 1.сырд. с. гым (ошондой экен да!).
2.туур. с. мурдунан солоп сүйлөгө- дөрдү тууроо. ~ ~ konuşmak
мыңк-мыңк этүү, мурдунан солоп сүйлөө, маœкалануу.
hımbıl жалкоо, эринчээк.
hımhım маœка, мурдунан солоп сүйлөгөн (киши). ~ konuşmak маœ- каланып сүйлөө.
hıncahınç шыкап толтурулган, шы- калган, топтолтура, жык-жыйма. konsere gelenler salonu ~ doldurdu
концертке келгендер салонду жыкжыйма толтурду.
hınç,-cı жек көрүү, кастык, өч. ~ını
almak өчүн алмак. ~ını çıkarmak
ачуусун/өчүн чыгарып алуу.
hınzır 1.каман, доœуз, жапайы чочко.
2.өтм. чочко (зулум, таш боор киши үчүн айтылат). 3.өтм. бош- ко кеткен эмгек.
hınzırlık,-ğı 1.өтм. эки жүздүүлүк, арамзаалык, куйтулук. 2.тажат- малык, көшөкөрлүк.
hır чыр, чатак, мушташ. ~ çıkarmak
hırslanmak
чыр чыгаруу.
hırbo арго 1.эби-сыны жок, колдойгон, далдайган, чогоол, копол (киши).
2.дөөпөрөс, кеœкелес.
hırçın 1.ачуусу чукул, кергиштеген, бейжай, тажаал, өжөр, тырчыган.
2.өтм. өжөр, өркөчтөнгөн (деœиз,
толкун).
hırçınlaşmak 1.тырчуу, бейжайлануу,
тажаалдануу, ачуусу/ кыжыры келүү, сиркеси суу көтөрбөө. 2.өжөрлөнүү, өркөчтөнүү (деœиз,
толкун).
hırdavat,-tı 1.темир-тезек, майда-барат аспаптар, жабдыктар (мис. ачкыч,
кулпу, тоспо, мык ж. б. ), ыкыр- чыкыр буюмдар. 2.акыр-чикир, таштанды.
hırdavatçı майда-барат/темир-тезек саткан дүкөн / дүкөнчү.
hırgür кермур, чатак, тил табышпоо,
жаœжал. onların ~ünden bıktım usandım алардын кермурунан та- жадым. ~ çıkarmak жаœжал/чатак
чыгаруу, кермур айтышуу. ~ etmek жаœжал баштоо.
hırıldamak 1.кырылдоо, кыркыроо,
киркирөө. göğsü ~ көкүрөгү кырылдоо. 2.коœурук тартуу.
hırıl : ~ ~ кырыл-кырыл, кыр-кыр
(оорулуу өпкөдөн чыккан үн).
hırıltı 1.кырылдак, кыркырак, кыркы- роо. 2.коœурук. 3.өтм. чатак, жаœ-
жал, уруш.
hırızma 1.чүлүк (айбандардын мурдуна тагылган). 2.мурунга тагылган
шакекче (айрым элдерде).
hıristoteyeli кайчылаштырылып са- йылган сайма түрү.
hırka 1.хырка, жемпер, шырылган күрмө. 2.хырка (дервиштердин халаты; дервиштикке алынуу
аземинде кийдирилет).
hırlamak 1.ырылдоо (ит), ыркыроо, күңкүлдөө, сүйлөнүү (киши).
2.кыркыроо (көкүрөк, өпкө).
3.кырылдатып/карылдатып коœу- рук тартуу. 4.ыркырашуу, чыркы- рашуу, чатакташуу (ки-шилер).
hırlı чынчыл, ар-намыстуу, абийир- дүү. ~mıdır, hırsız mıdır bilmem ар- дуубу, арсызбы, уурубу, кескиби
билбейм. pek ~ birine benzemiyor адептүү, абийирдүү кишиге көп окшобойт.
hırpalamak 1.уйпалоо (мис. кийимди, мышыкты ж. б. ). 2. уруп-согуу, жулмалоо, шайын кетирүү. 3.өтм.
кагып-силкүү, чүнчүтүү, басмыр- лоо (бирөөнү).
hırpanî 1.уйпаланган, тоголоктолгон,
жыртык-пыртык, самсаалаган (ки- йим, кебете-кешпир). 2.эски-уску кийимчен селсаяк.
hırs 1.эœсөө, арзуу, самоо, кумар. para
~ı акчанын артынан түшкөн. şöh- ret ~ı атак-даœк самаган. 2.ачуу,
кыжыр, кырс, кежир. ~ını alama- mak ачуусун токтото албоо. ~ın- dan çatlamak ачуусунан жарылып
кете жаздоо. ~ını çıkarmak ачуу- сун чыгаруу. ~ını yenmek ачуусун басуу.
hırsız ууру, кески, чөнтөкчү. ~ çetesi уюшкан уурулар. ~ gibi уурудай, жылып, жойлоп. ~ yatağı 1)ууру-
лардын уюгу. 2)уурулук үчүн ыœгайлуу жер. ~ ~a yoldaş мак. уурунун досу да ууру. ~a yol
göstermek ууруга жол көргөзүү (билбестен арам ишке аралашып алуу).
hırsızlama 1.жылып, жойлоп, жашы- рынып, ууруча. 2.уурдалган буюм. hırsızlık,-ğı уурулук, чөнтөкчүлүк. ~
etmek/yapmak уурулук кылмак. ~ malı уурдалган буюм.
hırslanmak 1.эœсөө, арзуулоо, каалоо,
кумарлануу, самоо. 2.кыжыр-
Hızır
дануу, кырсыйуу, керсейүү, жини келүү, кежири кармоо.
hırslı 1.ач көз, көзү тойбос, жутунган.
2.айтканынан кайтпаган, өжөр, эрктүү, майтарылбас. 3.кежир, ачуусу чукул, кырс (киши).
hırt,-tı 1.туур. с. “кырт”. 2.кеœкелес,
макоо, акмак.
hırtı : ~ pırtı эски-уску, жыртык-пыр-
тык, керексиз/жараксыз буюмдар. hırtlamba 1.уйпаланган, самсаалаган (көрүнүш), жыртык-пыртык, эски-
уску (кийим). 2.түрү суук, жы- лаœач-жыртык кийинген киши. 3.арык, жармач, бечара (киши). ~sı
çıkmak 1)жылаœач-жыртык ки- йинмек (киши). 2)жыртылган, эс- кирген самсаалаган, ышпалдасы
чыккан (кийим, буюм).
Hırvat, -tı хорват.
Hırvatça 1.хорватча, хорват тили.
2.хорваттарча, хорваттар сыяктуу.
Hırvatistan Хорватия.
hısım,-smı тууган, тууган-урук, куда-
сөөк, жакындар. ~ akraba тууган- урук, жек-жаат.
hısımlık,-ğı туугандык.
hışıldamak шуулдоо, шуудуроо (мис.
жалбырак, жибек кездеме ж. б. ).
hışıltı 1.шуулдама, шуудурама, шууду-
рак, шыбыргак (жамгыр-дын). 2.кырылдак (мис. өпкөнүн).
hışım,-şmı ачуу, кыжыр, жин, жаал,
каар. ~la ачуусу менен, кыжырда- нып/жинденип/жаалданып. ~a gelmek каарданыш, жаалданыш.
~ına uğramak каарына/жаалына калуу, ачуусуна/кыжырына/жи- нине тийүү.
hışımlanmak жинденмек, ачууланмак, каарданмак, жаалданмак.
hışır I: ~ ~ же ~ huşur шуудур-шуудур,
шытыр-шутур (кургак, жеœил нерселер сүртүшкөндө чыккан үн). kâğıtları ~ ~ karıştırıyordu кагаз-
дарды шытыратып аралаштырып
жатты.
мурун, эне сүтү оозунан кете элек, чийки. 3.арго дөөдүр, макоо, маœбаш.
hışırtı шуудурак, шуулдак, шыбыр- шыбыр, шыбыргак.
hıyanet,-ti 1.кыянат. emanete ~ olmaz
мак. аманатка кыянат кылган болбос. vatana/yurda ~ ата-мекен- ге кыянат(чылык). 2.кыянатчы,
ишенимсиз. 3.эркел. с. оœбогур. ~, beni hiç aramıyorsun! оœбогур, мага эч чалбайсыœ!
hıyanetlik,-ği кыянаттык, кыянат- чылык.
hıyar I 1.бот. бадыраœ (Cucumis sati-
vus). 2.арго какбаш/көксөө чал, кеœкелес, келесоо. ~ gibi орой.
hıyar II эск. ыктыяр, чечим эркин-
диги.
hız 1.ылдамдык, чапчаœдык, тездик. ~ almak ылдамдоо, тездөө. 2.күч.
yamğur ~ını artırdı жамгыр күчө- дү. 3.кайрат, туруштук. 4.физ. ылдамдык. arabanın ~ı машина-
нын ылдамдыгы. ~ını alamamak 1)ылдамдыгын азайта албоо. 2)ачуусун токтото албоо, кызуусу
менен бир иш жасоо. 3)кайсы бир абалын сактап туруу. kış ~ını ala- madı кыш дагы эле суук. ~ını al-
mak 1)жоошумак, тынчымак. 2)ылдамдыгын азайтмак. ~ göster- gesi/saati спидометр. ~ını kaybet-
mek/yitirmek күчүн жоготуу, ша- йы кетүү, пастоо. ~ını kesmek ыл- дамдыгын азайтуу. ~ vermek ыл-
дамдыгын арттыруу/күчөтºү, ыл- дамдатуу. ~ yolu катуу ылдамдык менен жүрүлчү жол.
hızar чоœ араа.
Hızır 1.Кызыр/Кыдыр. 2.өтм. шамда- гай, чапчаœ, тез (киши). ~ gibi
yetişmek бат/маалында барып
hiçbir
калыш.
hızırilyaz к. hıdrellez.
hızlandırmak 1.ылдамдатуу, ыкчам-
датуу, тездетүү. 2.шаштыруу.
hızlanmak 1.ылдамдыгы артуу, тездөө.
2.күчөө, артуу, көбөйүү. nefesi ~
дем алышы тездөө. yağmur hız- landı жамгыр күчөдү.
hızlı 1.бат, ылдам, тез. ~ adımlarla тез
адымдар менен. ~ yürüyüş тез ба- сыш, ылдам жүрүш. 2.шамдагай, чапчаœ. ~ ~ бат-бат, тез-тез, ыл-
дам-ылдам. ~ yaşamak ыракатта- нып/ойноп-күлүп жашоо.
hızölçer ылдамдык өлчөгүч, спидо-
метр.
Hızr к. Hızır.
hibe багыштоо, арноо. ~ etmek арнап
коюу, багыштоо.
hibrit,-di гибрит.
hicap,-bı 1.уяœдык, тартынчаактык.
2.адептүүлүк, тарбиялуулук. 3.кө- шөгө, тосмо. 4.анат. чел, тосмо. ~ etmek уялуу, тартынуу, сүрдөө.
hicaplı 1.уяттуу, уяœ, тартынчаак.
hiciv,-cvi 1.какшык, чымчып сүйлөө.
2.ад. сатира, юмор.
hicran 1.айрылык, ажыраш, узакта ка- лыш. 2.көœүл калуу, жүрөк дарты, таарыныч. 3.көœүлгө тийген/жү-
рөк жаралаган ачуу сөз/мамиле. o sözü bana ~ oldu ал сөзү мага октой тийди.
hicret,-ti 1.көч, эмиграция. 2.мус. , тар. хижра (Ислам календарынын баш- талышы болуп эсептелген Азире-
ти Мухаммеддин Меккеден Меди- нага көчүшү). ~ etmek көчүү, жер которуу, эмиграция. ~ takvimi ай
календары.
hicrî хижра боюнча, мусулман жыл эсеби боюнча, мусулман эрасы-
нын. ~ takvim мусулман календа- ры (хижра жылы болуп эсептелген б. з. 622-жылынан баштап сана-
лат).
hicvetmek какшыктоо, шылдыœга ай- ландыруу, келекелөө (сатиралык чыгармаларда).
~ tuz kalmamış үйдө такыр туз калбаптыр. 2.суроолуу сүйлөм- дөрдө: качандыр бир кезде, мурун.
~ Asya'ya gittin mi? Азияга мурун бардыœ беле? 3.эч нерсе, эчтеке, жөн эле. ne gördün? – hiç. эмне
көрдүœ? - эч нерсе. niye burada oturuyorsun? -hiç. эмнеге бул жерде отурасыœ? - жөн эле.
4.болбогон/ түккө турбаган нерсе, бекер, бош, кенедей/тырмактай да. o benim gözümde bir ~tir анын
мен үчүн кенедей баркы жок. bir ~ için darıldı бир болбогон нерсе үчүн таарынды. ~ bir к. hiçbir. ~
de эч кандай. ~ de öyle değil эч андай эмес. ~ değilse 1)эч болбосо. 2)эœ жок дегенде, эœ болбогондо. ~
kimse эч ким. ~ kuşku yok шек жок, шексиз. ~e indirmek жок кы- луу, жоюу, эчтеке калтырбоо. ~ mi
~ таптакыр, дегеле. Ankara'ya ~ mi
~ gitmedin? Анкарага дегеле бар- ган жоксуœбу? ~ olmak баркын/
кадырын кетирип алуу. ~ olmazsa эч болбосо, эœ жок дегенде. ~ olur mu? ошондой да болчу беле?
ошол кантип болсун? ~e saymak жок катары көрүү, киши ордуна көрбөө. ~ yoktan/yüzünden болбо-
гон/жок жерден, жөндөн жөн, ту- руп туруп эле. ~ yoktan iyi жоктон көрө жогору.
hiçbir эч бир, эч кандай (терс сүйлөм- дөрдөгү тангыч этиштин маани- син күчөтөт). ~ tartışma olmadı ki
эч кандай талаш-тартыш болгон жок да. ~ haber alamadık эч кабар ала албадык. ~ sürette bu sırrı
açıklamayınız эмне болсо да бул
hilâl
сырды айтпаңыз. ~ şey эч нерсе, эчтеке. ~ vakit/~zaman эч качан. ~ yer эч бир жер. ~ yerde bulunmadı эч жерден табылбады.
hiçbiri эч кимиси, эч бирөө.
hiçlik,-ği 1.маанисиздик, бечаралык,
байкуштук. 2.филос. жоктук.
hiçten 1.болбогон, арзыбаган, эч нерсеге татыбаган, болор-болбос.
~ bir para болор-болбос акча. ~ bir adam болбогон киши. 2.болбогон жерден, жөндөн жөн, бекерден
бекер. ~ bu kadar masrafa girdim болбогон жерден мынча чыгым тарттым.
hidayet,-ti эск. , мус. туура жол, актын жолу. ~e erişmek ак жолго түшүү.
hiddet,-ti ачуу, кыжыр, каар, жин. ~ et-
mek ачуусу келмек, кыжыры кай- намак, каарданмак. ~e kapılmak ачууланмак, жини келмек.
hiddetlenmek ачуулануу, кыжырдануу, каар чачуу,жинденүү.
hiddetli 1.ачуулуу, жини келген,
кыжырланган. 2.кызуу кандуу, ачуусу чукул.
hiddetsiz жайма-жай, жайдары, токтоо.
hidrat, -tı хим. гидрат.
hidro- гидро-, сууга байланыштуу (та-
таал сөздөрдүн биринчи бөлүгү).
hidrobiyoloji гидробиология.
hidroelektrik гидроэлектр. ~ santralı
гидроэлектр станциясы (ГЭС).
hidrofil гидрофил.
hidrofobi мед. гидрофоби, суу коркуусу.
hidrofor гидрофор (сууну жер үстүнө чыгарган пресс курал).
hidrojen хим. суутек. ~ bombası
суутектүү бомба (H бомбасы).
hidrolik,-ği 1.сууга байланыштуу. 2.суу басымы менен иштеген, гидрав-
ликалык. ~ fren гидравликалык тормоз. 3.гидравлика.
hidroloji гидрология.
hidrometre гидрометр, нымөлчөр.
hidrosfer гидросфера.
hidroterapi суу менен дарылоо,
гидротерапия.
hijyen гигиена.
hijyenik гигиеналык, гигиенага ыла-
йык.
hikâye 1.икая, аœгеме, баян. hayat ~si
өмүр баяны. 2.ад. аœгеме, повесть.
mizah ~si сатиралык аœгеме. tarihî
~ тарыхый повесть. 3.ооз. жомок, ойдон чыгарылган, болбогон/
жалган сөз. bu ~ye inanacağımı mı sanıyorsun? бул жомогуœа ишенет деп турасыңбы? 4.грам. ~ birleşik
zamanı татаал этиштердин өткөн чактуу шекили (түркчөдө бул татаал этиш idi (эле) > -di (-ди)
мүчөсү аркылуу жасалат). ~ etmek айтып/баяндап берүү.
hikâyeci 1.аœгеме/повесть жазган жа-
зуучу, новеллист. 2.жалганчы.
hikmet(-ti) 1.акылмандык. 2.эск. фило- софия. 3.ооз. билим. ~i riyaziye
математика илими. 4. (Теœирдин адамдардын акылы жетпес) кут- сал сыры, себеп, мотив. ~i ilâhiye
1)Кудайга гана маалым нерсе. 2)филос. метафизика. 5.накыл сөз, учкул сөз. 6.эск. физика. ne
~se, her ne ~se таœ каларлык/ кызык! amcamız dün selâm yolla- mış ne ~se! абакебиз кечээ салам
айттырып ийиптир, таœ каларлык! hilâf 1.каршы, терс, айкыры. hakikat ~ı акыйкатка каршы. 2.каршы чыгуу.
3.ооз. жалган, калп. ~ım varsa жалганым болсо. ~ söylemek калп/ жалган айтуу. ~ olmasın калп
айтпасам. ~ yok калп эмес, чын.
hilâfet,-ti тар. 1.халифат. 2.халифтик наам.
hilâfsız сизге жалган мага чын, таœ калычтуу, бирок чындык.
hilâl,-li 1.жарым ай, жаœы жаœырган ай.
2.жарым ай шекилиндеги. ~ gibi
hinterlant
чийилген/ ийилген (мис. каш).
hil’at,-ti тар. падыша тартуулаган халат/чапан. ~ giydirmek чапан
жабуу.
hile иле, айла, амал, куулук, шумдук, арамзаалык. ~ hurda айла-амал,
куулук-шумдук. ~ hurda bilmez куулук-шумдук билбейт. 2.ман- дем, куулук. bu işte bir ~ var бул
иште бир мандем бар. ~ etmek/yapmak куулануу, айла/ амал колдонуу.
hileci амалкөй, айлакер, куу, шум, арамзаа, эки жүздүү.
hilekâr к. hileci.
hilekârlık,-ğı айлакердик, амалкөйлүк, арамзаалык, куулук.
hileli 1.айлалуу, илелүү, амалдуу,
арамзаа. 2.айлакердик менен, амал/иле колдонуп, арамзаалык менен. ~ iflâs амал менен
жасалган/ жалган банкрот.
hilesiz 1.илесиз, куулук-шумдуксуз.
2.ак ниеттен, ак дилден, чыныгы,
туура, адал, ак.
hilkat,-ti 1.пайда болуу, жаралуу, түзүлүү. ~i âlem ааламдын пайда
болушу. 2.жаратылыш, табият, табигыйлык. ~ından жаратылы- шынан, табиятынан. ~ garibesi
Кудайдын шүмшүгү.
Himalaya : ~ Dağları Гималай тоолору.
himaye 1.коргоо, сактоо, калканч
болуу, калкалоо. ~sinde/-si altında коргоосу/канаты алдында. 2.ата- лык, камкордук, шефтик, колдоо,
жетек, мээрим. Cumhurbaşkanının
~si altında Президент-тин жетеги алдында. ~sine almak камкордук-
ка/коргоого алмак. ~ etmek 1)кор- гоо, сактоо, калканч болуу. 2)кол- доо, жетекке алуу. ~ görmek
1)коргоолуу, сакталуу. 2)камкор-
дук/мээрим көрүү.
himayeci коргоочу, сактоочу.
himayesiz багуусуз, багар-көрөрү жок,
коргоосуз.
himmet,-ti 1.кайрым, мээрим, боору-
кердик. 2.эмгек, мээнет, кайрат. bu iş çok ~ ister бул иш аябагандай мээнет/эмгек талап кылат. ~
etmek 1)кайрым/мээрим көргө- зүү. 2)мээнет/ эмгек сарптоо. 3)жардам берүү, коргоо. ~ etmek
жардам кылуу. ~i hazır olsun! алкыш Кудай жалгасын! ~in var olsun! алкыш эмгегиœин убайын/
үзүрүн көр!
hin 1.заман, убакыт, маал. 2.митайым,
кексе, шумпай, өœ кубулткан, эки
жүздүү. ~ oğlu ~ к. hinoğluhin. hindi зоол. үндүк (Meleagris gallopavo).
~ gibi kabarmak өтм. үндүктөн
бетер үрпөйүү, сиркеси суу көтөрбөө, үтүрөйүү.
hindici үндүк баккан/саткан киши.
Hindi к. Hindu.
hindiba бот. цикорий, эндивий
(Cichorium endivia).
Hindistan Индия. ~ cevizi 1)бот. кокос пальмасы (Cocos nucifera). 2)кокос жаœгагы.
Hindu1.индус. 2.инди тилдери.
Hinduizm индуизм.
Hindukuş: ~ Dağları Гиндикуш тооло-
ру.
hinoğluhin 1.арамзаа, кексе, шумпай, митайым, эки жүздүү. 2. өтм.
шайтан.
Hint 1.Индия. 2.инди. ~ -Avrupa dilleri
индоевропа тилдери. ~ domuzu
деœиз чочкосу (Cavia porcellus). ~ inciri бот. сикомор (Ficus sycomo- rus). ~ kamışı бамбук. ~ keneviri
бот. индия кара куурайы, мари- хуана (Cannabis indica). ~ Okya- nusu Инди океаны. ~ yağı кастор
майы.
Hintçe 1.инди тили. 2.индустарча.
hinterlant,-dı ички/арткы аймак, өнөр
жай/соода борборлоруна жакын
histoloji
аймактар.
Hintli индиялык.
hiperbol,-lü геом. чоœойтуу, гипербо-
ла.
hiperbolik ашкере чоœойтулган, апыр- тылган, гиперболалык.
hiperboloit,-di гиперболоид.
hipermarket гипермаркет.
hipermetrop,-bu мед. жакындан
жакшы көрбөө.
hipertansiyon мед. гипертония, кан басымынын көтөрүлүшү.
hipnotizma гипнотизм.
hipnoz гипноз. ~ altında гипноз ал- дында.
hipnum бот. гипнум, мох. hipodrom ипподром, ат майданы. hipofiz анат. гипофиз.
hipopotam зоол. гиппопотам, бегемот.
hipostaz дин, филос. ипостась, дин башаты.
hipotansiyon мед. гипотония, кан басы- мынын түшүшү.
hipotenüs геом. гипотенуза.
hipotez болжол, жорум, божомол, гипотеза.
hippi хиппи.
his,-ssi 1.сезим. 2.туюм. ~lerini açıkla- mak сезимдерин билгизүү. ~lerine hakim olmak өзүн кармай билүү.
~lerine hakim olamamak сезим- дерине жеœдирүү. ~lerine kapılmak (бир) сезимге кабылуу. ~ini
vermek ... сыяктуу сезимдер жа- ратуу.
hisar чеп, таш дубал, курчоо (айла-
насына аœгектер казылган).
hislenmek 1.таасирленүү, ички сезим- дерине алдыруу. 2.жашуу, мууну
бошоо.
hisli сезимтал, жеœил, жашык, мууну бош (киши).
hisse 1.бөлүк, үлүш, энчи, пай. ~sine düşmek үлүшүнө тиймек. 2.акция, баалуу кагаз (акционердик ко-
омдо). ~ senedi акция. ~ senedi
ihracı акция/баалуу кагаз чыга- руу. ~ senedi sermayesi акцияга жаткырылган капитал. 3.өтм. са- бак, тыянак (бир окуядан чыга- рылган). kıssadan ~ тыянак, бүтүм, мораль (мис. тамсилден чыгарыл- ган). ~ almak (бир нерседен) сабак алмак, көœүлгө түйүп коймок. ~ çıkarmak бүтүм/тыянак чыгар- мак. ~ kapmak туура жыйынтык чыгаруу, сабак алуу.
yesi акционердик капитал.
hisseleşmek (бир нерсени) бөлүшүү, өз
үлүштөрүн алуу.
hisseli 1.өз үлүшү/энчиси/бөлүгү бар.
2.бир канча кишинин энчисинен/
үлүшүнөн турган.
hissetmek 1.сезиш, туюш (туюм органы аркылуу). rahatsızlık ~ оору
сезмек. 2.алдын ала сезиш, жүрөгү сезиш, боолголош, болжолдош. 3.байкаш, таназарга алыш.
hissettirmek 1.сездиртүү, туйгузуу, белги/жышаан берүү. 2.байкатуу, билдирип коюу.
hissî 1.ички сезимдер/туюмдар аркы- луу берилген, эмоционалдык. ~ bir kanaat ички сезимдер боюнча
барылган бүтүм. 2.сезимдерди козгогон, сентименталдуу. ~ bir hikaye жан дүйнөœдү козгогон
аœгеме.
hissiyat,-tı (his'тин көпт. т. ) сезимдер, туюмдар.
hissiz 1.сезимсиз, тоœ. 2.кайдигер, ка- маарабас, көœүл кош (мүнөз, мамиле). 3.кургак, сезим козго-
богон, тажатма (чыгарма).
hissizlik,-ği 1.сезимсиздик, туйбастык.
2.кайдигерлик, көœүл коштук,
камаарабастык. histeri к. isteri. histerik к. isterik.
histoloji гистология.
hokkabazlık
hiş, hişt сырд. с. орой 1.үш (бирөөнү ышкырып чакыруу). ~, buraya gel үш, бери кел. 2.чүш. ~ gürültü yapmayın чүш, тынч отургула.
hitabe кайрылуу, сөз, насыят.
hitaben (бирөөлөргө) кайрылуу менен,
арнап. halka ~ konuşma yaptı элге кайрылып сөз сүйлөдү.
hitabet,-ti чечендик, сөз өнөрү, сөзгө
жүүрүктүк.
hitap,-bı кайрылуу, кайрылып сүй- лөнгөн сөз. ~ etmek 1)кайрылуу,
чакыруу. siz diye ~ eder сиз деп кайрылат. 2)кайрылып сөз сүйлөө.
Hitit,-ti тар. Хитит. ~ medeniyeti Хитит маданияты.
Hititçe хитит тили, хититче.
hiyerarşi иерархия.
hiyerarşik иерархиялык.
hiyeroglif иероглиф, сүрөт жазуу.
hiza 1.деœгээл, катар. ikisi bir ~da экөө бир катарда. 2.теœдик, барабар- дык, тегиздик. 3.багыт. ~sını almak
1)бирдей деœгээлге чыгарыш. 2)бир катарга коюш. ~sını bulmak катарга жараша түздөш. сocuklar,
~nızı bulun! балдар, катарга тизил- гиле! ~ya gelmek 1)катарга тизи- лүү. 2)аск. ~! түздөн! (буйрук) .
3.өтм. оœолуу, түзөлүү, түз жолго түшүү. (aynı/bir) ~ya gelmek бир деœгээлге келиш. ~ya getirmek/
sokmak 1)бир катарга тизиш (ки- шилерди, буюмдарды). 2)аскер- лерге «түздөн!» буйругун бериш.
3)(бирөөнү) оœ жолго салыш.
hizalamak 1.катарга тизүү, түздөө, оœ- доо. 2.(бирөөнү) оœдоо, оœ жолго
салуу.
hizip,-zbi 1.эск. бөлүк, топ, кесим. 2.
уюмдашкан топ/жамаат, фракция,
клик (көз карашы, дини ж. б. боюнча айырмаланган).
hizipçi топтон бөлүнгөн жамааттын/
фракциянын мүчөсү, кликчи.
hizipleşmek фракцияга бөлүнүү, топ- торго ажыроо.
vatana ~ ата-журтка кызмат. fay- dalı ~ пайдалуу иш. 2.кызмат, орун. ~ akdi/anlaşması кызмат
келишими. 3.милдет, эмгек, багуу. bu bahce çok ~ ister бул бакча көп эмгек талап кылат. ~inde bulun-
mak/olmak (бирөөнүн) кызматын кылуу/жасоо. ~ etmek кызмат кы- луу/өтөө. ~e girmek кызматка/
ишке кирүү. ~ görmek (бир жерде) иштөө. ~ini görmek 1)(бирөөнүн) кызматын жасоо. 2)(бирөө үчүн)
иш жасоо. ~e mahsus/özel кызмат үчүн гана пайдаланылган.
hizmetçi үй кызматчысы, малай, жал-
чы.
hizmetçilik,-ği үй кызматчылыгы, жал- чылык.
hizmetkâr эркек кызматчы/жалчы.
hizmetli майда-барат иштерди жасаган киши (коомдук жайларда).
hobi хобби.
hoca 1.мус. кожо, дин кызматкери.
2.мугалим. 3.табып, бакшы, да-
рымчы.
hocalık,-ğı 1.кожолук. 2.мугалимдик.
3.дарымчылык.
hodri: ~ meydan! кыйын болсоœ май- данга чык! (мелдешке/жарышка чакырык).
hohlamak үйлөө, үйлөп ысытуу.
hokey спорт хоккей.
hokka 1.сыя челек. 2.банка, шише,
кичинекей идиш. şeker ~sı шекер салгыч. tükürük ~sı түкүргүч. ~ gibi оймоктой/кичинекей (ооз). ~
gibi oturmak куюп койгондой чак
(кийим жөнүндө).
hokkabaz 1.сыйкырчы, көз боочу, жон-
глёр. 2.өтм. шарлатан, алдамчы, аферист.
hokkabazlık,-ğı 1.сыйкырчылык, көз
боочулук, жонглёрдук. 2.шарла-
horoz
тандык, алдамчылык, аферисттик. hol, -lü холл, фойе, кире бериш. Hollânda 1.Нидерландия, Голландия.
2.Голландияга мүнөздүү/тиеше- лүү. ~ peyniri голландия быштагы. Hollândaca 1.нидерландча (тил).
2.нидерланддарча.
Hollândalı нидерланд, голландиялык.
homo ооз. гомосексуал.
homojen гомогендүү, бир тектүү, ок- шош.
homolog,-gu 1.мат. теœ, барабар.
2.хим. теœ, барабар, теœ кошулма.
homonim линг. омоним.
homoseksüel 1.гомосексуал, кош жы-
ныстуу, кыз теке (киши). 2.гомо-
сексуалдык.
homur: ~ ~ 1)күœкүл-мыœкыл. ~ ~
homurdanmak күœкүлдөп- мыœкылдоо. 2)даркыроо. ~ ~ söylenmek күœкүлдөп сүйлөнүү.
homurdanmak 1.күœкүлдөө, мыœкыл- доо (ачык айта албай сүйлөнүү).
2. (айбандар үчүн) ыркыроо,
ырылдоо. kediler, homurdanıp du- ruyorlar мышыктар ыркырашып турушат. 3.(машине/ аппараттар
үчүн) даркыроо, тыркыроо.
homurtu 1.күœкүлдөк, мыœкылдак.
2.дарылдак, дүрүлдөк.
Hong Kong Гонконг.
hop туур. с. 1.оп! ~ diye denize atlayı- verdi «оп» деп деœизге секирип
кетти. 2.аста! токто! тур! (эскер- түү үчүн колдонулат). ~ gelen var! аста, бирөө келатат! ~ ~ көзүœү
кара! абайла! ~ ~ sıçramak кубан- гандан так секирмек. ~ oturup ~ kalkmak (ачуусунан) отуруп тура
калуу, ордунда тура албоо. hopartör үн күчөткүч, репродуктор. hoplamak 1.секирүү, чабуу (мис. ат-
ты). 2.дүкүлдөө, дүпүлдөө (мис. жүрөк). 3.кубанычы койнуна бат- поо. hoplaya hoplaya/zıplaya
ыргып-секирип, топ-топ секирип.
hoplatmak 1.секиртүү. 2.(жүрөктү) дү- күлдөтүү, дүпүлдөтүү. 3.(ба-ланы) асманга ыргытып ойнотуу.
hoppa II туур. с. оппа!
hoppala 1.оппала! (кичинекей балдар бир жерден аттаганда сүрөө
үчүн) atla bakayım ... ~ кана, атта ... оппала. 2.кудая/ой тобо! (жак- тырбаган нерсеге таœ калганда). ~
bu da nereden çıktı? ой тобо, бу да кайдан чыкты? 3.балдар ичине отуруп секирип ойногон оюнчук. ~
bebek (чоœ киши үчүн) жаш эле бала, балакыял.
hoppalık,-ğı 1.жеœил ойлуулук, шай-
келеœдик. 2.көйрөœдүк, ойсоке- лик.
hopurdatmak куркулдатмак, куркулда-
тып жутмак (мис. бир суюктук- ту).
hor кор. ~ bakmak/görmek кор көрүү,
кордоо. ~ kullanmak кор мамиле жасоо, төмөнсүнтүү. ~ tutmak кор тутуу/кармоо.
hora хора (бир топ киши кол кармашып алып бийленген элдик бий). ~ tepmek 1)хора бийлөө, шапар
тебүү. 2)өтм. жер тепкилөө.
horasan цемент түрү.
horhor шар аккан суунун үнү.
horlamak I коœурук тартуу.
horlamak II (бирөөнү) кордоо, кор көрүү.
horluk, -ğu кордук.
hormon физиол. гормон.
hormonal физиол. гормоналдык.
horon хорон (Карадеœиз аймагында элдик бий түрү). ~ tepmek хорон тебиш/бийлеш.
horoz 1.зоол. короз. 2.(дүрмөттүү ку- ралдарда) машаа. 3.эшиктин ил- гичи. 4.арго короз, чатак, чок-
чоœдогон (эркек). ~ ağırlık/ siklet
hoşluk
спорт короз салмак (56 кг’га чейинки салмак). ~ akıllı/kafalı акылсыз, эси жок. ~ dövüşü короз күрөштүрүү. ~u bile yumurtlar мак. иши оœолгондун ити чөп жейт.(сөзм. с. корозу да тууйт). ~ gibi короздой, чукчуœдаган, кыя- лы чатак. ~ ibiği 1)бот. амарант (Amaranthus). 2)зоол. сасык ºпºп.
~dan kaçan/kaçar уялчаак, адептүү (кыз, аял). ~ şeker короз мом- посуй.
horozlanmak короздонуу, көйрөœдө- нүү, көтөрүлүү.
hortlak, -ğı арбак, көрүнчү.
hortlamak 1.арбак болуп көрдөн чыгуу (жалган ишеним). 2.өтм. бир кыйынчылык кайрадан пайда
болуу. 3.жаны кашаюу, жини кайноо.
hortum 1.тумшук (пилдин жана айрым
курт-кумурскалардын). 2. түтүк,
шланг. 3.куюн, айлампа (суунун).
horul: ~ ~ кор-кор (коœурук). ~ ~ uyuyor
корулдап уктап жатат. horuldamak корулдоо, коœурук тартуу. horultu коœурук.
hostes 1.стюардесса (учакта, кемеде).
2. тейлөөчү (конференция/ кон- гресстерде).
hoş 1.кош, жагымдуу, сүйкүмдүү. ~ bir ses жагымдуу үн. 2.ырас болуптур (сырд. с. ). ~ gelmese de olur ya!
ырас болуптур, келбей койсо да болот. 3.( bir сөзү менен) бир со- нун, бир кызык. o şarkıyı duyunca
Didem'in yüzü bir ~ oldu ал ырды укканда Дидемдин жºзº албырып кетти. 4.ансыз деле. ~ bunu bili-
yordum муну ансыз деле билчү- мүн. ~ beş к. hoşbeş. ~ bulduk сиз- ди да кош көрдүк (hoş geldiniz!
деген адеп сөзүнө берилген жооп).
~ geçinmek ынтымакта жашоо.
~ geldiniz! кош келипсиз! (тосуп
алуу маалында айтылган адеп
сөзү). ~a gitmek жагуу, көœүлгө толуу, ыраазы болуу. ~una gitmek көœүлүнө жагуу, купулуна толуу.
мамиле жасоо.
hoşaf компот. ~ gibi чарчап-чаалыккан, дармансыз, бутун тарталбаган
абалда. ~ına gitmek шылд. көœү- лүнө жагуу, купулуна толуу. ~ın yağı kesilmek сөз таппай/ кай-
салап калмак.
hoşaflık,-ğı 1.компоттук, компотко жарактуу. 2.ныксыроо, магдыроо.
yemekten sonra üzerime öğle bir ~ geldi ki тамактан кийин бир ныксыроо басты дейсиœ.
hoşbeş кошбеш, учурашыш, ал-акыбал сураш. ~ etmek кошбеш айтышуу, сүйлөшүү, аркы-беркиден сөз
кылуу.
hoşça жакшы, жылуу, жагымдуу. ~ kal!
жакшы кал! (кетип аткан киши
калып аткан кишиге айтат). ~ vakit geçirmek убакытты көœүлдүү өткөрүү.
hoşgörü ырк, ынтымак, ак пейилдүү- лүк, ак ниеттүүлүк, сабырдуулук, салмактуулук, толеранс.
hoşgürülü ак пейил, ак ниеттүү, сабыр- дуу, салмактуу, толеранстуу, ын- тымактуу.
hoşgörüsüz сабырсыз, чыдамсыз, ыркы жок, ынтымаксыз.
hoşhoş (балдардын тилинде) ав-ав, ит.
hoşlanmak көœүлүнө жакмак, ичи жылымак, жактырмак, сүймөк. kızın bu davranışından hoşlanıyor-
du кыздын бул мамилесине ичи жылычу.
hoşlaşmak 1.жакшыруу, оœолуу, көрк-
төнүү. 2.(бири-бирине) жакын кө- рүнºү, өз ара жактырышуу.
hoşluk,-ğu 1.жагымдуулук, сүйкүмдүү-
лүк. 2.ооз. саламатчылык, эсен-
hukuklu
дик. bir ~ бир мандем. bugün bir
~u var бүгүн бир мандеми бар.
hoşnut кошнут, ыраазы. ben işimden
~um мен ишиме ыраазымын. ~ etmek ыраазы кылуу. ~ olmak ыраазы болуу.
hoşsohbet,-ti тили таттуу, тилинен бал тамган.
hoşt,-tu сырд. с. чык! (иттерди куба-
лаганда айтылат).
hotoz 1.ооз. хотоз (аялдардын жасал- галуу баш кийими). 2.таажы (куш-
тардын). 3.түйүлгөн/ байланган чач.
hovarda 1.ысырапкор, оюн-күлкү үчүн
акчасын чачкан. 2.бай ойнош. 3.катынпоз, жүрөөнөк, ойношчул (эркек).
hovardalık,-ğı 1.ысырап, акча чачуу, оюн-күлкү. 2. жүрөөнөктүк, ка- тынпоздук, ахлаксыздык. ~ etmek
1)ысырап кылуу, оюн-күлкүгө ашкере акча чачуу. 2)катынпоздук кылуу.
hoyrat,-tı 1.орой, түркөй, караœгы (ки- ши). 2.эпсиз, эби-сыны жок, чого- ол.
hoyratlık,-ğı 1.оройлук, түркөйлүк, караœгылык. 2.эпсиздик, чогоол- дук.
hödük,-ğü 1.орой, адепсиз, зөөкүр.
2.ооз. коркок, жоош.
hödüklük,-ğü 1.оройлук, адепсиздик,
зөөкүрлүк. 2.коркоктук, жооштук.
höpürdetmek шорулдатуу, шоркура- туу (бир нерсе ичип жатканда).
hörgüç,-cü 1.өркөч (төөнүн). 2.өтм.
төмпөк, томпок (нерсе).
hörgüçlü өркөчтүү. iki ~ эки өркөчтүү
(төө).
höst,-tü 1.сырд. с. тырр! токто! тур! (мингич айбандарды токтотуу
үчүн айтылат). 2.бирөөнү эскер- түү үчүн айтылган орой кайры- луу.
höşmerim халва түрү (жаœы быштак,
крахмал, күрүч уну, шекерден жасалат).
айтылган сырд. с. ~ demek 1)кор- кутуп-үркүтүү. 2)шып этип, кү- түлбөгөн жерден. kış ~ dedi geldi
кыш ана-мына дегиче кирип кел- ди.
höyük,-ğü 1.археол. курган, дөбө, чал-
дыбар. 2. үйүлгөн топурак, дөбө- чө.
Hristiyan 1.христиан. 2.христианчы-
лыкка тиешелүү.
Hrisriyanlaşmak христиандашуу.
Hristiyanlaştırmak христиандашты-
руу.
Hristiyanlık,-ğı 1.христиандык. 2.хрис-
тиан дүйнөсү.
hu 1.эй! уй! (аялдар тарабынан колдонулган чакыруу). 2. эск. дервиштердин өз ара кайрылуу-
лары. 3. H~ Кудай. hububat, -tı дан өсүмдүктөрү. Huda Кудай.
huda эск. амал, айла.
hudut,-du 1.чек ара, кыйыр. 2.өтм. уч, аяк, акыр, соœ. ~ dışı etmek чек
арадан чыгарып салуу. ~ hattı чек ара. ~ kapısı чек ара дарбазасы.
hudutsuz чексиз, учу-кыйырсыз. ~ sevgi
чексиз сүйүү. ~ sigorta чектел- беген камсыздандыруу.
hukuk,-ku 1.укук, юриспруденция. ~
müşaviri укук даанышманы. 2.укук, акы. ~ davası укук доосу. ~ dışı укукка каршы. ~ fakültesi укук
факультети. ~ ilmi укук илими. ~ tahsili укук билими. ~undan vazgeçmek укугунан баш тартуу.
hukukçu укукчу, юрист.
hukuken укук боюнча, укукка/мыйзам- га ылайык. ~ tanımak мыйзамга
ылайык/ боюнча таануу.
hukukî, hukuksal укукий, укук боюн- ча.
hukuklu укуктуу.
husye
hukuksuz укуксуз.
hulâsa 1.мазмун, маœыз. 2.тыянак, кыс- кача жыйынтык, резюме. bir yazı-
nın ~sı бир макаланын резюмеси. 3.хим. экстракт, маœыз. 4.кыска- сы, кыскача айтканда. ~ ben bun-
dan hiçbir şey anlamadım кыскасы, мен мындан эч нерсе түшүнгөн жокмун. ~ etmek кыскартып ай-
туу, тыянак чыгаруу.
hulk,-ku кулк, мүнөз. hüsnî ~ жакшы мүнөз.
hulkum анат. кулкун.
hulya кыял, үмүт, эœсөө. ~ya dalmak
кыялга чөмºлүү. ~lar kurmak
кыял куруу, кыялдануу.
hulyalı 1.кыялкеч, романтик. 2.кыялда-
гыдай, романтикалуу, кызык.
humar 1.кумар. 2.ичкиликтен/уйкусуз-
дуктан баш кеœгирөө.
humma мед. 1.безгек. 2.келте. lekeli ~
темгилдүү келте.
hummalı 1.безгектүү, безгек менен оо- руган. 2.келте менен ооруган.
3.өтм. жан тындырбаган, тыным- сыз (иш).
humus I гумус, кара топурак.
humus II,-msu хумус (буурчакты унга, калемпирге аралаштырып жаса- ган тамак).
hun эск. кан.
hunhar эск. канкор, кан ичкич, ырайымсыз.
hunharca канкорчо, аянычсыз, аёосуз, таш боордук менен, ырайымсыз.
hunharlık,-ğı канкордук, таш боордук.
huni 1.воронка. 2. ооздук.
hurç,-cu куржун.
hurda 1.акыр-чикир, таштанды. 2.ме-
талл сыныктары, темир-тезек. 3.арго нашаа. 4.кыбыраган, майда (жазуу). 5.эскирген, жараксыз,
керексиз (нерселер). ~ya çevirmek
иштен чыгаруу, жараксыз кылуу.
~sı çıkmak ышпалдасы/тарпы
чыгуу, эскирүү. ~ fiyatına болор-
болбос акчага/баага. ~ olmak
hurdacı эски темир-тезек саткан киши.
hurdahaş сындырылган, бырчаланган, талкаланган. ~ etmek таш-талка- нын чыгаруу, талкалоо. ~ olmak
1)таш-талканы чыгуу, майдала- нуу. 2)жок болуу, кырылып ка- луу. 3)өтм. өтө чарчоо, суй жы-
гылуу.
huri 1.үр, үрдүн кызы, периште. 2.өтм.
сулуу, көзөл. 3.өтм. сүйүктүү,
сүйгөн. ~ gibi периштедей, үрдүн кызындай.
hurma курма. ~ ağacı бот. курма
дарагы (Phoenix dactylifera). ~ tatlısı курма таттуусу. ~ dorusu жээрде тору (ат).
hurra сырд. с. ураа!
hurufat,-tı 1.эск. тамгалар. 2.чоюндан куралган тамгалар, шрифттер.
husumet,-ti кастык, душмандык. ~ beslemek кастык күтүү.
husus 1.маселе, тема, иш, жагдай, шарт.
bu ~ta бул маселеде/ маселе боюнча, бул жагдайда. 2.тууралуу, жөнүндө. bu ~ta ne düşünüyor-
sunuz? бул тууралуу, эмне деп ойлойсуз? 3.өзгөчөлүк, бөтөнчө- лүк, касиет. şu ~u da gözden uzak
tutmamalı ушул өзгөчөлүктү да көз жаздымда калтырбоо керек.
~unda тиешелүү, тууралуу.
hususî 1.өзгөчө, атайын. ~ muhabir атайын кабарчы. 2.өзүмдүк, мен- чик, өздүк, жеке, жекече, өзүнчө. ~
ders жеке сабак. ~ hayat жекече жашоо. ~ otomobil менчик автомо- биль. 3.ооз. менчик машине.
hususiyet,-ti 1.өзгөчөлүк, бөтөнчөлүк, айырмачылык. ~e kaçmak бөтөн- чөлүктөрүн/майда-баратын
териштирүү. ~ vermek өзгөчөлүк/ айырмачылык берүү. 2.жакын мамиле, жолдоштук, достук.
husye анат. эркектик бези, тестис.
hücum
huş бот. кайыœ (Betula).
huşu,-u 1.жөнөкөйлүк, карапайымдык.
2.Кудайга баш ийүү, Кудайдан
коркуу/ишенүү.
hutbe мус. кутпа (жума жана айт күндөрү мечиттин михрабынан
ыймам тарабынан окулган на- сыят). ~ okumak кутпа окуу.
huy 1.мүнөз, жаратылыш, кылык-жо-
рук. 2.көнүмүш адат, жүрүш- туруш. ~ edinmek адатка айлан- дыруу, көнүп кетүү. ~u ~una, suyu
suyuna uygun (бири-бирине) ар жөндөн ылайык, бири-бирине бап келишкен, издешпей табышкан.
~u suyu мүнөзү, кылык-жоругу.
~una suyuna gitmek (бирөөнүн) ою менен болуу, каалаганын жасоо.
huylanmak 1.кабатырлануу, шектенүү, кооптонуу, тынчсыздануу. 2.кы- жырдануу, жинденүү, итатайы ту-
тулуу. 3.азоолонуу, тыбырчылоо, колго келбөө, үркүү (айбандар үчүн).
huylu 1.мүнөздүү. iyi ~ мүнөзү жакшы.
2.касиеттүү, жышааналуу. kötü ~ ur жаман жышааналуу/кара жол-
той шишик. 3.жүргөн-турганы бу- зук, кылык-жоругу тескери, көр- гөн-өскөнү жаман. 4.азоо, чалпоо,
үркөнчөөк. ~ at азоо ат. 5.ооз. курулай шектенген, эч кимге ишенбеген (киши). ~ ~ шектенип,
кооптонуп, элтеœдеп. etrafına ~ ~ bakmak эки жагына элтеœ-селтеœ карануу. ~ huyundan vazgeçmez
мак. ар кимде бар бир кыял, ал кыялды ким тыяр.
huysuz тажаал, бейжай, албуут,
жаœжалчы, чыр.
huysuzlanmak 1.кыжырдануу, жинде- нүү,тажаалдануу, жаман кыялын
көргөзүү. 2.баш ийбөө, сөз укпоо, тил албоо, тентек кылуу, шок- тонуу (балдар).
huysuzlaşmak 1.мүнөзү/кылык-жору-
гу/жүрүм-туруму бузулуу. 2.(ки-
huysuzluk,-ğu тажаалдык, бейжайлык,
албууттук. ~ etmek тажаалдануу, албууттануу. ~u tutmak жини/та- жаалдыгы кармай калуу.
huzme 1.тутам, боо. 2.нур. ışıldak ~si
прожектор жарыгы.
huzur 1.тынчтык, бейкуттук, бейпил-
дик, көœүлдүн жайлыгы. ~unu bozmak тынчын алуу. ~ içinde жайма-жай, жай баракат, бейпил-
дик/бейкуттук ичинде. 2.көз ал- дында, алдында, маœда-йында.
~unuzda алдыœызда, каршыœызда.
herkesin ~unda элдин алдында. 3.эск. катышуу, орун алуу, болуу. bu sorunun çözümü için sizin ~unuz
şart бул маселенин чечилиши үчүн сиздин ал жерде болушуœуз зарыл. 4.эск. падыша отурган жер.
~a çıkmak падышанын алдына чыгуу. ~ evi карыялар үйү. ~ hakkı бир маселени караган/талкуу-
лаган кишилерге төлөнгөн акча.
~unu kaçırmak тынчын алуу/кети- рүү. ~ ve asayış бейпилдик жана
тартип. ~ vermek тынчтык берүү. huzurlu тынч, жайма-жай, бейпил. huzursuz 1.тынчы жок, кабатыр, кооп-
туу. 2.тынчы жок, күрү-гүүсү/ ызы-чуусу көп (жер). ~ olmak тынчы кетүү, кабатыр болуу,
санаркоо.
huzursuzluk,-ğu 1.тынчы жоктук, каба- тырлык. 2.тынчы жоктук, ызы-
чуулуу (жер).
hücre 1.биол. , анат. клетка. ~ özsuyu
клетка суусу. 2.тар бөлмө. 3.ка-
мера (түрмөдө). tek kişilik ~ жал- гыз кишилик камера. 4.ложа (театрда).
hücum 1.чабуул, сокку, кысым. ~la almak чабуул менен алыш. uçak
~u абадан чабуул. 2.үйүгүшүү,
топтолуу, жыйылуу. 3.сын, сынга
hünerli
алуу. sözleri gazetelerin ~una yol açtı сөздөрү газеталардын катуу сындоосуна учурады. 4.спорт ча- буул, уюшкан аракет. 5.сырд. с. ,
~! чабуул! алга! ~a geçmek чабу- улга өтүү. ~a uğramak чабуулга
учуроо.
hücumbot,-tu чабуул кемеси.
hükmen 1.калыстын чечими менен.
2.шарт/жобо боюнча. pehlivan ~ yenildi балбан калыстын чечими менен жеœилди.
hükmetmek 1.бийлик жүргүзүү, баш- каруу. 2.чечим чыгаруу, токтом/ өкүм кылуу. ceza ~ жаза кесүү.
hükmî өкүмгө байланыштуу.
hükûmet,-ti 1.өкмөт. ~ erkanı өкмөт мү- чөлөрү. 2.өкмөттүк курулуштар,
башкаруу органдары. 3.өкмөттүк бийликтер турган имараттар, му- ниципалитет (кичине шаарларда).
~ bunalımı өкмөт кризиси. ~ darbesi өкмөттүк козголоœ. ~i devirmek/düşürmek өкмөттү кула-
туу. ~ kapısı өкмөт үйү. ~ konağı өкмөттүк бийлик имараты (жер- жерлердеги). ~i kurmak өкмөт
куруу. ~ merkezi баш калаа. ~ sürmek өлкөнү башкаруу.
hüküm,-kmü 1.өкүм. mahkemenin ~ü
соттун өкүмү. 2.эгемендик, бий- лик, башкаруу, өкүм. 3.маани. bu işin ne ~ü var? бул иштин кандай
мааниси бар? 4.күч, доорон, таа- сир. kışın ~ü geçti кыштын күчү азайды, доорону бүттү. 5.ой, пи-
кир, тыянак. ~ vermek 1)пикир/
тыянак чыгаруу. 2)өкүм чыгаруу.
~ünce ...-ге ылайык, боюнча. kanun
~ünce мыйзамга ылайык. ~ü geçmek 1)өкүмү жүрүү, мааниси/ таасири болуу. 2)доораны сүрүү,
күчүндө болуу. ~ giymek соттон жазага өкүм кылынуу, кесилүү.
~ünde olmak теœ/барабар болуу,
сыяктуу болуу, ордун алуу.
kaynata baba ~ündededir кайната ата катары. ~ü parasına geçmek ак- ча менен каалаганын жасата ала турган күчтө болуу. ~ sürmek 1)өкүм сүрүү, башкаруу, бийлик- те болуу. 2)кабыл алынган, кеœи- ри таралган. ~ süren kanaat кеœи- ри таралган пикир. 3.күчү, таа- сири кайта элек.
hükümdarlık,-ğı 1.өкүмдарлык. 2.мо-
нархия, империя, суверенитет. meşrutiyetçi ~ конституциялык монархия. ~ etmek өкүмүн/бий-
лигин жүргүзүү.
hükümlü 1.күчүндө/жарактуу болгон
(мыйзам, жобо, келишим ж. б. ).
2.өкүм/токтом менен бекитилген, өкүм кылынган. 3.кесилген, жаза- га тартылган (кылмышкер).
hükümran 1.башкаруудагы, бийлик- теги, эгемен. 2.башкаруучу, бий- лик ээси, өкүмдар.
hükümranlık,-ğı бийлик, эгемендик. ~ı altında бийлик/эгемендиги ал- дында.
hükümsüz колдонуудан чыккан, жарак- сыз, өкүмү/күчү калбаган. bu yaza
~dür бул мыйзам жараксыз. ~
kılmak жараксыз кылуу, күчүн жоготуу.
hükümsüzlük,-ğü жараксыздык, жа-
раксыз деп табылуу, колдонуудан чыгарылуу.
hümanist, -ti гуманист.
hümanizm гуманизм.
hümayun 1.бактылуу. 2.падышага бай- ланыштуу/караштуу. Saray-ı H~
падыша сарайы. 3.муз. түрк музы- касынын бир ыргагы.
hüner өнөр, талант. ~ göstermek 1)өнөр
көргөзүү. 2)өнөрү менен таœ калтыруу. ~ satmak өнөрлүү болуп көрүнүү.
hünerli 1.өнөрлүү, таланттуу (киши).
hüzünsüz
2.өнөр менен, талант менен жасалган (иш).
hünersiz 1.өнөрсүз, шыксыз, жөндөм-
сүз (киши). 2.өнөр талап кылбаган
(иш).
hüngür: ~ ~ ağlamak өœгүрөп ыйлоо.
hüngürdemek 1.өœгүрөп/өкүрүп-бакы- рып ыйлоо. 2.мус. үнүн катуу чыгарып зикир чалуу.
hünkâr тар. өкүмдар, султан (Осман- лы Мамлекетинде султанга гана берилген наам).
hünnap,-bı бот. жийде (Zizyphus jujuba).
hür эркин, азат, көз каранды эмес, ба-
шы бош. ~ düşünce эркин ойлоо. ~ teşebbüs жекече демилге.
hürlük,-ğü эркиндик, азаттык, бош-
тондук.
hürmet,-ti урмат, сый. ~le урмат менен, урматтап. ~lerimle урматым/
урматтоо менен (каттын аягына жазылган сыпайыгерчилик сөзү).
~ler ederim урмат кыламын. ~
etmek урмат кылуу, сыйлоо.
hürmetli 1.урматтуу, кадырлуу.
2.шылд. очойгон, олчойгон. ~ce
аябагандай чоœ. direk gibi bir boynu, ~ bir göğsü vardı бакандай жоон мойну, балканактай көкº-
рөгº бар эле.
hürmetsiz урматсыз, кадырсыз, сыйсыз.
hürriyet,-ti эркиндик, боштондук, азат-
тык, эгемендүүлүк. ~e kavuş-mak эркиндикке жетишүү. ~ten mah- rum etmek эркиндигинен/азат-
тыгынан ажыратуу. basın ~i басма сөз эркиндиги. fikir ve inanç ~i көз караш жана ишеним эркин-диги.
söz ~i сөз эркиндиги. ~i seçmek 1)эркиндикти тандап алуу, эркин- дикке чыгуу. 2)өзүнчө иш баштоо.
либерал.
hürya баары бирге, чогуу, жапырт. kapı
açılınca ~ içeri girdiler эшик ачыл- ганда жапырт ичкери киришти. ~ etmek гүр этип (кирип келүү,
туруп жөнөө ж. б. ).
hüsnühâl,-li өрнөктүү/жакшы жүрүш- туруш. ~ kâğıdı үлгүлүү жүрүш-
турушу тууралуу кагаз.
hüsnühat,-ttı каллиграфия, сулуу жазуу.
hüsnükuruntu шылд. куру кыял, иллюзия.
hüsnüniyet,-ti ак ниеттүүлүк, ак пе-
йилдүүлүк.
hüsnüyusuf бот. гвоздика (Dianthus barbatus).
hüsran 1.чыгаша, чыгым, коромжу, зыян. 2.көœүл калуу, жоготуу, арман. ~a uğramak үмүтү таш
кабуу, ою ишке ашпай калуу.
hüthüt: ~ kuşu зоол. сасык үпүп (Upupa epops).
hüviyet,-ti 1.кимдик. ~ cüzdanı кимдик күбөлүгү. ~ kartı визит карты. 2.мүнөз, сапат. ~ almak мүнөзгө ээ
болуу.
hüzün,-znü капа, кайгы, кейиш, муœ. ~ çökmek санаа басуу, чөгүп кетүү. ~
vermek капа кылуу, кейишке салуу, муœайтуу.
hüzünlenmek капа болуу, кайгыруу,
кейүү, муœаюу.
hüzünlü капалуу, муœайым, кайгылуу.
hüzünsüz бейкапар, кайгы-капасыз.
I
I, ı түрк алфавитинин он биринчи тамгасы.
ıcık: ~ı cıcığı баштан-аяк, быкый- чыкыйы толугу менен, аœтарып- теœтерип, эч нерсе койбой, ичи-
тышы. ~ını cıcığını anlamak быкый-чыкыйынан/майда-чүйдө- сүнөн бери түшүнүп/билип алуу.
~ını cıcığını aramak 1)быкый- чыкыйын чукуу. 2)өтө кылдат текшерүү. ~ını cıcığını çıkarmak/
öğrenmek к. ~ını cıcığını anlamak.
~ını cıcığını saymak (бирөөнүн) ар- касынан ушактоо, быкый-чы-
кыйын чубап чыгуу.
ıçkırık,-ğı к. hıçkırık.
ıçkırma эчкирме, ычкырма, солуктоо.
ıçkırmak ычкыруу, эчкирүү, солуктап ыйлоо.
ığıl диал. ыгыл, ык, (суунун) агымы/
нугу. ~ ~ жай, тынч (агуу). ~ ~ terlemek мончок-мончок тердөө.
ığranmak диал. ыргалуу, термелүү.
ığrıp, -bı 1.балык тору. 2.жалган, калп.
~ çekmek торду тартып чыгаруу. ~ çevirmek калпты-чынды койгу-
лаштыруу, алдоо.
ıh чөк! (төөнү чөгөрүү үчүн айтылган сырд. с. ).
ıhlamak 1.өхүлөп-ахылоо (чарчаган- дан, оорудан). 2.оор-оор дем алуу, күшүлдөө.
ıhlamur 1.бот. майда жалбырактуу ли- па (Tilia curopaea). ~ çiçeği липа- нын гүлү (чай катары колдону-
лат) .
ıhmak (төө) чөгүү.
ıkınmak 1.ыйынуу, ычкынуу (мис. ич
катканда). 2.ыйынуу (төрөт маа- лында). 3.оор дем алуу, күшүлдөп- бышылдоо (оор жумуш аткар-
ганда). ıkına sıkına 1)ыйынып-
ычкынып, кыйналып-кысталып. 2)кымырынып-кымтынып, тарты- нып. ıkınıp sıkınmak кыйналып- кысталуу, өзүн зордоо. ıkındı sı- kındı bir cevap veremedi кый- налып-кысталды, (бирок) бир жооп бере албады.
ıklamak 1.оор дем алуу, күшүлдөп-бы- шылдоо. 2.солуктап/эчкирип ый-
лоо.
ıklım: ~ tıklım жыкжыйма. salon ~ tık- lım olmuş салон жыкжыйма то-
луптур.
ılgın бот. жылгын (Tamarix).
ılgıt: ~ ~ жай, акырын-акырын (суунун
агышы, желдин согушу). ~ ~ esen seher yelleri акырын-акырын сок- кон таœ жели.
ılıca 1.кайнар булак, минерал/термал суу. 2.кайнар булактан мончо.
ılıcak жылуу, ыкчам (мис. суу).
ılık,-ğı жылуу. ~ hava жылуу күн/аба. ~ su жылуу суу. ~ yaş ысык жаш. ılıklaşmak жылуу тартмак, жылымак
(мис. күн).
ılıklaştırmak жылытуу.
ılıklık,-ğı жылуулук (тике, өтмө
мааниде).
ılım салмактуулук, токтоолук.
ılımak жылымак.
ılıman геогр. мелүүн. ~ bölge/kuşak
климаты мелүүн аймак.
ılımlı 1.салмактуу, токтоо, оор басы-
рыктуу. ~ davranış токтоо мамиле. 2.саяс. тарапсыз, жүйөөлүү, оор басырык.
ılımlılık,-ğı салмактуулук, токтоолук, оор басырыктуулук, орундуулук.
ılınmak 1.жылымак, жылуу тартмак
(мис. аба ырайы).
ısırgan
ılıştırmak чабыштыруу (ысык, муздак сууларды).
ılıtmak жылытуу.
ılkı к. yılkı.
ımızganmak уйкусуроо, уйку-соонун арасында болуу.
ıpıslak малма-чөлмө, чылгый. yüzü terden ~ olmuş жүзү терден малма- чөлмө болуптур.
ıpıssız ээн талаа, эрме чөл, жан жок жер.
ıra 1.мүнөз, табият, кулк. 2.белги,
сапат, касиет.
ırak I,-ğı ыраак, алыс. sesin ~tan gelir, yürek deler үнүœ ыраактан келет,
жүрөгүмдү тилет.
ırak II, -kı муз. ыргак (түрк музы- касынын).
Irak 1.Ирак. 2.Иракка тиешелүү/ мүнөздүү.
ırakgörür астр. 1.дүрбү, турнабай.
2.телескоп.
ıraklaşmak ыраактоо, узакташуу, алыстоо.
Iraklı ирактык (киши).
ıraklık,-ğı ыраактык, узактык, алыстык.
ıraksak мат. , физ. , биол. бири-
биринен алыстаган/четтеген. ~ dizi мат. четтеген катар. ~ merçek физ. чачыратуучу линза.
ıraksamak ыраак саноо/көрүү, бир нерсенин болоруна ишенбөө.
ırgalamak ыргалтуу, терметүү.
ırgalanmak ыргалуу, термелүү, теœсе- лүү, күүлөө. gemimiz beşik gibi ırgalandı кемебиз бешик сыяктуу
ыргалды.
ırgat,-tı жалчы, жалданып иштеген кедей. ~ gibi çalışmak кул катары
иштөө. ~ pazarı жалчылар базары.
~ pazarına döndürmek астын- үстүн түшүрүү, чачуу.
ırgatlık,-ğı жардылык, жалчылык. ~ etmek жалданып иштөө.
ırk,-kı 1.тек, түп, ырк,раса. beyaz ~ ак
европеид ыркы/расасы. 2.анат.
ооз. артерия. ~ ayrımı расалык бөлүп-жаруу, ыркчылык.
ırkçılık,-ğı расизм, ыркчылык.
ırmak,-ğı дарыя, суу. ~ ayağı дарыянын куймасы. ~ roman ад. роман-
эпопея.
ırz абийир. намыс. ~ düşmanı зордук- чу. ~ ehlî 1)намыскөй, чынчыл. 2)
ар-намыстуу, абийирдүү (аял). ~ ına geçmek/~ını bozmak (бирөөнү) зордуктап коюу. ~ı kırık абийир-
сиз, шүмшүк, уятсыз.
ısı 1.физ. жылуулук, ысык (энергия,
күч катары). ~ya dayanır ысыкка
чыдамдуу. ~ değişimi жылуулук алмашуу. ~ enerjisi жылуулук энергиясы. 2.температура, ысык
даражасы. сал. hararet. diriksel ~ (айбандардын) этинин ысыктыгы. 3.ысык. ~ cam кош айнек (бири-
бирине металл алкак аркылуу бириктирилген эки катар айнек).
~ dam ооз. мончо. ~ kuşak геогр.
тропикалык алкак. ~ yuvarı астр.
термосфера.
ısıl физ. 1.жылуулук, бөлºп чыгаруучу.
2.термалдык. ~ enerji жылуулук энергиясы.
ısındırmak 1.жылытуу, ысытуу. 2.өтм.
(бир нерсеге) жакындатуу, көндү- рүү, жатыктыруу (мис. бир ишке). ısınma 1.ысынма, жылыма. ~ koşusu
спорт ысынма чуркоосу (машы- гууга баштоодон мурда муундар- ды жибитүүгө арналган чуркоо).
2.бир нерсеге шыктуулук, кызы- гуу.
ısınmak 1.ысуу, жылуу. su ısındı суу
ысыды. 2.көнºº, жатыгуу, көңүлү жылуу, жактыруу. bu işe bir türlü ısınamadı бул ишке эмнегедир
көœүлү жылыбай койду.
ısıölçer физ. ысыкөлчөр, калориметр.
ısırgan 1.( ~ otu) бот. чалкан (Urtica).
2.тиштээк (айбан).
ıslak
ısırıcı 1.сайгылаган, чаккан, тикендүү (өсүмдүк). 2.тиштээк (айбан). 3.чымчылаган, чымыраткан, тоœ- дурган (суук). 4.сайгылаган, түк- түү (кийим). ~ bir dert сайгылаш- кан оору.
ısırık,-ğı 1.тиштелген/чагылган/кабыл- ган жер. kudus ~ı кутурган айбан тиштеген жер. 2.тиштем. bir ~ ekmek бир тиштем нан. 3.өтм. зыян, чыгым.
ısırmak 1.тиштөө, каап алуу. köpek çocuğu bacağından ısırmış ит бала-
нын балтырын каап алыптыр. 2.чагып алуу (аары, чиркей
ж. б. ). 3.сайылуу, сайгылоо (мис. түктүү кийим). 4.чымчылоо, чыйрыктыруу (шамал, суук).
dudak ~ эрдин кесе тиштөө (өкүнүүдөн). parmak ~ бармагын тиштөө (таœ калуудан). ısıran
it/köpek dişini göstermez мак. кабаанак ит тишин көргөзбөйт. gözü ~ (бирөөнү) кай жерден
көргөнүн эстей албоо, өœº жылуу учуроо. seni gözüm ısırıyor, ama hatırlayamadım сен көзүмө жылуу
учурайсың, бирок кайдан көргөнүмү эстей албадым.
ısıtıcı ысыткыч, жылыткыч. ~ lâmba
ысыткыч лампа.
ısıtma 1.ысытма, жылытма. ~ sistemi
ысытма системасы. 2.диал. безгек,
малярия.
ısıtmak ысытуу, жылытуу. ısıtıp ısıtıp önüne koymak эски нерсени жаœы
катары көргөзүү.
ıska арго жаза/сая кетүү, зыянга/чы- гымга учуроо. ~ geçmek арго
1)мээлеген жерге тийбөө, жаза/ сая кетүү. 2)маани бербөө, капа- рына албоо.
ıskala 1.муз. гамма. ~ yapmak гамма ойноо. 2.шкала. ampermetrenin ~sı амперметрдин шкаласы.
ıskalamak арго 1.жаза/сая кетирүү,
максатына жете албоо, аракети текке кетүү. 2.маани бербөө, капарына албоо.
ıskarmos II 1.кеменин кабырга жыгач-
тары. 2. кайыктын калак тагылчу жери.
ıskarta 1.(карта ойнунда) ашыкча кар-
талар. 2.наркы түшүрүлгөн товар.
~ya çıkarmak жараксызга чыгаруу.
~ya çıkmak жараксыз/ керексиз
болуу. ~ mal керексиз товар.
ıskonto 1.соода арзандатуу, баа тү- шүрүү. 2.фин. пайыз түшүрүү.
3.ооз. (айрым сөздөрдү) кулагы- нын сыртынан кетирүү, капарына албоо. bu sözleri ~ ile dinle бул
сөздөрдү кулагыœын сыртынан кетир. ~ etmek/yapmak 1)баасын түшүрүү. 2)айрым сөздөрдү
укпамышка салуу.
ıslah 1.оœдоо, жакшыртуу, түзөлтүү, реформа. ceza evlerinin ~ı түрмө-
лөрдүн жакшыртылышы/рефор- масы. 2.түзөлтүү, оœ жолго салуу, кайра тарбиялоо. ~ olmaz оœолбой
турган. 3.тукумун жакшыртуу, кыйыштыруу. tohum ~ı istasyonu урук кыйыштыруу/асыл тукум-
даштыруу станциясы. ~ etmek 1)жакшыртуу, оœдоо, түзөлтүү. 2)өтм. оœ жолго салуу. ~ evi кай-
ра тарбиялоо/түзөтүү колония- лары (жашы жете элек балдар- ды). ~ olmak реформа жасалуу,
оœолуу.
ıslahat,-tı жакшыртма, түзөтмө рефор- ма. ~ yapmak реформа жасоо,
түзөтүү.
ıslahatçı реформачы, реформист.
ıslahhane к. ıslah evi.
ıslak суу, суулуу, нымдуу, кургай элек.
~ bez cуу чүпүрөк. ~ yer нымдуу жер. ~ karga/sıçan 1)сууга түшкөн
чычкандай, малма-чөлмө суу бол-
ışık
гон. 2)арго коркок, көлөкөсүнөн корккон. ~ kargaya/sıçana dönmek сууга түшкөн чычкандай болуу, суу өтмө катарынан өтүү.
ıslaklık,-ğı суулуулук, нымдуулук.
ıslanmak суу болуу. iliklere kadar ~
өтмө катарынан өтүп суу болуу.
ıslatmak 1.суу кылуу, сууга чылоо.
2.арго сабоо, төпөштөө. 3.өтм. ,
этн. суулоо, майлоо (жаœы алган кийим үчүн бирөөлөргө тамак берүү, жуу).
ıslık,-ğı 1.ышкырык. ~ çalmak 1)ыш- кыруу. 2)(жылан) кышылдоо. 3)(бирөөнү) ышкырып чакыруу.
~la şarkı tutturmak бир ырды ышкырып чалуу.
ıslıklamak 1.(бирөөнү) ышкырып чакы-
руу. 2.(бирөөгө) ышкырып протест көргөзүү.
ıslıklı 1.ышкырыкчыл. ~ ünsüz грам.
шуулдама үнсүз. 2.ышкырык сы- яктуу угулган.
ısmarlama 1.заказ. 2.заказ менен тигил-
ген. ~ ayakkabı заказ менен тигил- ген туфли. 3.өтм. эптеп-септеп жасалган (иш).
ısmarlamak 1.заказ берүү. elbise için kumaş ışmarladım көйнөк үчүн кездемеге заказ бердим. 2. (би-
рөөлөргө) тамак алып берүү. bu- gün yemekleri ben ısmarlayacağım бүгүн тамактарды мен алам.
3.(бирөөгө) тапшыруу, табыштоо, аманат кылуу. baban seni bana ıs- marladı атаœ сени мага табыш-
тады. 4.кеœеш/буйрук берүү. ben sana böyle mi ısmarlamıştım? мен сага ушинтип буюрдум беле?
Allaha ısmarladık! жакшы калы- œыз! (Кудайга аманат/тапшыр- дык!) (коштошуу сөзº).
ıspanak,-ğı 1.бот. бакча козу кулагы (Spinacia oleracea). 2.арго дөөдүр, дөөпөрөс, макоо.
ıspatula шпатель, күрөкчө.
ıspazmoz спазма, калтырап-титирөө. ~a tutulmak калтырак басуу.
көшөрүп сурануу, акидей асылуу, айтканынан кайтпоо.
ısrarla көгөрүп, көшөрүп, айтканынан
кайтпай, акидей асылып. ~ istemek
көгөрүп туруп алуу.
ısrarlı көгөргөн, көшөргөн, акидей
асылган.
ıssız 1.ээн, жапан, элсиз. ~ gece көзгө сайса көрүнгүс түн. ~ ada ээн арал.
2.ээси жок.
ıssızlaşmak ээндөө, ээн/элсиз-журтсуз калуу.
ıssızlık,-ğı 1.ээндик, элсиздик. 2.жалгыз-
дык. ~ çökmek ээн/элсиз калуу.
ıstakoz зоол. омар (Homarus vulgaris). ~
gibi кыпкызыл.
ıstampa 1.штамп, мөөр. 2.мөөр кутусу.
ıstavros к. istavros.
ıstırap, -bı кыйноо, азап, жабыр, жапа. ~ çekmek кыйноо/азап тартуу, жа- быркоо, жапа чегүү. ~ vermek
кыйноо тарттыруу.
ıstıraplı кыйноо ичинде, азаптуу, оор, кыйын. ~ günler кыйноо ичинде-
ги/кыйналыштуу күндөр.
ışık 1.жарык, нур, шоола, от. ay ~ı ай- дын жарыгы. 2.жарык кылганга
жараган жабдуулар. odaya ~ ve- rildi бөлмөгө жарык берилди. 3.өтм. жүздөн байкалган от, сү-
йүнүч, жарык маанайлуулук. bü- tün gözlerden mânalı ~lar sıçradı бардык көздөрдөн от чачырап
турду. 4.өтм. жол көргөзгөн, ил- хам берген, айдыœдаткан (киши, чыгарма, пикир, ой ж. б. ). 5.сү-
рөт жарык/айдыœ жер. ~ almak жарык көрүү/тийүү/түшүү. bura- sı pek az gün ~ alır бул жерге жа-
рык аз тиет. ~ı altında 1)жарыгы алдында. 2)өтм. таасири алдын- да. ~ araçları 1)жарык берген
жабдуулар. 2)оптикалык курал-
ızgara
дар. ~ bilgisi физ. оптика. ~а doğ- rulum/ yönelim бот. фототропизм.
~ geçirmez жарык өткөрбөс. ~
dökmek нур төгүү, жарык чачуу. ~ göçüm бот. фотосинтез. ~ gös- termek өтм. жол көргөзүү, багыт-
тоо. ~ işareti жарык сигналы. ~ kaynağı жарык булагы. ~ kırılması физ. жарыктын сынышы. ~ küre
астр. фотосфера. ~ saçmak жа- рык/нур/ шоола чачыш. ~ soğur- ması жарыктын жутулушу. ~ı sön-
dürmek жарыкты өчүрүү. ~ şuası жарык шооласы. ~ tutmak 1)жа- рык берүү/кылуу. 2)өтм. жол
көрсөтүү, жолго салуу. ~ vermek жарык берүү. ~ı yakmak жарыкты күйгүзүү/жагуу. ~ yılı/senesi
астр. жарык жылы. ~ yuvarı фо- тосфера.
ışıkçı театр, кино электрик.
ışıklandırma жарык берме, иллюми- нация.
ışıklandırmak жарык берүү, айдыœ-
датуу.
ışıklanma жарык алма, иллюминация.
ışıklanmak жарык алуу, айдыœдануу.
ışıklı 1.жарык, жарыгы бар, айдыœ.
2.жакшы жарык көргөн/берилген. 3.жарыктуу, жарык алдында жа-
салган. ~ reklâm жарык алдында- гы реклама. ~ trafik işareti жарык- туу жол белгиси.
ışıkölçer физ. жарыкөлчөр, фотометр.
ışıksız 1.жарыксыз, караœгы, жарыгы жок. 2.жарык көрбөгөн, жарыктан-
дырылбаган (жер, бөлмө ж. б. ).
ışıl: ~ ~ жарк-журк, жаркырап. ~ ~ bakmak күлүœдөп/күлмүœдөп ка-
роо. ~ ~ ışımak жаркырап жануу. ~
~ parlamak миœ кубулуу, түркүн түстүү нур төгүү.
ışıldak,-ğı 1.прожектор. 2.диал. жаркы- рак, нур/от чачкан, жанып турган (нерсе).
ışıldamak жаркыроо, жануу, от/нур/ шоола чачуу. yıldızlar ışıldar жылдыздар жаркырайт.
mak (көздөрү) жалжылдап кароо.
ışıltılı 1.жаркыраган, жалжылдаган, нурдуу. 2.бүлбүлдөгөн, шоолалан-
ган, өчүп-жанган.
ışımak нур/шоола чачуу, жаркыроо, жалтыроо.
ışın 1.физ. нур, шоола. ~ demeti шоола тутамы. alfa ~ları альфа нурлары. güneş ~ları күндүн нурлары. rönt-
gen ~ları рентген нурлары. 2.жа- рык (мис. күндүн). 3.бүлбүлдөгөн, өчүп-жанган от. 4.мат. радиус. ~
bilimci радиолог. ~ bilimi радио- логия. ~ tedavisi радиотерапия.
ışınım физ. радиация, нур өткөрүү.
ıtır,-trı 1.атыр, жыпар, аœкыган жыт.
2.эссенция, духи. 3.(~ çiçeği) бот.
герань (Geranium). ~ yağı роза
майы.
ıtırcı атырчы, парфюмер.
ıtırlı жыпар жыттуу, атырлуу.
ıtrî к. ıtırlı.
ıtriyat,-tı 1.жыпар жыттуу заттар.
2.парфюмерия.
ıtriyatçı 1.атырчы, косметика, парфю- мерия саткан киши. 2. косметика/ атыр/парфюмерия дүкөнү.
ıvır: ~ zıvır 1.ыпыр-сыпыр, майда- барат, баасыз, болор-болбос нер- селер. 2.болбогон, керексиз, маа-
нисиз сөздөр.
ızbandut лөкүйгөн/закыйган/олбурлуу
(киши). ~ gibi тоодой, үйдөй, ла-
кыйган, бакыйган (киши).
ızgara 1.отко какталып бышырылган эт, шишкебек. 2.этти, балыкты
ж.б. отко кактап бышыруу жолу. 3.грилл. 4.(суу түтүктөрүндө) кир тоскуч темир.
İ
İ,i түрк алфавитинин он экинчи тамгасы.
iade 1.кайтаруу, кайта кайтарып берүү.
2.калыбына/ордуна келтирүү, жа- œылоо. ~i itibar кадыр-баркын ка-
лыбына келтирүү, акталуу. ~i sıhhat ден-соолугун калыбына келтирүү. münasebetlerin ~si дипл.
байланыштардын кайрадан жаœы- ланышы. 3.албоо, баш тартуу, кай- ра жөнөтүү. ~ etmek 1) кайтарып
берүү. 2) (бир жасалган иштин) жообун берүү. davayı ~ etmek доону кайра кароо үчүн кайтаруу.
iadeiziyaret зыяратка зыярат менен жооп берүү.
iadeli 1. ~ taahütlü кабарлуу кат (тап-
шырылганы тууралуу кабар бери- ле турган). 2. ад. бир куплеттин аяккы сабы кийинки куплеттин
баш сабы болгон бейт түрү.
iane 1.эск. жардам. ~ vermek (акчалай)
жардам берүү. 2. кайыр, садага
(колунда жоктор үчүн). ~ toplamak кайыр топтоо. ~ etmek 1) жардам берүү. 2) кайыр, садага
берүү.
iaşe 1.тамак берүү, тойгузуу, азык-тү- лүк менен камсыз кылуу, багуу.
2.тамак-аш, азык-түлүк. ~ madde- leri азык-түлүк заттары. ~ etmek тамактандыруу, азыктандыруу,
тойгузуу, тамак берүү, багуу, азык-түлүк менен камсыз кылуу.
iba баш тартуу, четке кагуу, кабыл
албоо.
ibadet, -ti 1.ыбадат, сыйынуу, табынуу.
2.баш ийүү, моюн сунуу, культ. ~
etmek 1) сыйынуу, жалынуу, жал- баруу. Allaha ~ etmek Кудайга сы- йынуу. 2) башын ийүү, жүгүнүү.
ibadetgâh, ibadethane ыбадаткана,
сыйынуу жери, храм.
2. өтм. көп, мол, белден, кокодон, саман. pazarda balık ~ базарда балык кокодон (көп).
ibahat, -tı уруксат, жол бериш. ~ etmek
жол/уруксат бериш.
ibare 1.сөз, сүйлөм, фраза. bu ~den
mesele açıkça anlaşılıyor ki бул сөздөрдөн маселе ачык көрүнүп турат. 2.(текстте) параграф,
абзац. 3.алынты, шилтеме, цитата.
~yi açmak фразаны ачыктоо.
ibaret,-ti (-дан) турган, түзүлгөн,
(менен) чектелген. ~ kalmak ... - дан гана турган, ... менен гана чек- телген. heyet on kişiden ~ деле-
гация он кишиден турат. ... – dan ~ olmak 1) …-дан туруу. 2) маани- сине келүү. mesele bundan ~tir
маселенин төркүнү ушунда/ мааниси ушунда жатат.
ib’at, -dı 1.оолактатыш, узактатыш,
(кызматтан) алыш. 2.сүргүнгө айдатыш, жер которуш. ~ etmek 1) (кызматтан) алуу/узакташты-
руу. 2) куугун жасоо, сүрүү, көчүрүү.
ibate 1.баш калкалатуу, башын баты-
руу, калкалоо. 2.ук. баш калка- лама. 3.аск. жайгаштырма (аскер- лерди). ~ etmek 1) түнөтүү, башын
батыруу. 2) ук. баш калкалатуу, жан сактатуу. 3) аск. (бир жерге) жайгаштыруу.
ibda,-ı эск. жаратуу, жоктон табуу, ойлоп табуу. ~ kabiliyeti ойлоп табуучулук, чыгармачылык шык.
~ etmek (жаœы нерсе) ойлоп табуу.
ibdaî оригинал, нукура.
ibibik,-ği диал. зоол. сасык үпүп
icat
(Upupa epops).
ibik, -ği 1.(куштарда) таажы. 2.анат.
сөөктүн ашташкан жери. 3.упчу.
4.ооз. бурч, уч, кыйыр, чет. ~ini kaldırmak чокчоœдоо, чатак чы- гаруу, чоœ чыгуу.
ibikli таажылуу.
ibiş 1.Ибиш (орта (к. ) оюнунда же куурчак театрында келесоо ча-
лыш персонаж). 2.ооз. келесоо, кеœкелес. ~ gibi келесоо чалыш, дөөпөрөс.
iblâğ эск. 1.жеткирүү, улаштыруу, ка- бар берүү, айтып баруу (саламды, сөздү). 2. санын көбөйтүү/артты-
руу. 3.жөнөтүү, жиберүү. ~ etmek 1)жеткирүү, улаштыруу. 2)са- нын/көлөмүн көбөйтүү/артты-
руу. 3) жөнөтүү, жиберүү.
iblis 1.шайтан. 2.өтм. алдамчы, арам- заа, шүмшүк, шайтан, айлакер
(киши).
ibne орой кызтеке, кош жыныс
(пассивдүү сыœар).
ibniharem арам сийдик, никесиз туул- ган.
ibra 1.кечүү (карызынан), куткаруу
(жазадан), бошотуу (жоопкерчи- ликтен, милдеттен). 2.тил кат, квитанция (толук эсептешип бүт-
көнү тууралуу). 3. актоо, реабили- тация. 4.ооз. айыгуу, шыбаа бо- луу. ~ etmek 1) (бирөөнүн) ка-
рызынан кечүү, жоопкерчиликтен куткаруу. 2) актоо. 3) айыктыруу.
~ kâğıdı квитанция.
ibraname ук. 1.акталуу кагазы, тил кат.
2.квитанция.
Ibranca к. İbranîce .
İbranî иудей (мурун еврейлерге берилген ат).
İbranîce к. 1.эски еврей тили, иврит.
2.ивритче.
ibraz эск. көргөзүү, ортого коюу, чыга- руу. ~ etmek көргөзмөк, ортого
чыгармак.
ibret,-ti 1.сабак, тажырыйба (бир окуя- дан чыгарылган), өрнөк, эскертүү.
болуш үчүн. 2.ооз. начар, кызык, таœ калычтуу, тири укмуш. ~ almak сабак алуу, тыянак чыгаруу,
эсинен кеткис болуу. ~ olmak
сабак болуу.
ibreten сабак/өрнөк/эскертүү болсун
деп.
ibrik,-ği кумган. gümüş ~ күмүш кум- ган.
ibrikçi, ibriktar тар. кумганчы (сарай- дын таштек, кумган сыяктуу иштерин караган кызматчысы).
ibrişim 1.чыйратылган жибек жип (тикме/сайма үчүн). 2.жибек. ~ saçak жибек чачы. ~ kurdu жибек
курт.
icabet, -ti 1.макул болуу, кабыл алуу, айтканга көнүү. 2.чакырык / үн-
дөөнү кабыл алуу. ~ etmek 1)ма- кул болуу. 2)чакырыкты кабыл алуу.
icap,-bı 1.керектөө, зарылдык, ыктыяж, муктаждык, талап. ~ı var керек/ ыктыяжы бар. 2. лог. тастыктоо,
ырастоо, тууралоо. 3.грам. ырас- тоочу түр. ~ında керек/зарыл бол- со. ~ına bakmak 1)керегин жасоо,
шартына кароо. 2)арго ишин бү- түрүү, өлтүрүү, жок кылуу, көзүн тазалоо. ~ etmek керек/зарыл
болуу.
icar 1.ижара, кире, аренда. ~a vermek
ижарага/киреге берүү. 2.ижара/
кире акысы. ~ etmek ижарага/ арендага берүү.
icat,-dı 1.ачылыш, табылга, ойлоп чы-
гарыш. 2.түзүү, жаратуу, чыгар- мачылык. 3.ойдон чыгаруу, ... дай көргөзүү. ~ çıkarmak 1) жаман
жолго түшүү, жаман кылык-жо- рук көрсөтүү. 2) керексиз жерден маселе чыгаруу. ~ etmek 1)
ачылыш жасоо, биринчи болуп
ойлоп чыгаруу. 2) чын сыяктуу көргөзүү.
icatçı ачылыш жасаган, ойлоп тапкан
(киши).
icaz эск. кыска, так. ~ etmek кыскартуу, жыйынтыктоо.
icazet, -ti эск. 1.уруксат, жол бериш. 2. ук. бекитүү, ратификация. 3.дип- лом, күбөлүк. 4.макул, жарайт, бо-
лот. ~ almak 1)уруксат алыш. 2)диплом алыш.
icbar эск. зордоо, мажбурлоо, аргасыз
кылуу.
icik: ~ ciciği к. ıcık-cıcık.
icmal, -li кыскача жыйынтык. ~ etmek
кыскартып жыйынтыктоо.
icra 1.аткаруу, орундоо, ишке ашыруу.
~ dairesi аткаруу органы. ~ hukuku
ук. административдик укук. ~ komitesi аткаруу комитети. ~ kuvveti аткаруу күчтөрү. 2..муз.
аткаруу (музыкалык чыгарманы). 3.ук. аласа-бересе иштерин кара- ган сот органы. ~ emri аткаруу
буйругу. ~nın iadesi соттун өкүмүн жокко чыгаруу/жоюу. ~ etmek 1)(бир ишти) аткаруу, орундоо,
жасоо. 2)(бир музыкалык чыгар- маны) аткаруу. 3)ук. (сот өкү- мүн) ишке ашыруу. ~ heyeti 1) ат-
каруу комитети. 2) музыканттар тобу. ~ memuru карыздарды жый- ноочу агент. ~ya vermek аласасы
бар кишинин береселүүнүн үстү- нөн доо ачышы.
icraat,-tı (icra’нын көпт. т. ) жасалган/
аткарылган иштер. -ta bulunmak ар түрдүү иштерди аткарыш. ~a geçmek ишке киргизилиш, иштей
башташ.
iç,-çi 1.ич, ички (ар кандай нерсенин ич бөлүгү, тыш сөзүнүн каршысы).
evin ~i үйдүн ичи. ceketin ~ cebi жакеттин ички чөнтөгү. parti ~i muhalefet партия ичиндеги атаан-
даштык. şehir ~i otobüs шаар ичин-
де жүргөн автобус. 2.ички көœдөй, канал. kutunun ~i кутунун ичи. borunun ~i түтүктүн ичи. 3.кабык- тын алды, өзөк, данек. ağacın ~i дарактын ичи. ceviz ~i жаœгактын данеги. ekmek ~i нандын жумша- гы. 4.фарш, ич. mantının ~i манты- нын эти/ фаршы. 5.(бир нерсенин) оюк тарабы. avuç ~i ууч ичи. tabağın ~i табактын ичи. 6.ички, ичтен кийилген (кийим). ~ çamaşır ич кийим. ~ gömleği ич көйнөк. 7.ички органдар (адамдын, айбан- дардын). ~ hastalıkları ички оору- лар. ~i sürmek ичи өтүү. 8.ич, көœүл, рух, ички дүйнө, жүрөк.
сүйүнүчүбүздү, күйүнүчүбүздү теœ бөлүшө турган киши кайда?
~imde hafif bir ümit vardı ичимде
бүлбүлдөгөн бир үмүт бар эле. 9.орто, борборго эœ жакын. ~ kale ички чеп. ~ kapı ички эшик. ~
Anadolu Ички Анадолу. 10.ички, өлкөнүн ичиндеги. ~ İşleri Bakan- lığı Ички Иштер Министирлиги. ~
ekonomik durum ички экономи- калык абал. ~ harp ички согуш.
~inden 1) ичинен, ортосунан.
araba tarlanın ~inden geçti араба талаанын ортосунан өттү. 2) ара- сынан. ~imizden biri арабыздан
бирөө. 3) өз ичинен, өзүнө өзү, үнүн чыгарбай. ~inden gülmek ичинен күлүү. ~ler acısı жүрөк
титиреткен, муœдуу, кайгылуу, адам чыдагыс. ~ açı мат. ички бурч. ~ açıcı көœүлдү ачкан, ша-
йыр, көœүлдүү. ~i açılmak көœүлү ачылмак. ~ açmak көœүлдү ачуу, кайгы-капаны унуттуруу. ~ini aç-
mak 1)оюн/сырын бөлүшүү, сы- рын айтуу. 2)(бирөөнүн) көœүлүн көтөрүү, капасын жазуу. ~ ağrısı
1)ич оору. 2)санаа, кайгы, ичтен
~ine bir kurt düşmek/ ~ini bir kurt kemirmek/ yemek ичине бүлүк түшүү, шек саноо. ~ini boşaltmak 1)ичиндеги сырын төгүү. 2)(бир нерсени) айтып, мойнуна алуу, жеœилдөө. ~ bölge ички аймак. ~ bulandırıcı жүрөк айланткан/ жипкирткен. ~ini bulandırmak жү- рөк айлантуу, жипкиртүү, жийир- кендирүү. ~i bulanmak 1)жүрөгү айлануу, жипкирүү, жийиркенүү. 2)(бирөөнү, бир нерсени) жек көрүү. ~ bulantısı жүрөк айланма, куску келме. ~i burkulmak 1)ичи/ жүрөгү сыздоо. 2) жүрөгү оозуна капталуу (корккондон). ~i cız
demek/etmek ичи тыз дей түшүү. ~ çamaşırı ич кийим. ~ çekmek 1) үшкүрүү, улутунуу, онтолоо, күйүп-бышуу. 2) куса болуу, са- гынуу, жабыгуу. ~i çekmek (бир нерсени) эœсөө, күсөө, самоо. ~ine çekmek ичине тартуу, демин ичине алуу. ~ini çekmek үшкүрүү, улутунуу. ~i Cifit çarşısı ичи бузук/арам (киши). ~inden çıka- mamak (бир иштин) ичинен чыга албоо, башы катуу, айласы кетүү.
~inden çıkılmaz ичинен чыгылбай турган/чиеленген (иш). ~inden çıkılmaz bir hâl ичинден чыгылбай турган абал. ~inden çıkmak (бир иштин) ичинен чыгуу, жолун табуу, (бир маселени) чечүү. ~ini dağlamak намысына тийүү. ~i dar ичи тар. ~i daralmak ичи таруу. ~i dayanmamak 1)чыдамы түгөнүү, чыдай албай кетүү. 2)ичи күйүү, көрө албоо. 3)түтпөө, каршы тура албоо (мис. баланын сураны- чына). ~ine dert olmak ичине дарт болуу, ичине түшкөн курт болуу.
~i dışı bir ичи-тышы бирдей. ~i dışına çıkmak ичи аœтарылмак
(кусканда). ~inden doğmak/gelmek
көœүлүнөн келүү/чыгуу. ~ine
doğmak алдын ала сезүү (бир нерсенин болорун). ~ine dokunmak катуу тийүү, капа кылуу. ~ donu
дамбал, ыштан (<ич тон). ~ini dökmek ичин төгүү, ичиндегисин төкпөй-чачпай айтып берүү. ~ de-
niz ички деœиз. ~ deri бот. эндо- дерма. ~çe doğma алдын ала сезүү, аян берүү, жүрөгү сезүү. ~e dönük
психол. түнт, киши менен иши жок, өзү менен өзү. ~ döllenme ичтен чаœдашуу, ичтен тукумда-
шуу. ~i dönmek жүрөгү айлануу. ~ dünya ички дүйнө (адамдын). ~i erimek катуу капа болуу, ичи
сыздоо. ~ etmek өзүнө ыйгарып/
(бир нерсени) бузуу, ойрон кылуу.
~ evlilik өз уруусунан бирөөнө
үйлөнүү, эндогамия. ~i ezilmek 1)ичи кабышуу (ачкалыктан). 2) жүрөгү кысылуу. ~ geçirmek улу-
тунуу, үшкүрүнүп-бышкырынуу.
~inden geçirmek ичинен ойлоо. ~ geçit туннел. ~i geçmek 1)көзү
илинип кетүү, чырм эте калуу. 2)алдан-күчтөн таюу, дармансыз болуу. 3)(карылыктан) кайдигер
болуу, эч нерсеге кызыкпоо. 4)(мөмөлөр жөнүндө) катуу бышып/бузулуп кетүү. ~inden geç-
mek 1)арасынан өтүү. 2)оюна/ эсине келүү, ойлоп коюу. ~ine geç- mek ичине өтүп кетүү. ~i geniş ичи
кеœ, кебелбеген, ноюбаган (киши).
~ gıcıklamak 1)ичин кытыгылоо, ички сезимдерди ойготуу. 2)жин
келтирүү, жүрөкзаада кылуу. ~ gıcıklayıcı сезимдерди козгогон, кумарланткан, дегдеткен. ~i git-
mek 1)ичи өтүү, ашказаны бузу- луу. 2)аябай эœсөө, самоо, көзү түшүү. ~i götürmemek ичи түтпөө,
кыя албоо. ~ gözlem ичтен байкоо.
~inden gülmek ичинен күлүү, табалоо. ~ güvey күч күйөө. ~
güvey girmek күч күйөө болуп кириш. ~ güveyden/ güveyinden hâllice тамаша күч күйөөдөн
бетер, эптеп-септеп күн көрмөй. ~ hastalıklar uzmanı терапевт. ~ hat 1)журт ичи транспорт түрлөрү.
2)журт ичи телекоммуникация. 3)имараттын ички телефон байла- нышы. ~ hizmet ички кызматтар/
сервистер. ~i hop etmek жүрөгү болк этүү (капысынан уккан кабардан же корккондон). ~ine
hüzün çökmek ичи кайышуу, капа- лануу, көœүлү чөгүү. ~i ısınmak ичи жылуу, жактыруу (бирөөнү).
~ içe 1)ичти-тышты, биринин
ичине бири коюлган. ~ içe kutular биринин ичине бири салынган кутулар. 2)биринен бирине өтмө (бөлмөлөр). 3)жакшы мамиле, эриш-аркак болуу. ~i içine geçmek кабатыр болуу, санааркоо. ~i içine sığmamak ичи ичине батпоо/бити битине батпоо (абдан катуу сүйүнүчтөн). ~ten ~e ичтен, жашы- руун, тымызын. ~i ~ine batmak ичине батып кетүү, өкүнүү. ~i içini yemek өзүн өзү жектөө/жемелөө, бушайман болуу (бир нерсе ко- лунан келбегенде). ~ine işlemek катуу таасир берүү. ~i kabarmak 1)жүрөгү айлануу, кускусу келүү. 2)муунуу, тамагы кысылуу (ый- дан). 3)толкундануу, сыймык- тануу, өрөөпкүү. ~i kabul etmemek ичине жакпоо, көœүлү айлануу (тамактан). ~i kalmak к. ~i kabarmak. ~i kan ağlamak/ ~inden kan gitmek ичинен кан өтүү/ кетүү. ~ kapak ички капкак, титул барагы (китептин). ~i kapanmak капалануу, кайгыруу, сагынуу.
~e/ine kapanık психол. түнт, сырын айтпаган, көп сүйлөбөгөн,
кырс (киши). ~ine kapanmak түнт болуп кетүү, өзү менен өзү болуу.
~i kararmak ичи өрттөнүү, өкүнүү, көœүлү чөгүү, үмүтү өчүү. ~i kazınmak/kıyılmak абдан ачка
болуу, өзөгү караруу. ~ini kemir- mek (бир ой/ санаа) жанын жай алдырбоо, тынчтык бербөө. ~inden
konuşmak ичинен сүйлөө. ~ lâstik ички дөœгөлөк, балон. ~ mimar декоратор, интерьер-архитектор. ~
oğlanı (Османлы Императорлу- гунда). 1) (сарайда) мамлекеттик кызматтар үчүн тарбияланган
балдар. 2)гаремге кирүүгө акылуу эркек. ~ pazar экон. ички базар. ~ politika ички саясат. ~ salgı
физиол. ички секреция, эндокрин.
~ salgı bezleri эндокрин бездери. ~ ses линг. сөз ичиндеги тыбыштар.
~ ses düşmesi синкопа. ~ ses
türemesi эпентеза. ~ sıkıntısı эрик- ме, зерикме. ~ sıkıntısı çekmek 1) эригүү, зеригүү. 2) үшкүрүнүү. ~
sıkıntısı vermek зериктирмек, тажатмак. ~ sürdürücü ич өткө- рүүчү (дары). ~inden okumak
1)ичинен (үн чыгарбай) окуу. 2)ичинен сөгүп-сагуу. ~ organlar ички органдар. ~ine öyle gelmek
ичинен сезүү, көзү жетүү. içime öğle geliyor ki sen bunu başara- caksın ичимден сен муну жасай
ала турганыœы сезип турам. ~i parçalanmak/parça parça olmak кабыргасы кайышуу, жүрөгү сыз-
доо, боору ооруу. ~inde parmağı olmak (бир ишке) тиешеси бар болуу, аралашып калуу. ~ten
pazarlıklı арамзаа, айлакер, куу, эки жүздүү. ~ piyasa ички базар. ~i rahat etmek көœүлү жай болуу. ~e
satım импорт. ~ sıkıcı тажатма. ~i sıkılmak тажоо, зеригүү. ~ sıkıntısı тажоо, зерикме. ~inden sıyrılmak
ичинен чыгып/кутулуп кетүү. ~i sızlamak ичи сыздоо. ~ine sinmek 1)ичине жагуу, жакшы сиœирүү
(тамакты). 2)жаны жай алуу, көœүлү тынчуу. ~ine sinmemek 1)жакшы сиœире албоо (тамак-
ты). 2)көœүлүнө жакпоо, туура көрбөө, келише албоо. ~ine sokacağı gelmek (бирөөнү) жанын-
дай жакшы көрүү, жеп жибергиси келүү. ~ sular (өлкөнүн) ички суу- лары. ~i sürmek ичи өтүү. ~ ters
мат. карама-каршысында жат- кан. ~ ters açı каршы бурч. ~i tez чыдамсыз, сабырсыз. ~ tırmalayan
азаптуу, аянычтуу. ~ ticaret ички соода. ~i titremek 1)абдан эœсөө/ көксөө. ne zaman o gümüş flütü
görsem ~im titrerdi күмүш флейта-
ны качан көрсөм, эœсечүмүн. 2)коркконунан калтырап-тити- рөө, жүрөгү түшүү. 3)атайлап маани берүү. 4)катуу үшүү. ~ tutmak/bağlamak мөмө байлоо (жемиштер үчүн). ~ine tükürmek (бир нерсени) бузуу, кыйратуу, иштен чыгаруу. ~ tüzük регла- мент, ички жобо. ~ yakan кайгы- луу, трагедиялык, жүрөк үшүт- көн. ~ yapı ички түзүлүш. ~ yüz ички жүз, ич дүйнөсү, чыныгы жүз. ~ yüzünü meydana çıkarmak бетин ачуу, ашкерелөө. ~i vık vık/ fık fık etmek ооз. чыдамсыздык кылуу, жаны жай таппоо. ~i yağ bağlamak жаны жыргоо, көœүлү кушубак болуу. ~inin yağı erimek шайманы кетүү, чөгүү (кайгыдан), сарсанаа/кабатыр болуу. ~ini yak- mak (бирөөнүн) ичин өрттөө, капа кылуу. ~i yanmak 1)ичи өрттө- нүү/сыздоо (кайгыдан). 2) чаœкоо, суусоо. 3)эœсөө, арзуу, көксөө. ~i yanıp tutuşmak 1)ордунда тура албоо, кайсалоо, темселөө. 2)(бир нерсе жасоо үчүн) чыдамы кетүү, тыбырчылоо. ~ yazışma офистер арасы жазышмалар. ~ yükümü ыраазычылык, милдеткерлик.
içecek 1.суусундук. 2.ичиле турган, ич-
кенге жараган. ~ su ичиле турган суу.
içegeçişme биол. эндосмос.
içeği жан/чын дилден, чын көœүлдөн, ак ниеттен.
içek,-ki грам. ич мүчө (айрым тил-
дерде уœгунун ичине кирип, аны өзгөрткөн).
içerde к. içeride.
içerden к. içeriden.
içeri 1.ичкери, ич жак/тарап. ~den ses- ler geliyor ичкериден үндөр келип
жатат. 2.ички. ~ hizmet аск. ички
için
кызмат. 3.ичке карай. ~ bükmek ичке карай бүгүү. 4.ооз. көœүл, жүрөк. 5.ооз. түрмө, набак. ~de 1)ичкериде, ич жакта. 2)ооз. түр- мөдө. 3)карыз ичинде. ~de olmak 1)чыгашага кириптер болуу (мис. соодада). 2)түрмөдө жатуу. ~si ич- кериде, ич жакта. ~sinde 1)ичинде. şehrin ~sinde шаардын ичинде. sa- mimî bir hava ~sinde достук маа- най алдында. 2)боюнча, (мезгил) ичинде. son on yıl ~sinde акыркы он жыл ичинде. ~ atmak/ tıkmak ооз. түрмөгө түшүрүү, каматуу.
~ye buyurun! келиœиз, өтүœүз! ~ye dalmak капыстан /сүзө качырып
кирүү. ~ düşmek түрмөгө түшүү. ~ girmek 1)чыгым болуш, зыян
тартыш, күйүп кетиш. bu işte yüz bin lira ~ girdim бул иште жүз миң лира зыян тарттым. 2)түрмөгө
түшүш. ~de olmak 1) чыгым бо- луш, зыян тартыш, өтм. күйүп кетиш. 2)түрмөдө жатыш. ~ tep-
mek өтүшүп/улаарып кетүү (оо- ру). ~ tıkmak түрмөгө тыгып са- луу.
içerik,-ği 1.мазмун. сал. muhteva. biçim ve ~ шекил жана мазмун. 2.ад. өзөк, мазмун. 3.психол. , лог. , фи-
лос. көœүлдөгү, туюк, ачык ай- тылбаган, көмүскө.
içerikli мазмундуу. bilimsel ~ илимий
мазмундагы.
içerisi ичкериси, ич(ки) жагы. ~ daha soğuk ич жак дагы суугураак.
içerki ички.
içerler 1.четки, узактагы, эœ алыс. ~ bir birahane четки пивокана. ~ bir
semt узактагы микрорайон. 2.аб- зац. 3.төркү, түпкү. ~ yazmak абзац менен жазуу.
içerlemek (ичтен) кек сактоо, кыжыры кайноо, ичинен тынуу.
içermek 1.ичине алуу, камтуу. 2.өз ара
байланыштуу болуу, өз ара
шартталышуу.
içgüdü 1.ичкүдү, инстинк. 2.туюм,
интуиция.
içgüdülü, içgüdüsel 1.ичкүдү аркылуу сезилген, инстинк боюнча. 2.ту-
юмдарга берилген, интуициялык. içici аракеч, ичкич. kan ~ кан ичкич. içicilik, -ği аракечтик, ичкичтик.
içilir ичиле турган, ичкенге жараган. ~ su ичкенге жарактуу суу.
içim 1.ичиш, ичүү. 2.бир ичим, бир
жутум. 3.ичилиш, даам. bu çayın rengi yok, ama ~i iyi бул чайдын түсү начар, бирок даамы жакшы.
4.бир чегим/ тартым (тамеки). iki
~ tütün kaldı эки тартым тамеки калды. bir ~ suya gitmek бир
жутум суу үчүн өлүш (болбогон нерсе үчүн өлүш).
içimli 1.ичилген, даамы болгон. ağır ~
ичилиши кыйын, даамы жагым- сыз. güzel ~ даамы жакшы. 2.тат- туу, даамдуу. ~ tütün даамы
жакшы тамеки.
için I 1.үчүн. senin ~ сен үчүн. annem ~
апам үчүн. barış ~ тынчтык үчүн.
2.айынан. bir lokma ekmek ~ бир кесим нандын айынан. 3.себептүү, үчүн. kar yağdığı ~ gidemedik кар
жааганы үчүн кете албадык. 4.ар- нап, атайлап. sizin ~ bir kitap ge- tirdim сизге арнап бир китеп алып
келдим. 5.убакыт, мөөнөт бел- гилейт: bu kitabı bir hafta ~ aldım бул китепти бир апта үчүн алдым.
6.нарк, баа билдирет: bu eşyalar ~ kaç lira ödediniz? бул буюмдар үчүн канча лира төлөдүœөр?
7.тууралуу, жөнүндө. bu eser ~ ne düşünüyorsunuz? бул чыгарма тууралуу эмне айта аласыз? Allah
hakkı ~! Кудай үчүн! namusum hakkı ~ ар намысым алдында. ne
~? эмне үчүн? onun ~ 1)ошону
үчүн. 2)ал үчүн.
içli
için II ичтен, жүрөктөн, көœүлдөн. ~ bir minnet duymak чын жүрөктөн кадырлоо/урмат туюу. ~ ~ ичтен, тымызын, өз ичинен. ~ ~ ağlamak тымызын ыйлап-сыктоо. ~ ~ gülmek ичинен күлүү/табалоо/ сүйүнүү. ~ ~ kızmak ичинен жини келүү. ~ ~ yanmak ичинен күйүү.
içinde 1.ичинде. kapalı kapılar ~ жабык каалгалар ичинде. ateşler ~
yatıyordu эти ысып жаткан . korku
~ коркуп-үркүп. rahat ve huzur ~
тынч, бейпил, жыргап-куунап. sefalet ~ yaşamak кыйналып- кысталып/жокчулук ичинде жа-
шоо. 2. убакыт/мезгил ичинде. bir sene ~ бир жыл ичинде. bir süre ~ бир мөөнөт ичинде. 3.арасында.
öğrencilerin ~ örgüt üyeleri yokmuş студенттердин арасында уюмдун мүчөлөрү жок экен. 4.алдында. bu
şartlar ~ бул шарттар алдында. ~ kaybolmak 1)ичине кирип жок болуу. 2)көрүнбөө, байкалбоо.
3)өтө чоœ/кеœ келүү (кийим). Tarık babasının ceketi ~ kayboldu атасынын пиджагы Тарыкты
басып калды. ~ olmak 1)ичинде/ арасында болуу. 2)(бир ишке) аралашып жүрүү, жакшы билүү. ~
yüzmek 1)(бир нерсеси) мол болуу, ичинде чөмүлүү/көмүлүү. 2) (бир кийим) абдан чоœ келүү.
içindekiler 1.мазмуну, ичиндегилер (мис. китептин, журналдын ж. б. ). 2.(бир нерсенин) ичиндегилер.
içiriş ичириш.
içirmek 1.ичирүү (бир суюктукту).
2.чектирүү, тарттыруу (таме-
кини, сигаретти ж. б. ). 3.сорду- руу, кургатуу, сүртүү (мис. бетти сүлгү менен). boyayı ~ боёкту сиœ-
дирүү.
içiş 1)ичиш (суюктукту). 2.тартуу,
чегүү (тамекини ж. б. ).
içit, -di суусундук (алкоголсуз).
içitim, içitme мед. ийне, инъекция, эмдөө, дары тамчылатуу.
içki 1.алкоголдуу ичимдик, ичкилик. ~ arkadaşı бөтөкөлөш дос. hafif ~ жеœил ичкилик. sert ~ күчтүү ич-
килик. 2.ичимдик ичме, мас бол- мо. kocasının ~sinden bıkmış кү- йөөсүнүн ичкилигинен тажап
бүтүптүр. ~ âlemi/sofrası ичкилик кечеси/дасторкону. ~ almak ички- лик ичүү. ~ bardağı ичкилик чөй-
чөгү. ~ye düşkün ичкиликти жак- шы көргөн, аракеч. ~ hastalığı ара- кечтик, алкоголизм. ~ye vurmak
ичкиликке берилүү.
içkici 1.ичкилик жасаган же саткан киши. 2.аракеч, ичкиликке берил-
ген киши.
içkili 1.ичкилик ичип алган, кызуу, мас
(киши). 2.ички берилген, ичкилик
сервизи бар (жер). ~ restorant ич- килик берилген ресторан. 3.ичип алып, кызып алып. ~ araba sürmek
çok tehlikeli ичип алып машина айдоо өтө коркунучтуу.
içkin филос. 1.барлыктын ичинде гана
болгон, ички, имманенттүү. 2.аœ- сезим менен чектелген. 3. тажы- рыйба аркылуу гана аныкталган,
тажырыйба менен чектелген.
içkisiz 1.ичкиликсиз, ички сатылбаган/ берилбеген (ашкана, ресторан).
2.ичкилик ичпеген (киши). 3.ич-
килик ичпей, соо.
içlem 1.лог. түшүнүк. 2.мазмун.
içlenmek 1.мөмө/дан байлоо (өсүмдүк- төр). 2.ичинен сызуу, ичинен кай- гыруу.
içli 1.данектүү, сөөктүү (мис. жаœгак, өрүк, мисте ж. б. ). 2.ичи толту- рулган, фарштуу. ~ köfte сырты
камыр менен капталган котлет. 3.өтм. сезимтал, кырс, таарын- чаак (киши). 4.өтм. муœдуу, се-
зим толо, таасирлүү. ~ ~ ağlamak
idare
муœканып ыйлоо. ~ sözler таасир- дүү/таасын сөздөр. 5.шекчил, ишенбес, түнт, ичимен тап (киши). 6.ачык, жайдары, каадасыз, кара- пайым (киши). ~ dışlı 1)жакын, коюн-колтук алышкан, сеники меники жок, сырдаш. 2)баа-чаасы жок. ~ dışlı bir dost коюн-колтук алышкан/ барпаœдаган дос. ~ dışlı olmak 1)(бирөө менен) өтө жакын мамиледе/сырдаш болуу. 2)кайчы куда болуу.
içlik, -ği ич кийим/көйнөк.
içme 1.ичме, ичкенге жараган. ~ suyu
ичилген суу. 2.минерал суу. 3.че-
гүү, тартуу (мис. тамекини). 4.соруу, сиœирип алуу. ant ~ ант ичүү/ берүү.
içmece кайнар булак, термал суу.
içmek 1.ичүү. çorba ~ шорпо ичүү. çay ~
чай ичүү. 2.ичкилик ичүү, алко-
голь колдонуу. çok ~ (ичкиликти) көп ичүү. 3.тартуу, чегүү (та- мекини, сигаретти ж. б. ). esrar ~
нашаа тартуу. 4.соруп/ сиœирип алуу. toprak suyu içer топурак сууну сиœирип алат. içecek suyu
olmak (бир жердин) суусу/тузу буюрмак. içer gibi okumak шыдыр окуу. içtikleri su ayrı gitmez
ажырагыс дос. üstüne soğuk su ~ (бир нерседен) күдөрүн/үмүтүн үзүү, түœүлүү.
içmeler шыпаалуу булак (мис. ич жумшатуучу), минерал суу.
içrek сырдуу, сыйкырдуу, мистика-
лык.
içsel ички, ичке байланыштуу. сал.
dahilî.
içten 1.чын дилден, ак ниеттен, чын жү- рөктөн. ~ minnettarlık чын жүрөк- төн (билдирилген) ыраазычылык.
2.ички. ~ sebepler ички себептер. 3.ичтен, ич жактан, талуу жерден. onları ~ yıkacağız аларды ичтен
кыйратабыз. ~ ~ ак пейилден/
дилден, чындап. ~ içe тымызын, ич ара. ~ pazarlıklı арамзаа, эки жүздүү. ~ yanmalı motor ичтен күйүүчү мотор.
жапакечтик. ~le чын ниеттен. ~ göstermek ак пейилдик көргөзүү.
içtepi психол. ич тепки, ички каршы-
лык, импульс.
içtihat,-dı 1.эск. өздүк ой, жекече көз караш. benim ~ım böyle менин көз
карашым ушундай. 2.доктрина. ilmî ~ илимий доктрина/окуу. 3.юриспруденция. 4.кайрат,
аракет, чаба.
içtima,-i 1.топтоо, жыйноо, чогултуу.
2.топтом, сумма. suçların ~i ук.
кылмыштын топтому. 3.чогулуш, жыйналыш, кеœешме. ~ binası кеœешме үйү. müşterek ~ кошмо
отурум. 4.астр. топтошуу. ~ etmek 1)чогулуу, жолугушуу. 2) жыйналыш жасоо, кеœешүү.
içtimaî коомдук, социалдык. ~ hareket коомдук кыймыл. ~ inkilâp со- циалдык революция. ~ sigorta
социалдык камсыздандыруу. ~ vaziyet социалдык абал.
içyağı, -nı ич май.
idadî, idadiye эск. орто мектеп.
idam 1.өлүм жазасы. 2.өлүм жазасын ишке/жүзгө ашыруу. ~ cezası өлүм
жазасы. ~ etmek өлүм жазасына тартмак. ~ icra edilmiştir өлүм жа- засы өкүмү аткарылды. ~a mah-
kum etmek өлүм жазасына өкүм кылуу/кесүү. ~ sehpası дарга.
idame эск. улантуу, сүрдүрүү, узартуу.
~ etmek улантуу, узартуу, өнүктүрүү (мис. ийгиликти, бир ишти).
idamlık,-ğı 1.өлүм жазасына тартылган (киши). 2. өлүм жазасын керек- тирген (кылмыш).
idare 1.башкаруу, айдоо (учакты,
iddiasız
кемени ж. б. ). 2.башкаруу, бий- лөө, бийлик жүргүзүү, жетектөө, режим. parti ~sinde партиянын бийлигинде. ~ şekli башкаруу тү- рү. halk ~si демократия. 3.башка- руу органы, администрация, ди- рекция, бюро. 4.башкаруу органы жайгашкан жер. 5.үнөм, сарамжал.
~ ile kullanmak үнөм менен колдонуу. 6.(~ kandili/lâmbası)
кара чырак, керосин лампа. ~sini bilmek жөн билги болуу. ~ etmek
1)(машинени, учакты ж. б. ) ай- доо, башкаруу. 2)башкаруу, бий- лөө, жетектөө, бийлик/жетекчи-
лик/командачылык кылуу. kendi- ni ~ etmek өзүн өзү башкаруу. 3)үнөмдөө, сарамжалдуу пайдала-
нуу. 4)жетишерлик болуу, эптеш- тирүү, жетиштирүү. şimdilik ~ ederiz, fakat yıl başından sonra tak-
viye isteriz азырынча эптештире- биз, бирок жаœы жылдан кийин кошумча талап кылабыз. 5)(соода-
да) ылайык баада болуу, пайда түшүрүү, өзүн актоо. bu kumaşı bu fiyata veremem, ~ etmez бул кезде-
мени бул баага бере албайм, өзүн актабай калат. 6)көз жумуу, көр- мөксөнгө салуу (туура эмес иш-
ке). 7)тартипке салуу, баш-көз болуу. ~ heyeti жетекчилер, баш- каруучулар.
idarece башкаруу жөнүнөн/көз кара- шынан, башкаруу/бийлик тара- бынан.
idareci 1.башкаруучу, жетекчи, лидер.
2.башкаруу аппаратында иштеген. 3.сарамжалдуу, бүйрө, үнөмчүл.
4.чыдамкай, сабырлуу. 5.кайды- гер, кемчиликке/катага көз жум- ган.
idarehane 1.башкаруу борбору, баш- кармалык, контора, бюро. 2.канце- лярия. 3.редакция (газета, жур-
налдын ж. б. ).
idareli 1.жакшы башкарган/жетекте- ген, уюштургуч. ~ bir müdür уюш- тургуч директор. 2.сарамжалдуу, бүйрө, үнөмдөй билген. 3.үнөм- дүү, ыœгайлуу. ~ bir gaz ocağı үнөмдүү газ плитасы. 4.арзан, туура (баа), жетишерлик (өлчөм).
2.башкарууну билбеген, көпшөк,
демилгесиз, жөндөмсүз. 3.сарам- жалсыз, илээнди, чарбага жок (лидер ).
idareten башкаруу жагынан/жөнүнөн.
idarî башкарууга байланыштуу/тиеше- лүү. ~ islâhat башкаруу реформа-
сы.
iddia 1. кеп, айткан/ деген сөз(ортого коюлган жана чын-бышыгы так-
талбаган). bu adamın ~sı bana doğru göründu бул кишинин айт- кандары мага туурадай көрүндү.
2. доомат. ~da bulunmak доомат кылуу. 3. дымак, көшөкөрлүк, көктүк. bu kadar da ~ olur mu?
мынча көшөкөрлүк болобу? birin- cilik ~sı биринчилик дымагы. ~ et- mek 1)сөзүнөн кайтпоо, көшөрүү.
2) доомат кылуу. ~ya girişmek/tu- tuşmak өз ара мелдешүү. ~ makamı 1)айыптоочу тарап. 2)прокурор.
iddiacı 1.көшөкөр, өжөр, көк. ~ çocuk көк бала. 2.мелдешчил, мелдеш- кенди сүйгөн.
iddialaşmak мелдешүү, талашуу.
iddialı 1.дооматтуу. ~ söz дооматтуу сөз. 2.өзүнө абдан ишенген, ды-
магы күч. Izmir'in en ~ ve çetin takımı Измирдин эœ дымагы күч жана тыœ командасы. 3. талаш, та-
лаш туудурган, чечилбеген
(маселе).
iddianame ук. айыптоо сөзү, айыптоо-
чу тыянак (сот маалында айып- тоочу тарабынан окулат).
iddiasız 1.дооматсыз, доосуз. 2.жөнө-
көй, катардагы, карапайым. sessiz,
ifade
~, dört duvar arasında bir memur hayatı sürdürüyordu үнсүз-сөзсүз, төрт дубал арасында карапайым бир кызматкер жашоосун жашап жүргөн.
ide, idea филос. идея, ой-пикир.
ideal,-li 1.идеал. onun büyük ~i sahneye çıkmaktı анын башкы идеалы сах- нага чыгуу болчу. 2.идеал(дуу), эœ
мыкты, эœ сонун. ~ bir eş идеал/эœ сонун жубай.
idealist, -ti 1.идеалист. 2.идеалисттик. ~
felsefe идеалисттик философия. idealize : ~ etmek идеалдаштыруу. idealizm филос. идеализм.
idealleştirmek идеалдаштыруу.
idefiks психол. идефикс (өзү жарат- кан пикирден баш тарта албоо).
identik бирдей, окшош, барабар.
ideolog идеолог.
ideoloji идеология.
ideolojik, -ği идеологиялык. ~ savaş
идеологиялык согуш.
idi эле, болчу. öğretmen ~ мугалим
болчу/эле.
idik : ~i gediği оордугу, кыйынчылыгы, жүгү. evin yükü ~i gediği, eksik ol-
masın, hep onun üzerinde Кудай кубат берсин, үйдүн бүтүн жүгү анын мойнунда.
idil ад. идиллия.
idiopati психол. психопатия.
idiş к. iğdiş.
idman 1.физикалык көнүгүү, машыгуу, тренировка, гимнастика. 2.өтм. тажырыйба алуу, үйрөнүү, (ко-
лун) көндүрүү, жатыгуу. ~ yap- mak (физикалык) көнүгүү жасоо, машыгуу. sabah ~ı эртеœ мененки
көнүгүү.
idmancı машыгуучу, спортсмен.
idmanlı 1.машыккан, чымыр, чыœ. 2.үй-
рөнгөн, көнгөн, жатыккан, үйүр. bunun gibi davranışlara ~ değilim мындай мамилеге көнгөн эмес-
мин.
idrak,-ki 1.акылы жетиш, аœдап-билиш, таанып-билиш, түшүнүш. ~ edilir акыл жеткен. ~ kabiliyeti түшүнүү жөндөмү. ~ teorisi аңдап билүү теориясы. 2.жетүү, улашуу, (бир жашка) чыгуу. 3.жетилүү. 4.фи- лос. туюм. сал. algı. ~ etmek 1)тү- шүнүү, акылы/мээси жетүү, се- зүү, билүү. durumunu ~ etmek аба- лын туура баалоо. 2)жетүү, жашоо (белгилүү жашка). Cumhuriyetin seksenininci yılını ~ ettik Жуму- рияттын сексен жылын жашап койдук.
idraksiz түшүнбөс, зээнсиз, дөдөй, кемпай.
idrar сийдик, заара. сал. sidik. ~ söktü-
rücü сийдик чыгаруучу (дары). ~ tahlili сийдик анализи. ~ torbası анат. табарсык. ~ yolu сийдик
жолу. ~ zorluluğu даараты чыкпай калуу.
idris: ~ ağacı бот. жыттуу алча,
магалеб (Prunus mahaleb).
ifa 1.аткаруу, орундоо, ишке/жүзгө ашыруу (бир ишти, сөздү). 2.тө-
лөө (мис. карызды). ~ etmek 1)ат- каруу, орундоо, сөзүндө туруу. 2)төлөө (карызын).
ifade 1.айтып берүү, баяндоо, түшүн- дүрүү (оозеки же жазуу жүзүндө). 2.(кебете/ жүз/ түр/ көз аркылуу
берилген) маани. yüzünde çocukça bir ~ vardı бала кыял кебетеси бар эле. 3.көрсөтмө, күбөлүк, түшүнүк
(кылмыш тууралуу). ~ almak тү- шүнүк алуу. ~ vermek түшүнүк берүү. 4.сөз, кеп, айтыш. başka bir
~yle башкача айтканда. ~ etmek 1)айтып берүү, түшүндүрүү, сөз менен туюнтуу. 2)өтм. мааниге
келүү/ээ болуу. Nail'in gelmemesi çok şey ~ ediyor Наилдин келбей калышы көп нерсени түшүндүрүп
турат.
iftihar
iffet, -ti 1.ар-намыстуулук, абийир- дүүлүк, аруулук, пакизалык (жы- ныстык мамилелерде). 2.чынчыл- дык, ак ниеттүүлүк.
iffetli 1.ар-намыстуу, абийирлүү, аруу, пакиза, ала жипти аттабаган (жы-
ныстык мамилелерде). 2.ак ниет, чынчыл, туура жүргөн.
iffetsiz ар-намыссыз, абийирсиз, аягы
суюк, жүрүш-турушу бузук. ~ kadın аягы суюк аял.
ifil: ~ ~ esmek үлп-үлп этип согуш
(жумшак жел). ~ ~ yağmak үлпүл- дөтүп жааш (жумшак кар).
iflâh 1.оœолуу, түзөлүү (оор абалдан).
2.айыгуу, сакаюу (оорудан). Allah
~ etsin! Кудай кубат берсин! ~ etmemek Кудайдын каарына кал-
мак. ~ı kesilmek дарманы түгөнүү, күчү калбоо. ~ını kesmek алсы- ратуу, шайын оодаруу. ~ olmak
оœолуу, түзөлүү, сакаюу.
iflâs 1.бүлгүн, банкрот. ~ını ilân etmek
бүлгүнгө учураганын ачыктоо.
hileli/dolanlı ~ жалган банкрот. 2. фин. бүлгүн себеби менен товар- ларды конкурс аркылуу сатыш. ~
etmek 1)бүлгүнгө/ банкротко учу- роо. 2)өтм. таасирин жоготуу, кедери кетүү, жараксыз болуу. bu
teori ~ etti бул теория жараксыз болду.
ifna аск. 1.жок кылуу, тукум курут кы-
луу, кыруу. 2.бүтүрүү, түгөтүү. ~ etmek жок кылуу, кыруу, жоюу.
ifrat,-tı чектен чыкма, ашыкчалык, көп-
көндүк. ~ derecede ашыкча, чеги- нен ашып, көөп. ~a kaçmak чектен чыгып кетүү, көпкүлөœ тартуу.
~tan tetrite kaçmak урунуп-бери- нүү, обун таба албоо. ~a varmak обун таппай калуу, обужоктонуу,
чектен чыгуу.
ifraz аск. 1. ук. жердин бөлүктөргө бө- лүнүшү. 2.бөлүнүү, ажыроо, бы-
тыроо. 3.физиол. бөлүп чыгаруу,
секреция. ~ etmek 1)бөлүү, айы- руу, ажыратуу. 2)бир аянтты бө- лүктөргө бөлүү. 3.физиол. бөлүп чыгаруу.
ириœ, тер ж. б. ).
ifrit,-ti 1.желмогуз, желмаян, жин, шай- тан (Чыгыш жомокторунда).
2.өтм. катаал, зуулум, заалим, канкор (киши). ~ etmek (биринин) жинине тийүү. ~ kesilmek/olmak
каардануу, жинденүү, жаалдануу.
ifsat,-dı эск. 1.чагым, бузукчулук, чуу куйруктук. 2.кыйратуу, бүлүндү-
рүү, бүлгүнгө учуратуу.
ifşa,-ı жарыялоо, ачыкка чыгаруу, жа- юу (сырды, жашыруун ишти
ж. б. ). ~ etmek (жашыруун нер- сени) ачыктап салуу, жайып ийүү. sırrı ~ etmek сырды айтып салуу.
ifşaat,-tı (ifşa'нын көпт. т. ). ~ta bulun- mak (жашыруун нерсени) ачыкка чыгаруу, жарыялоо, көпчүлүк ал-
дына салуу, (бир кылмышты) мо- юнга алуу. sanığın ~ına göre кыл- мышкердин моюнга алуусуна
караганда.
iftar 1.мус. иптар, ооз ачар (Рамазан айында ооз ачкан убак). 2.ооз
ачырма (орозо кармагандарга бе- рилген сый тамак). 3.күн баткан учур (Рамазан айында). ~ etmek
ооз ачуу.
iftarlık,-ğı 1.иптарлык, ооз ачарга даяр- далган тамак. 2.иптарлык/ооз
ачар үчүн ылайык (тамак түрү).
~ peynir ооз ачарга жарактуу быштак. 3.өтм. өтө аз санда,
болор болбос.
iftariye ооз ачарда желген куру жемиш.
iftihar сыймык, атак, даœк, көөдөн
көтөргөн нерсе. ~ etmek сыймык- таныш, көөдөнү көтөрүлүш. oğluy- la ~ ediyordu уулу менен сыймык-
танчу. ~ vermek сыймыктан-
iğneleyici
дырыш, сыймык бериш.
iftira жалаа, жалаа жабыш, жамандаш, жалган жерден каралаш. ~ atmak/
etmek жалаа жабыш. ~lar savur- mak жамандаш, көрдөн алып жер- ге салыш. ~ya uğramak жалган
жалаага калыш.
iftiracı 1.жалаачы, жалаакор, жалганчы.
2.жалаа жапкан, каралаган (ма-
кала, кат).
iğ 1.ийик. 2.тех. өзөк (мис. тегирмен ташынын, араба дөœгөлөгүнүн
ж. б. ).
iğde 1.бот. жийде (Elaeagnus). 2.жийде (жемиши).
iğdiş 1.бычылган (эркек айбан, көбүнчө ат). 2.бычма, кысырлаштырма (иши). 3.бычмал (эркек киши). ~
etmek бычуу, кысырлаштыруу.
iğfal,-li эск. 1.алдоо, жазгыруу, жаœыл- туу, көзүн будамайлоо. 2.азгыруу,
жолдон чыгаруу, жаман жолго түртүү, бузуу (аялды). ~ etmek 1)жаœылтуу, жазгыртуу, алдоо.
2)алдап кетүү, азгыруу, бузуп салуу.
iğne 1.ийне. ~ deliği/gözü ийненин көзү.
~ye iplik geçirmek ийне саптоо. 2.төөнөгүч, топ баш ийне. toplu ~ топ баш ийне. 3.жебе. saat ~si саат-
тын жебеси. pusula ~si компастын жебеси. 4.төөнөгүч, төөнөч (жа- салга, кооздук буюму). altından
kravat ~si hediye etti алтын гал- стук төөнөгүч белек кылды. 5.ий- не (жаныбарларда чагуучу орган).
~sini batırmak ийнесин матырып/ сайып жиберүү, чагып алуу. arının
~si аарынын ийнеси. 6.бот. ийне,
тикен (айрым өсүмдүктөрдө). ~ yapraklılar ийне жалбырактуулар. 7.ийне (кайырмактын). 8.ийне,
инъекция. ~ vurmak/yapmak ийне саюу. ~ yemek ийне сайдыруу. 9.өтм. ачуу сөз. ~ ardı кайып
тигүү. ~ atsan yere düşmez ийне
ыргытсаœ жерге түшпөйт, эл жыкжыйма, бут басарга жер жок.
кирип кете жаздоо. ~ ile kuyu kaz- mak ийне менен кудук казуу (бир чоœ ишти жасоо үчүн ылайыксыз
куралдарды колдонуу; узун уба- кыт талыкпай/зерикпей бир иш менен убаралануу). ~ ipliğe dön-
mek абдан арыктоо,ийне жеген ит- тей болуу. ~den ipliğe kadar ийне- жибине чейин. (önce) ~yi kendine
batır (sonra) çuvaldızı başkasına мак. бирөөгө жамандык кыла турган болсоœ, адегенде аны өзүœө
сына (сөзм. c . адегенде өзүœө ий- не сайып көр, анан башкаларга те- мене сай). ~ topuzu/ topu ийненин
тобу/башы. ~ üstünde oturmak тикенектин үстүндө отургандай болуу. ~ yaprakılar бот. ийне
жалбырактуулар (Сoniferinae).~ yastığı ийнелер сайылган жаздык- ча. ~ yemiş/yutmuş köpeğe dönüş-
mek ийне жеген иттей болуу (арыктап, жүдөп кетүү, убайым чегүү).
iğneci 1.ийне, төөнөч сыяктуу майда- барат жасаган же саткан киши. 2.оорулууларга ийне сайган киши.
iğnedenlik,-ği ийнелер сайылып сак- талган жаздыкча.
iğnelemek 1.ийне менен жабыштыруу,
тепчүү. 2.төөнөгүч менен төйнөө. 3.өтм. какшыктап, чымчып сүй- лөө.
iğnelenmek 1.ийне менен жабыштыры- луу/тепчилүү. 2.төөнөгүч/ийне менен төөнөлүү. 3.сайгылашкан
ооруларды сезүү. 4.(бирөөнүн) какшыгын, шылдыœын/ жемесин угуу.
iğneleyici ачуу, көœүл калтырган, катуу, шылдыœдуу, чымчылаган (сөз). ~ dil шылдыœдуу/какшыктуу тил. ~
sözler ачуу/какшык сөздөр.
ihraç
iğneli 1.ийнелүү, ийнеси бар. 2.ийне- лүү, чага турган (курт- кумурска). 3.ийне менен карматылган. 4.ий- нелүү, какшыктуу, шылдыœдуу, ачуу (сөздөр). ~ fıçı чымчыкей, керкакшык, какшыкчыл киши. ~ söz какшык сөз.
iğnelik, -ği ийне салгыч (куту).
iğrenç 1.жийиркенич, жипкириш.
2.жийиркеничтүү, кишини жип- кирткен, көœүл айланткан. ~ doğuran жийиркенич туудурган. ~
bir karakter жийиркеничтүү/жек көрүмчү мүнөз.
iğrençlik, -ği жийиркеничтүүлүк, жек
көрүмчүлүк, жүрөк айлантма.
iğrendirmek жийиркентүү, жипкир- түү, кускуну келтирүү.
iğrenmek жек көрүү, жийиркенүү, жипкирүү, жүрөгү айлануу.
iğreti к. eğreti.
iğtinam эск. олжолоп алуу, талоон.
ihale 1.тапшыруу, дайындоо, тендер.
2.тандоо, таœсыктама, иш аукци-
ону. ~ye çıkarmak таœсыкка чыга- руу/коюу. ~ etmek 1)тапшыруу, өткөрүү, дайындоо. 2)соодалашуу,
таœсыктама.
iham 1.кош маанилүү сөз. 2.ад. кош маанилүү сөздүн аз колдонулган
маанисин алдыœкы планга чыгарган адабий ыкма.
ihanet, -ti 1.кыянат, кыянатчылык, эки
жүздүүлүк. 2.(жубайынын) көзү- нө чөп салуу. ~ etmek 1)кыянат- тык кылуу, бут тосуу. 2)(жубайы-
нын) көзүнө чөп салуу. ~e uğra- mak кыянатчылыкка кабылуу/ учуроо.
ihbar 1.билдириш, кабарлаш, угузуш.
2.эскертиш, эске салыш. 3.жетки-
рип барыш, чыккынчылык кы-
лыш, сөз ташыш, (бир кылмыш- тын) бетин ачыш, кулакдар кы- лыш. ~ etmek 1)билдирүү, ка-
барлоо. 2)(кылмышты) билдирүү,
кулакдар кылуу.
узун кулак.
ihbarlı мурунтан кулактандырылган/ туйгузулган.
ihbarname билдирме кагазы, кабар берилген жазуу.
ihlâl,-li 1.бузуу, зыянга учуратуу,
чыгым кылуу. 2.эрежелерге баш ийбөө, мыйзамды бузуу. ~ etmek/ eylemek 1)бузуу, баш-аламан кы-
луу, бирөөгө тоскоол болуу, бут тосуу. 2)мыйзамды бузуу, мый- замга каршы келүү. 3) (бирөөнүн)
укугуна шек келтирүү.
ihlâs 1.ыкылас, ачыктык, ак жүрөктүк.
2.чыныгы/нукура сүйүү. 3. Куран-
дын 112-сүрөсүнүн аты ("чын дилден моюнга алуу").
ihmal, -li кайдыгерлик, кош көœүлдүк,
көœүл бөлбөө/бурбоо, тоотпоо, шалакылык, салкын караш. bizim işimiz ~e gelmez биздин ишке
кайдигерлик жарашпайт. ~ etmek көœүл коштук/кайдыгерлик кы- луу. hastalığını ~ etmiş оорусуна
көœүл бурбай күчөтүп ийиптир. işini ~ ediyor ишинде шалакылык кылат. çocuklarını hiç bir zaman ~
etmezdi балдарына эч качан кайдигер карачу эмес.
ihmalci, ihmalkâr кайдигер, көœүлкош,
мурдун балта кеспес, шалакы, тоотпос, мойну жоон.
ihracat,-tı (ihraç'тын көпт. т. ).
1.тышкы соода, өндүрүп сыртка сатуу, экспорт. 2.сыртка сатылган мүлк. ~ ve ithalât тышкы жана
ички соода, экспорт жана импорт.
~ yapmak тышка/чет өлкөгө мал- мүлк сатуу, экспорт жасоо.
ihracatçı 1.экспортер. 2.экспорт жаса- ган (тарап). ~ mamleket экс- портер өлкө.
ihraç,-cı 1.экспорт, тышка товар сатуу.
ihtimam
2.өндүрүш, казып алуу. 3.узакташ- тыруу, чыгаруу, кууп жиберүү. partiden ~ etmek партиядан чыга- рып салуу. 4.аск. уруксат берүү, бошотуу (аскерден). 5.аск. десант.
~ etmek 1)экспорттоо. 2)чыгаруу,
узакташтыруу, кууп ийүү. 3)аск. аскерден бошотуу. 4)десант түшүрүү. 5)(баалуу кагаз, акча)
чыгаруу. ~ malı 1)экспорттолгон товар. 2)экспорт үчүн гана өндү- рүлгөн товар. ~ malları экспортко
арналган товарлар.
ihrak эск. 1.өрттөө, күйгүзүү, крема- ция. 2.өрт.
ihram 1..мус. ихрам (Меккеге ажыга баргандар кийген ак түстүү же- œил кийим). 2. ихрам (буддисттер
жамынган ак түстүү жүндөн согулган жамынчы). ~a girmek ихрам кийүү.
ihsan 1.жакшылык, боорукердик. ~lara garketmek жакшылыкка/боору- кердикке бөлөө. 2.багыштоо, ар-
ноо. 3.кайрым, жакшы мамиле, белек, тартуу, садага, сый. ~ etmek 1)кайрым/боорукердик көргөзүү.
2) жакшы мамиле жасоо, ардак- тоо. 3)тартуулоо, арноо, сыйлык/ белек берүү.
ihsas 1.сезүү, туюу, кабыл алуу.
2.психол. сезим, туюм. 3.жышаан/
белги берүү, кыйытуу. ~ etmek
1)сездирүү, туйгузуу, белги берүү. 2)кыйытып айтуу, жыландын башын чыгаруу.
ihtar 1.эскертүү. ~da bulunmak эскер- тип айтуу, эскертүү жасоо. 2.эске салуу, сактантуу, абайлатуу. ~
işareti этияттык ышаараты. 3.ук. чакыруу кагазы. ~ etmek 1)эске- ртүү. 2)эске салуу, алдын ала ка-
бар берүү. 3)эскертүү берүү (жаза иретинде).
ihtarname жазылуу эскертүү (нота-
риус аркылуу).
ihtida эск. башка бир динден чыгып мусулман болуу.
lana ~i Мевлананын мааракеси.
ihtikâr эск. көз боёмочулук, спекуля- ция, кызыл кулактык, алып сатар-
лык.
ihtilâf 1.пикир келишпестик, көз караш айырмасы, талаш-тартыш, ке-
лишпөөчүлүк, конфликт, инци- дент, түшүнүшпөстүк. ~ı bertaraf etmek түшүнбөстүктү жоюу. fikir
~ı пикир келишпестик. 2.атаан- даштык, тап, жаат. ~a düşmek пи- кирлери келишпөө, талаш-тар-
тышка баруу. ~ etmek талашып- тартышуу, келише албоо.
ihtilâflı талаш, талаштуу, конфликттүү.
ihtilâl,-li 1.төœкөрүш, революция. prole- tarya ~i пролетардык революция. 2.толкундоолор, козголоœдор, кө-
төрүлүштөр. ~ çıkarmak козголоœ чыгаруу. ~ yapmak 1)революция жасоо. 2)көтөрүлүшкө чыгуу. 3.
түп-тамырынан бери өзгөрүү.
bilimde ~ илимий революция.
ihtilâlci 1.революционер. 2.козголоœчу,
көтөрүлүшчү. 3.революциячыл. ~ beyannameler революциячыл чакырыктар.
ihtimal,-li 1.ыктымал, мүмкүндүк, бол- жол, божомол. сал. olasılık. ~i az ыктымалы аз. ~i yok ыктымалы
жок, мүмкүн эмес. ~ dahilinde ык- тымал ичинде, болжолдуу. her ~e karşı ар кандай ыктымалга каршы,
алдын алып. 2.балким, мүмкүн, ыктымал. ~dır ki а балким ... , а мүмкүн ... ~ olmak ыктымалы бар
болуу. ~ vermek (болуусуна)
ыктымал бериш.
ihtimalî ыктымалдуу, болжолдуу.
ihtimam 1.камкордук кам, көœүл, мээрим. ~ görmek мээрим көрүү. ~ etmek/göslermek камкордук көрсө-
түү, бооруна басуу, мээримин
ihtiyat
төгүү. 2.аракеттенүү, тырышуу, чабалоо, чымыркануу. 3.кылдат- тык, тактык, ак жүрөктүк, ак пейилдик.
ihtira,-ı 1.ачылыш, табылга. сал. bulgu.
~ beratı ачылыш патенти. ~ hakkı
ачылыш/патент укугу. 2.ойдон чыгарылган, жалган.
ihtiram сый, урмат, ардак. ~ duruşu
ардак туруш. ~ kıtası ардактуу кароол. ~ etmek сыйлоо, ардактоо, урматтоо.
ihtiras 1.эœсөө, арзуу, ач көздүк. ~larına yenik düşmek арзуусунун/ ач көздүгүнүн курманы болуу. 2.се-
зимге берилиш, кумар, азгырык.
~lar kızıştı сезимдер алоолонду/ кызыды. ~lar söndü кумары тара-
ды. 3.өзүмчүлдүк, мансапкорлук.
ihtiraslı 1.эœсөөсү күч, абдан дегдеген, арзуулаган. 2.кумардуу. ~ sevgi
баш тарткыс ашыктык.
ihtiraz эск. тартынуу, уялуу.
ihtisas адистик, адистешме, квалифика-
ция. ~ görmek адистик алуу. yük- sek ~ sahibi жогорку билимдүү адис. ~ yapmak адистик билим
алуу, адистешүү.
ihtişam бийиктик, көркөмдүк, шаœдуу- лук, зобололуулук.
ihtişamlı бийик, көркөм, шаœдуу, көз жоосун алган, заœкайган, зоболо- луу.
ihtiva ичине алуу/камтуу. ~ etmek ичи- не алуу/камтуу. сал. kapsamak. temel hak ve hürriyetler kişinin ...
ödev ve sorumluluklarını da ~ eder негизги укуктар жана эркиндик- тер кишинин ... милдет жана
жоопкерчиликтерин да камтыйт.
~ etmek ичине алуу, камтуу.
ihtiyaç,-cı 1.ыктыяж, зарылдык, мук-
таждык, керек-жарак. 2.жокчулук,
кедейлик, жакырлык, кыйналыш.
~ anında керек болгондо, кыйнал-
ганда. ~a cevap vermek керектөө-
сүн канаатандыруу. ~ duymak ык- тыяжы болуу, зарыгуу. ~a göre керегине жараша. ~larını görmek (бирөөлөрдүн) керектөөсүн кам- сыз кылуу. ~ içinde kıvranmak жокчулук ичинде кыйналуу. ~ı karşılamak ыктыяжды камсыз кы- луу. ~ olmak зарыл/керек болуу.
ihtiyar I 1.карыя, абышка, чал. 2.ул-
гайган, картайган, кары. ~ adam
карыган киши. ~ olmak каруу, ул- гаюу. İ~lar Meclisi/Heyeti Карыя- лар Кеœеши.
ihtiyar II 1. эрк, ыктыяр. 2.баш ийүү, багынуу, көнүү, макул болуу, тил алуу. 3. чечим, тандоо. kendı ~ı ile
өз ыктыяры менен. ~ı elden gitmek өзүн башкара албай калуу. ~ et- mek 1)(бирөөнү) ыктыярдуу түрдө
шайлоо. 2)чыдоо, көнүү, моюнга алуу, ыраазы болуу. masraf ~ etmek чыгымына ыраазы болуу.
ihtiyarî ыктыярдуу, көœүлдүү, зарыл эмес, талапка жараша. ~ durak та- лапка жараша жасалган аялдама.
~ hizmetler ыктыярдуу иштер. ~ olarak өз ыктыяры менен.
ihtiyarlamak каруу, улгаюу, жашы
өтүү.
ihtiyarlık,-ğı карылык. ~ sigortası
социалдык/карылык камсыздан-
дыруусу.
ihtiyarsız ыктыярсыз, мажбурлап, зордоп.
ihtiyat,-tı 1.этияттык, сактык, байка- гычтык, сергектик. ~ tedbirleri этияттык чаралары. 2.жетек,
ашыкча, резерв, запас. ~ almak ашыкча/жетек алып коюу. ~ta bulundurmak жетекте кармап
туруу. 3.аск. резерв, жетек. ~ kuv- vetleri кошумча/ жетек күчтөр. ~ akçesi сактык фонду. ~ kaydı ile
шектенүү менен.
iki
ihtiyaten 1.этияттык менен. 2.жетек үчүн, ашыкча, кошумча.
ihtiyatî алдын ала, этияттык үчүн. ~
tedbirler этияттык чаралары. ~ hacis ук. убактылуу/шашылыш конфискация.
ihtiyatlı 1.этияттуу, этият, сак, дыккат- туу, баамчыл. 2.үнөмчүл, чыйрак, сарамжалдуу, бүйрө. ~ bulunmak/
davranmak 1)этият болуу, сакта- нуу. 2)үнөмдөө, эсептеп жашоо, бүйрө болуу.
ihtiyatsız 1.этиятсыз, байкабас, кенебес, энөө, чалагайым, шалакы. 2.же- тексиз, кошумчасыз, жайдак.
ihtiyatsızlık,-ğı 1.этиятсыздык, кенебес- тик, баамсыздык, энөөлүк, чалага- йымдык, шалакылык. 2.ысырап-
чылдык.
ihtiyol, -lü хим. ихтиол.
ihtiyolog, -gu ихтиолог.
ihtiyoloji ихтиология.
ihya 1.кайра тирилтүү, реанимация.
2.жандануу, жаœыдан туулуу, ой-
гонуу. 3.кайра калыбына келти- рүү, өнүктүрүү. 4. дин түнү менен Кудайга сыйынуу. ~ gecesi сыйын-
ма түнү (бейшемби же жекшемби түндөрү). ~ etmek 1)тирилтүү, жандантуу. 2)жандандыруу, ойго-
туу. 3)кайра калыбына келтирүү, реконструкция жасоо. 4)бактылуу кылуу. 5)түнү бою Кудайга
сыйынып чыгуу.
ihzar 1. даярдануу, даярдык, белен- денүү. 2.чакыруу. ~ emri чакыруу
кагазы (сотко). ~ etmek 1)даяр-
дануу, беленденүү. 2) чакыруу.
ihzarî даярдык, алдын алуу. ~ çalışma-
lar даярдык иштери. ~ sınıf даяр- доо классы.
ika эск. жасоо (кылмыш), зыян кел-
тирүү. zarar ~ etti зыян келтирди.
ikamet,-ti (бир жерде) жашоо, жерлешүү, жайгашуу, турак алуу.
~ senedi (бир жерде) жашоо үчүн
уруксат. ~ etmek (бир жерде) жа- шап туруу, турук алуу, жерлешүү, жайгашуу. ~ tezkeresi к. ~ senedi.
~ kâğıdı/ilmühaberi жашаганга
уруксат кагазы. 2.аск. (аскердин)
жайгашкан орду.
ikat,-dı жагуу, тутандыруу. ~ etmek
поэз. жагуу, тутандыруу, алоо- лонтуу (сезимдерди).
ikaz эскертүү, алдын алуу, эске салуу,
сактандыруу. ~ etmek эскертүү.
ikbal,-li 1.ыкыбал, бакыт, таалай, ийги- лик. devlet ve ~ дөөлөт жана ыкы-
бал (бакыт). 2.ооз. каалоо, тилек. çaya ~ yok mu? чай ичкиси келген жокпу? 3.тар. падышага же
шахзаадага жар болууга ылайык (туткун кыздар арасынан). 4.сый, кадыр, урмат. ~den düşmek ыкы-
балын жоготуу. ~ düşkünü ыкы- балын колунан учурган.
ikdam 1.мээнеткечтик, иштермандык.
2.өнүгүү, өсүү, гүлдөө, прогресс. ~ etmek жанып үрөп иштөө.
ikebana икебана (япондордо белгилүү
ыкма менен гүл кооздомо).
iken маалында, чагында, убагында, кезинде, экенде, ...-ып жатканда.
ben Ítalya'da ~ мен Италияда экенде. genç ~ жаш чагында.
iki 1.эки (сан). 2.эки (баа). 3.жуп, кош.
~si экөө. ~ ağızlı 1)кош ооз (мыл- тык). 2)кош миздүү (бычак). 3)өтм. эки жүздүү (киши). ~ ah-
bap çavuşlar ооз. жан кыйбас достор. ~ anlamlı кош маанилүү (сөз). ~ arada bir derede kalmak
аргасыз болуу, кыйын абалда / ортодо калуу. ~si arası эки арада. ~ ateş arasında kalmak эки оттун ор-
тосунда калыш. ~ ayağı bir pabuca koyulmak/ sokulmak эки аягы бир өтүккө тыгылуу, шаштысы кетүү.
~ ayağını bir pabuca sokmak/sok-
iki
turmak/koymak жанын сууруп ала жаздоо, шаштысын алуу, (бир нерсени) шашылыш доолоо. ~ ayağı çukurda бир буту жерде, бир буту көрдө, өтө картаœ, катуу оору. ~ ayaklı eşek эки аяктуу эшек/макулук, кеœкелес, келесоо, макоо. ~ baştan olmak эки жактын теœ көœүлү менен (болгон иш). ~si bir kapıya çıkar бирдей жыйын- тык берүү, бирдей мааниге келүү.
~si de экөө теœ. ~si de bir экөө теœ бирдей. ~sini bir kazana koysalar
kaynamazlar мак. эки кочкордун башы бир казанда кайнабайт. ~
boyutlu эки өлчөмдүү. ~ büklüm 1)бүкчүйгөн, бүкчүœдөгөн (кары киши). 2) эки бүктөлүп жүгүнгөн,
жалпаœдаган. 3) эки кат ийрил- ген/чыйратылган (жип). ~ cambaz bir ipte oynamaz мак. эки коч-
кордун башы бир казанда кай- набайт. ~ cami arasında kalmış beynamaza dönmek эки тоонун
чөбүн эœсеген эчкидей болуу, эки арада калуу, эки анжы болуу. ~ canlı кош бойлуу (аял). ~ cihanda
эки дүйнөдө. ~ cinsli/ ~ cinslikli кызтеке, кош жыныстуу. ~ çift lâf/söz эки ооз сөз. ~ dilli 1)эки
тилдеги. 2)эки тилде сүйлөгөн, билингвист. ~ dirhem bir çekirdek жасанып кийинген, короздонгон,
сүлкүлдөгөн. ~ dirhem bir çekirdek kadınlar жасана кийинген аялдар.
~ dünya эки дүйнө. ~ ekmek
arasında bir dilim peynir ар кандай ишке жараган (киши). ~ eli böğ- ründe kalmak айласы кетүү, арга-
сы түгөнүү. ~ eli (kızıl) kanda olsa
... кандай да болсо, эмне болсо да
... hele yardım iste ~ eli kanda olsa
yetişir жардам сурап көр, кандай күндө болсо да жетип келет. ~ eli yanına gelecek бир күн (ал да) о
дүйнөгө барат (күнөөгө баткандар
үчүн). ~ eli on parmağı karada оо- зунан жакшы сөз чыкпаган, ушак- чы, жалаакор. ~ eli şakaklarında düşünmek тереœ ойлоо, таразалоо.
болуу. ~ elle sarılmak (бир ишке) эки колдоп киришүү, бүтүн дитин коюу, аябай берилүү. ~ eşeyli к. iki
cinsli. ~ geçeli бетмаœдай эки катар.
~ fazlı физ. эки фазалуу. ~ gözüm!
карааным! каралдым! ~ göz ara-
sında каш-кабактын ортосунда, за- матта, көз ирмемде. ~ gözü ~ çeşme көзүнүн жашы он талаа. ~ gözüm
kör olsun! эки көзүм кашайып калсын! (карганма). ~ gözüm önü- me aksın! көзүм агып түшүп кал-
сын! ~ günde bir күн алыс. ~ hırtı bir pırtı эптеп-септеген жашоо, жокчулук. ~ hörgüçlü эки өркөч-
түү. ~ katlı эки кабат. ~ kat olmak 1)эки бүктөлүү, бүкчүйүп калуу (оорудан, карылыктан). 2)эки
кабат. ~ katı эки эсе. ~ kere эки жолу. ~ kere iki dört eder gibi эки жерде эки төрт дегендей эле. ~
kulak bir dil için аз сүйлөп көп тыœшоо. ~ kutuplu эки уюлдуу.~ kuyruklu чала жасалган. ~li эки
эсе. ~ nokta (üst üste) кош чекит (:). ~ odaklı физ. эки фокустуу. ~si ortası экөөнүн ортосунда, ары
эмес же бери эмес. ~ paralık баа- сыз, барксыз. ~ paralık etmek (би- рөөнүн) кадырын кетирүү, аби-
йирин айрандай төгүү. ~ paralık olmak абийири төгүлүү, аброю түшүү. ~ rahmetten/iyilikten biri
(катуу оору үчүн) же айыгат, же өлөт. ~ satır dertleşmek/lâf etmek эки ооз сүйлөшүү. ~ satır uyumak
чырм этип алуу, көзү илинип кетүү. ~ seksen uzanmak арго 1)жалпайып жатып калыш (сокку-
дан/мушташтан кийин). 2) сулку-
ikiyüzlülük
юп (бош) жатыш. ~ sözü bir araya getirememek эки сөздүн башын кошо/курай албоо. ~ şekilli хим. , биол. диморфтуу, эки шекилдүү. kükürt ~ şekilli bir çizımdir күкүрт эки шекилдүү/диморфтуу зат. ~ şıktan biri эки жолдон бири. ~ tek atmak эки чөйчөк ичкилик ичмек.
~ telli эки кылдуу (музыкалык аспап). ~ terimli мат. бином, эки
мүчөлүү. ~ yanlı 1)биол. била- терал, эки жактуу. 2)эки тараптуу
(келишим). ~ ucu boklu değnek кы- йын/айласыз абал. ~ ucunu bir araya getirememek баш-учун жый-
най албоо, эптештире албоо. ~ ya- kası bir araya gelmemek этеги эки болбоо, карыздан башы чыкпоо. ~
yaşayışlı биол. жерде-сууда жа- шоочу (айбандар), амфибия. ~ yıllık эки жылдык. ~ yüzlü 1)эки
жүздүү. 2)эки бети теœ колдонул- ган. bir dediği ~ edilmez бир айтканы эки кылынбаган.
ikici филос. 1.дуалист. 2.дуалисттик.
ikicilik, -ği дуализм.
ikilem лог. дилемма.
ikilemе 1.эки эсе көбөйүү. 2.грам. кош сөз.
ikilemek 1.эки эсеге чыгарыш. 2.эки
кайталап айдаш (талааны). 3.кай-
талаш, кайра башынан түшүш.
ikili 1.жуп, кош. 2.эки тараптуу. ~ anlaş-
malar эки тараптуу келишимдер. 3.экөө. 4..муз. дуэт. 5.(карта/ домино ойнунда) эки номерлүү. ~
oynamak эки жүздүүлүк кылыш. ~ ünlü линг. дифтонг.
ikilik,-ği 1.кош/жуп/эки бөлүктөн тур-
ган, эки түрдүүлүк. hakimiyette ~ кош бийлик. 2. эки айрылык, тү- шүнбөстүк, эки ачакейлик, ке-
лишпестик. aramızda ~ yoktur ара- бызда түшүнбөстүк жок. 3.айыр- мачылык. 4. эск. эки куруштук
күмүш акча. 5..муз. жарымдык
нота.
(оюнда). 2.экинчи сапаттагы/
даражадагы/кезектеги. 3.башка, башка бир. 4.вице-, орун басар, жардамчы. ~ direktör директордун
орун басары. 5.экинчи жолку, кай- ра баштан алынган. ~si экинчиден.
~ çağ геол. мезозой эрасы. İ~
Dünya Savaşı Экинчи Дүйнөлүк Согуш. ~ gelmek/olmak (жарыш- та) экинчи келүү. ~ kişi/şahıs грам.
экинчи жак. ~ mevki/sınıf 1)экин- чи класс (мектепте). 2.экинчи класс (кеме, поезд, учакта ж. б. ).
~ plana düşmek экинчи планга түшүү. ~ planda kalmak экинчи планда калуу.
ikincil 1.экинчи кезектеги. 2.экинчи даражадагы. ~ uzun ünlüler грам. экинчи кезектеги созулма үндүү-
лөр.
ikincilik,-ği экинчилик, экинчи орун
(мелдеште). ~ kazanmak экинчи
орунга ээ болуу.
ikindi 1.бешим (маал). 2.дин бешим
(намаз). ~yi kılmak бешим окуу. ~
üstü түш ооган кез.
ikindiyin күн бешимде, кечке жуук.
ikircik, -ği эки анжылык, тайсалдама,
күмөндөрлүк.
ikirciklenmek эки анжы/ыргылжыœ бо- луу, тайсалдоо, күмөндөр болуу.
ikircikli чечкинсиз, ыргылжыœ, күмөн- дүү.
ikircil филос. кош маанилүү.
ikircim к. ikircik. ikircimli к. ikircikli.
ikişer экиден. ~ şeker dağıtmak экиден
конфет таратыш. ~ ~ эки-экиден, жуп-жуптан, эки топко бөлүнүп алып. ~ olmak экиден катарга
тизилиш.
ikiyüzlü 1.эки жүздүү (киши). 2.эки тараптуу кийилген (кийим).
ikiyüzlülük эки жүздүүлүк. ~ etmek эки
iktidarlı
жүздүүлүк кылуу.
ikiz 1.эгиз. ~ kardeşler эгиз бир тууган.
2.бот. эгиз, жуп (мөмө). 3.окшош,
бирдей, түгөй, жуп. ~ anlam 1. лог. кош маанилүүлүк. 2. софизм. ~ doğurmak 1)эгиз төрөө. 2)өтм.
(бир иште) абдан кыйналуу, чайналуу. ~ ev дублекс үй. ~ yatak кабат матрацтуу керебет.
ikizkenar геом. теœ капталдуу. ~ üçgen
теœ капталдуу үч бурчтук.
ikizler астр. Эгиздер (Зодиак жыл-
дызы).
iklim 1.климат. 2.эск. өлкө, регион. ~ kuşağı/bölgesi климат аймагы/зо-
насы. ~ bilimci климатолог. ~ bilimi климатология.
iklimleme желдетүү, жылытуу (бөлмө-
лөрдү). ~ aygıtı/cihazı аба конди- ционери.
iklimsel климатка байланыштуу.
ikmal,-li 1.бүтүрүү, аяктоо. 2.жакшыр- туу, өнүктүрүү. 3.толуктоо, ко- шумчалоо. 4.ад. бир саптагы маа-
нини экинчи бир сапта толуктоо. 5.аск. камсыз кылуу, жабдуу. ~ nakliyatı азык-түлүк менен жаб-
дуу транспорту. 5.тех. берүү, камсыз кылуу. ~ etmek 1)аск. ас- кер мөөнөтүн өтөп бүтүү. 2)окуу-
сун бүтүрүү. 3)(түрмөгө) кесил- ген мөөнөтү аяктоо. 4)(бир нер- сени) толуктоо. 5)аск. жабдуу,
камсыз кылуу (мис. азык-түлүк менен). ~ imtihanı кайталама сы- нак. ~ kalmak кайталама сынактан
өтүүгө калуу.
ikna,-i көндүрмө, макул кылма. ~ etmek
көндүрүү, макул кылуу. ~ olmak
көнүү, макул болуу, кабыл алуу.
ikon к. ikona.
ikona икона. ~ ressamı икона сүрөт-
чүсү.
ikrah жек көрүш, жийиркениш, жип- кириш. ~ etmek жек көрүү, жип-
кирүү, жийиркенүү. ~ vermek
жийиркенич туудуруу.
сигарет ж. б. ). 2. меймандостук көргөзүү. 3.(бирөөгө бир нерсе) алып берип сыйлоо. 4.тартуу, сый,
белек. 5.(бааны) түшүрмө, ар- зандатма. ~ etmek 1)сыйлоо, сый көргөзүү. 2) (бирөөгө бир нерсе)
сунуш кылуу, белек берүү. 3) (бааны) түшүрүү, соодалашуу.
ikramcı меймандос, сыйкор.
ikramiye 1.айлыкка кошумча берилген акча. 2.акчалай сыйлык. 3.белек- тер, тартуулар. 3.утуш (мис.
лотереядан). ~ çarpmak/ vurmak утуу. ~ kazanmak лотереядан утуп алыш.
ikramlı 1.меймандос, дасторкону ке- нен. 2.арзандатылган, баасы түшү- рүлгөн.
ikrar эск. 1.ачык айтыш, жашырбаш.
2.билдириш. 3.моюнга алыш, туу- ра көрүш, келишимге барыш, тас-
тык. 4.келишим, макулдашуу, дек- ларация. ~ından dönmek сөзүнөн кайтуу, убадасын бузуу. ~ etmek
ачыкка чыгаруу, моюнга алуу. ~ vermek сөз /убада бериш.
ikraz эск. карыз/кредит берүү. ~ etmek
карыз бериш.
iks х -икс (тамга).
iksir 1.миф. эликсир. 2.фарм. эликсир.
iktibas 1.эск. карыз алыш. 2.ад. үзүндү алып колдонуш. ~ etmek 1)карыз алуу. 2)үзүндү алуу.
iktidar 1.күч, эрк, кудурет, жөндөм, мүмкүнчүлүк. 2.мамлекеттик бий- лик, башкаруу, бийлөө. ~dan git-
mek бийликтен кетүү. ~a çıkmak/ gelmek бийликке келүү. ~da kalmak бийликте калуу. ~ partisi
бийликтеги партия. ~dan düşmek
бийликтен түшүш.
iktidarlı 1.күчтүү, кубаттуу, эрктүү.
2.жөндөмдүү, таланттуу. 3.мед.